गाः (gAH)

This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

कृदन्तरूपमाला

Sanskrit

1 {@“वी गतिव्याप्तिप्रजनकान्त्यसनखादनेषु”@} 2 3 ‘ईज’ इत्यत्र ‘वीजेरलौकिकादवीजयत्’ इति क्षीरतरङ्गिण्यां दृश्यते। 
 ‘वीज- धातुः शास्त्रेष्वपठितोऽपि लोके लब्धप्रचार इत्यर्थः। 
 ‘संवीजते’ इति प्रयोगस्तु जाम्बवतीविजये दृश्यते यथा-- ‘घर्मालसाङ्गी मधुराणि कूजन् संवीजते पक्षपुटेन कान्ताम्।।’ इति तट्टीकायामुक्तम्। 
 ‘वीजन्ति वालव्यजनैः--’ इति हरिवंशे 4 5 इति च।]] अत्र व्याप्तिः इत्यर्थः धातुवृत्ति,  क्षीरतरङ्गिणी,  जै,  का। 
 कृ,  द। 
 उ। 
 वृत्ति। 
 कातन्त्रशाकटायनीयेषु न दृश्यते। 
 “प्रजनः = प्रथमगर्भग्रहणम्,  असनं = क्षेपणं,  अशनं = व्याप्तिरित्येके” इति क्षीरस्वामी। 
 ‘प्रजननकान्त्यासन- खादनेषु च’ इति काशकृत्स्नधातुपाठे। 
 “कन्नडटीकायाम् आसनार्थस्य निर्देशात् काशकृत्स्ने ‘आसन’ इति पाठो द्रष्टव्यः। 
 यद्वा मूलपाठे प्रमाद- पठितस्यैव टीकाकृता तथा व्याख्यानं कृतं स्यात्” इति का। 
 कृ। 
 टीका। 
 ‘अजेर्व्यघञपोः’ 6 इति सूत्रभाष्यरीत्या अस्य धातोः आर्धधातुके नास्ति प्रयोग इति शब्देन्दुशेखरे स्थितम्। 
 “‘वी’ इत्यत्र ईकारोऽपि धात्वन्तरं प्रश्लिष्यते” इति सि। 
 कौमुदी। 
 ‘--कान्तिगतिव्याप्तिक्षेपप्रजन- खादनेषु’ इति वोपदेवः। 
 वायकः-यिका,  वायकः,  7 वापकः-पिका,  8 विवीषकः-षिका,  वेवीयकः-यिका
   9 वेता-त्री,  वाययिता-वापयिता-त्री,  विवीषिता-त्री,  वेवीयिता-त्री
   10 वियन्-ती,  वाययन्-पुरोवातो गाः,  प्रवापयन्,  वापयन्-न्ती,  विवीषन्-न्ती
  -- वेष्यन्-न्ती-ती,  वाययिष्यन्-वापयिष्यन्-न्ती-ती,  विवीषिष्यन्-न्ती-ती
  -- इत्यादिकानि रूपाणि सर्वाण्यपि क्रैयादिकलिनातिवत् 11 ज्ञेयानि,  प्राति- स्विकरूपाणि विना। 
 निष्ठायाम् वीतम्-तः,  12 वयः,  क्तिनि-वीतिः,  वेणिः 13,  वेणुः 14,  वीणा 15,  16 वेतनम्,  17 वेत्रम्,  18 वेतसः,  वयः,  इत्यादिकानि रूपाणि अस्य धातोः विशेषेण भवन्ति।
प्रासङ्गिक्यः
 
 01 =>
  (१६१७)
 02 =>
  (२-अदादिः-१०४८,  सक। अनि। पर।)
 03 =>
  [[[अ]
 04 =>
  (१३-९२)
 05 =>
  (म। भारते ७-३०७)
 06 =>
  (२-४-५६)
 07 =>
  [[१। ‘प्रजने वीयतेः’ (६-१-५५) इति प्रजने वर्तमानस्य णौ विभाषा आत्वे,  पुकि च रूपमेवम्।]]
 08 =>
  [[२। सन्नन्तात् ण्वुलि ‘इको झल्’ (१-२-९) इति सनः कित्त्वान्न गुणः।]]
 09 =>
  [पृष्ठम्१२४५+ २६]
 10 =>
  [[१। ‘अदिप्रभृतिभ्यः शपः’ (२-४-७२) इति शपो लुकि प्रकृतेः इत्यङादेशे च रूपमेवम्।]]
 11 =>
  (१४९२)
 12 =>
  [[२। ‘एरच्’ (३-३-५६) इति भावे अकर्तरि च कारके संज्ञायामच्प्रत्यये रूपम्। घञोऽपवादः।]]
 13 =>
  [[३। ‘वीज्याज्वरिभ्यो निः’ (द। उ। १-१८) इति निप्रत्ययः। बाहुलकात् णत्वम्। वेणिः = केशबन्धः।]]
 14 =>
  [[४। औणादिके (द। उ। १-१४८) णुप्रत्यये रूपमेवम्। वेणुः = वंशः। अत्रापि बाहुल- कादेव णत्वम्।]]
 15 =>
  [[५। औणादिके (द। उ। ५-४७) नप्रत्ययो णत्वं गुणाभावश्च निपातनात्। तेन रूपमेवम्। वेति जायते स्वरोऽस्यामिति वीणा = वल्लकी। ‘वीणा तु वल्लकी। विपञ्ची’ इत्यमरः।]]
 16 =>
  [[६। ‘वीपतिभ्यां तनन्’ (द। उ। ६-५६) इति तनन्प्रत्ययः। वेतनम् = भृतकदानम्। भृतकर्मकधनमिति केचित्।]]
 17 =>
  [[७। ‘गुधृवी--’ (द। उ। ८-८९) इति त्रप्रत्यये रूपमेवम्। वेत्रम् = वीरुद्विशेषः।]]
 18 =>
  [[८। ‘वियस्तुट् च’ (द। उ। ९-४५) इति अचस्प्रत्यये तुडागमे च रूपमेवम्। बेतसः = काष्ठजातिः।]]

1 {@“षिध गत्याम्”@} 2 काश्यपक्षीरस्वामिनौ धातुममुम् उदितं पठन्ति,  ‘ततः परं सिध्यतिरेव नेतरे।’ 3 इति वृत्तिविरोधात् तावुपेक्ष्यौ-- इति माधवः। 
 विस्तरश्च तत्रैव धातुवृत्तौ द्रष्टव्यः। 
 देवीऽपि ‘सिधेः सिध्यति संराद्धौ सेधतीत्युदितो गतौ। 
 शास्त्रमाङ्गल्ययो रूपमूदितस्तदिटा भिदा।।’ 4 इति उदित्पक्षमेवाङ्गीकृतवान्। 
 5 सिधित्वा-सेधित्वा,  सिसेधिषकः-सिसिधिषकः-षिका,  6 अभिषेधन्-परिषेधन्-न्ती,  7 अभिसेधयन् गाः,  8 सुषेधः-दुःषेधः-निःषेधः,  9 सिध्रः,  10 सिध्रकः-सिध्रकावणम्
   11 इतीमानि विशेषरूपाणि। 
 इतराणि समस्तान्यपि रूपाणि भौवादिकशर्धतिवत् 12 बोध्यानि।
प्रासङ्गिक्यः
 
 01 =>
  (१८३५)
 02 =>
  (१-भ्वादिः-४७। सक। सेट्। पर।)
 03 =>
  (व्याघ्रभूतिकारिका ७-२-१०)
 04 =>
  (श्लो। ११६)
 05 =>
  [[२। ‘रलो व्युपधात्--’ (१-२-२६) इति क्त्वासनोः कित्त्वविकल्पः,  तेन अत्र,  सन्नन्ते च रूपद्वयम्।]]
 06 =>
  [[३। ‘उपसर्गात् सुनोतिसुवतिस्यतिस्तौतिस्तोभतिस्थासेनयसेध--’ (८-३-६५) इति षत्वम्।]]
 07 =>
  [[४। ‘सेधतेर्गतौ’ (८-३-११३) इति अत्र षत्वनिषेधः।]]
 08 =>
  [[५। अत्र सुषामादित्वात् (८-३-९८) षत्वम्। सुषेध इत्यत्र ‘उपसर्गात्--’ (८-३-६५) इति,  दुःषेधः,  निःषेधः इत्यत्र ‘नुम्विसर्जनीयशर्व्यवायेऽपि’ (८-३-५८) इति च यद्यपि षत्वं सिद्धम्
\n\n  तथापि कर्मप्रवचनीयानां सुदुर्निसां षत्वनिषेधकत्वात् तत्रापि षत्वप्राप्त्यर्थम्,  गत्यर्थे ‘सेधतेर्गतौ’ (८-३-११३) इति निषेधबाधनार्थ च सुषामादिषु पाठ इत्यवधेयम्।]]
 09 =>
  [[६। औणादिके (द। उ। ८-३१) रक्प्रत्यये रूपम्। सिध्रः = साधुः,  आसनप्रकारश्च।]]
 10 =>
  [[७। सिध्र इव सिध्रकः
\n\n  इवार्थे संज्ञायां वा कन्प्रत्ययः। सिध्रकः = वृक्षविशेषः। सिध्रकावणम् इत्यत्र ‘वनगिर्योः--’ (६-३-११७) इत्यत्र कोटरादित्वात् दीर्घः। ‘वनं पुरगामिश्रकासिध्रका--’ (८-४-४) इति णत्वम्। सिध्रकवृक्षप्रचुरो वन- विशेषः--सिध्रकावणम्।]]
 11 =>
  [पृष्ठम्१३४४+ २८]
 12 =>
  (१७४८)

No entries for this word is found.

What is this? (Hidden Dictionary)

To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.

How to hide/unhide dictionary?

Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.