गर्ह (garha)

This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

In this section, you'll find information about the dhatus (verbal roots) related to your search. This includes details like dhatu information, forms, and any available commentaries.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

शब्दसागरः

English

 गर्ह r. 1st and 10th cls. (गर्हति-ते,  गर्हयति) To blame,  to censure to despise
or contemn. 

Wilson

English

 गर्ह r. 1st and 10th cls. (गर्हति-ते गर्हयति) To blame,  to
censure,  to despise or contemn. 

Apte Hindi

Hindi

गर्ह
"भ्वा* ,  चुरा* आ* ,  ,  " - -
"कलंक लगाना,  निन्दा करना,  झिड़की देना"

गर्ह
"भ्वा* ,  चुरा* आ* ,  ,  " - -
"दोषी ठहराना,  आरोप लगाना"

गर्ह
"भ्वा* ,  चुरा* आ* ,  ,  " - -
खेद प्रकट करना

Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form

Shabdartha Kaustubha

Kannada

गर्ह - कुत्सायाम् (भ्वा० आत्म० सक० से०) गर्हते ।
पदविभागः - > धातुः
कन्नडार्थः - > ಕೆಟ್ಟ ಮಾತನ್ನಾಡು /ಬಯ್ಯು

गर्ह - निन्दायाम् (वा चुरा० उभ० पक्षे भ्वा० पर० सक० से०) गर्हयति-ते ।
पदविभागः - > धातुः
कन्नडार्थः - > ನಿಂದಿಸು /ದೂಷಿಸು /ತೆಗಳು
गर्ह - निन्दायाम् (वा चुरा० उभ० पक्षे भ्वा० पर० सक० से०) गर्हयति-ते ।
पदविभागः - > धातुः
कन्नडार्थः - > ಕೆಟ್ಟ ಮಾತನ್ನಾಡು /ಬಯ್ಯು

धातुपाठः (Krishnacharya)

Sanskrit

धातुः:
  गर्ह्
मूलधातुः:
   गर्ह
धात्वर्थः:
  कुत्सायाम्
गणः:
  भ्वादिः
कर्मकत्वं:
  सकर्मकः
इट्त्वं:
  सेट्
उपग्रहः:
  आत्मनेपदी
रूपम्:
  गर्हते

धातुः:
  गर्ह्
मूलधातुः:
   गर्ह
धात्वर्थः:
  निन्दने
गणः:
  चुरादिः
कर्मकत्वं:
  सकर्मकः
इट्त्वं:
  सेट्
उपग्रहः:
  उभयपदी
रूपम्:
  गर्हयति-ते
अनुबन्धादिविशेषः:
  आधृषीयः

धातुप्रदीपः

Sanskrit

गर्हँ गर्ल्ह 
मानकरूपान्तरम् - गल्हँ
गल्ह  कुत्सायाम् 
- गर्हते । जगर्हे । जागर्ह्यते  ।गल्हते । जागल्ह्यते ।। 637, 638।।

गर्हँ गर्ह  निन्दने 
- गर्हयति गर्हति  अन्यत्र गर्हते  289

Sanskrit Tibetan

Tibetan

a sma gar ba
गर्ह

शब्दकल्पद्रुमः

Sanskrit

 गर्ह,  ङ कुत्सने । इति कविकल्पद्रुमः । (भ्वां-आत्मं-सकं-सेट् ।) रेफोपधः । ङ,  गर्हते । कुत्सनंनिन्दा । इति दुर्गादासः ॥
 (यथा,  रामयणे ।२ । ८२ । १० ।“स वाष्पकलया वाचा कलहंसस्वरो युवा ।विललाप सभामध्ये जगर्हे च पुरोहितम् ॥
”)

 गर्ह,  कि कुत्सने । इति कविकल्पद्रुमः ॥
 (चुरांपक्षे भ्वां-परं-सकं-सेट् ।) कि,  गर्हयति गर्हति ।इति दुर्गादासः ॥
 (यथा,  भागवते । ६ । ७ । १० ।“गर्हयामास सदसि स्वयमात्मानमात्मना ॥
”तथा,  तत्रैव । ४ । ४ । १० ।“जगर्ह साऽमर्षविपन्नया गिराशिवद्विषं धूमपथश्रमस्मयम् ॥
”)

वाचस्पत्यम्

Sanskrit

 गर्ह निन्दायां वा चुरा० पक्षे भ्वा०
  आत्म० सक०
  सेट् । गर्हयतेगर्हते अजगर्हत अगर्हिष्ट । गर्हयाञ्चक्रे जगर्हेःगर्हहणा“न गर्हयेयुरस्मान् वै पाण्डवार्थाय कर्हिचित्” भा० आ०५७३० श्लो० । “गर्हयन्तोऽस्य साहसम्” भा० व० १८१ अ०पदव्यत्यय आर्षः । उपसर्गपूर्वकस्तु तद्द्योत्यार्थयुक्तेनिन्दने । “विगर्हितं धर्म्मधनैर्निवर्हणम्” नैष० ।

 गर्ह कुत्सायां भ्वा०
  आ० सक०
  सेट् । गर्हते अगर्हिष्टजगर्ह गर्हणम् गर्हितः गर्हा । “स एव धर्म्मो राज्ञां ।तु तद्वितं किन्नु गर्हणम्” भा० आ० ११८ अ० । “केचि-द्भीष्मं जगर्हिर” भा० स० ४३ अ० । “न कुत्सयाम्यहंकिञ्चिन्न गर्हे बलवत्तरम्” र० २०६ अ० । “विषमां चदशां प्राप्तो देवान् गर्हति वै भृशम्” २०८ अ० । आर्षःपदव्य ययः । “गर्हितान्नस्य जग्विः” मनुः ।

क्षीरतरङ्गिणी

Sanskrit

गर्हँ गर्ह
मानकरूपान्तरम् - गल्हँ
गल्ह कुत्सने
- गर्हते  गर्हा  गर्ह विनिन्दने (10 233) चुरादौ वा णिच्-गार्हयति,  गर्हति  628, 629

गर्हँ गर्ह विनिन्दने
- गर्हयति, ,  गर्हति  भ्वादौ (1422) गर्हते  288

धातुवृत्तिः

Sanskrit

गर्हँ गर्ह
मानकरूपान्तरम् - गल्हँ
गल्ह  (अर्थः)  कुत्सायाम्
( गर्हते जगर्हे गर्हिता जिगर्हिषते जागर्ह्यते जागहिं) इत्यादि बंहिवत् लङि तिप्सिपोर्हल्ङ्यादिलोपे "रात्सस्य'' इति नियमात्संयोगान्तलोपाभावाद्धकारस्य ढकारे झषन्तत्वात् पदान्तविषयत्वाच्च भष्भावे (अजर्घट्) अयमाधृषीयोपि गल्हतइत्यादि पूर्ववत् यङ्लुकि तिप्सिपोर्लोपे संयोगान्तलोपे (अजागल्) 628

गर्हँ गर्ह  (अर्थः)  निन्दायाम्
( गर्हयति गर्हति ) गर्हतइति शपि 303

कृदन्तरूपमाला

Sanskrit

1 {@“गर्ह कुत्सायाम्”@} 2 “ण्यन्तस्य ग्रहणे गृहेर्गृहयते तत्रानदन्ताद् गृहेः भूवादेः शपि गर्हते,  श्नि तु पदे गृह्णात्यगृह्णीत च। 
 गर्हेर्वा णिचि निन्दनार्थविषये गर्हेत् तथा गर्हयेद् भूवादेः शपि कुत्सनार्थविषये गर्हेर्भवेत् गर्हते।।” 3 इति देवः। 
 गर्हकः-र्हिका,  गर्हकः-र्हिका,  जिगर्हिषकः-षिका,  4 जागर्हकः-र्हिका
   गर्हिता-त्री,  गर्हयिता-त्री,  जिगर्हिषिता-त्री,  जागर्हिता-त्री
   -- गर्हयन्-न्ती,  गर्हयिष्यन्-न्ती-ती
   -- गर्हमाणः,  गर्हयमाणः,  जिगर्हिषमाणः,  जागर्ह्यमाणः
   गर्हिष्यमाणः,  गर्हयिष्यमाणः,  जिगर्हिषिष्यमाणः,  जागर्हिष्यमाणः
   5 घर्ट्-घर्ड्-गर्हौ-गर्हः
   -- -- -- गर्हितम्-तः,  6 विगर्हितम्,  गर्हितः,  जिगर्हिषितः,  जागर्हितः-तवान्
   गर्हः,  7 गर्हणः,  गर्हः,  जिगर्हिषुः,  जागर्हः
   गर्हितव्यम्,  गर्हयितव्यम्,  जिगर्हिषितव्यम्,  जागर्हितव्यम्
   गर्हणीयम्,  गर्हणीयम्,  जिगर्हिषणीयम्,  जागर्हणीयम्
   8 गर्ह्यम्,  गर्ह्यम्,  जिगर्हिष्यम्,  जागर्ह्यम्
   ईषद्गर्हः-दुर्गर्हः-सुगर्हः
   -- -- गर्ह्यमाणः,  गर्ह्यमाणः,  जिगर्हिष्यमाणः,  जागर्ह्यमाणः
   गर्हः,  गर्हः,  जिगर्हिषः,  जागर्हः
   गर्हितुम्,  गर्हयितुम्,  जिगर्हिषितुम्,  जागर्हितुम्
   9 गर्हा,  गर्हणा,  जिगर्हिषा,  जागर्हा
   गर्हणम्,  गर्हणम्,  जिगर्हिषणम्,  जागर्हणम्
   गर्हित्वा,  गर्हयित्वा,  जिगर्हिषित्वा,  जागर्हित्वा
   विगर्ह्य,  प्रगर्ह्य,  सञ्जिगर्हिष्य,  सञ्जागर्ह्य
   गर्हम् २,  गर्हित्वा २,  गर्हम् २,  गर्हयित्वा २,  जिगर्हिषम् २,  जिगर्हिषित्वा २,  जागर्हम् २
   जागर्हित्वा २।
प्रासङ्गिक्यः
 
 01 =>
  (३८५)
 02 =>
  (१-भ्वादिः।-६३६। सक। सेट्। आत्म।)
 03 =>
  (श्लो। १९४)
 04 =>
  [[१। ‘दीर्घोऽकितः’ (७-४-८३) इत्यभ्यासस्य दीर्घः।]]
 05 =>
  [[२। पदान्ते ‘हो ढः’ (८-२-३१) इति ढत्वम्। ‘रात् सस्य’ (८-२-२४) इति नियमात् संयोगान्तलोपो न। ‘एकाचो बशो भष् झषन्तस्य स्ध्वोः’ (८-२-३७) इति पदान्तनिमित्तको भष्भावः। चर्त्वं विकल्पेन।]]
 06 =>
  [[आ। ‘मांसविक्रयिणः कर्म व्याधस्यापि विगर्हितम्। मां घ्नता भवताऽकारि निश्शङ्कं पापदृश्वना।।’ भ। का। ६-१३२।]]
 07 =>
  [[३। ‘अनुदात्तेतश्च हलादेः’ (३-२-१४९) इति ताच्छीलिकः युच्।]]
 08 =>
  [पृष्ठम्०३७८+ २६]
 09 =>
  [[आ। ‘आशंसिताप्तिमुदितो भुवनग्रसिष्णुं विष्णुं तमेनमसतां ग्लसमानमीहाम्। अक्रूर एत्य बहुधा गदमंहितांहा गर्होज्झितोऽपतदगल्ह्यतमे पदाब्जे।।’ धा। का। १-८०।]]

1 {@“गर्ह निन्दायाम्”@} 2 आधृषीयः। 
 “ण्यन्तस्य ग्रहणे गृहेर्गृहयते तत्रानदन्ताद् गृहेः भूवादेः शपि गर्हते,  श्नि तु पदे गृह्णात्यगृह्णीत च। 
 गर्हेर्वा णिचि निन्दनार्थविषये गर्हेत् तथा गर्हयेत् भूवादेः शपि कुत्सनार्थविषये गर्हेर्भवेत् गर्हते।।” 3 इति देवः। 
 अस्य धातोराधृषीयत्वात् ‘आधृषाद्वा’ 4 इति णिचो वैकल्पिकत्वम्। 
 णिच्पक्षे,  णिजभावपक्षे च कुत्सार्थकभौवादिकगर्हतिवत् 5 सर्वाणि रूपाणि ज्ञेयानि। 
 णिजभावपक्षे शुद्धात् सनि,  यङि च तत्र लिखितान्येव रूपाण्यस्यापि। 
 शुद्धाद्धातोः ‘शेषात् कर्तरि--’ 6 इति शतैव। 
 7 गर्हन्-न्ती,  इति रूपम्। 
 ण्यन्तात् सनि तु-- 8 जिगर्हयिषकः-षिका,  जिगर्हयिषितम्-तः-तवान्,  जिगर्हयिषिता-त्री,  जिगर्हयिषुः,  जिगर्हयिषिषन्-न्ती,  जिगर्हयिषितव्यम्,  जिगर्हयिषिष्यन्-न्ती-ती,  जिगर्हयिषणीयम्,  जिगर्हयिषमाणः,  जिगर्हयिष्यम्,  जिगर्हयिषिष्यमाणः,  ईषज्जिगर्हयिषः-दुर्जिगर्हयिषः-सुजिगर्हयिषः,  जिगर्हयिट्- 9 जिगर्हयिड्-यिषौ-यिषः,  जिगर्हयिष्यमाणः,  जिगर्हयिषः
   जिगर्हयिषित्वा
   जिगर्हयिषितुम्
   सञ्जिगर्हयिष्य
   जिगर्हयिषा
   जिगर्हयिषम् २
   जिगर्हयिषित्वा २। जिगर्हयिषणम्
   इति रूपाणि इति विशेषः।
प्रासङ्गिक्यः
 
 01 =>
  (३८६)
 02 =>
  (१०-चुरादिः-१८४६। अक। सेट्। उभ।)
 03 =>
  (श्लो। १९४)
 04 =>
  (ग। सू। चुरादौ)
 05 =>
  (३८५)
 06 =>
  (१-३-७८)
 07 =>
  [[B। ‘वचन्तो मानन्तो हरिविभवमानन्दमखिला बभूबुर्गर्हन्तो मनसि नृपतिं मार्गितखलम्। स्त्रियश्चोत्कण्ठन्त्यो ददृशुरजितं मृष्टतनवः मृपस्त्वेतन्नामर्षत रिपुजनाधर्षितबलः।।’ धा। का। ३। ५२।]]
 08 =>
  [पृष्ठम्०३७९+ २४]
 09 =>
  [[१। क्विपि अतो लोपे कृते,  ‘झलां जशोऽन्ते’ (८-२-३९) इति डकारः। चर्त्वविकल्पः]]

No entries for this word is found.

What is this? (Hidden Dictionary)

To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.

How to hide/unhide dictionary?

Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.