गर्भ (garbha)

This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

In this section, you'll find information about the dhatus (verbal roots) related to your search. This includes details like dhatu information, forms, and any available commentaries.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

शब्दसागरः

English

 गर्भ m.
  (-र्भः)
	 1. A fœtus or embryo.
	 2. A child.
	 3. The belly.
	 4. The in-
side,  the middle.
	 5. Joining,  union. 
	 6. The rough coat of the fruit
of the Jaka.
	 7. An inner apartment,  a lying-in chamber.
	 8. Any
interior chamber,  the adytum of a temple,  &c.
	 9. The bed of the
Ganges,  when the river is fullest
 that is,  on the fourteenth day of
of the dark half of the month Bhadra,  or in the height of the
rains
 as high as the river flows at this period,  so far extends the
Garbha,  after which the Tir or proper bank begins,  and extends
for 150 cubits
 this space is holy ground.
	 10. The calyx of the
lotus. The interior or inner part of any thing.
 E.
  गृ to drop,  or
गॄ to swallow,  Unadi affix मन्
 also read गर्भ.

Capeller Eng

English

 ग॑र्भ m.
  womb,  inside,  interior (adj.  —° having in the
interior,  containing,  filled with)
 fetus,  embryo,  scion,  fruit, 
offspring,  child. 

Yates

English

 गर्भ (र्भः) 1.
m.
  Idem. 

Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form

Spoken Sanskrit

English

गर्भ 	-	  garbha 	-	 m.
  	-	 calyx
पद्मकोश 	-	  padmakoza 	-	 m.
  	-	 calyx of a lotus
शुङ्गिन् 	-	  zuGgin 	-	 adj.
  	-	  having a sheath or calyx
शुङ्ग 	-	  zuGga 	-	 m.
  	-	  sheath or calyx of a bud
शूक 	-	  zUka 	-	 m.
 n.
  	-	  sheath or calyx of a bud
पद्मगर्भ 	-	  padmagarbha 	-	 m.
  	-	  interior or calyx of a lotus
शुङ्गा 	-	  zuGgA 	-	 f.
  	-	  sheath or calyx of a young bud
पुष्पपुट 	-	  puSpapuTa 	-	 m.
  	-	  hands arranged in the shape of the calyx of a flower
पद्मकोश 	-	  padmakoza 	-	 m.
  	-	  particular position of the fingers resembling the calyx of a lotus
शुङ्गाकर्मन् 	-	  zuGgAkarman 	-	 n.
  	-	  ceremony connected with the puMsavana at which the calyx of a young bud of the banyan tree is used  [ Ficus Indica - Bot. ]

गर्भ 	-	  garbha 	-	 m.
  	-	 foetus
गर्भरूप 	-	  garbharUpa 	-	 m.
  	-	 foetus-like
गर्भारि 	-	  garbhAri 	-	 m.
  	-	 foetus-enemy
गर्भधरा 	-	  garbhadharA 	-	 f.
  	-	  bearing a foetus
गर्भ 	-	  garbha 	-	 m.
  	-	 foetus or embryo
गर्भसुभग 	-	  garbhasubhaga 	-	 adj.
  	-	  blessing the foetus
गर्भविपत्ति 	-	  garbhavipatti 	-	 f.
  	-	  death of the foetus
गर्भभर्मन् 	-	  garbhabharman 	-	 n.
  	-	  supporting a foetus
गर्भपोषण 	-	  garbhapoSaNa 	-	 n.
  	-	  nourishing a foetus
गर्भाद 	-	  garbhAda 	-	 adj.
  	-	  consuming the foetus
गर्भभार 	-	  garbhabhAra 	-	 m.
  	-	  weight of the foetus
गर्भरक्षा 	-	  garbharakSA 	-	 f.
  	-	  protecting the foetus
गर्भरक्षण 	-	  garbharakSaNa 	-	 n.
  	-	  protecting the foetus
गर्भसम्भव 	-	  garbhasambhava 	-	 m.
  	-	  production of a foetus
घन 	-	  ghana 	-	 m.
  	-	 foetus in the 2nd month
गर्भनिष्कृति 	-	  garbhaniSkRti 	-	 f.
  	-	 foetus completely developed
गर्भास्पन्दन 	-	  garbhAspandana 	-	 n.
  	-	  non-quickening of the foetus
गर्भावक्रान्ति 	-	  garbhAvakrAnti 	-	 f.
  	-	  descent of the foetus into a womb
गर्भचलन 	-	  garbhacalana 	-	 n.
  	-	  motion of the foetus in the uterus
गार्भ 	-	  gArbha 	-	 adj.
  	-	  relating to a foetus or to gestation
कील 	-	  kIla 	-	 m.
  	-	  position of the foetus impeding delivery
गर्भशङ्कु 	-	  garbhazaGku 	-	 m.
  	-	  instrument for extracting the dead foetus

गर्भ  	-	 garbha 	-	 m.
  	-	 kernel  [ computer ]
गर्भ 	-	 garbha 	-	 m.
  	-	  situation in a drama when the complication of the plot has reached its height
गर्भ 	-	 garbha 	-	 m.
  	-	  fire
गर्भ 	-	 garbha 	-	 m.
  	-	  conception
गर्भ 	-	 garbha 	-	 m.
  	-	  joining
गर्भ 	-	 garbha 	-	 m.
  	-	  any interior chamber
गर्भ 	-	 garbha 	-	 m.
  	-	  sleeping-room
गर्भ 	-	 garbha 	-	 m.
  	-	  foetus or embryo
गर्भ 	-	 garbha 	-	 m.
  	-	  womb
गर्भ 	-	 garbha 	-	 m.
  	-	  middle
गर्भ 	-	 garbha 	-	 m.
  	-	  bed of a river when fullest i.e. on the fourteenth day of the dark half of the month bhAdra or in the height of the rains
गर्भ 	-	 garbha 	-	 m.
  	-	  union
गर्भ 	-	 garbha 	-	 m.
  	-	  inner apartment
गर्भ 	-	 garbha 	-	 m.
  	-	  offspring
गर्भ 	-	 garbha 	-	 m.
  	-	  offspring of the sky i.e. the fogs and vapour drawn upwards by the rays of the sun during eight months and sent down again in the rainy season
गर्भ 	-	 garbha 	-	 m.
  	-	  brood or offspring
गर्भ 	-	 garbha 	-	 m.
  	-	  foetus
गर्भ 	-	 garbha 	-	 m.
  	-	  woman's courses
गर्भ 	-	 garbha 	-	 m.
  	-	  inside
गर्भ 	-	 garbha 	-	 m.
  	-	  descent
गर्भ 	-	 garbha 	-	 m.
  	-	  rough coat of the jaka fruit
गर्भ 	-	 garbha 	-	 m.
  	-	  calyx
गर्भ 	-	 garbha 	-	 m.
  	-	  embryo
गर्भ 	-	 garbha 	-	 m.
  	-	  child
गर्भ 	-	 garbha 	-	 m.
  	-	  interior of anything
गर्भ 	-	 garbha 	-	 m.
  	-	  adytum or sanctuary of a temple

गर्भ  	-	 garbha 	-	 m.
  	-	 kernel  [ computer ]
हृदय 	-	 hRdaya 	-	 n.
  	-	 kernel  [ computer ]
कर्कटिका 	-	  karkaTikA 	-	 f.
  	-	 kernel
गुडक 	-	  guDaka 	-	 n.
  	-	 kernel
गुलिका 	-	  gulikA 	-	 f.
  	-	 kernel guDikA
फलपूर 	-	  phalapUra 	-	 m.
  	-	  full of kernels
एकाष्ठील 	-	  ekASThIla 	-	 m.
  	-	  having one kernel
अस्थि 	-	  asthi 	-	 n.
  	-	 kernel of a fruit
गरिका 	-	  garikA 	-	 f.
  	-	 kernel of a cocoa-nut
अल्पास्थि 	-	  alpAsthi 	-	 n.
  	-	  having a little kernel
बार्बरीट 	-	  bArbarITa 	-	 m.
  	-	 kernel of the mango fruit
आम्रास्थि 	-	  AmrAsthi 	-	 n.
  	-	 kernel of the mango fruit
पनसास्थि 	-	  panasAsthi 	-	 n.
  	-	 kernel of the bread-fruit
फल 	-	  phala 	-	 n.
  	-	 kernel or seed of a fruit
अष्टि 	-	  aSTi 	-	 f.
  	-	 kernel or stone of a fruit
केम्बुक 	-	  kembuka 	-	 n.
  	-	 kernel of the areca nut palm  [ Areca catechu - Bot. ]
ह्रस्वफल 	-	  hrasvaphala 	-	 m.
  	-	  having small fruit or kernels
दाडिमफल 	-	  dADimaphala 	-	 n.
  	-	 kernel or seed of a pomegranate
बदर 	-	  badara 	-	 m.
  	-	 kernel of the fruit of the cotton plant

गर्भ 	-	  garbha 	-	 m.
  	-	  offspring of the sky i.e. the fogs and vapour drawn upwards by the rays of the sun during eight months and sent down again in the rainy season

 
   गर्भ  garbha m.
   sleeping-room  
   गर्भमण्डप  garbhamaNDapa m.
   sleeping-room   
   वासगृह  vAsagRha n.
   sleeping-room  
   निशागृह  nizAgRha n.
   sleeping-room   
   वासक  vAsaka n.
   sleeping-room  
   भोगावासा  bhogAvAsA f.
   sleeping-room   
   गर्भगृह  garbhagRha m.
   sleeping room   
   वेश्मवास  vezmavAsa m.
   sleeping-room   
   गर्भगृह  garbhagRha n.
   sleeping-room  
   वासगेह  vAsageha n.
   sleeping-room   
   निवासभवन  nivAsabhavana n.
   sleeping-room  
   व्रतशय्यागृह  vratazayyAgRha n.
   sleeping-room set apart for the fulfilling of a religious vow or observance     
            

Wilson

English

 गर्भ
m.
  (-र्भः)
1 A foetus or embryo.
2 A child.
3 The belly.
4 The inside,  the middle.
5 Joining,  union. 
6 The rough coat of the fruit of the Jaka.
7 An inner apartment,  a lying-in chamber.
8 Any interior chamber,  the adytum of a temple,  &c.
9 The bed of the Ganges,  when the river is fullest
 that is,  on the fourteenth
day of the dark half of the month Bhādra,  or in the height of the rains
 as
high as the river flows at this period,  so far extends the Garbha,  after
which the Tīra or proper bank begins,  and extends for 150 cubits
 this space
is holy ground.
10 The calyx of the lotus. The interior or inner part of any thing.
E.
  गृ to drop,  or गॄ to swallow,  Uṇādi affix भन्
 also read
गर्ब्भ.

Apte

English

गर्भः [garbhḥ],  [गॄ-भन् Uṇ.*
  3.152]

The womb,  the belly
 गर्भेषु वसतिः Pt.*
  1
 पुनर्गर्भे च संभवम् Ms.*
  6.63.

A fœtus,  embryo
 act of conception,  pregnancy
 conception
 नरपतिकुलभूत्यै गर्भमाधत्त राज्ञी P.*
  2.75
 गर्भो$भवद्भूधरराज- पत्न्याः Ku.*
  1.19
 गर्भं वहति Pt.*
  1.3 bears a child in the womb.

The time of conception
 गर्भाष्टमे$ब्दे कुर्वित ब्राह्मणस्योपनायनम् Ms.*
  2.36.

The child (in the womb)
 Ś.*
  6
 ततः कुमारं सुरगर्भकल्पम् Bu. Ch.2.19
 cf.
   'गर्भो भ्रूणे$- र्भके कुक्षौ' Medinī.

A child,  brood or offspring of birds.

The inside,  middle,  or interior of anything (in comp.
  in this sense and translated by 'full of',  'filled with',  'containing' &c.
 )
 हिमगर्भैर्मयूखैः Ś.*
  3.4
 शुक˚ कोटर 1.14
7.7
 ˚पत्रम् U.*
  3.5. inwardly situated
 अग्निगर्भां शमीमिव Ś.*
  4.4
 R.*
  3.9
5.17
9.55
 Śi.*
  9.62
 Māl.
 3.12
 Mu.*
  1.12.

The offspring of the sky, i. e.  the vapours and fogs drawn upwards by the rays of the sun during 8 months and sent down again in the rainy season
 cf.
   Ms.*
  9.35
 नवमासधृतं गर्भं भास्करस्य गभस्तिभिः Rām.*
  4.28.3.

An inner apartment,  a lying-in-chamber.

Any interior chamber.

A hole.

Fire.

Food.

The rough coat of the jack-fruit (पनसकण्टक).

the bed of a river,  especially of the Ganges on the fourteenth day of the dark half of Bhādrapada or in the very height of the rains when the river is fullest.

The fruit (of plants).

Joining,  union. 

The calyx of the lotus.

(In dramas) One of the Sandhis q. v.  Comp.
   -अङ्कः (also गर्भे$ङ्कः) an interlude during an act,  as the scene of the birth of Kuśa and Lava in U.*
  7,  or the सीतास्वयंवर in Bālarāmāyaṇa.  The S. D. thus defines it: अङ्कोदर- प्रविष्टो यो रङ्गद्वारामुखादिमान् । अङ्को$परः स गर्भाङ्कः सबीजः फलवानपि ॥ 279. -अवक्रान्तिः f.
  descent of the soul into the womb.-अवटः see गर्भभाजनम्.

अष्टमः the eighth month from conception. 

the eighth year from conception. -अस्पन्दनम् non-quickening of the fœtus.

आगारम् uterus.

an inner and private room,  the female apartments.

the body or sanctuary of a temple,  the chamber where the image of a deity is placed
 एकैव देवं द्रष्टुं च गर्भागारमथाविशत् Ks.*
  7.71.

आधानम् impregnation
 गर्भाधानक्षणपरिच- यान्नूनमाबद्धमालाः (बलाकाः) Me.*
  9.

one of the Saṁskāras or purificatory ceremonies performed after menstruation to ensure or facilitate conception
 (this ceremony legalizes in a religious sense the consummation of marriage)
 Y.*
  1.11. -आशयः the uterus,  the womb. -आस्रावः mis-carriage,  abortion.  -ईश्वरः one born rich (cf.   'born in the purple')
 a sovereign or rich man by birth. ˚ता sovereignty attained by inheritance
 प्राप्तैश्वर्यो भवेन्मूढो गर्भेश्वरतयान्यथा Rāj. T.5.199. -उत्पत्तिःf.  the formation of the embryo. -उपघातः miscarriage of the embryo (applied to the sky)
 Bṛi. S.*
   21.25.-उपघातिनी a cow or female miscarrying from unseasonable gestation.  -उपपत्तिः f.
  formation of the embryo.-कर,  -कार a.
  impregnating,  procreative.

कालः time of impregnation. 

the time when the vapour collected in the air shows the first signs of life. -कोशः,  -षः uterus.-क्लेशः pains caused by the embryo,  the throes of parturition or childbirth. -क्षयः miscarriage. -गृहम्,  -भवनम्,  -वेश्मन् n.
 

an inner apartment,  the body of a house
 Mb.
 *  5.118.19
 R.*
  19.42.

the sanctuary or body of a temple
 निर्गत्य गर्भभवनात् Māl.
 1. -ग्रहणम् impregnation,  conception.  -ग्राहिका a midwife
 Ks.*
  34. -घातिन् a.
  causing abortion.  -चलनम् quickening,  motion of the fœtus in the uterus. -चेटः a servant by birth
 नर्मभिर्गर्भचेटानां द्वास्थानां विक्रियाक्रमैः Rāj. T.3.153. -च्युत a.
 

fallen from the womb (as a child).

miscarrying. -च्युतिः f.
 

birth
 delivery.

miscarriage. -दासः,  -सी a slave by birth
 (oft en used as a term of abuse or reproach.)
 यथा गर्भदासः कर्मार्थ एव स्वामिनो$नड्वाँश्च क्रीयते । ŚB. on MS.*  3.1.2.-दिवसाः certain days on which the vapours collected in the air show signs of life
 Bṛi.21.5. -द्रुह् a.
  (nom.  sing.
  ˚ध्रुक्-ड्) causing abortion.  -धम् Ved.
  semen virile. -धरा pregnant. -धारणम्,  -धारणा gestation,  impregnation.  -धिः Ved.
 

a breeding place,  a nest
 कपोत इव गर्भधिम् Rv.*
  1.3.4.

cohabitation.  -ध्वंसः abortion.  -नाडी the umbilical cord. -नुद् a.
  causing abortion. 

न्यासः laying the foundation. 

the foundations. -परिस्रवः secundines or fœtal membranes collectively. -पाकिन् m.
  rice ripening in sixty days.-पातः miscarriage after the fourth month of pregnancy.-पोषणम्,  -भर्मन् n.
  nourishment of the fœtus,  gestation
 अनुष्ठिते भिषग्भिराप्तैरथ गर्भभर्मणि R.*
  3.12. -भाजनम् the foundation pit,  the excavation.  -मण्डपः an inner apartment,  a bed-chamber. -मासः month of pregnancy.-मोचनम् delivery,  birth. -योपा a pregnant woman
 (fig. ) the Ganges overflowing its banks. -रक्षणम् protecting the fœtus. -रन्धिः complete cooking
 स्थाल्य- ग्नितापात्पयसो$मितापस्तत्तापतस्तण्डुलगर्भरन्धिः Bhāg.*
  5.1.22.-रूप a.
  childish,  youthful,  juvenile. -रूपः,  -रूपकः a child,  an infant,  a youth. -लक्षण a.
  observing the signs of the rainy season.  (-णम्) a symptom of pregnancy. -लम्भनम् a ceremony performed for the sake of facilitating and developing pregnancy. -वसतिः f.
 , 

वासः the womb
 असकृद्गर्भवासेषु वासं जन्म च दारुणम् Ms.*
  12.78.

being in the womb. -विच्युतिः f.
  abortion in the beginning of pregnancy. -विपत्तिः death of the fœtus. -वेदना throes of child-birth. -व्याकरणम् the formation of the embryo. -शङ्कुः a kind of instrument for extracting the dead fœtus. -शय्या the abode of the fœtus or uterus. -संभवः,  -संभूतिः f.
  becoming pregnant
 वर्षद्वयं प्रविष्टस्य वर्तत$न्तःपुरे$त्र मे । तदेषा गर्भसंभूतिः कुतः संप्रति कथ्यताम् Ks.*
  5.61. -संभवा a kind of cardamoms (Mar.  एलची). -स्थ a.
 

situated in the womb.

interior,  internal. -स्रावः abortion,  miscarriage
 वरं गर्भस्रावः Pt.*
  1
 Y.*
  3.2
 Ms.*
  5.66.

Apte 1890

English

 गर्भः [गॄ-भन् Uṇ. 3. 152] 1 The womb,  the belly
 गर्भेषु वसतिः Pt. 1
 पुनर्गर्भे च संभवं Ms. 6. 63. 
2 A fœtus,  embryo
 act of conception,  pregnancy
 conception
 नरपतिकुलभूत्यै गर्भमाधत्त राज्ञी R. 2. 75
 गर्भोऽभवद्भूधरराजपत्न्याः Ku. 1. 19
 गर्भं वहति Pt. 1. 30 bears a child in the womb. 
3 The time of conception
 गर्भाष्टमेऽब्दे कुर्वीत ब्राह्मणस्योपनायनं Ms. 2. 36. 
4 The child (in the womb)
 Ś. 6. 
5 A child,  brood or offspring of birds. 
6 The inside,  middle,  or interior of anything (in comp. in this sense and translated by ‘full of, ’ ‘filled with, ’ ‘containing’ &c.)
 हिमगर्भैर्मयूखैः Ś. 3. 3
 शुक° कोटर 1. 14
 7. 7
 °पत्रं U. 3. 5. inwardly situated
 अग्निगर्भां शमीमिव Ś. 4. 1
 R. 3. 9,  5. 17,  9. 55
 Śi. 9. 62
 Māl. 3. 12
 Mu. 1. 12. 
7 The offspring of the sky,  i. e. the vapours and fogs drawn upwards by the rays of the sun during {8} months and sent down again in the rainy season
 cf. Ms. 9. 305. 
8 An inner apartment,  a lying-in-chamber. 
9 Any interior chamber. 
10 A hole. 
11 Fire. 
12 Food. 
13 The rough coat of the jack-fruit (पनसकंटक). 
14 The bed of a river,  especially of the Ganges on the fourteenth day of the dark half of Bhādrapada or in the very height of the rains when the river is fullest. 
15 The fruit (of plants). 
16 Joining,  union. 
17 The calyx of a lotus. 
18 (In dramas) One of the Saṃdhis q. v. 
Comp. 
अंकः (also गर्मेंऽकः) an interlude during an act,  as the scene of the birth of Kuśa and Lava in U. 7,  or the सीतास्वयंवर in Bālarāmāyaṇa. The S. D. thus defines it: 
अंकोदरप्रविष्टो यो रंगद्वारामुखादिमान् । अंकोऽपरः स गर्भांकः सबीजः फलवानपि ॥ 279. 
अवक्रांतिः f. descent of the soul into the womb. 
अष्टमः {1} the eighth month from conception. {2} the eighth year from conception. 
अस्पंदनं non-quickening of the fœtus. 
आगारं {1} uterus. {2} an inner and private room,  the female apartments. {3} a lying-in-chamber. {4} the body or sanctuary of a temple,  the chamber where the image of a deity is placed. 
आधानं {1} impregnation
 गर्भा धानक्षणपरिचयान्नूनमाबद्धमालाः ( बलाकाः) Me. 9. {2} one of the Saṃskāras or purificatory ceremonies performed after menstruation to ensure or facilitate conception
 (this ceremony legalizes in a religious sense the consummation of marriage)
 Y. 1. 11. 
आशयः the uterus,  the womb. 
आस्रावः mis-carriage,  abortion. 
ईश्वरः one born rich (cf. ‘born in the purple’)
 a sovereign or rich man by birth. 
उत्पत्तिः f. the formation of the embryo. 
उपघातः miscarriage of the embryo (applied to the sky). 
उपघातिनी a cow or female miscarrying from unseasonable gestation. 
उपपत्तिः f. formation of the embryo. 
कर,  
कार a. impregnating,  procreative. 
कालः {1} time of impregnation. {2} the time when the vapour collected in the air shows the first signs of life. 
कोशः,  
षः uterus. 
क्लेशः pains caused by the embryo,  the throes of parturition or childbirth. 
क्षयः miscarriage. 
गृहं,  
भवनं,  
वेश्मन् n. {1} an inner apartment,  the body of a house. {2} a lying-in-chamber. {3} the sanctuary or body of a temple
 निर्गत्य गर्भभवनात् Māl. 1. 
ग्रहणं impregnation,  conception. 
घातिन् a. causing abortion. 
चलनं quickening,  motion of the fœtus in the uterus. 
च्युत a. {1} fallen from the womb (as a child). {2} miscarrying. 
च्युतिः f. {1} birth,  delivery. {2} miscarriage. 
दासः 
सी a slave by birth
 (often used as a term of abuse or reproach.). 
दिवसाः certain days on which the vapours collected in the air show signs of life. 
द्रुह् a. (nom. sing. °ध्रुक्-ड) causing abortion. 
धं Ved. semen virile. 
धरा pregnant. 
धारणं,  
धारणा gestation,  impregnation. 
धिः Ved. {1} a breeding place,  a nest. {2} cohabitation. 
ध्वंसः abortion. 
नाडी the umbilical cord. 
नुद् a. causing abortion. 
परिस्रवः secundines or fœtal membranes collectively. 
पाकिन् m. rice ripening in sixty days. 
पातः miscarriage after the fourth month of pregnancy. 
पोषणं,  
भर्मन् n. nourishment of the fœtus,  gestation
 अनुष्ठिते भिषग्भिराप्तैरथ गर्भभर्मणि R. 3. 12. 
मंडपः an inner apartment,  a bed-chamber. 
मासः month of pregnancy. 
मोचनं delivery,  birth. 
योषा a pregnant woman
 (fig.) the Ganges overflowing its banks. 
रक्षणं protecting the fœtus. 
रूप a. childish,  youthful,  juvenile. 
रूपः 
रूपकः,  a child,  an infant,  a youth. 
लक्षण a. observing the signs of the rainy season. (
णं) a symptom of pregnancy. 
लंभनं a ceremony performed for the sake of facilitating and developing pregnancy. 
वसतिः f.,  
वासः {1} the womb
 Ms. 12. 78. {2} being in the womb. 
विच्युतिः f. abortion in the beginning of pregnancy. 
विपत्तिः death of the fœtus. 
वेदना throes of child-birth. 
व्याकरणं the formation of the embryo. 
शंकुः a kind of instrument for extracting the dead fœtus. 
शय्या the abode of the fœtus or uterus. 
संभवः,  
संभूतिः f. becoming pregnant. 
स्थ a. {1} situated in the womb. {2} interior,  internal. 
स्रावः abortion,  miscarriage
 वरं गर्भस्रावः Pt. 1
 Y. 3. 20
 Ms. 5. 66. 

Monier Williams Cologne

English

 ग॑र्भ m.
  (√ ग्रभ् =
  ग्रह्,  ‘to conceive’
 √ 2. गॄ,  Uṇ.
  iii,  152) the womb,  RV.
  
 AV.
   &c.
  

 the inside,  middle,  interior of anything,  calyx (as of a lotus),  MBh.
  
 VarBṛS.
  &c.
   (ifc.  f(आ). ,  ‘having in the interior,  containing,  filled with’,  ŚāṅkhŚr.
  
 RPrāt.
  
 MBh.
   &c.
  )

 an inner apartment,  sleeping-room,  L.
 

 any interior chamber,  adytum or sanctuary of a temple &c.
  ,  VarBṛS.
 
 RTL.
   p.
  445

 a foetus or embryo,  child,  brood or offspring (of birds),  RV.
  
 AV.
   &c.
  

 a woman's courses,  Viṣṇ.

 ‘offspring of the sky’ i.e. the fogs and vapour drawn upwards by the rays of the sun during eight months and sent down again in the rainy season (cf.   Mn.
   ix,  305),  R.
  iv,  27,  3
 VarBṛS.
 
 Bālar.
  viii,  50

 the bed of a river (esp.   of the Ganges) when fullest i.e. on the fourteenth day of the dark half of the month Bhādra or in the height of the rains (the Garbha extends to this point,  after which the Tīra or proper bank begins,  and extends for 150 cubits,  this space being holy ground)

 the situation in a drama when the complication of the plot has reached its height,  Daśar.
  i,  36
 Sāh.
  vi,  68 and 79

 the rough coat of the Jaka fruit,  L.
 

 fire,  L.
 

 joining,  union,  L.
 

 N.
  of a Ṛṣi (called Prājāpatya),  Kāṭh.
 

 गर्भ [cf.   अमृत-,  अर्ध-,  कृष्ण-,  मूढ-,  विश्व-,  हिरण्य-
 cf.
   also δελϕός
 Hib.
  cilfin,  ‘the belly’
 Angl.Sax.  hrif
 Germ.
   kalb: Engl. calf. ]

Monier Williams 1872

English

 गर्भ गर्भ,  अस्,  m. (fr. ग्रभ् = ग्रह्,  to
conceive,  said to be fr. 2. गॄ),  the womb,  the belly, 
the inside,  the middle,  the interior of anything
 an
inner apartment,  a lying-in chamber
 any interior
chamber,  the adytum of a temple &c.
 a fœtus or
embryo,  a child,  the brood or offspring of birds
 the
fruit (of plants)
 the offspring of the sky,  i. e. the
fogs and vapour drawn upwards by the rays of the
sun during eight months and sent down again in
the rainy season
 the bed of a river (especially of the
Ganges) when fullest,  i. e. on the fourteenth day of
the dark half of the month Bhadrā,  or in the height
of the rains,  (the Garbha extends to this point,  after
which the Tīra or proper bank begins,  and extends
for 150 cubits
 this space being holy ground)
joining,  union
 the rough coat of the fruit of the
Jaka
 the calyx of the lotus. (गर्भ is often found
at the end of compounds in the sense of having in
the interior,  containing,  filled with
 e. g. जल-गर्-
भ,  अस्,  आ,  अम्,  filled with water
 अग्नि-गर्भ,  अस्, 
आ,  अम्,  containing fire)
 [cf. अमृत-गर्भ,  अर्ध-
ग्°,  कृष्ण-ग्°,  मूढ-ग्°,  विश्व-ग्°,  हिरण्य-ग्°:
cf. also Hib. cilfin,  ‘the belly
’ Angl. Sax. hrif
Germ. kalb (?)
 Eng. calf
 Gr. δελφός.]
—गर्भ-
कर,  अस्,  ई,  अम्,  producing impregnation,  procrea-
tive,  fecundatory,  impregnatory
 (अस्),  m. the plant
Nageia Putrañjīva.
—गर्भ-करण,  अम्,  n.,  Ved.
anything which causes impregnation.
—गर्भ-
कार,  अस्,  आ,  अम्,  impregnating,  fecundatory,  pro-
creative,  producing impregnation
 (अम्),  n.,  N. of
a ceremony.
—गर्भ-काल,  अस्,  m. the time of
impregnation
 the time when the offspring of the
sky,  i. e. the vapour collected in the air [cf. गर्भ
above],  shows the first signs of life,  195 days or seven
lunar months after its first conception.
—गर्भ-
कोश or गर्भ-कोष,  अस्,  m. the uterus.
—गर्भ-
क्लेश,  अस्,  m. pains caused by the embryo,  pains of
childbirth.
—गर्भ-क्षय,  अस्,  m. loss of the
embryo,  miscarriage.
—गर्भ-गृह,  अम्,  n. an
inner apartment,  an inner chamber,  a lying-in cham-
ber
 the sanctuary or adytum of a temple
 (in
compounds) a house containing anything (e. g. शर-
गर्भ-गृह,  a house containing arrows).
—गर्भ-
ग्रहण,  अम्,  n. conception,  impregnation.
—गर्-
भ-घातिन्,  ई,  इनी,  इ,  killing the embryo,  producing
abortion
 (इनी),  f. a poisonous plant,  Methonica Su-
perba.
—गर्भ-चलन,  अम्,  n. quickening,  the mo-
tion of the fœtus in the uterus.
—गर्भ-च्युत,  अस्, 
आ,  अम्,  fallen from the womb (as a child)
 miscarrying.
—गर्भ-च्युति,  इस्,  f. falling from the womb,  birth, 
delivery
 miscarriage.
—गर्भ-ता,  f. or गर्भ-
त्व,  अम्,  n. impregnation.
—गर्भ-द,  अस्,  आ,  अम्, 
impregnating,  procreative
 (अस्),  m. the tree Nageia
Putrañjīva
 (आ),  f.,  N. of a shrub.
—गर्भ-दातृ, 
ता,  त्री,  तृ,  impregnating,  procreative
 (ई),  f.,  N. of
a shrub,  = गर्भ-दा,  अपत्य-दा,  पुत्र-दा,  &c.
—गर्भ-दास,  अस्,  m. a slave by birth.
—गर्भ-
दिवस,  आस्,  m. pl. certain days on which the vapours
collected in the air show signs of life
 [cf. गर्भ-
काल।]
—गर्भ-द्रुह्,  -ध्रुक्,  क्,  क्,  destroying
the fœtus,  causing abortion.
—गर्भ-ध,  अस्,  आ, 
अम्,  Ved. procreative,  impregnatory.
—गर्भ-
धरा,  f. bearing a fœtus,  pregnant.
—गर्भ-
धान,  अम्,  n. impregnating.
—गर्भ-धारण, 
अम्,  आ,  n. f. gestation,  impregnation,  conception in the
womb,  pregnancy
 N. of the twenty-second Adhyāya in
Varāha-mihira's Bṛhat-saṃhitā.
—गर्भ-धारित, 
अस्,  आ,  अम्,  contained in the womb,  conceived,  borne.
—गर्भ-धि,  इस्,  m.,  Ved. a breeding-place,  a nest, 
cohabitation.
—गर्भ-ध्वंस,  अस्,  m. abortion.
—गर्भ-नाडी or गर्भ-नाभि-नाडी,  f. the
umbilical cord.
—गर्भ-नुद्,  त्,  त्,  त्,  causing abor-
tion
 (त्),  m. the poisonous plant Methonica Superba.
—गर्भ-परिस्रव,  अस्,  m. secundines.
—गर्भ-
पाकिन्,  ई,  m. rice ripening in sixty days (during the
latter period of the sky's pregnancy).
—गर्भ-पात, 
अस्,  m. miscarriage after the fourth month of preg-
nancy.
—गर्भ-पातक,  अस्,  ई,  अम्,  causing mis-
carriage
 (अस्),  m. a red kind of Moringa.
—गर्-
भ-पातन,  अस्,  ई,  अम्,  causing miscarriage,  pro-
ducing abortion
 (अस्),  m.,  N. of a plant,  = रीठा-
करञ्ज
 (ई),  f. the plant Methonica Superba
 any
plant or drug supposed to produce abortion
 (अम्), 
n. producing abortion.
—गर्भ-पातिन्,  ई,  इनी,  इ, 
causing miscarriage,  producing abortion
 (इनी),  f.,  N.
of a plant,  = विशल्या.
—गर्भ-पोषण,  अम्,  n.
nourishing a fœtus,  gestation.
—गर्भ-भर्मन्, 
अ,  n. supporting a fœtus,  gestation.
—गर्भ-
भवन,  अम्,  n. the sanctuary or adytum of a
temple
 [cf. गर्भ-गृह।]
—गर्भ-भार,  अस्, 
m. the weight of the fœtus.
—गर्भ-मण्डप,  अस्, 
m. an inner apartment,  a bed-chamber.
—गर्भ-
मास,  अस्,  m. month of pregnancy.
—गर्भ-मो-
चन,  अम्,  n. delivery,  birth.
—गर्भ-योषा,  f. a
pregnant woman,  metaphorically the river Ganges
overflowing its banks.
—गर्भ-रक्षण,  अम्,  n.
protecting the fœtus,  N. of a ceremony performed
in the fourth month of gestation.
—गर्भ-रन्धि, 
इस्,  f. complete cooking (?).
—गर्भ-रस,  अस्,  आ,  अम्, 
Ved. endowed with impregnating moisture.
—गर्-
भ-रूप or गर्भ-रूपक,  अस्,  आ,  अम्,  childish, 
juvenile
 (अस्),  m. a child,  an infant,  a youth.
—गर्भ-लक्षण,  अस्,  आ,  अम्,  observing the
signs of the rainy season
 (अम्),  n. symptom of preg-
nancy
 N. of the twenty-first Adhyāya of Varāha-mi-
hira's Bṛhat-saṃhitā treating on the marks or signs
of the rainy season.
—गर्भ-लम्भन,  अम्,  n.
a ceremony performed for the sake of facilitating
conception.
—गर्भ-वती,  f. a pregnant female.
—गर्भ-वसति,  इस्,  f. or गर्भ-वास,  अस्,  m.
the abode of the fœtus,  the womb.
—गर्भ-वायु, 
उस्,  m. air in the womb.
—गर्भ-विच्युति,  इस्,  f.
abortion in the beginning of pregnancy.
—गर्भ-
विपत्ति,  इस्,  f. the death of the fœtus.
—गर्भ-
वेदना,  f. the pains of childbirth.
—गर्भ-
वेश्मन्,  अ,  n. the womb or a lying-in chamber.
—गर्भ-व्याकरण,  अम्,  n. the formation of
the embryo,  a part of the Śarīra section in medical
works.
—गर्भ-व्यापद्,  त्,  f. the death of the
fœtus.
—गर्भ-व्यूह,  अस्,  m. a kind of battle
array.
—गर्भ-शङ्कु,  उस्,  m. a kind of vectis or
instrument for extracting the dead fœtus.
—गर्भ-
शय्या,  f. the abode of the fœtus,  the uterus.
—गर्-
भ-सङ्क्रमण,  अम्,  n. entering the womb.
—गर्भ-समय,  अस्,  m. the time when the
offspring of the sky,  the vapour collected in the air, 
shows the first signs of life,  195 days or seven lunar
months after its conception
 [cf. गर्भ-काल।]
—गर्भ-सम्भव,  अस्,  m. or गर्भ-सम्भूति, 
इस्,  f. the production of a fœtus,  the becoming preg-
nant.
—गर्भ-सुभग or गर्भ-सौभाग्य, 
अस्,  आ,  अम्,  blessing the fœtus.
—गर्भ-सूत्र,  अम्, 
n. title of a Buddhist Sūtra work.
—गर्भ-स्थ, 
अस्,  आ,  अम्,  situated in the womb
 centrical,  internal, 
in the interior,  within the centre of anything.
—गर्भ-स्राव,  अस्,  m. abortion,  miscarriage.
—गर्भस्राविन्,  ई,  इणी,  इ,  producing or occasion-
ing abortion
 (ई),  m. the tree Phœnix Paludosa
(हिन्ताल).
—गर्भागार (°भ-आग्°),  अम्,  n. the
uterus
 an inner and private room,  the female apart-
ments,  the lying-in chamber
 the sanctuary of a
temple,  the chamber where the object of worship or
the image of a deity is placed
 [cf. गर्भ-गृह।]
—गर्भाङ्क (°भ-अङ्°),  अस्,  m. interlude during
an act.
—गर्भाद (°भ-अद),  अस्,  आ,  अम्,  Ved.
consuming the fœtus.
—गर्भाधान (°भ-आध्°), 
अम्,  n. impregnation
 a ceremony performed after
menstruation to ensure or facilitate conception.
—गर्भावक्रान्ति (°भ-अव्°),  इस्,  f. descent of the
fœtus.
—गर्भाशङ्का (°भ-आश्°),  f. suspicion of
pregnancy.
—गर्भाशय (°भ-आश्°),  अस्,  m. the
womb,  the uterus.
—गर्भाष्टम (°भ-अष्°),  अस्, 
m. the eighth month of uterine gestation
 the eighth
year reckoning from conception.
—गर्भास्पन्दन
(°भ-अस्प्°),  अम्,  n. non-quickening of the fœtus.
—गर्भास्राव (°भ-आस्°),  अस्,  m. miscarriage.
—गर्भे-तृप्त,  अस्,  आ,  अम्,  contented in the womb, 
i. e. indolent.
—गर्भेश्वर (°भ-ईश्°),  अस्,  m. a
sovereign by birth.
—गर्भेश्वर-ता,  f. sovereignty
attained by inheritance.
—गर्भोत्पत्ति (°भ-उत्°), 
इस्,  f. the formation of the embryo.
—गर्भो-
पघात (°भ-उप्°),  अस्,  m. miscarriage of the em-
bryo,  (applied also to the sky.)
—गर्भोपघातिनी
(°भ-उप्°),  f. a cow (or female) miscarrying from
unseasonable gestation.
—गर्भोपनिषद् (°भ-
उप्°),  त्,  f. title of an Upaniṣad.

Macdonell

English

 गर्भ gárbh-a,  m.
  womb
 interior (—° a.
  containing — within)
 foetus,  embryo
 new-born 🞄child
 child
 offspring,  brood (of birds)
 conception
 🞄sprout: *-ka,  m.
  wreath of flowers 🞄interwoven with the hair
 -kāma,  a.
  desirous 🞄of the fruit of the womb
 -kāra,  n.
  N. of a 🞄Śastra (producing fertility)
 -kāla,  m.
  time 🞄of pregnancy
 -gata,  pp. lying in the womb
 🞄-gṛha,  -geha,  n.
  inner apartment,  bedchamber
 🞄inner sanctuary containing the 🞄image of the deity
 -grāha,  m.
 ,  -grahaṇa,  🞄n.  conception
 -cyuti,  f.
  birth
 -tā,  f.
 ,  -tva,  🞄n.  pregnancy
 -dāsa,  m.
  (ī,  f.
 ) slave by birth 🞄(Pr.)
 -dvādaśa,  m.
  pl.
  twelfth year after 🞄conception
 -dharā,  a.
  f.
  pregnant
 -dhāraṇa,  n.
  pregnancy
 -puroḍāśa,  m.
  cake offered 🞄during the pregnancy of a female animal
 🞄-bhartṛ-druh,  a.
  injuring the foetus and 🞄the husband
 -bharman,  n.
  nurture of the 🞄foetus
 -bhavana,  n.
  inner sanctuary containing 🞄the image of the deity
 -bhāra,  m.
  🞄burden of the womb: -ṃ dhṛ,  become pregnant
 🞄-maṇḍapa,  m.
  inner apartment,  bedchamber
 🞄-māsa,  m.
  mouth of pregnancy
 🞄-rūpaka,  m.
  young man
 -lakṣaṇa,  n.
  sign 🞄of pregnancy
 -vatī,  a.
  f.
  pregnant
 -vasati,  🞄f. ,  -vāsa,  m.
  womb
 -veśman,  n.
  inner 🞄chamber
 lying-in room
 -śātana,  n.
  causing 🞄of abortion
 -saṃsravaṇa,  n.
  miscarriage
 🞄-saṃkarita,  m.
  one of mixed extraction
 🞄-saṃbhava,  m.
  conception
 -saṃbhūti,  f.
  🞄id.
 -stha,  a.
  being in the womb
 -sthāna,  🞄n.  womb
 -srāva,  m.
  miscarriage.

Benfey

English

 गर्भ गर्भ,  i. e. ग्रभ् (ved. = ग्रह्)
+ अ,  m.
 
 1. The womb,  Pañc. Pr. 8.
 2. The interior,  MBh. 9,  2741.
 3. A
fœtus or embryo,  Bhag. 3,  38.
 4. A
sprout,  Rām.  5,  28,  6.
 5. Conception, 
Man.  2,  36.
 5. As former part of comp.
words it has often the second signifi-
cation
 cf.  गर्भ-गृह। As latter part
of comp. adj.
  Holding in one's interior, 
containing
 e. g.
शुक-,  adj.
  Containing
parrots,  Śāk. d. 14.
स्नेह-,  adj.
  Con-
taining oil,  MBh. 12,  13414.
 -- Comp.
 
गृहीत- (vb. ग्रह्),  adj.
 ,  f.
  भा,  preg-
nant,  Suśr. 1,  321,  16.
जार-,  adj.
 ,  f.
 
भा,  Pregnant by an adulterer,  not. ad
Hit. Pr. d. 38
 39.
देव-,  m.
  The
child of a god,  MBh. 3,  17161.
मति-, 
adj.
  full of understanding,  Śiś. 9,  62.
रत्न-,  I. m.
  Kuvera. II. f.
  भा,  the
earth.
शमी-,  m.
  1. a Brāhmaṇa. 2.
fire.
स-,  m.
  a brother by the same
father and mother.
सुर-,  m.
  the
child of a god,  Hiḍ. 4,  27.
सोम-,  m.
 
Viṣṇu. स्रवद्गर्भा,  i. e. स्रवन्त्
-गर्भ (vb. स्रु),  f.
  a woman or cow
miscarrying by accident.
स्व-,  m.
 
one's own fœtus,  Rām.  3,  49,  49.
हिम-, 
adj.
  laden with cold,  Śāk. d. 54. हि-
रण्य-,  m.
  Brahman.  -- Cf.  δελϕύς,  ἀδελϕειός,  ἀδελϕεός,  ἀδελϕός
 βρέϕος
Goth.
kalbo
 A.S. calf. 

Hindi

गर्भ

Apte Hindi

Hindi

गर्भः
पुं*
  - गृ - भन्
"गर्भाशय,  पेट"

गर्भः
पुं*
  - -
"भ्रूण,  गर्भस्थ बच्चा,  गर्भाधान"

गर्भः
पुं*
  - -
गर्भाधान काल

गर्भः
पुं*
  - -
बच्चा

गर्भः
पुं*
  - -
"बच्चा,  अण्डशावक"

गर्भः
पुं*
  - -
"किसी वस्तु का अभ्यन्तर,  मध्य या भीतरी भाग"

गर्भः
पुं*
  - -
आकाश-प्रसूति

गर्भः
पुं*
  - -
"भीतरी कमरा,  प्रसूतिकागृह,  जच्चा खाना"

गर्भः
पुं*
  - -
अभ्यन्तरीण प्रकोष्ठ

गर्भः
पुं*
  - -
छिद्र

गर्भः
पुं*
  - -
अग्नि

गर्भः
पुं*
  - -
आहार

गर्भः
पुं*
  - -
कटहल का कटीला छिलका

गर्भः
पुं*
  - -
नदी का पाट

गर्भः
पुं*
  - गृ+भन्
"गर्भाशय,  पेट"

गर्भः
पुं*
  - गृ+भन्
"भ्रूण,  कलल"

गर्भः
पुं*
  - गृ+भन्
अग्नि

गर्भः
पुं*
  - गृ+भन्
आहार

Shabdartha Kaustubha

Kannada

गर्भ
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಭ್ರೂಣ /ಸ್ತ್ರೀಪುರುಷರ ಶುಕ್ರಶೋಣಿತ ಸಂಯೋಗದಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ಮಾಂಸಪಿಂಡ /ಬಸಿರು
निष्पत्तिः - > गॄ (निगरणे) - "भन्" (उ० ३-१५२)
व्युत्पत्तिः - > गीर्यते उद्गीर्यते
प्रयोगाः - > "नरपतिकुलभूत्यै गर्भमाधत्त राज्ञी गुरुभिरभिनिविष्टं लोकपालानुभावैः"
उल्लेखाः - > रघु० २-७५
गर्भ
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಶಿಶು /ಮಗು
विस्तारः - > "कामान् मिथुनसंयोगे शुद्धशोणितशुक्रजः । गर्भः सञ्जायते नार्याः स जातो बाल उच्यते ॥" - भावप्र०
गर्भ
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಕುಕ್ಷಿ /ಹೊಟ್ಟೆ /ಗರ್ಭಾಶಯ
गर्भ
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ರೂಪಕಗಳ ಪಂಚ ಸಂಧಿಗಳಲ್ಲೊಂದು
प्रयोगाः - > "फलप्रधानोपायस्य प्रागुद्भिन्नस्य किञ्चन । गर्भो यत्रसमुद्भेदो ह्रासान्वेषणवान् मुहुः ॥"
उल्लेखाः - > सा० द०
गर्भ
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಹಲಸಿನ ಹಣ್ಣಿನ ಮೇಲಿನಮುಳ್ಳು
गर्भ
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಮಧ್ಯಭಾಗ /ಒಳಭಾಗ
प्रयोगाः - > "गर्भमैणमदकर्दमसान्द्रं भाजनानि रजतस्य भजन्ति"
उल्लेखाः - > नैष० २१-२६
गर्भ
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಕೊಠಡಿ
गर्भ
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ದೇವಸ್ಥಾನದ ಗರ್ಭಗೃಹ
गर्भ
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಭಾದ್ರಪದಕೃಷ್ಣಚತುರ್ದಶಿಯ ದಿನ ತುಂಬಿ ಹರಿಯುವ ಗಂಗಾನದಿಯ ಪಾತ್ರ
विस्तारः - > "भाद्रपदकृष्णचतुर्दश्यां यावदाप्लवते जलम् । तावत् गर्भं विजानीयात्" -
गर्भ
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಅಗ್ನಿ /ಬೆಂಕಿ
गर्भ
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಅನ್ನ /ಆಹಾರ
गर्भ
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಸಂಧಿ /ಸೇರಿಕೆ
विस्तारः - > "गर्भो भ्रूणेऽर्भके कुक्षौ सन्धौ पनसकण्टके" - मेदि० ।

L R Vaidya

English

 garBa {% m. %} 1. The womb,  the belly,  पुनर्गर्भे च संभवम् M.vi.63
a fœtus or embryo,  गर्भोऽभवद्भूधरराजपत्न्याः K.S.i.19,  अनुष्ठिते भिषग्भिराप्तैरथ गर्भभर्माणि R.iii.12,  ii.75
the time of conception,  e.g. गर्भाष्टमेऽब्दे कुर्वंति ब्राह्मणस्योपनायनम्
a child,  the brood or offspring of birds
the offspring of the sky,  i.e. the vapours drawn upwards by the rays of the sun during eight months and sent down again in the rainy season
the inside,  the middle,  the interior of any thing,  निधानगर्भामिव सागरांबरात् R.iii.9,  अग्निगर्भां शमीमिव Sak.iv.,  R.v.17,  ix.55,  Sis.ix.62
an inner apartment,  a lying-in chamber
any interior chamber
a hole
food
fire
the rough coat of the fruit of the jack (पनस)
the bed of a river especially of the Ganges on the fourteenth day of the dark half of Bhādrapada when the river is fullest.

Bopp

Latin

 गर्भ m. (ut videtur,  a ग्रभ् sumere,  transpotis litteris,  s. अ)
1) uterus. HIT. 6. 4. 7. 4.
2) florum calyx. UR. 60. 10. N.
13. 63.
3) pars interior,  e.c. domûs. HIT. 100. 8. 115.
9.
4) foetus. BH. 3. 38. SA. 1. 18.
5) proles,  natus,  in
fine compp. H. 2. 28. (Hib. cilfin «the belly»
 anglo-sax.
hrif venter,  uterus
 fortasse nostrum Kalb,  mutato r in
l
 gr. δελϕός,  mutatâ gutturali mediâ in lingualem,  sicut
in Δημήτηϱ pro Γημήτηϱ
 cf. Pott. p. 281.)

Anekartha-Dvani-Manjari

Sanskrit

शलि
पु
शलि,  मुख,  गर्भ,  भृङ्ग,  गदा,  सर्पविशेष,  कलि
शलिर्मुखः शलिर्गर्भः शलिर्भृङ्गः शलिर्गदा ।
शलिः सर्पविशेषश्च शलिः कलिरुदाहृतः ॥ ५५ ॥
verse 1.1.1.55
page 0004

Edgerton Buddhist Hybrid

English

 Garbha,  n. of an author: Sādh 〔295.18〕.

Indian Epigraphical Glossary

English

 garbha (LL),  a cell
 cf. pañca-garbha (LL),  ‘a five-celled
building’
 nava-garbha (LL),  ‘a nine-celled building’
 sapta-
garbha (LL),  ‘seven-celled building’.

Lanman

English

 gárbha,  m.
	—1. uterus concipiens,  the
conceiving womb
 abde garbhād ekādaśe, 
in the eleventh year from (the
womb,  i. e.) conception
	—2. (as in Milton's
Earth's inmost womb) the interior, 
inside,  34^5,  43^2,  cf. kroḍa
 at end of cpds, 
having…in the interior,  containing…,  cf.
padmagarbha
 --3. conceptum,  fruit of
the womb
 garbhaṃ dadhānās,  conceiving
fruit,  92^12
 embryo,  46^5,  93^7
 scion
and so
	—4. a new-born child. [√grabh, 
‘concipere’: with garbha in mg 1,  cf.
δελφύς and δολφός,  ‘womb, ’ α-δελφός and
ἀ-δελφε-ιό-ς (= sá-garbh-ya-s),  ‘of the
same womb,  i. e. brother’
 in mg 3,  cf.
βρέφος,  ‘embryo, ’ and Eng. calf in mooncalf:
in mg 4,  cf. Goth. kalbo,  Eng. calf.]

Schmidt Nachtrage zum Sanskrit Worterbuch

German

 ग꣡र्भ 4. ता꣡ अन्त꣡र् एव꣡ ग꣡र्भः स꣡न्ता अवदताम्,  Maitr. S. 1,  6,  12. — Auch *Feuer,  Zach. Beitr. 34,  und die Katamenien,  Viṣṇus. 27,  1. — = °मध्यदेश,  Padyac. X,  46c.

Wordnet

Sanskrit

Synonyms:
  गर्भोपनिषद्,  गर्भ
noun
 
एका उपनिषद्।
 "गर्भोपनिषद् यजुर्वेदस्य भागः।"

Sanskrit Tibetan

Tibetan

khongs
१) गर्भ २) गोल

khye'u kha phye ba
गर्भ

mngal
१) कुक्षि २) गर्भ ३) जरज ४) जरायु ५) योनिज

lhums
१) अवक्रान्ति २) गर्भ

अभिधानचिन्तामणिः

Sanskrit

--source--
 
गर्भस्तु गरभो भ्रूणो दोहदलक्षणं च सः ।
-wordlist-
 
गर्भ (पुं),  गरभ (पुं),  भ्रूण (पुं),  दोहदलक्षण (क्ली)

--source--
 
तुन्दं तुन्दिर्गर्भकुक्षी पिचण्डो जठरोदरे ।
-wordlist-
 
तुन्द (क्ली),  तुन्दि (स्त्री),  गर्भ (पुं),  कुक्षि (पुं),  पिचण्ड (पुं),  जठर (क्ली),  उदर (क्ली)

अभिधानरत्नमाला

Sanskrit

गर्भ
गर्भ,  भ्रूण
सूतिमासो वैजननो गर्भो भ्रूण इति स्मृतः ।
verse 2.1.1.499
page 0057

बाल
बाल,  पाक,  अर्भक,  गर्भ,  पोत,  पृथुक,  शिशु,  शाव,  डिम्भ
बालः पाकोऽर्भको गर्भः पोतश्च पृथुकः शिशुः ।
शावो डिम्भश्च विज्ञेयो वटुर्माणवको मतः ॥ ५०२ ॥
verse 2.1.1.502
page 0057

पिचण्ड
पिचण्ड,  जठर,  उदर,  तुन्द,  कुक्षि,  गर्भ
ऊरुः सक्थि पिचण्डं जठरोदरतुन्दकुक्षिगर्भाः स्युः ॥ ५१५ ॥
verse 2.1.1.515
page 0059

पुराणम्

English

गर्भ / GARBHA. A son of bharata,  the son of duṣyanta. suhotra,  suhotā,  gaya,  garbha and suketu were the five sons of bharata. (agni purāṇa,  Chapter 278).

गर्भम् / GARBHA(M). The Purāṇas have described the views of sages about the origin of ātman in woman's womb. Asitamahāmuni stated the following about the birth of  a child to King janaka. (brahmāṇḍa purāṇa. Chapter48) Of the seven elements in the human body,  viz.,  Rasa,  rakta (blood),  Māṁsa (flesh),  Medas (fost),  Asthi (bone),  Majjā (marrow) and śukla (seminal fluid) the last one,  śukla,  is the most valuable. Brahmabīja (the seed for production) is contained in śukla. From the food we consume,  blood and the seminal fluid take their nutrition. The śukla emitted during coitus enters the womb of the woman propelled as it were by Kroṣṭavāyu. It takes only one night for the śukla to get inextricably mixed with blood in the womb. In that mixing if the proportion of blood is higher,  the child born will be girl,  and if the proportion of śukla is higher,  the offspring will be boy. If blood and śukla are mixed exactly in equal proportions the child will be ‘neutral’,  neither girl nor boy. During the first month of pregnancy the child will be in liquid form. In the second,  it solidifies due to the mixing and interplay of heat,  cold,  air,  etc. During the third,  holes for eye,  ear,  etc. become ready and the vein system is formed. In the fourth,  head,  hands and legs of the child are formed,  and it is during this period that the prospective mother develops certain desires. If those desires are not satisfied the child may be born with physical deformities. During the fifth month the hips and bones develop. The various organs get firmer and stronger gradually and fingers appear during the sixth month. It is during the sixth month that hairs on the head and body appear and feelings and emotions originate in the mind. During the seventh month the ten vāyus (winds) on the basis of the nervous system are released,  and the child experiences glimpses of its previous existence,  and ability to feel pain also is there. During the ninth month due to the force of the wind which effects actual delivery the child gets head down in the womb,  and during the tenth month it emerges out of the womb. The child loses its memory about the past because of its contact with the female organ and external wind.
According to the agni purāṇa the process is a little different:
When Jīva (the soul) has entered the womb for rebirth it remains in fluid form during the first month. During the second month it solidifies
 in the third month the organs begin to develop,  in the fourth month skin,  flesh and bones appear,  in the fifth month hairs appear,  in the sixth month mind is produced,  in the seventh month the child will begin to feel pain. The body is covered by a skin (Garbhacarma) and both hands are held above the head in saluting position. If the child is a female it lies in the left side of the mother's womb,  if a male on the right and if ‘neutral’ in the middle of it. From the seventh month the child begins to experience the taste of foods consumed by the mother. During the eighth and ninth month there would be great emotional excitements and upsurges. If the mother suffered from chronic diseases the child also would inherit it. When pregnancy is matured thus,  certain winds lead the child down the womb and it gets out through the female organ.
The child inherits its skin,  flesh and heart from the mother. The sex organ,  marrow,  excretion,  sweet and belly are inherited from the father. Head,  the nervous  system and śukla are the contributions of the ātman. (agni purāṇa,  Chapter 369).

शब्दकल्पद्रुमः

Sanskrit

 गर्भः,  पुं,
   (गीर्य्यते जीवसञ्चितकर्म्मफलदात्रा ईश्व-रेण प्रकृतिबलात् जठरगह्वरे स्थाप्यते पुरुष-शुक्रयोगेणासौ । गॄ + “अर्त्तिगॄभ्यां भन् ।”उणां । ३ । १५२ । इति कर्म्मणि भन् ।)भ्रूणः । तद्विवरणं यथा,  --“स्वर्गाच्च नरकान्मुक्तः स्त्रीणां गर्भो भवत्यपि ।नाभिभूतञ्च तस्यैव याति बीजद्वयं हि तत् ॥
कलनं बुद्वुदत्वञ्च ततः पेशीत्वमेव च ।पेश्यापलसमोऽण्डः स्यादङ्कुरस्तत उच्यते ॥
अङ्गानामथ चोत्पत्तिः पञ्चानामतुलांशकात् ।उपाङ्गान्यङ्गुलीनेत्रनासास्यश्रवणानि च ॥
प्ररोहं यान्ति चाङ्गेभ्यस्तद्वत्तेभ्यो नखादिकम् ।त्वचो रोमाणि जायन्ते केशाश्चैव ततः परम् ॥
नरश्चाधोमुखः स्थित्वा दशमे च स जायते ।ततस्तु वैष्णवी माया समाश्रयति मोहिनी ॥
बालत्वन्तु कुमारत्वं यौवनं वृद्वतामपि ।ततश्च मरणं तत्तद्धर्म्ममाप्नोति मानवः ॥
एवं संसारचक्रेऽस्मिन् भ्राम्यते घटियन्त्रवत् ।”इति गारुडे २२९ अध्यायः ॥
तस्य लक्षणं यथा,  --“गर्भाशयगतं शुक्रमार्त्तवं जीवसंज्ञकम् ।प्रकृतिः सविकारा च तत् सर्व्वं गर्भसंज्ञकम् ॥
कालेन वर्द्धितो गर्भो यद्यङ्गोपाङ्गसंयुतः ।भवेत्तदा स मुनिभिः शरीरीति निगद्यते ॥
” * ॥
तदन्यप्रकृतिर्यथा,  --“यदा नार्य्यावुपेतायां वृषस्यन्तौ कथञ्चन ।मुञ्चन्त्यौ शुक्रमन्योऽन्यमनस्थिस्तत्र जायते ॥
ऋतुस्नाता तु या नारी स्वप्ने मैथुनमाचरेत् ।आर्त्तवं वायुरादाय कुक्षौ गर्भं करोति हि ॥
मासि मासि प्रवर्द्धेत स गर्भो गर्मलक्षणः ।करणं जायते तस्या वर्जितं पैतृकैर्गुणैः ॥
”इति भावप्रकाशः ॥
 * ॥
अस्य द्बादशधा गतिर्यथा,  --“भुग्नोऽनिलेन विगुणेन ततः स गर्भःसंख्यामतीत्य बहुधा समुपैति योनिम् ।द्वारं निरुध्य शिरसा जठरेण कश्चित्कश्चिच्छरीरपरिवर्त्तितकुब्जदेहः ॥
एकेनं कश्चिदपरन्तु भुजद्वयेनतिर्य्यग्गतो भवति कश्चिदवाङ्मुखोऽन्यः ।“पार्श्वापवृत्तगतिरेति तथैव कश्चि-दित्यष्टधा गतिरियं ह्यपरा चतुर्द्धा ॥
सङ्कीलकः प्रतिखुरः परिघोऽथ बीज-स्तेषूर्द्ध्वबाहुचरणैः शिरसा च योनौ ।सङ्गी च यो भवति कीलकवत् सकीलोदृश्यैः खुरैः प्रतिखुरः स हि कायसङ्गी ॥
ग च्छेद्भुजद्वयशिराः स च बीजकाख्योयोनौ स्थितः सपरिघः परिघेण तुल्यः ॥
” * ॥
गर्भनाशलक्षणादि ।“अपविद्धशिरा या तु शीताङ्गां निरपत्रपा ।नीलोद्गतशिरा हन्ति सा गर्भं स च तां तथा ॥
मानसागन्तुभिर्मातुरुपतापैः प्रपीडितः ।गर्भो व्यापद्यते कुक्षौ व्याधिभिश्च प्रपीडितः ॥
” * ॥
अन्तर्मृतगर्भलक्षणं यथा,  --“गर्भास्पन्दनमाधीनां प्रणाशः श्याववर्णता ।भवेदुच्छ्वासपूतित्वं शोथश्चान्तर्मृते शिशौ ॥
”इति माधवकरः ॥
 * ॥
(“कामान्मिथुनसंयोगे शुद्धशोणितशुक्रजः ।गर्भः सञ्जायते नार्य्याः सञ्जातो बाल उच्यते ॥
आधिक्ये रजसः कन्या पुत्त्रः शुक्राधिके भवेत् ।नपुंसकं समत्वेन यथेच्छा पारमेश्वरी ॥
”इति पूर्व्वखण्डे चतुर्थेऽध्याये शार्ङ्गधरेणोक्तम् ॥
“शुद्धे शुक्रार्त्तवे सत्वः स्वकर्म्मक्लेशचोदितः ।गर्भः सम्पद्यते युक्तिवशादग्निरिवारणौ ॥
बीजात्मकैर्महाभूतैः सूक्ष्मैः सत्त्वानुगैश्च सः ।मातुश्चाहाररसजैः क्रमात् कुक्षौ विवर्द्धते ॥
तेजो यथार्करश्मीनां स्फटिकेन तिरस्कृतम् ।नेन्धनं दृश्यते गच्छत् सत्वो गर्भाशयं तथा ॥
कारणानुविधायित्वात् कार्य्याणां तत्स्वभावता ।नानायोन्याकृतीः सत्वो धत्तेऽतो द्रुतलोहवत् ॥
अतएव च शुक्रस्य बाहुल्याज्जायते पुमान् ।रक्तस्य स्त्री तयोः साम्ये क्लीवः शुक्रार्त्तवे पुनः ॥
वायुना बहुशो भिन्ने यथास्वं बह्वपत्यता ।वियोनिविकृताकारा जायन्ते विकृतैर्मलैः ॥
”“पूर्णषोडशवर्षा स्त्री पूर्णविंशेन सङ्गता ।शुद्धे गर्भाशये मार्गे रक्ते शुक्रेऽनिले हृदि ॥
बीर्य्यवन्तं सुतं सूते ततो न्यूनाब्दयोः पुनः ।रोग्यल्पायुरधन्यो वा गर्भो भवति नैव वा ॥
”“शुद्धशुक्रार्त्तवं स्वच्छं सरक्तं मिथुनं मिथः ।स्नेहैः पुंसवनैः स्निग्धं शुद्धशीलितवस्तिकम् ॥
नरं विशेषात् क्षीराज्यैर्मधुरौषधसंस्कृतः ।नारीं तैलेन माषैश्च पित्तलैः समुपाचरेत् ॥
”“मासेनोपचितं रक्तं धमनीभ्यामृतौ पुनः ।ईषत् कृष्णं विगन्धञ्च वायुयोनिमुखान्नुदेत् ॥
ततः पुष्पे क्षणादेव कल्याणध्यायिनीत्र्यहम् ।मृजालङ्काररहिता दर्भसंस्तरशायिनी ॥
क्षैरेययावकं स्तोकं कोष्ठशोधनकर्षणम् ।पर्णे शरावे हस्ते वा भुञ्जीतब्रह्मचारिणी ।चतुर्थेऽह्नि ततः स्नात्वा शुक्लमाल्याम्बरा शुचिः ॥
इच्छन्ती भर्त्तृसदृशं पुत्त्रं पश्येत् पुरः पतिम् ।ऋतुस्तु द्बादशनिशाः पूर्व्वास्तिस्रश्च निन्दिताः ॥
एकादशी च युग्मासु स्यात् पुत्त्रोऽन्यासु कन्यका ।उपाध्यायोऽथ पुत्त्रीयं कुर्व्वीत विधिवद्विधिम् ॥
नमस्कारपरायास्तु शूद्राया मन्त्रवर्ज्जितम् ।अबन्ध्य एवं संयोगः स्यादपत्यञ्च कामतः ॥
सन्तोऽप्याहुरपत्यार्थं दम्पत्योः सङ्गतं रहः ।दुरपत्यं कुलाङ्गारो गोत्रे जातं महत्यपि ॥
इच्छेतां यादृशं पुत्त्रं तद्रूपचरितांश्च तौ ।त्तिन्तयेतां जनपदांस्तदाचारपरिच्छदौ ॥
कर्म्मान्ते च पुमान् सर्पिः क्षीरशाल्योदनाशितः ।तैलमाषोत्तराहारा तत्र मन्त्रं प्रयोजयेत् ॥
अहिरसि आयुरसि सर्व्वतः प्रतिष्ठासि धातात्वाम् ।दधातु विधाता त्वां दधातु ब्रह्मवर्च्चसा भवेति ॥
ब्रह्मा बृहस्पतिर्विष्णुः सोमः सूर्य्यस्तथाश्विनौ ।भगोऽथ मित्रावरुणौ वीरं ददतु मे सुतम् ॥
सान्त्वयित्वा ततोऽन्योन्यं संविशेतां मुदा-न्वितौ ।उत्ताना तन्मना योषित् तिष्ठेदङ्गैः सुसंस्थितैः ॥
तथाहि बीजं गृह्णाति दोषैः स्वस्थानमास्थितैः ।लिङ्गन्तु सद्यो गर्भाया योन्यां बीजस्य संग्रहः ॥
तृप्तिर्गुरुत्वं स्फुरणं शुक्रास्राननुबन्धनम् ।हृदयस्पन्दनं तन्त्रा तृड्ग्लानिर्लोमहर्षणम् ॥
अव्यक्तः प्रथमे मासि सप्ताहात् कलली भवेत् ।गर्भः पुंसवनान्यत्र पूर्व्वं व्यक्तेः प्रयोजयेत् ॥
बली पुरुषकारो हि दैवमप्यतिवर्त्तते ।पुष्ये पुरुषकं हैमं राजतं वाथ वायसम् ॥
कृत्वाग्निवर्णं निर्व्वाप्य क्षीरे तस्याञ्जलिं पिबेत् ।गोरदण्डमपामार्गं जीवकर्षभसैर्य्यकान् ॥
पिबेत् पुष्ये जले पिष्टान् एकद्वित्रिसमस्तशः ।क्षीरेण श्वेतबृहतीमूलं नासापुटे स्वयम् ॥
पुत्त्रार्थं दक्षिणे सिञ्चेत् वामे दुहितृवाञ्छया ।पयसा लक्षणमूलं पुत्त्रोत्पादस्थितिप्रदम् ॥
नासयास्येन वा पीतं वटशृङ्गाष्टकन्तथा ।ओषघीर्जीवनीयाश्च बाह्यान्तरुपयोजयेत् ॥
उपचारः प्रियहितैर्भर्त्रा भृत्यैश्च गर्भधृक् ।नवनीतघृतक्षीरैः सदा चैनामुपाचरेत् ॥
अतिव्यवायमायासं भारं प्रावरणं गुरु ।अकालजागरस्वप्नकठिनोत्कटकासनम् ॥
शोकक्रोधभयोद्वेगवेगश्रद्धाविधारणम् ।उपवासाध्वतीक्ष्णोष्णगुरुविष्टम्भिभोजनम् ॥
रक्तं निरसनं श्वभ्रकूपेक्षां मद्यमामिषम् ।उत्तानशयनं यच्च स्त्रियो नेच्छन्ति तत् त्यजेत् ॥
तथा रक्तस्रुतिं शुद्धिं वस्तिमामासतोऽष्टमात् ।एभिर्गर्भः स्रवेदामः कुक्षौ शुष्येत् म्रियेत वा ॥
वातलैश्च भवेद्गर्भः कुब्जान्धजडवामनः ।पित्तलैः खलतिः पिङ्गः श्वित्री पाण्डुः कफा-त्मभिः ॥
व्याधींश्चास्या मृदुसुखैरतीक्ष्णैरौषधैर्जयेत् ।द्वितीये मासि कललाद्घनः पेश्यथवार्व्वुदम् ॥
पुंस्त्रीक्लीवाः क्रमात्तेभ्यस्तत्र व्यक्तस्य लक्षणम् ।व्यक्तीभवति मासेऽस्य तृतीये गात्रपञ्चकम् ॥
मूर्द्वा द्वे सक्थिनी बाहू सर्व्वसूक्ष्माङ्गजन्म च ।सममेव हि मूर्द्धाद्यैर्ज्ञानञ्च सुखदुःखयोः ॥
गर्भस्य नाभौ मातुश्च हृदि नाडी निबध्यते ।यया स पुष्टिमाप्नोति केदार इव कुल्यया ॥
चतुर्थे व्यक्तताङ्गानाञ्चेतनायाश्च पञ्चमे ।षष्ठे स्नायुशिरारोम-बल-वर्ण-नख-त्वचाम् ॥
सर्व्वैः सर्व्वाङ्गसम्पूर्णो भावैः पुष्यति सप्तमे ।गर्भेणोत्पीडिता दोषास्तस्मिन् हृदयमाश्रिताः ॥
कण्डूं विदाहं कुर्व्वन्ति गर्भिण्याः किक्किसानि च ।नवनीतं हितन्तत्र कोलाम्बुमधुरौषधः ॥
सिद्धमल्पपटुस्नेहं लघुखादु च भोजनम् ॥
चन्दनोशीरकल्केन लिम्पेदूरुस्तनोदरम् ।ओजोऽष्टमे सञ्चरति माता पुत्त्रौ मुहुः क्रमात् ॥
तेन तौ म्लानमुदितौ तत्र जातो न जीवति ।शिशुरोजोऽनवस्थानात् नारीसशयिता भवेत् ॥
क्षीरपेया च पेयात्र सघृतान्वासनं घृतम् ।मधुरैः साधितं शुद्ध्यै पुराणशकृतस्तथा ॥
शुष्कमूलककोलाम्लकषायेण प्रशस्यते ।शताह्वकल्कितो वस्तिः स तैलघृतसैन्धवः ॥
तस्मिंस्त्वेकाहयातेऽपि कालः सूतेरतः परम् ।वर्षाद्विकारकारी स्यात् कुक्षौ वातेन धारितः ॥
शस्तश्च नवमे मासि स्निग्धो मांसरसौदनः ।बहुस्नेहा यवार्गूवा पूर्व्वोक्तञ्चानुवासनम् ॥
तत एव पिचुञ्चास्या योनौ नित्यं निधापयेत् ।वातघ्नपत्रभङ्गाम्भः शीतं स्नानेऽन्वहं हितम् ॥
निःस्नेहाङ्गी न नवम्रान्मासात् प्रभृति वासयेत् ।प्राग्दक्षिणस्तनस्तन्या पूर्व्वं तत् पार्श्वचेष्टिनी ॥
पुन्नामदोहदप्रश्नरता पुंस्वप्रदर्शिनी ।उन्नते दक्षिणे कुक्षौ गर्भे च परिमण्डले ॥
पुत्त्रं सूतेऽन्यथा कन्यां या चेच्छति नृसङ्गतिम् ।नृत्यवादित्रगान्धर्व्व-गन्धमाल्यप्रिया च या ॥
क्लीवं तत् सङ्करे तत्र मध्यं कुक्षेः समुन्नतम् ।यमौ पार्श्वद्वयोन्नामात् कुक्षौ द्रोण्यामिव स्थिते ॥
प्राक् चैव नवमान्मासात् सूतिका गृहमाश्रयेत् ।देशे प्रशस्ते सम्भारैः सम्पन्नं साधकेऽहनि ॥
तत्रोदीक्षेत सा सूतिं सूतिका परिवारिता ।अद्य श्वः प्रसवे ग्लानिः कुक्ष्यक्षिश्लथताक्लमः ॥
अधो गुरुत्वमरुचिः प्रसेको बहुमूत्रता ।वेदनोरूदरकटीपृष्ठहृद्वस्तिवंक्षणे ॥
योनिभेदरुजातोदस्फुरणस्रवणानि च ।आवीनामनुजन्मातस्ततो गर्भोदकस्रुतिः ॥
अथोपस्थितगर्भां तां कृतकौतुकमङ्गलाम् ।हस्तस्थपुन्नांमफलां स्वभ्यक्तोष्णाम्बुसेचिताम् ॥
पाययेत् सघृतां पेयां तनौ भूशयने स्थिताम् ।आभुग्नसक्थिमु त्तानामभ्यक्ताङ्गीं पुनः पुनः ॥
अधोनाभेर्विमृद्नीयात् कारयेज्जृम्भचंक्रमम् ।गर्भः प्रयात्यवागेवन्तल्लिङ्गं हृद्विमोक्षतः ॥
आविश्य जठरं गर्भो वस्तेरुपरि तिष्ठति ।आव्यो हि त्वरयन्त्येनां खट्वामारोपयेत्ततः ॥
अथ सम्पीडिते गर्भे योनिमस्याः प्रसाधयेत् ।मृदुपूर्व्वं प्रवाहेत वाढमाप्रसवाच्च सा ॥
हर्षयेत्तां मुहुः पुत्त्रजन्मशब्दजलानिलैः ।प्रत्यायान्ति तथाप्राणाः सूतिक्लेशावसादिताः ॥
घूपयेद्गर्भसङ्गे तु योनिं कृष्णाहिकञ्चुकैः ।हिरण्यपुष्पीमूलञ्च पाणिपादेन धारयेत् ॥
सुवर्च्चलां विशल्य वा जराय्वपतनेऽपि च ।कर्य्यिमेतत् तथोत्क्षिप्य बाह्वोरेनां विकम्पयेत् ॥
कटीमाकोटयेत् पार्ष्ण्या स्फिचौ गाढं निपी-डयेत् ।तालुकण्ठं स्पृशेद्वेण्या मूर्द्ध्नि दद्यात् स्नुहीपयः ॥
भूर्ज्जलाङ्गलिकीतुम्बी सर्पत्वक्कुष्ठसर्षपैः ।पृथग् द्वाभ्यां समस्तैर्वा योनिलेपनधूपनम् ॥
कुष्ठतालीशकल्कं वा सुरामण्डेन पाययेत् ।यूषेण वा कुलत्थानां विल्वजेनासवेन वा ॥
शताह्वासर्षपाजाजीशिग्रुतीक्ष्णकचित्रकैः ।सहिङ्गुकुष्ठमदनैर्मूत्रे क्षीरे च सार्षपम् ॥
तैलं सिद्धं हितं पायौ योन्यां वाप्यनुवासनम् ।शतपुष्पा वचाकुष्ठकणासर्षपकल्कितः ॥
निरूहः पातयत्याशु सस्नेहलवणोऽपराम् ।तत्सङ्गे ह्यनिलो हेतुः सा निर्य्यात्याशु तज्जयात् ।कुशला पाणिनाक्तेन हरेत्कॢप्तनखेन वा ।मुक्तगर्भा परां योनिं तैलेनाङ्गञ्च मर्द्दयेत् ॥
मकल्लाख्ये शिरोवस्ति कोष्ठशूले तु पाययेत् ।सचूर्णितं यवक्षारं घृतेनोष्णजलेन वा ॥
धान्याम्बु वा गुडव्योषत्रिजातकरजोऽन्वितम् ॥
”इति वाभटे शरीरस्थाने प्रथमोऽध्यायः ॥
 * ॥
अथ गर्भोपचारः ।आत्रेय उवाच ।“प्रथमे मासि मधुकं मधुपुष्पाणि चैवहि ।नवनीतेन पयसा मधुरं पाययेच्च सा ॥
द्वितीये मासि काकोली मधुरं पाययेत्तथा ।तृतीये कृशरं श्रेष्ठं चतुर्थे च कृतौदनम् ॥
पञ्चमे पायसं दद्यात् षष्ठे च मधुरं दधि ।सप्तमे घृतखण्डेन चाष्टमे घृतपूरकम् ॥
नवमे विविधान्नानि दशमे दोहदन्तथा ।मासे तृतीये सम्प्राप्ते दोहदं भवति स्त्रियाः ॥
यद्यत् कामयते सा च तत्तद्दद्याद्भिषग्वरः ।वर्ज्जयेद्द्विदलान्नानि विदाहीनि गुरूणि च ॥
अम्लानि सोष्णक्षीराणि गुर्व्विणीनां विवर्ज्जयेत् ।मृत्तिका भक्षणीया न न च शूरणकन्दकाः ॥
रसोनश्च पलाण्डुश्च सन्त्यक्तो गुर्व्विणीस्त्रिया ।शूरणानि प्रदेयानि गौल्यानि सरसानि च ॥
पथ्ये हितानि चैतानि गुर्व्विणीनां सदा भिषक् ।व्यायामं मैथुनं रोषं शौर्य्यञ्चक्रमणन्तथा ॥
वर्ज्जयेद्गुर्व्विणीनाञ्च जायन्ते सुखसम्पदः ॥
अथोपपन्नं विहिंतमपि स्वकीयाचारेण पञ्च-मासिकमष्टमासिकं वा । ब्राह्मणमङ्गलादिभि-र्गोत्रभोजनमपि कर्त्तव्यम् । दोहदादिषु परि-पूर्णेषु रूपवान् शूरः पण्डितः शीलवान् पुत्त्रोजायते ॥
” इति महर्ष्यात्रेयभाषिते हारीतोत्तरेतृतीयस्थाने गर्भोपचारो नाम अष्टचत्त्वारिंशोऽध्यायः ॥
 * ॥
अथ चलितगर्भत्तिकित्सा ।आत्रेय उवाच ।“प्रथमे मासि गर्भस्य चलनं दृश्यते यदि ।तदा मधुकमृद्वीका चन्दनं रक्तचन्दनम् ॥
पयसा लोडितं पीतं तेन गर्भः स्थिरो भवेत् ।द्वितीये मासि चलिते मृणाले नागकेशरम् ॥
तृतीये मासि गर्भस्य चलनं दृश्यते यदा ।तदा मूषककीट्टन्तु शर्करां पयसा पिबेत् ॥
चतुर्थे मासि दाहश्च पिपासा शूलमेव च ॥
ज्वरेण स्त्रीणां यदि गर्भश्चलते तदोशीरचन्दन-नागकेशरधातकीकुसुमशर्कराघृतमधुदधि पाय-येत् । पञ्चमे मासे चलिते गर्भे दाडिमी-पत्राणि चन्दनं दघि मधु च पाययेत् । षष्ठे-मासि गैरिकं कृष्णमृत्तिकां गोमयभस्म उदकंपरिस्रुतं शीतलं चन्दनं शर्करया सह पिबेत् ।सप्तमे मासि गोक्षुरसमङ्गापद्मकघनमुशीरं मधुरंपाययेत् । अष्टमे मासि रोध्रं मधुमागधिकाञ्चसह दुग्धेन पीतवतीनाञ्चलिते गर्भे स्त्रीणांसुखं सम्पद्यते ।” इति महर्ष्यात्रेयभाषितेहारीतोत्तरे तृतीये स्थाने चलितगर्भचिकित्सानामोनपञ्चाशत्तमोऽध्यायः ॥
 * ॥
“नरो धातुबलेनापि जीवितश्चात्र दृश्यते ।तस्माच्च मैथुनात् सम्यग्जायते गर्भसम्भवः ॥
हारीत उवाच ।संयोगेन विना प्राज्ञ ! कथं गर्भो न जायते ।संयोगेन विना पुष्पं फलं वा न कथं भवेत् ॥
वृक्षवन्न कथं स्त्रीणां फलोत्पत्तिः प्रदृश्यते ।एतत् पृष्टो महाचार्य्यः प्रोवाच ऋषिपुङ्गवः ॥
आत्रेय उवाच ।विरुद्धानाञ्च वल्लीनां स्थावराणाञ्च पुत्त्रक ! ।तत्र धातुसमं बीजं सह योगेन वर्त्तते ॥
न भिन्नदृष्टिस्तस्येव दृश्यते शृणु पुत्त्रक ! ।स्थावराणाञ्च सर्व्वेषां शिवशक्तिमयं विदुः ॥
निश्चलोऽपि शिवो ज्ञेयो वाप्तिशक्तिर्महामते ! ।तत्र स्त्रीपूरुषगुणा वर्त्तन्ते समयोगतः ॥
आम्रपुष्पं फलं तद्बत् बीजं शुक्रमयं विदुः ।स्त्रीणां रजोमयं रेतो बीजाढ्यमिन्द्रियं नरे ॥
तस्मात् संयोगतः पुत्त्रो जायते गर्भसम्भवः ।प्रथमेऽहनि रेतश्च संयोगात् कललञ्च यत् ॥
जायते बुद्वुदाकारं शोणितञ्च दशाहनि ।घनं पञ्चदशाहे स्यात् विंशाहे मांसपिण्डकम् ॥
मासैकेन च पिण्डस्य पञ्च तत्त्वं प्रजायते ।पञ्चाशद्दिवसे प्राप्ते अङ्कराणाञ्च सम्भवः ॥
मासत्रये तु सम्प्राप्ते हस्तपादौ प्रवर्त्तितौ ।सार्द्ध मासत्रये प्राप्ते शिरश्च सारवद्भवेत् ॥
चतुर्थके च लोमानां सम्भवश्चात्र दृश्यते ।पञ्चमे च सुजीवः स्यात् षष्ठे प्रस्फुरणं भवेत् ॥
अष्टमे मासि याते च अग्नियोगः प्रवर्त्तते ।मासे तु नवमे प्राप्ते जायते तस्य चेष्टितम् ॥
जायते तस्य वैराग्यं गर्भवासस्य कारणात् ।दशमे च प्रसूयेत तथैकादशमासि वा ॥
अथ दोषबलेनापि गर्भो वापि प्रसूयते ।वातसंप्रेरिते गर्भे अपूर्णे दिवसे यदि ॥
प्रसूतये वाप्यथ तद्गर्भे बालः प्रदृश्यते ॥
”इति हारीते शारीरस्थाने प्रथमोऽध्यायः ॥
 * ॥
)शिशुः । (गीर्य्यते निगीर्य्यते निःक्षिप्यते वीर्य्य योनि-रन्ध्रेणास्मिन् । गिरति सिञ्चति निषेकं करोतिरेतोऽत्र वा । गॄ गृ वा + भन् ।) कुक्षिः । (यथा, महाभारते । १४ । १८ । ९ ।“यथा लोहस्य निस्यन्दो निषिक्तो विम्बविग्रहम् ।उपैति तद्विजानीहि गर्भे जीवप्रवेशनम् ॥
”)सन्धिः । पनसकण्टकम् । इति मेदिनी ॥
 भे । ३ ॥
मध्यम् । (यथा,  आर्य्यासप्तशत्याम् । १७६ ।“केतकर्गर्भे गन्धादरेण दूरादमी द्रुतमुपेताः ॥
”)अपवरकः । इति हेमचन्द्रः ॥
 गङ्गादिसन्निहित-देशः । यथा,  --“भाद्रकृष्णचतुर्द्दश्यां यावदाक्रमते जलम् ।तावद्गर्मं विजानीयात् तदूर्द्धं तीरमुच्यते ॥
”इति प्रायश्चित्ततत्त्वम् ॥
(आभ्यन्तरिकवस्तुमात्रम् । यथा,  गोः रामा-यणे । ४ । २७ । ३ ।“अष्टमासधृतं गर्भं भास्करस्य गभस्तिभिः ।रसं सर्व्वसमुद्राणां द्यौः प्रसूते रसायनम् ॥
”)

वाचस्पत्यम्

Sanskrit

 गर्भ(र्ब्भ) पु०
  गृ--भन् वा द्वित्वे भस्य बः । भ्रूणे देहजन्मकारकेशुक्रशोणितानुबन्धजन्ये १ मांसपिण्डे,  २ शिशौ,  ३ कुक्षौ, ४ नाटकसन्धिभेदे,  ५ पनसकण्टके मेदि० ६ अपवरके,  हेमच०“भाद्रकृष्णचतुर्दश्यां यावदाप्लवते जलम् । तावद् गर्भंविजानीयात्” प्रा० त० उक्ते भाद्रकृष्णचर्दश्यां,  गङ्गाज-लाप्लावनस्थाने,  ७ अन्ने,  ८ अग्नौ,  ९ पुत्रे च शब्दार्थचि० ।गर्भस्य देहहेतुता कायशब्दे १९०८ पृ० दर्शिता कश्चिदत्रविशेषोऽभिधीयते । तत्र भावप०“कामान्मिथुनसंयोगे शुद्धशोणितशुक्रजः । गर्भः सञ्जा-यते नार्य्याः स जातो वाल उच्यते । गर्भः शुद्धोऽशुद्धश्चअशुद्धस्तु गर्भोऽशुद्धशुक्रशोणितयोरपि दम्पत्योर्भवतियत आह “दम्पत्योः कुष्ठबाहुल्यात् दुष्टशोणितशुक्रयोः । यदपत्यन्तयोर्जातं ज्ञेयं तदपि कुष्ठितमिति” ।कुष्ठं सञ्जातं यस्य तत् कुष्ठितम्,  अत्र तारकादित्वादि-तच् प्रत्ययः । यत्तु,  “वातादिदुष्टरेतसः प्रजोत्पादने नसमर्थाः” इति सुश्रुतः । तत्र शुद्धप्रजोत्पादने नसमर्था इति बोद्धव्यम् । रोगादिनाऽशुद्धास्तु वाता-दिदुष्टशुक्रा अपि प्रजा जनयन्ति जन्मान्धवधिरप-ङ्ग्वादिसम्भवात् । ऋतौ स्त्रीपुंसयोर्योगे मकरध्वजवगतः ।मेढ्रयोन्यभिसङ्घर्षाच्छरोराष्माऽनिलाहतः । पुंसः सर्व-शरीरस्थं रेतो द्रावयतेऽथ तत् । वायुर्मेहनमार्गेणपातयत्यङ्गनाभगे । तत् संस्रुत्य व्यात्तमुखं याति गर्भा-शयं प्रति । तत्र शुक्रवदायातेनार्त्तवेन युतं भवेत् ।गर्भाशयस्य स्वरूपमाह शङ्खनाभ्याकृतिर्योनिस्त्र्या-वर्त्ता सा च कीर्त्तिता । तस्यास्तृतीये त्वावर्त्ते गर्भशय्या प्रतिष्ठिता । यथा रोहितमत्स्यस्य मुखं भवतिरूपतः । तत्संस्थानां तथारूपां गर्भशय्यां विदु-र्बुधाः । अयमर्थः गर्भशय्याया मुखं रोहितमत्स्यस्येव भवति यथा च रोहितमत्स्यस्य स्थितिर्जलेभवति तथा पित्ताशयपक्वाशयमध्ये गर्भशव्यायाःस्थितिर्भवति रूपमपि तस्येव भवति यथा रोहितस्यमुखं स्वल्पमाशयस्तु महानित्यर्थः । शुक्रार्त्तवसमा-श्लेषोयदैव खलु जायते । जीवस्तदैव विशति युक्तशुक्रार्त्तवान्तरः । सूर्य्यांशोः सूर्य्यमणितोऽनुभयस्मा-द्युताद्यथा । वह्निः सञ्जायते जीवस्तथा शुक्रार्त्तवाद्यु-तात् । आत्माऽनादिरनन्तश्चाऽव्यक्तो वक्तुं न शक्यते ।चिदानन्दैकरूपोऽयं मनसापि न गम्यते । एवं भू-नोऽपि जगतो भाविन्या बलवत्तया । अविद्यया कृतकर्मवशो गर्भं विशत्यसौ । गर्भं चतुर्विंशतितत्त्व-मयम् । स एव वेत्ता रसनो द्रष्टा घ्राता स्पृशत्यसौ ।श्रोता वक्ता च कर्त्ता च गन्ता रन्तोत्सृजत्यपि ।दिने व्यतीते नियतं सङ्कुचत्यम्बुजं यथा । ऋतौव्यतीते नार्य्यास्तु योनिः संव्रियते तथा । ऋतौरजोदर्शनात् षोडशनिशात्मके काले योनिरत्र भगद्वारम् ।“वीजेऽन्तर्वायुना भिन्ने द्वौ जीवौ कुक्षिमागतौ ।यमावित्यभिधीयेते धर्मेतरपुरःसरौ । धर्मस्तदितरो-ऽधर्मस्तौ पुरःसरौ ययोः तेन यमौ धर्माधर्माभ्यां भवतइत्यर्थः । आधिक्ये रेतसः पुत्रः कन्या स्यादा-र्त्तवेऽधिके । नपुंसकं तयोः साम्ये यथेच्छा पारमे-श्वरी । नन्वेवं सति कथं पुत्रोत्पत्तिः सदैवार्त्तवस्यैववाहुल्यात् यत उक्तम् “आर्त्तवं चतुरञ्जलिप्रमाणंशुक्रं प्रसृतिमात्रमिति” वाग्मटेऽप्युक्तमात्रेयादिभिः“मज्जा मेदोवसा मूत्रपित्तश्लेष्मशकृदसृक् । रसो जलंच देहेऽस्मिंस्त्वेकैकाञ्जलिवर्द्धितम् । पृथक् च प्रसृतंप्रोक्तमोजोमस्तिष्करेतसाम् । द्वावञ्जली तु दुग्धस्यचत्वारो रजसस्तु ते । समधातोरिदं मानं विद्यात्वृद्धिक्षयावतः” इति । मैवं,  यतो गर्भाशयस्थमेवशुक्रमार्त्तवं च गर्भोत्पत्तिहेतुः शुक्रं कदाचिदत्यन्त-हर्षवशाद्दुग्धादिशुक्रलद्रव्यसेवनात् शुक्रबाहुल्यात्गर्भाशये बहु स्रवति कदाचिद्वैमनस्यादिना शुक्राल्प-त्वादल्पमिति एवमार्त्तवमपीति न दोषः । सुश्रुतःपुनराह “वैलक्षण्याच्छरीराणामस्यायित्वात् तथैव च ।दोषधातुमलानां तु परिमाणं न विद्यते” । वैलक्षण्यात्दीर्घह्रस्वकृशादिभेदेन सादृश्याभावात् अस्थायित्वात्वयोहर्निशर्त्तुभुक्तेष्वेकमात्रानवस्थानात् । एवं तामभि-सङ्गम्य पुनर्मासाद् भजेदसौ” मासादूर्द्धमिति शेषः । अर्वा-ग्गमनेन गर्भद्वारविवट्टनात् गर्भच्युतिप्रसङ्गः स्यात् ।केचित्तु,  पुनः पुष्पदर्शनेन गर्भालाभनिश्चये मासात् पूर्वंगच्छेत् लब्धगर्भां तु नोपगच्छेदिति वदन्ति । तत्र परि-हार्य्यपरिहारार्थं सद्योगृहीतगर्भाया लक्षण-माह शुक्रशोणितयोर्योतेरास्रावोऽथ श्रमोद्भवः । सक्थिसादः पिपासा च ग्लानिः स्फूर्त्तिर्भगे भवेत् । अथतस्या एवोत्तरकालीनं लक्षणमाह स्तनयोर्मुखकार्ष्ण्यंस्याद्रोमराज्युद्गमस्तथा । अक्षिपक्ष्माणि चाप्यस्याःसंमील्यन्ते विशेषतः” ।“छर्दयेत् पथ्यभुक् चापि गन्धादुद्विजते शुभात् । प्रसेकःसदनं चैव गर्भिण्या लिङ्गमुच्यते । तत्र पुत्रगर्भवत्यालक्षणमाह पुत्रगर्भयुतायास्तु नार्य्या मासि द्विती-यके । गर्भो गर्भाशये लक्ष्यः पिण्डाकारोऽपरं शृण ।पिण्डो वर्त्तुलाकृतिः मासि द्वितीयक इत्यस्य गर्भःपिण्डाकारो लक्ष्यः इत्यनेनैवान्वयो न त्वग्रिमश्लोकेऽपि ।दक्षिणाक्षिमहत्त्वं स्यात् प्राक्क्षीरं दक्षिणे स्तने ।दक्षिणोरुः सुपुष्टः स्यात् प्रसन्नमुखवर्णतः । पुन्नामधेयद्रव्येषु स्वप्नेष्वपि मनोरथः । आम्रादिफलमाप्नोति स्व-प्नेषु कमलादि च । कन्यागर्भवतीगर्भः पेशी मासिद्वितीयके । पुत्रगर्भस्य लिङ्गानि विपरीतानि चेक्षते ।पेशी दीर्घाकृतिः । नपुंसकं यदा गर्भे भवेद्गर्भोऽर्बुदाकृतिः । उन्नते भवतः पार्श्वे पुरस्तादुदरं महत् । अ-र्बुदं वर्त्तुलं फलार्द्धतुल्यम् ।“अपरा अपि गर्भप्रकृतीराह यदा नार्य्यावुपे-यातां वृषस्यन्त्यौ कथञ्चन । मुञ्चन्त्यौ शुक्रमन्योन्यमनस्थिस्तत्र जायते । अनस्थिः अत्रेषदर्थे नञ् तेनाल्पकोमलास्थिरित्यर्थः । ऋतुस्नाता तु या नारी स्वप्ने मैथुनमाचरेत् । आर्त्तवं वायुरादाय कुक्षौ गर्भं करोतिहि । मासि मासि प्रवर्द्धेत स गर्भो गर्भलक्षणः ।कललं जायते तस्य वर्जितं पैतृकैर्गुणैः । गर्भलक्षणःप्रकृतगर्भलक्षणः । पैतृकैर्गुणेः केशश्मश्रुलोमनख-दन्तशिरास्नायुधमनीरेतःप्रभृतिभिः । सर्पवृश्चिककुस्माण्डा-कृतयो विकृताश्च ये । गर्भास्ते योपितस्ताश्च ज्ञेयाःपापकृतो भृशम् । गर्भो वातप्रकोपेण दोहदे चापमानिते ।भवेत् कुब्जः कुणिः पङ्गुर्मूकोमिन्मिन एव च । पुत्राणा-माहारचारचेष्टाभेदस्य हेतुमाह आहाराचारचेष्टाभि-र्य्यादृशीभिः समन्वितौ । स्त्रीपुंसौ समुपेयातां तयोःपुत्रोऽपि तादृशः । समुपेयातां संयोगं गच्छेताम् ।अथ गर्भलक्षणमाह । गर्भाशयगतं शुक्रमार्त्तवं जीव-संज्ञकम् । प्रकृतिः सविकारा च तत्सर्वं गर्भसंज्ञितम् ।कालेन वर्द्धितो गर्भो यद्यङ्गोपाङ्गसंयुतः । भवेत्तदा समुनिभिः शरीरीति निगद्यते । अङ्गोपाङ्गसंयुतः व्य-क्ताङ्गोपाङः । तस्य त्वङ्गान्युपाङ्गानि ज्ञात्वा सुश्रुत-शास्त्रतः । मस्तकादभिधीयन्ते शिष्याः शृणुत यत्नतः ।आद्यमङ्गं शिरः प्रोक्तं तदुपाङ्गानि कुन्तलाः । तस्यान्त-र्मस्तु लुङ्गं च ललाटं भ्रूयुगन्तथा । नेत्रद्वयं तयो-रन्तर्वर्त्तेते द्वे कनीनिके । दृष्टिद्वयं कृष्णगोलौ श्वेतभागौच वर्त्मनी । पक्ष्माण्यपाङ्गौ शङ्खौ च कर्णौ तच्छष्कुली-द्वथम् । पालिद्वयं कपोलौ च नासिका च प्रकीर्त्तिता ।ओष्ठाधरौ च सृक्किण्यौ मुखं तालुहनुद्वयम् । दन्ताश्चदन्तवेष्टश्च रसना चिवुकङ्गलः । द्वितीयमङ्गं ग्रीवा तुयन्या मूर्द्धा विधार्य्यते । तृतीथं बाहुयुगलं तदुपाङ्गा-न्यथ ब्रुवे । तत्रोपरिगतौ स्कन्धौ प्रगण्डौ भवतस्त्वधः ।कफोणियुगं तदधः प्रकोष्ठयुगलन्तथा । मणिबन्धौतले हस्तौ तयोश्चाङ्गुलयो दश । नखाश्च दश ते स्थाप्यादश च्छेद्याः प्रकीर्त्तिताः । चतुर्थमङ्गं वक्षस्तु तदु-पाङ्गान्यथ ब्रुवे । स्तनौ पुंसस्तथा नार्य्या विशेष उ-भयोरयम् । यौवनागमने नार्य्याः पीवरौ भवतः स्तनौ ।गर्भवत्याः प्रसूतायास्तावेव क्षीरपूरितौ । हृदयं पुण्ड-रीकेण सदृशं स्यादधोमुखम् । जाग्रतस्तद्विकसति स्वप-तस्तु निमीलति । आशयस्तत्तु जीवस्य चेतनास्थान-सुत्तमम् । अतस्तस्मिंस्तमोव्याप्ते प्राणिनः प्रस्वपन्ति हि ।चेतनास्थानमुत्तममिति अयमभिप्रायः । चेतनानामधिष्ठानंमनोदेहश्च सेन्द्रियः । केशलोमनखाग्रं च मलं द्रव्य-गुणं विना” इत्युक्तवता चरकेण सकलं शरीरं चेतना-स्थानमुक्तम् । तदयेक्षया हृदयं विशेषतश्चेतनास्थान-मिति । कक्षयोर्वक्षसः सन्धी जत्रुणी समुदाहृते । कक्षेउभे समाख्याते तयोः स्यातां च वङ्क्षणौ । उदरंपञ्चमञ्चाङ्गं षष्ठं पार्श्वद्वयं मतम् । सपृष्ठवंशं पृष्ठं तुसमस्तं सप्तमं स्मृतम् । उपाङ्गानि च कथ्यन्ते तानिजानीहि यत्नतः । शोणिताज्जायते प्लीहा बामतोहृदयादधः । रक्तवाहिशिराणां स मूलं ख्यातो मह-र्षिभिः । हृदयाद्वामतोऽधश्च फुस्फुसो रक्तफेनजः ।अथो दक्षिणतश्चापि हृदयात् यकृतः स्थितिः । तत्तु-रञ्जकपित्तस्य स्थानं शोणितजं मतम् । अधस्तु दक्षिणेभागे हृदयात् क्लोग तिष्ठति । जलवाहिशिरामूलंतृष्णाच्छादनकृन्मतम् । क्लोम तिलकम् । एतत्तु वातरक्त-जम । अत्र वृद्ववाग्भटः “रक्तादनिलसंयुक्तात्कालीय-कसमुद्भव इति । मेदः शोणितश्रोः साराद्वुक्कयोर्युगलंभवेत् । तौ तु पुष्टिकरौ प्रोक्तौ जठरस्थस्य मेदसः ।उक्ताः सार्द्धास्त्रयो व्यामाः पुंसामन्त्राणि सूरिभिः ।अर्द्धव्यामेन हीनानि योषितोऽन्त्राणि निर्द्दिशेत् । उ-ण्डुकश्च कटी चापि त्रिकं बस्तिश्च वङ्क्षणौ । कण्डराणांप्ररोहः स्यात् स्थानं तद् वीर्य्यमूत्रयाः । न एवगर्भस्याधानं कुर्य्याद्गर्भाशये स्त्रियाः । शङ्खनाभ्या-कृतिर्य्योनिस्त्र्यावर्त्ता सा च कीर्त्तिता । यस्यास्तृतीयेत्त्वावर्त्ते गर्भशय्या प्रतिष्ठिता । वृषणा मवतः सारात्-कफासृग्भ्यां च मेदसाम् । वीर्थ्यवाहिशिराधारौ तौमतौ पौरुषावहौ । मुदम्य मानं सर्वस्य सार्द्धे स्या-च्चतुरङ्गलम् । तत्र स्युर्वलयस्तिस्रः शङ्खावर्त्तनिभास्तु ताःप्रवाहिणी भवेत्पूर्वा सार्द्धाङ्गुलमिता मता । उत्स-र्जनी तु तदधः सा सार्द्धाङ्गुलसम्मिता । तस्याधः सञ्च-रणी स्यादेकाङ्गुलसमा मता । अर्द्धाङ्गलप्रमाणं तु बुधैर्गुदमुखं मतम् । मलोत्सर्गस्य मार्गोऽयं पायुर्देहेविनिर्मितः । पुंसः प्रोथौ स्मृतौ यौ तु तां नितम्बौ चयोषितः । तयोः ककुन्दरे स्यातां सक्थिनी त्वङ्गमष्टमम् ।तदुपाङ्गानि च ब्रूमो जानुनी पिण्डिकाद्वयम् । जङ्घेद्वे घण्टिके पार्ष्णी तले च प्रपदे तथा । पादावङ्गुलय-स्तत्र दश तासां नखा दश” । अथेदं शरीरमपरेणापियेन येन समवाथिकारणेनोत्षद्यते तानि सर्वाण्याहअथ दोषाः प्रवक्ष्यन्ते धातवस्तदनन्तरम् । आहारादेर्गति-स्तस्य परिणामश्च वक्ष्यते । आर्त्तवं चाथ धातूनां मला-स्तदपधातवः । आशयाश्च कलाश्चापि वमाण्यथ चसन्धयः । शिराश्च स्नायवश्चापि धमन्यःकण्डरास्तथा ।रन्ध्राणि भूरिस्रोतांसि जालैः कूर्च्चाश्च रज्जवः । सेव-न्यश्चाथ सङ्घाताः सीमन्ताश्च तथा त्वचः । लोमानिलोमकूपाश्च देह एतन्मयो मतः” ।१० मेघस्य जलवर्षणयोग्यतासम्पादके निमित्तभेदे स चवृ० सं० २१ अ० उक्तो यथा“दैवविदवहितचित्तो द्युनिशं यो गर्भलक्षणे भवति ।तस्य मुनेरिव वाणी न भवति मिथ्याम्बुनिर्देशे । किंवाऽतः परमन्यच्छास्त्रं ज्यायीऽस्ति यद्विदित्वैव । प्रध्यं-सिन्यपि काले त्रिकालदर्शी कलौ भवति । केचिद्वदन्तिकार्त्ति कशुक्लान्तमतीत्य गर्भदिवसाः स्यु । न तु तन्मतंबहूनां,  गर्गादीनां गतं वक्ष्ये । मार्गशिरःशुक्लपक्षप्रति-पत्प्रभृति क्षपाकरेऽषाढाम् । पूर्वां बा समुपगते गर्भाणांलक्षणं ज्ञेयम् । यन्नक्षत्रमुपगते गर्भश्चन्द्रे भवेत् सचन्द्रवशात् । पञ्चनवते दिनशते १९५ तत्रैव प्रसवमा-याति । सितपक्षभवाः कृष्णे,  शुक्ले कार्ष्णाद्युसम्भवा रात्रौ ।नक्तं प्रभवाश्चाहनि सन्ध्याजाताश्च सन्ध्यायाम् १ मृग-शीर्षाद्या गर्भा मन्दफलाः पौषशुक्लजाताश्च । पौषस्यकृष्णपक्षेण निर्दिशेच्छ्रावणस्य सितम् । माघसितोत्थागर्भाः श्रावणकृष्णे प्रसूतिमायान्ति । माघस्य कृष्णपक्षेणनिर्दिशेद्भाद्रपदशुक्लम् । फाल्गुनशुक्लसमुत्था भाद्रपदस्या-सिते विनिर्देश्याः । तस्यैव कृष्णपक्षोद्भवास्त ये तेऽश्व-युक्शुक्ले । चैत्रसितपक्षजाताः कृष्णेऽश्वयुजस्य वारिदा-गर्भाः । चैत्रासितसम्भूताः कार्त्तिकशुक्लेऽभिवर्षन्ति ।पूर्वोद्भूताः पश्चादपरोत्थाः प्राग्भवन्ति जीमूताः । शेषा-खपि दिक्ष्वेवं विपर्ययो भवति वायोश्च । ह्लादिमृदू-दक्छिवशक्रदिग्भवो मारुतो वियद्विमलम् । स्निग्ध-सितबहुलपरिवेषपरिवृतौ हिममयूखार्कौ । पृथुबहुल-स्निग्धघनं घनसूचीक्षुरकलोहिताभ्रयुतम् । काकाण्डमेचकाभं वियद्विशुद्धेन्दुनक्षत्रम् । सुरचापमन्द्रगर्जित-विद्युत्प्रतिसूर्यकाः शुभा सन्ध्या । शशिशिवशक्राशास्थाःशान्तरवाः पक्षिमृगसङ्घाः । विपुलाः प्रदक्षिणचराःस्निग्धमयूखा ग्रहा निरुपसर्गाः । तरवश्च निरुपसृष्टा-ङ्कुरा नरचतुष्पदा हृष्टाः । गर्भाणां पुष्टिकराः सर्वेषा-मेव योऽत्र तु विशेषः । स्वर्तुस्वभावजनितो गर्भविवृद्धौतमभिधास्ये । पौषे समार्गशीर्षे सन्ध्यारागोऽम्बुदाःसपरिवेषाः । नात्यर्थं मृगशीर्षे शीतं पौषेऽतिहिम-पातः । माघे प्रबलो वायुस्तुषारकलुषद्युती रविश-शाङ्कौ । अतिशीतं सवनस्य च भानोरस्तोदयौ धन्यौ ।फाल्गुनभासे रूक्षश्चण्डः पवनोऽभ्रसम्प्लवाः स्निग्धाः ।परियेषाश्चासकलाः कपिलस्ताम्रो रविश्च शुभः । प्रवन-घनवृष्टियुक्ताश्चैत्रे गर्भाः शुभाः सपरिवेषाः । घनपवन-सलिलविद्युत्स्तनितैश्च हिताय वैशाखे । मुक्तारजत-निकाशास्तमालनीलोत्पलाञ्जनाभासः । जलचरसत्वा-कारा गर्भेषु घनाः प्रभूतजलाः । तीव्रदिवाकर-किरणाभितापिता मन्दमारुता जलदाः । रुषिता इवधाराभिर्विसृजन्त्यम्भः प्रसवकाले । गर्भोपघातलिङ्गा-न्युल्काशनिपांसुपातदिग्दाहाः । क्षितिकम्पखपुरकी-लककेतुग्रहयुद्धनिर्वाताः । रुधिरादिवृष्टिवकृतपरिघेन्द्र-धनूंषि दर्शनं राहोः । इत्युत्पातैरेभिस्त्रिविधैश्चान्यैर्हतोगर्भः । खर्तुस्वभावजनितैः सामान्यैर्यैश्च लक्षणैर्वृद्धिः ।गर्भाणां विपरीतैस्तैरेव विपर्ययो भवति । भाद्रपदाद्वय-विश्वाम्बुदैवपैतामहेष्वथर्क्षेषु । सर्वेष्वृतुषु विवृद्धो गर्भोबहुतोयदो भवति । शतभिषगश्लेषार्द्राखातिमघासंयुतशुभो गर्भः । पुष्णाति बहून्दिवसान् हन्त्युत्पातैर्हत-स्त्रिविधैः । मृगमासादिष्वष्टौ षट् षोडश विंशतिश्चतु-र्युक्ता । विंशतिरथ दिवसत्रयमेकतमर्क्षेण पञ्चभ्यः ।क्रूरग्रहसंयुक्ते करकाशनिमत्स्यवर्षदा गर्भाः । शशिनिरवौ वा शुभसंयुतेक्षिते भूरिवृष्टिकराः । गर्भसमयेऽति-वृष्टिर्गर्भाभावाय दुर्निमित्तकृता । द्रोणाष्टांशेऽभ्यधिकेवृष्टं गर्भः स्रुतो भवति । गर्भः पुष्टः प्रसवे ग्रहोप-घातादिभिर्यदि न वृष्टः । आत्मीयगर्भसमये करकामिश्रंददात्यम्भः । काठिन्यं याति यथा चिरकालधृतं पय ।पयस्विन्याः । कालातीतं तद्वत सलिलं काठिन्यमुपयाति ।पञ्चनिमित्तैः शतयोजनं तदर्धार्धमेकहान्यातः । वर्षतिपञ्च समन्ताद्रूपेणैकेन यो गर्भः । द्रोणः पञ्चनिमित्तेगर्भे त्रीण्याढकानि पवनेन । षड् विद्युता नवाभ्रैःस्तनितैन द्वादश प्रसवे । पवनसलिलविद्युद्गर्जिताभ्रा-न्वितो यः स भवति वहुतोयः पञ्चरूपाभ्युपेतः । विसृ-जति यदि तोयं गर्भकालेऽऽतिभूरि प्रसवसमयमित्वाशीकराम्भः करोति” ।“गर्भोऽभवत् भूधरराजपत्न्याः” कुमा० । “नरपतिकुल-भूत्यै गर्भमाधत्त राज्ञी” रघुः । “गर्भोजरायुणावृतउण्वणं जहाति जन्मना” यजु० १९ । ७६ । “यथोल्वेणा-वृतो गर्भस्तथा तेनेदमावृतम्” गीता । कुक्षिश्च गर्भ-शायस्थानम् । तत्र “गर्भे यदि विपत्तिः स्यात् दशाहसूतकी भवेत्” शु० त० “कुन्त्थ गर्भेण धारितः” भा० व०१३७ अ० । “देहादुत्क्रमणं चास्मात् पुनर्गर्भं च सम्भ-वम्” मनुः । आधारे अभन् । ११ गर्भारम्भकाले “गर्भा-ष्टमेऽष्टमे वावदे ब्राह्मणस्योपनायनम्” मनुः । “तस्मात्गर्भान्विते युग्मे पतिसौभाग्यवर्द्धैनी” उ० त० । १२ अभ्य-न्तरे “तासां सुखैरासवगन्धगर्मैः” स्वस्त्यस्तु ते निर्गलिता-म्बुगर्भं शरद्घनं नार्द्दति चातकोऽपि” “आविर्बभूवकुशगर्भमुखं मृगाणाम्” “निधानगर्भामिव सागराम्ब-राम्” रघुः । “भर्त्सनाश्च मधुरस्मितगर्भाः” सा० द० । “नष्टोन दृश्यते यत्र शमीगर्भे हुताशनः” भा० श० ४८ अ० ।जलोत्पादकगर्भे “अष्टमासधृतं गर्भं भास्करस्य गभ-स्तिभिः । रसं सर्वं समुद्राणां द्यौः प्रसूते रसायनम्”रामा० कि० २७ अ० । तस्याष्टमासधृतत्वञ्च मनुनोक्तयथा “अष्टौ मासान् यथादित्यस्तोयं हरति नित्यशः”मनुः । गर्भोत्पन्ने पुत्रे “अस्यास्त्वमष्टमो गर्भो हन्ता, यां वहसेऽबुध!” भाग० १० । १ । २४ । “देवक्या जठरे गर्भंशेषाख्यं धाम मामकम्” भाग० १० । ४ । ७ । नाटक-सन्धिभेदश्च सा० द० उक्तो यथा “अन्तरैकार्थसम्बन्धः सन्धि-रेकान्वये सति” सन्धिं लक्षयित्वा “मुखं प्रतिमुखं गर्भोविमर्ष उपसंहृतिः । इति पञ्चास्य भेदाः स्युः” इतितं पञ्चधा विभज्य “फलप्रधानोपायस्य प्रागुद्भिन्नस्य कि-ञ्चन । गर्भो यत्र समुद्भेदो ह्रासान्वेषणवान् मुहुः”तल्लक्षणमुक्त्वा तस्य गर्भशब्दार्थत्वे युक्तिप्रदर्शन मुखेनउदाहृतं यथा“फलस्य गर्भीकरणाद्गर्भः । यथा रत्नावल्यां द्वि-तीयेऽङ्के “सुसङ्गता सहि अदक्खिणा दानिं सि तुमं, जा एवं भट्टिणा हत्थेन गहिदावि कोबं ण मुञ्चसी-त्यादौ समुद्भेदः । पुनर्वासवदत्ताप्रवेशे ह्रासः । तृतीये-ऽङ्के “तद्वार्त्तान्वेषणाय गतः कथञ्चिरयति वसन्तकः”इत्यन्वेषणम् । “विदू । ही ही भो भो कोसम्बीरज्जल-म्भेणाबि ण तारिशो पिअबअस्सस्स परितोसो जादिसोमम सआसादो पिअवअणं सुणिअ भविस्सदि” इत्यादौउद्भेदः । पुनरपि वासवदत्ताप्रत्यभिज्ञानात् ह्रासः ।पुनः सानरिकायाः सङ्केतस्थानगमने अन्व षणम् ।पुनर्लतापाशकरणे उद्भेदः ।“यत्र मुख्यश्च नोपाय उद्भिन्नोगर्भतोऽधिकः” सा० द० ।गर्भो जातोऽस्य तारका० इतच् । गर्भित जातगर्भेकाव्यदोषभेदे च । दोषशब्दे दृश्यम् । सगर्भ्यः ।

Capeller

German

 ग॑र्भ m.
  Mutterleib,  Schooß,  das Innere
(adj. —° etwas im Inneren enthaltend)
Leibesfrucht,  Embryo,  Brut,  Spross, 
Frucht,  Keim,  Kind.

Grassman

German

 gárbha,  m.,  1〉 der Mutterleib,  als der empfangende [von gṛbh]
 daher 2〉 bildlich vom Mutterleibe der regenschwangern Wolkenberge oder der an Nahrungssäften schwangern Ströme
 3〉 die noch ungeborene Leibesfrucht,  als die empfangene,  auch 4〉 die Leibesfrucht oder Brut der Vögel oder 5〉 die Frucht oder der Fruchtkeim der Pflanzen
 6〉 das neugeborene Kind,  Kind,  Spross überhaupt,  mit steter Beziehung auf die Mutter,  seltener auf den Vater,  häufig 7〉 mit dem Gen. der Mutter,  seltener des Vaters
 namentlich wird 8〉 Agni als Spross der Wasser,  der Pflanzen,  der Welt,  beider Welten,  des Opferwerkes u. s. w.,  auch ohne [Page388] Genitiv als Spross bezeichnet,  seltener 9〉 Soma oder Vischnu oder andere Gottheiten. — Vgl. ardha-garbhá.
-a 9〉 pájrāyās {794, 4} (Soma).
-as 1〉 {152, 3}. — 2〉 párvatasya {399, 3}
 (síndhūnām) {856, 8}. — 3〉 {432, 7} (dáśamāsias)
 von Agni: {201, 3}
 {263, 2}. _{263, 11}
 {356, 2}. — 6〉 {164, 9}
 {853, 14}. — 7〉 mitrásya {488, 28}. — 8〉 {265, 3}
 {456, 1} (wo dreisilbig gárabhas zu sprechen ist)
 {834, 2}
 apā́m {70, 3}
 {235, 12}
 {239, 3}
 {525, 3}
 vánānām,  sthātā́m,  caráthām {70, 3}
 apásām {95, 4}
 vīrúdhām {192, 14}
 bhúvanasya {871, 6}
 rodasíos {827, 2}
 {905, 4}. — 9〉 yajñásya {632, 11} (Soma)
 ṛtásya {780, 5} (Soma)
 apā́m {809, 41} (Soma)
 bhúvanasya {994, 4} (vā́tas).
-am 1〉 {265, 2}
 {988, 1}. _{988, 2}. — 2〉 {265, 7} (ádris). — 3〉 {157, 5}
 {164, 33}
 {173, 3}
 {185, 2}
 {226, 13}
 {235, 6}
 {236, 10}
 {280, 5}
 {291, 3}(?)
 {303, 9}
 {315, 5}
 {412, 7}
 {437, 1}. _{437, 7}
 {507, 3}
 {508, 4}
 {618, 2}
 {731, 5}
 {789, 4}
 {795, 3}
 {847, 8}
 {853, 16}
 {908, 5}. _{908, 6}
 {917, 6} ṛtvíyam
 {947, 7}
 {1010, 1}—_{1010, 3}. — 4〉 vés {130, 3}
 śakunásya {894, 7}. — 5〉 {437, 1}
 {520, 5}
 {618, 2}
 {1009, 3}. — 6〉 {401, 4}
 {493, 16}
 {626, 20}. — 7〉 tváṣṭur {95, 2}
 pitúr {235, 10}
 óṣadhīnām {617, 1}
 bhūtā́nām {261, 9}. — 8〉 {814, 6}
 apā́m {235, 13}
 vṛ́ṣṇas {395, 10}
 ṛtásya {489, 5}
 vanáām {872, 5}. — 9〉 ṛtásya {156, 3} (víṣṇum)
 apā́m {164, 52} (diviám vāyasám).
-e 1〉 {65, 4}
 {148, 5}
 {323, 1}
 {663, 9}
 {836, 5}
 {879, 11}
 mātúr {457, 35}
 {692, 8}
 bildlich {1003, 2}.
-ās 6〉 {899, 2}.
-ebhias 6〉 {146, 5}.

 gárbha:
-am 1〉 {786, 5}. — 7〉 anyásyās {209, 2}
 śakunásya {894, 7}.

Burnouf

French

 गर्भ गर्भ m.
  germe vivant: गर्भम् योनौ दधाति
पुरुषस् le mâle dépose dans la matrice un germe vivant
embryon,  fœtus: उल्वेन आवृतो गर्भस् fœtus enveloppé dans
l'utérus
		 petit d'un animal
 enfant qui vient de naître.
		 Ovaire
d'une fleur.
		 Par ext. utérus
 ventre.
		 Au fig. milieu,  intérieur
appartement intérieur,  chambre à coucher.
		 Germ.  kalb
 angl. calf
irland. cilfin ventre
 gr.
δελφύς.
गर्भक m.
  chapelet de fleurs,  etc. que l'on porte dans les
cheveux. -- N. période de deux nuits et un jour.
गर्भण्ड m.
  (अण्ड œuf) hernie ombilicale.
गर्भदा et गर्भदात्री f.
  esp. d'arbrisseau.
गर्भधारित a. (दृ au c.) contenu dans un germe
fécondé
 qui est à l'état embryonaire
 conçu.
गर्भपाकिन् m.
  (पच्) riz qui est mûr au bout de deux
mois.
गर्भपातक m.
  esp. rouge de moringa,  qui cause l'avortement.
गर्भपातिनी f.
  esp. de plante potagère,  qui cause
l'avortement.
गर्भरूप a. petit d'une bête
 enfant.
गर्भवती f.
  (sfx. वत्) femelle pleine
 femme enceinte.
गर्भश्राव m.
  (श्रु 1) avortement,  faussecouche.
गर्भागार n.
  (आगार) cavité de l'utérus.
Chambre à coucher
 gynécée.
गर्भाधान n.
  (आ
 धा) rite propitiatoire propre à
produire la conception. 
गर्भाशय m.
  (आशय) la partie de l'utérus où siège
l'embryon. 
गर्भाष्टम m.
  (अष्टन्) le 8ᵉ mois de la grossesse.
गर्भिणी f.
  (sfx. इन्) femme enceinte
 femelle pleine.
Asclepias rosea,  bot.
गर्भिण्यवेक्षण n.
  métier de gardienne de femmes en couches
		 obstétrique (?).
गर्भोपघातिनी f.
  (उप
 हन्) vache taurelière,  que
l'accouplement fait avorter.

Stchoupak

French

 गर्भ-
 m.
  embryon,  fœtus,  progéniture, 
 enfant 
 sein
maternel,  intérieur 
 vapeurs absorbées par la chaleur solaire 
 ifc. plein, 
lourd de 
 -वती- f.
  enceinte 
 -ई-कृत- a. v. contenu.
°गत- a. v. entré ou situé dans le ventre maternel,  conçu.
°गृह- nt. appartement intérieur,  chambre à coucher,  sanctuaire du
temple 
 ifc. maison qui contient qqch.
°ग्रन्थि- m.
  embryon. 
°ग्राहिका- f.
  sage-femme.
°च्छद- m.
  corolle,  pétale.
°च्युति- f.
  délivrance,  enfantement.
°दास- m.
  -ई- f.
  esclave de par la naissance.
°दोहद- °दौहद- (°दौहृद-) m.
  envie de femme enceinte.
°द्वादश- m.
  pl.
  12{^me^} année depuis la conception. 
°धरा- f.
  femme enceinte.
°धृत- a. v. porté dans le sein. 
°पातन- nt. avortement.
°भर्तृ-द्रुह्- (nom.  °ध्रुक्-) a. qui fait périr le mari et (ou) le
fœtus.
°भर्मन्- nt. gestation. 
°भवन- nt. sanctuaire du temple.
°भार- m.
  grossesse.
°मण्डप- m.
  appartement intérieur,  chambre à coucher.
°मास- m.
  mois de grossesse.
°योषा- f.
  femme enceinte.
°रक्षा- f.
  protection du fœtus.
°रन्धि- f.
  cuisson du (riz) qui est à l'intérieur (du vase).
°रूप- -क- m.
  qui a l'air d'un enfant,  tout jeune homme.
°वास- m.
  sein maternel,  matrice.
°वेश्मन्- nt. = °मण्डप-।
°संस्रवण- nt. °संस्राव- °संप्लव- m.
  = °पातन-।
°संकरित- m.
  métis.
°संक्रमण- nt. fait de pénétrer,  de naître dans le sein. 
°संभव- m.
  °संभूति- f.
  conception. 
°स्थ- ag. qui se trouve dans le sein,  à l'intérieur.
°स्राव- m.
  fausse couche.
गर्भागार- nt. = °भवन-।
गर्भाधान- nt. conception 
 cérémonie accompagnant la conception ou
destinée à la provoquer.
गर्भाशय- m.
  = °वास-।
गर्भाष्टम- m.
  pl.
  8{^me^} année depuis la conception. 
गर्भेश्वरत्व- nt. souveraineté de par la naissance.
गर्भैकादश- m.
  pl.
  11{^me^} année depuis la conception. 

No entries for this word is found.

What is this? (Hidden Dictionary)

To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.

How to hide/unhide dictionary?

Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.