गर्दभ (gardabha)
This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.
Warning!
This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.
शब्दसागरः
EnglishYates
EnglishHelp us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form
Spoken Sanskrit
Englishगर्दभ - gardabha - - donkey
गर्दभ - gardabha - - brayer
गर्दभ - gardabha - - crier
गर्दभ - gardabha - - ass [ animal ]
गर्दभ - gardabha - - jackass
गर्दभ - gardabha - - kind of perfume
गर्दभ - gardabha - - to represent an ass
गर्दभ - gardabha - - white esculent water-lily
गर्दभ - gardabha - - false black pepper [ Embelia Ribes - Bot. ]
गर्दभ - gardabha - - kind of beetle
गर्दभ - gardabha - - donkey
रासभ - rAsabha - - donkey
धूम्रकर्ण - dhUmrakarNa - - donkey
भूरिराम - bhUrirAma - - donkey
स्मरस्मर्य - smarasmarya - - donkey
खर - khara - - donkey
गर्दभरथ - gardabharatha - - donkey-cart
गौरखर - gaurakhara - - wild donkey
खरयान - kharayAna - - donkey-cart
खरास्या - kharAsyA - - donkey-faced
खरशाला - kharazAlA - - donkey-stable
खरप्रिय - kharapriya - - donkey's friend
खरगोयुग - kharagoyuga - - pair of donkeys
उष्ट्रखर - uSTrakhara - - camel and donkey
गार्दभरथिक - gArdabharathika - - fit for a donkey-cart
खरयान - kharayAna - - vehicle drawn by a donkey
खरशाल - kharazAla - - produced in a donkey-stall
खरतुरगीय - kharaturagIya - sexual union of a donkey and a horse
sUryAstamanAnantaramahaMnakhAdAmi - - I'maJain. Idon'teataftersunset.
तदा तदा उदरवेदना पीडयति किल? - tadAtadAudaravedanApIDayatikila? - - Yougetstomach-achenowandthen, don'tyou?
वक्तव्यं आसीत्, करोमि स्म - vaktavyaMAsIt, karomisma - - Youshouldhavetoldme, Iwouldhavedoneit.
sUryAstamanAnantaramahaMnakhAdAmi - - I'maJain. Idon'teataftersunset.
तदा तदा उदरवेदना पीडयति किल? - tadAtadAudaravedanApIDayatikila? - - Yougetstomach-achenowandthen, don'tyou?
वक्तव्यं आसीत्, करोमि स्म - vaktavyaMAsIt, karomisma - - Youshouldhavetoldme, Iwouldhavedoneit.
गर्दभ gardabha brayer
रासभ rAsabha brayer
Wilson
EnglishApte
Englishगर्दभः [gardabhḥ], (-भी ) [गर्द्-अभच् 3.122]
An ass
न गर्दभा वाजिधुरं वहन्ति 4.17
प्राप्ते तु षोडशे वर्षे गर्दभी ह्यप्सरा भवेत् Subhāṣ. The ass is noted for three remarkable qualities: अविश्रान्तं वहेद्भारं शीतोष्णं च न विन्दति । ससंतोषस्तथा नित्यं त्रीणि शिक्षेत गर्दभात् ॥ Chāṇ.7.
Smell, odour. -भम् The white water-lily.
भी A she-ass.
An insect generated in cow-dung. -अण्डः, -ण्डकः of two trees प्लक्ष & पिप्पली. -आह्वयम् a white lotus. -गदः a particular disease of the skin.
Apte 1890
Englishगर्दभः (भी f.) [गर्द्-अभच् Uṇ. 3. 122] 1 An ass
न गर्दभा वजिधुरं वहंति Mk. 4. 17
प्राप्ते तु षोडशे वर्षे गर्दभी ह्यप्सरा भवेत् Subhāṣ. The ass is noted for three remarkable qualities:
अविश्रांतं वहेद्भारं शीतोष्णं च न विंदति । ससंतोषस्तथा नित्यं त्रीणि शिक्षेत गर्दभात् ॥ Chāṇ. 70.
2 Smell, odour.
भं The white water-lily.
भी 1 A she-ass.
2 An insect generated in cowdung.
Comp.
अंडः,
डकः N. of two trees प्लक्ष & पिप्पली.
आह्वयं a white lotus.
गदः a particular disease of the skin.
Monier Williams Cologne
EnglishMonier Williams 1872
Englishगर्दभ, अस्, m. (said to be fr. the last), an
ass
a kind of perfume, = गन्ध, smell, odour
N. of a dynasty
(ई), f. a she-ass
an insect, a kind
of beetle generated in cow-dung
N. of a several
plants, = अपराजिता, कटभी, श्वेत-कण्टकारी
a
disease of the skin, an eruption of round, red, and
painful spots
also गर्दभिका
(अम्), n. the white
esculent water-lily, Nymphæa Esculenta
a kind of
plant used as a vermifuge
[cf. विडङ्ग].
—गर्द-
भ-गद, अस्, m. a kind of disease of the skin
[cf.
गर्दभिका, जाल-गर्दभ, ज्वाला-गर्दभक,
पाषाण-गर्दभ।]
—गर्दभ-नादिन्, ई, इनी, इ,
Ved. braying like an ass.
—गर्दभ-रूप, अस्, m.
having the form of an ass, an epithet of Vikramāditya.
—गर्दभ-शाक, अस्, आ or ई। m. f. the plant Cle-
rodendrum Siphonanthus.
—गर्दभाक्ष (भ-
अक्°), अस्, m., N. of a descendant of Hiraṇya-kaśipu
and son of Bali.
—गर्दभाजिन (°भ-अज्°), अम्,
n. the skin or hide of an ass.
—गर्दभाण्ड (°भ-
अण्°), अस्, m., N. of a tree, commonly Pārspīpal,
Thespesia Populneoides
or also the tree Ficus
Infectoria
an Adhyāya or Anuvāka, in which the
word Gardabhāṇḍa occurs.
—गर्दभाण्डक, अस्,
m. the tree Thespesia Populneoides.
—गर्द-
भाण्डीय, अस्, m. an Adhyāya or Anuvāka, in
which the word Gardabhāṇḍa occurs.
—गर्द-
भाह्वय (°भ-आह्°), अम्, n. the white esculent
water-lily, Nymphæa Esculenta.
—गर्दभी-मु-
ख, अस्, m., N. of a preceptor.
—गर्दभी-विपीत,
अस्, m., N. of a man.
Benfey
EnglishHindi
Hindiगधा
Apte Hindi
Hindiगर्दभः
- गर्द् - अभच्
गधा
गर्दभः
- -
"गंध, बू"
गर्दभम्
- -
सफेद कुमुदिनी
Shabdartha Kaustubha
Kannadaगर्दभ
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ರಾಸಭ /ಕತ್ತೆ
निष्पत्तिः - > गर्ज (शब्दे) - "अभच्" (उ० ३-१२२)
गर्दभ
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಗಂಧ /ವಾಸನೆ
गर्दभ
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಕುಮುದ /ಬಿಳಿ ನೈದಿಲೆ
गर्दभ
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ವಾಯುವಿಳಂಗ
विस्तारः - > "गर्दभं श्वेतकुमुदे गर्दभो गन्धभिद्यपि । रासभे गर्दभी क्षुद्ररोगजन्तुविशेषयोः" - मेदि० ।
L R Vaidya
EnglishEdgerton Buddhist Hybrid
Englishअभिधानचिन्तामणिः
Sanskritगर्दभस्तु चिरमेही वालेयो रासभः खरः ।
चक्रीवाञ्शङ्कुकर्णोऽथ ऋषभो वृषभो वृषः ॥ १२५६ ॥
वाडवेयः सौरभैयो भद्रः शक्वरशाक्वरौ ।
उक्षानड्वान्ककुद्मान्गौर्बलीवर्दश्च शांकरः ॥ १२५७ ॥
गर्दभ (पुं), चिरमेहिन् (पुं), वालेय (पुं), रासभ (पुं), खर (पुं), चक्रीवत् (पुं), शङ्कुकर्ण (पुं), ऋषभ (पुं), वृषभ (पुं), वृष (पुं), वाडवेय (पुं), सौरभेय (पुं), भद्र (पुं), शक्वर (पुं), शाक्वर (पुं), उक्षन् (पुं), अनड्वह् (पुं), ककुद्मत् (पुं), गो (पुंस्त्री), बलीवर्द (पुं), शाङ्कर (पुं)
अभिधानरत्नमाला
Sanskritबालेय
बालेय, चक्रीवत्, खर, गर्दभ, रासभ
बालेयश्चक्रीवान् खरगर्दभरासभाश्च तुल्यार्थाः ॥ २८० ॥
verse 2.1.1.280
page 0034
वैजयन्तीकोषः
SanskritWord: गर्दभः
Root: गर्दभ
Gender: पुं
Number: all
अर्थः ⇒
Meaning(s):
⇒ Donkey
Shloka(s):
3|4|65|2 ► खररासभचक्रीवद्वाहबालेयगर्दभाः॥ (भूमिकाण्डः/पशुसङ्ग्रहाध्यायः)
3|4|66|1 ► रूक्षस्वरो धूम्रकर्णो नेमिर्भारसहः शलः। (भूमिकाण्डः/पशुसङ्ग्रहाध्यायः)
3|4|66|2 ► चेरमेही गोर्दनकः कोलिण्टो बडबापतिः॥ (भूमिकाण्डः/पशुसङ्ग्रहाध्यायः)
3|4|67|1 ► करशश्च मयस्तूष्ट्रो महाग्रीवः क्रमेलकः। (भूमिकाण्डः/पशुसङ्ग्रहाध्यायः)
Synonym(s):
➠ 3|4|65|2 ⇢ खरः (खर) (पुं) ⇒ Donkey ⇒
➠ 3|4|65|2 ⇢ रासभः (रासभ) (पुं) ⇒ Donkey ⇒
➠ 3|4|65|2 ⇢ चक्रीवान् (चक्रीवत्) (पुं) ⇒ Donkey ⇒
➠ 3|4|65|2 ⇢ वाहः (वाह) (पुं) ⇒ Donkey ⇒
➠ 3|4|65|2 ⇢ बालेयः (बालेय) (पुं) ⇒ Donkey ⇒
➠ 3|4|65|2 ⇢ गर्दभः (गर्दभ) (पुं) ⇒ Donkey ⇒
➠ 3|4|66|1 ⇢ रूक्षस्वरः (रूक्षस्वर) (पुं) ⇒ Donkey ⇒
➠ 3|4|66|1 ⇢ धूम्रकर्णः (धूम्रकर्ण) (पुं) ⇒ Donkey ⇒
➠ 3|4|66|1 ⇢ नेमिः (नेमि) (पुं) ⇒ Donkey ⇒
➠ 3|4|66|1 ⇢ भारसहः (भारसह) (पुं) ⇒ Donkey ⇒
➠ 3|4|66|1 ⇢ शलः (शल) (पुं) ⇒ Donkey ⇒
➠ 3|4|66|2 ⇢ चिरमेही (चिरमेहिन्) (पुं) ⇒ Donkey ⇒
➠ 3|4|66|2 ⇢ गर्दनकः (गर्दनक) (पुं) ⇒ Donkey ⇒
➠ 3|4|66|2 ⇢ कोलिण्टः (कोलिण्ट) (पुं) ⇒ Donkey ⇒
➠ 3|4|66|2 ⇢ बडबापतिः (बडबापति) (पुं) ⇒ Donkey ⇒
➠ 3|4|67|1 ⇢ करभः (करभ) (पुं) ⇒ Donkey ⇒
Related word(s):
Vedic Reference
EnglishGardabha, ‘the ass, ’ is mentioned in the Rigveda^1 as inferior
to the horse. In the Taittirīya Saṃhitā he again appears as
inferior to the horse, ^2 but at the same time as the best bearer
of burdens (bhāra-bhāritama) among animals.^3 The same
authority styles the ass dvi-retas, ‘having double seed, ’^4 in
allusion to his breeding with the mare as well as the she-ass.
The smallness of the young of the ass, and his capacity for
eating, are both referred to.^5 The disagreeable cry of the
animal is mentioned in the Atharvaveda, ^6 and in allusion to
this the term ‘ass’ is applied opprobriously to a singer in the
Rigveda.^7 A hundred asses are spoken of as a gift to a singer
in a Vālakhilya hymn.^8 The mule (aśvatara) is the offspring of
an ass and a mare, the latter, like the ass, being called dvi-
retas, ^9 ‘receiving double seed, ’ for similar reasons. The male
ass is often also termed Rāsabha. The female ass, Gardabhī,
is mentioned in the Atharvaveda^10 and the Bṛhadāraṇyaka
Upaniṣad.^11
1) iii. 53, 23. A car drawn by asses
is referred to in the Aitareya Brāh-
maṇa, iv. 9
see also Khara.
2) v. 1, 2, 1. 2.
3) v. 1, 5, 5.
4) v. 1, 5, 5
vii. 1, 1, 2
Jaiminīya
Brāhmaṇa, i. 57, 4 (Oertel, Transactions
of the Connecticut Academy of Arts and
Sciences, 15, 177-180): of the Rāsabha,
Śatapatha Brāhmaṇa, vi. 3, 1, 23.
5) Taittirīya Saṃhitā, v. 1, 5, 5.
6) viii. 6, 10.
7) i. 29, 5.
8) viii. 56, 3.
9) Taittirīya Saṃhitā, vii. 1, 1, 2. 3
Pañcaviṃśa Brāhmaṇa, vi. 1, 6
Jaiminīya Brāhmaṇa, i. 57, 4.
10) x. 1, 4.
11) i. 4, 8. For other references to the
ass as Gardabha, see Av. v. 31, 3
Aita-
reya Brāhmaṇa, iii. 34
Śatapatha
Brāhmaṇa, iv. 5, 1, 9
xii. 7, 1, 5.
Cf. Zimmer, Altindisches Leben, 232,
233.
अमरकोशः
SanskritWord: गर्दभः
Root: गर्दभ
Gender: पुं
Number: all
Meaning(s):
⇒ crier
⇒ donkey
⇒ brayer
⇒ jackass
⇒ ass [animal]
⇒ kind of perfume
Shloka(s):
2|9|77|2 ► चक्रीवन्तस्तु वालेया रासभा गर्दभाः खराः॥ (वैश्यवर्गः)
Synonym(s):
➠ 2|9|77|2 ⇢ चक्रीवान् (चक्रीवत्) (पुं) ⇒ ass, wheeled, driving in a carriage, furnished with wheels
➠ 2|9|77|2 ⇢ वालेयः (वालेय) (पुं)
➠ 2|9|77|2 ⇢ रासभः (रासभ) (पुं)
➠ 2|9|77|2 ⇢ गर्दभः (गर्दभ) (पुं) ⇒ crier, donkey, brayer, jackass, ass [animal], kind of perfume
➠ 2|9|77|2 ⇢ खरः (खर) (पुं)
Related word(s):
परा_अपरासंबन्धः ➡ पशुः
जातिः ➡ स्तनपायी
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskritगर्द्दभं, (गर्द्द्यते शब्द्यते विश्रूयते गन्धादिभि-रिति यावत् । गर्द्द रवे । “कॄशॄशलिकलि-गर्द्दिभ्योऽभच् ।” उणां । ३ । १२२ । इति अभच् ।)श्वेतकुमुदम् । इति हेमचन्द्रः ॥
(यथा, वैद्यक-रत्नमालायाम् ।“कैरवं चन्द्रकान्तञ्च गर्द्दभं कुमुदं कुमुत् ॥
”)विडङ्गम् । इति रत्नमाला ॥
गर्द्दभः, (गर्द्दति गर्द्दयति वा कर्कशशब्दं करो-तीत्यर्थः । गर्द्द कि रवे + “कशॄशलिकलीति ।”उणां । ३ । १२२ । इति अभच् ।) पशुविशेषः ।गाधा इति भाषा । (यथा, मनौ । ८ । २९८ ।“गर्द्दभाजाविकानान्तु दण्डः स्यात् पञ्चमाषिकः ॥
”)तत्पर्य्यायः । चक्रीवान् २ बालेयः ३ रासभः ४खरः ५ । इत्यमरः । २ । ९ । ७७ ॥
राशभः ६ ।इति तट्टीका ॥
शङ्ककर्णः ७ भारगः ८ भूरि-गमः ९ धूसराह्वयः १० वेशवः ११ धूसरः १२ ।इति जटाधरः ॥
स्मरसूर्य्यः १३ चिरमेही १४पशुचरिः १५ चारपुङ्खः १६ चारटः १७ग्राम्याश्वः १८ । इति शब्दरत्नावली ॥
* ॥
अस्यमांसस्य गुणः । किञ्चित् गुरुत्वं बलप्रदत्वञ्च ।मूत्रस्य गुणाः । कटुत्वम् । उष्णत्वम् । तिक्त-त्वम् । क्षारत्वम् । कफमहावातभूतकम्पोन्माद-हरत्वञ्च । इति राजनिर्घण्टः ॥
(तथा च ।“गार्द्दभं वा घंनं मूत्रं तैलयोग्यं क्वचिद्भवेत् ।सक्षारं तिक्तकटुकमुन्मादकुष्ठरोगजित् ॥
”इति हारीते प्रथमे स्थाने नवमेऽध्याये ॥
“गरचेतोविकारघ्नं तीक्ष्णं ग्रहणिरोगनुत् ।दीपनं गार्द्दभं मूत्रं कृमिवातकफापहम् ॥
”इति सुश्रुते सूत्रस्थाने ५४ अध्याये ॥
)तस्मात् गुणशिक्षा यथा, --“अविश्रामं वहेद्भारं शीतोष्णञ्च न विन्दति ।ससन्तोषस्तथा नित्यं त्रीणि शिक्षेत गर्द्दभात् ॥
”इति चाणक्यम् । ७० ॥
वाचस्पत्यम्
Sanskritगर्द्दभ पुंस्त्री० गर्द--अभच् (गाधा) १ जन्तुभेदे । स्त्रियांजातित्वात् ङीष् । “सहैव दशभिः पुत्रैर्भारं वहतिगर्दभी” “अविश्राम वहेद्भारं शीतोष्णञ्च न विन्दनि ।ससन्तोषस्तथा नित्यं त्रीणि शिक्षेत गर्दभाचाणक० । “दीपनं गार्दमं मूत्रं कृमि--वातक-फापहः । शोफकुष्ठोदरोन्मादमारुतकृमिनाशनम्”सुश्रु० तत्र पुंसामेव मूत्रं ग्राह्यं यथाह भावप्र०“खरोष्ट्रेभतराश्वानां पुंसा मूत्रं हितं स्मृतम्” । तस्यो-त्पत्तिः “अथ यासां पांसवः पर्य्यशिष्यन्त ततो गर्द-भः समभबत् तस्माद्यत्र पांसुलं भवति गर्दभस्थानमिवतत्रेत्याहुः” शत० ब्रा० ४ । ५ । १ । ९ । तस्थ पांसुषु उत्पन्न-त्वात् पांसुलस्थानप्रियता । “चण्डालश्वपचानान्तु बहि-र्ग्रामात् प्रतिश्रयः । अपात्रास्ते च कर्त्तव्या धनमेषां श्वगर्दभम्” मनुना तस्य श्वपचादिधनत्वमुक्तम् । २ गन्धेहेमच० । ३ श्वेतकुसुदे ४ विडङ्गे च रत्नमा० ।
Grassman
Germangardabhá, m., der Esel [-bha wie in vṛṣabhá, ṛṣabhá, d wahrscheinlich für dh wegen der folgenden Aspirate, wie z. B. ein Baum (Thespesia populneoides Wall.) sowol gardha als bhāṇḍa, aber in dem aus beiden zusammengesetzten Namen garda-bhāṇḍa heisst. Dann ist gardh = gṛdh die Wurzel, und der Esel etwa als der gierige bezeichnet].
-ám {29, 5}
{287, 23}.
-ā́naam {1025, 3} śatám.
Burnouf
FrenchNo entries for this word is found.
What is this? (Hidden Dictionary)
To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.
How to hide/unhide dictionary?
Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.
