गर्त (garta)
This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.
Warning!
This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.
In this section, you'll find information about the dhatus (verbal roots) related to your search. This includes details like dhatu information, forms, and any available commentaries.
Warning!
This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.
शब्दसागरः
EnglishCapeller Eng
EnglishHelp us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form
Wilson
EnglishApte
Englishगर्तः [gartḥ] र्ता [rtā] र्तम् [rtam], र्ता र्तम् [गॄ-तन् 3.86]
A hollow, hole, cave
ससत्त्वेषु गर्तेषु 4.47, 23.
A grave.
र्तः The hollow of the loins.
A kind of disease.
of a country, a part the Trigartas q. v.
A throne.
A chariot
the seat of a chariot
तिष्ठद्धरी अध्यस्तेव गर्ते 6.2.9.
A table for playing at dice.
A house.
The post of an assembly room. -आश्रयः an animal living in holes or under ground, as a mouse or rat
7.72.
Apte 1890
Englishगर्तः,
र्ता,
र्तं [गॄ-तन् Uṇ. 3. 86] 1 A hollow, hole, cave
ससत्त्वेषु गर्तेषु Ms. 4. 47, 203.
2 A grave.
र्तः 1 The hollow of the loins.
2 A kind of disease.
3 N. of a country, a part of the Trigartas q. v.
4 Ved. A throne.
5 A chariot.
6 A table for playing at dice.
7 A house.
8 The post of an assembly room.
Comp.
आश्रयः an animal living in holes or under ground, as a mouse or rat.
Monier Williams Cologne
EnglishMonier Williams 1872
Englishगर्त 1. गर्त, अस्, m., Ved. a high seat (?),
a throne
the seat of a war-chariot, a chariot
a
table for playing at dice
a house.
—गर्त-सद्, त्,
त्, त्, Ved. sitting on a war-chariot.
—गर्तारुह् (°त-
आर्°), क्, क्, क्, Ved. ascending a war-chariot
(Sāy.)
entering a hall of justice.
गर्त 2. गर्त, अस्, आ, अम्, m. f. n. (said to be
fr. rt. 2. गॄ, but perhaps a later form for कर्त),
a hollow, a hole, a cave
a grave
(अस्), m. the
hollow of the loins
a kind of disease
N. of a
country, a part of Trigarta, in the north-west of
India.
—गर्तन्-वत्, आन्, अती, अत्, Ved. having holes
or excavations.
—गर्त-मित्, त्, त्, त्, Ved. buried in
a hole.
—गर्ताश्रय (°त-आश्°), अस्, m. any animal
living in holes or under ground, a mouse, rat, &c.
—गर्तेश (°त-ईश), अस्, m. the master of a cave.
—गर्ते-ष्ठा, आस्, आस्, अम्, being in a hole or grave.
Macdonell
EnglishBenfey
EnglishHindi
Hindiगड्ढे (मीटर), गुहा खाई,
Apte Hindi
Hindiगर्तः
- गृ - तन्
"कोटर, छिद्र, गुफा"
गर्तम्
- -
"कोटर, छिद्र, गुफा"
गर्तः
- -
कटिखात
गर्तः
- -
एक प्रकार का रोग
गर्तः
- -
"एक देश का नाम, त्रिगत का एक भाग"
Shabdartha Kaustubha
Kannadaगर्त
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಹಳ್ಳ /ಗುಳಿ /ರಂಧ್ರ
निष्पत्तिः - > गॄ (निगरणे) - "तन्" (उ० ३-८६)
व्युत्पत्तिः - > गिरति
गर्त
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಗವಿ /ಗುಹೆ
गर्त
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಬಿಲ
गर्त
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಕಾಲುವೆ /ನಾಲೆ
प्रयोगाः - > "स्नानं समाचरेन्नित्यं गर्तप्रस्रवणेषु च"
उल्लेखाः - > मनु० ४-२०३
गर्त
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ರೋಗ /ವ್ಯಾಧಿ
गर्त
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಗೃಹ /ಮನೆ
गर्त
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ತ್ರಿಗರ್ತದೇಶದ ಒಂದು ಭಾಗ
गर्त
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಹೆಂಗಸರ ಪಿರ್ರೆಗಳ ಗುಳಿಗಳು
विस्तारः - > "गर्तस्त्रिगर्तभेदे स्यादवटे च कुकुन्दरे" - मेदि० ।
गर्त
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಸಭಾಭವನದ ಕಂಬ
गर्त
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ರಥ
L R Vaidya
EnglishAnekartha-Dvani-Manjari
Sanskritअवट
पु
अवट, कूप, गर्त
अवटाख्यः कूपगर्तौ निमित्ते हेतुलक्षणे ॥ ३१ ॥
verse 3.1.1.31
page 0015
Indian Epigraphical Glossary
EnglishSanskrit Tibetan
Tibetankong mo
गर्त
khung
१) गर्त २) मण्डल ३) विल ४)
khung bu
१) अवधि २) कूप ३) गर्त ४) गुहा ५) बिल ६) रन्ध्र
अभिधानचिन्तामणिः
Sanskritगर्तश्वभ्रावटागाधदरास्तु विवरे भुवः ॥ १३६४ ॥
गर्त (पुंस्त्री), श्वभ्र (क्ली), अवट (पुं), अगाध (पुं), दर (त्रि), भूविवर (क्ली)
अभिधानरत्नमाला
Sanskritनिम्न
निम्न, अगाध, गर्त, श्वभ्र, शुषिर, वपा, बिल, विवर, अन्तर, अवटु, छिद्र, निर्व्यथन, रन्ध्र, रोक, कुहर, दर
निम्नमगाधो गर्तः श्वभ्रं शुषिरं वपा बिलं विवरम् ।
अन्तरमवटुच्छिद्रं निर्व्यथनं रन्ध्ररोककुहरदराः ॥ ६२४ ॥
verse 3.1.1.624
page 0071
Vedic Reference
EnglishGarta in the Rigveda^1 primarily denotes the seat of the chariot
on which the archer sat. It seems to have been of considerable
size, being described as bṛhant, ^2 ‘large.’ The word then comes
to denote the chariot^3 itself, either really or metaphorically.^4
1) vi. 20, 9. Zimmer, Altindisches Leben,
246, 247. Zimmer wrongly takes this
passage to refer to standing in the car.
See Hopkins. Journal of the American
Oriental Society, 13, 238, 239
Geldner,
Vedische Studien, 3, 48, and cf. garta-sad,
‘sitting on the car seat, ’ in Rv. ii. 33.
11.
2) v. 62, 8
68, 5.
3) So probably in v. 62, 5
gartā-ruh,
‘mounting the chariot, ’ in Rv. i. 124, 7
Nirukta, iii. 5, may refer merely to
mounting the seat. The passage is
obscure
see Geldner, Rigveda, Kom-
mentar, 22.
4) vii. 64, 4 (of the hymn).
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskritगर्त्तः, (गिरति ग्रसति स्वस्मिन् पतितं जीव-जातादिकमित्यर्थः । गॄ निगरणे + “हसि-मृग्रिण्वामिदमीति ।” उणां । ३ । ८६ ।इति तन् ।) भुवि श्वभ्रम् । गाडा इतिभाषा ॥
तत्पर्य्यायः । अवटः २ । इत्यमरः ।१ । ८ । २ ॥
भूरन्ध्रम् ३ दरः ४ श्वभ्रम् ५ ।इति जटाधरः ॥
आवटिः ६ आवटुः ७ पृथिवी-रन्ध्रम् ८ । इति शब्दरत्नावली ॥
(यथा, मार्क-ण्डेये । २१ । ९ ।“धरण्यां विवृते गर्त्ते निपपात लघुक्रमः ॥
”)त्रिगर्त्तदेशः । कुकुन्दरः । इति मेदिनी । ते । १३ ॥
रोगभेदः । इति शब्दरत्नावली ॥
(मातृगर्भ-रूपगह्वरम् । यथा, भागवते । ३ । ३१ । ५ ।“शेते विण्मूर्त्तयोर्गर्त्ते स जन्तुर्जन्तुसम्भवे ॥
”कूषः । यथा, तत्रैव । ३ । १३ । ३४ ।“यद्रोमगर्त्तेषु निलिल्युरध्वरा-स्तस्मै नमः कारणशूकराय ते ॥
”नरकविशेषः । यथा, मार्कण्डेये । २१ । १० ।“निपपात महागर्त्ते तिमिरौघसमावृते ॥
”अष्टधनुःसहस्रेभ्यो न्यूनगतिदेवखातभेदः ।एतल्लक्षणं यथा, छन्दोगपरिशिष्टे ।“धनुः सहस्राण्यष्टौ च गतिर्यासां न विद्यते ।न ता नदीशब्दवहा गर्त्तास्ताः परिकीर्त्तिताः ॥
”अस्योदाहरणं यथा, मनौ । ४ । २०३ ।“नदीषु देवखातेषु तडागेषु सरःसु च ।स्नानं समाचरेन्नित्यं गर्त्तप्रस्रवणेषु च ॥
”गीर्य्यते स्तूयते वेदस्तुतिं कुर्व्वता जनेनेति । ग +तन् गुणश्च । देवरथः । यथा, ऋग्वेदे । ५ । ६२ । ८ ।“आरोहथो वरुण ! मित्र ! गर्त्तमतश्चाक्षाथेअदितिं दितिं च ॥
” “गर्त्तं रथम ॥
” इतिभाष्यम् ॥
)
वाचस्पत्यम्
Sanskritगर्त्त गॄ--तन् । १ भूमिछिद्रे १ त्रिगर्त्तदेशे ३ स्त्रीनितम्बस्थककुन्दरे च विश्वः । ४ रोगभेदे शब्दर० । ५ गृहे निघ० ।६ रथे ७ सभास्थाणौ च निरु० । “अभ्वातेव पुंस एतिप्रतीची गर्त्ता रुगिव सनये धमानाम्” ऋचो निरुक्तौगर्त्तः सभास्थाणुर्गृणातेः सत्यसङ्गरो भवति रथोऽपिगर्त्त उच्यते गृणातेः स्तुतिकर्म्मणः स्तुततभं यानम्”इति ३ । ५ । “वरुण! मित्र । गर्त्तमचक्षाथे” ऋ०५ । ६२ । ८ । “गर्त्त रथम्” भा० “नमस्वन्ता धृतदक्षाधिगर्त्ते”२५ । ६ । ५ । “गर्त्ते रथे” भा० । ८ खातभेदे “धनुः-सहस्याण्थष्टौ च गतिर्यासां न विद्यते । न ता नदी-शब्दवहा गर्त्तास्ताः परिकीर्त्तिता” ति० त० । “स्नानंसमाचरेन्नित्यं गर्त्तप्रस्रवनेषु च” मनुः । ९ खातेनकृतबिलमात्रदेशे च “अशुचिस्थानम् उच्छिष्टक्षेपणस्थानगर्त्तादिकम्” मिता० । “न ससत्येषु गर्त्तेषु न गच्छ-न्नापि च स्थितः” (मूत्रं कुर्य्यात्) भनुः । “गर्त्तेष्वव--काशी-पालमित्यवधापयेत्” आश्व० गृ० २ । ८ । १४ । “सर्वासांस्थूणानां गत्तेषु” नारा० “वर्षाभ्यस्तत्र गर्त्तेऽवदध्युः”४ । ५ । ५ । “स्थाणुं वर्च्छत् गर्त्ते वा पात्यते” ऋ० भा० श्रुतिः ।गर्त्तस्यादूरभवो देशः सुवास्त्वा० अण् । गार्त्त गर्त्तसन्नि-कृष्टदेशादौ । ततः चतुरर्थ्याम् प्रेक्षा० इनि । गर्त्तिन्गर्त्तसन्निकृष्टादौ स्त्रियां ङीप् । गर्त्ते भवःधूमा० वुञ् । गार्त्तक गर्त्तभवे । उत्करा० चतु-रर्थ्यां छ । गर्त्तीय गर्त्तयुक्तदेशादौ । कुमुदा०चतुरर्थ्या ठल् । गर्त्तिक गर्त्तसन्निकृष्टदेशादौ । गर्त्तंतत्पतनमर्हति “छन्दसि च” पा० यत् । गर्त्त्यगर्त्तपतनमर्हति छन्दसीत्युक्तेः वेद एवास्य प्रयोगः ।
Capeller
GermanGrassman
GermanBurnouf
FrenchNo entries for this word is found.
What is this? (Hidden Dictionary)
To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.
How to hide/unhide dictionary?
Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.