गन्ध (gandha)

This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

In this section, you'll find information about the dhatus (verbal roots) related to your search. This includes details like dhatu information, forms, and any available commentaries.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

शब्दसागरः

English

 गन्ध r. 10th cl. (गन्धयते)
To injure,  to hurt or kill.
To move,  to go.
To ask or beg.

 गन्ध m.
  (-न्धः)
	 1. Smell,  odour.
	 2. A perfume,  a fragrance or fragrant
substance.
	 3. A diffusive fragrance.
	 4. Sulphur.
	 5. Connexion, 
relationship.
	 6. A neighbour.
	 7. A plant,  (Morunga hyperanthera, 
&c.)
	 8. Pride,  arrogance.
	 9. Small,  diminutive,  a little,  a small
quantity,  &c.
	 10. Pounded Sandal.
	 f.
  (-न्धा) The bud of the Cham-
paca flower,  (Michelia Champaca.)
	 n.
  (-न्धं) Aloe-wood.
 E.
  गन्ध् to
hurt,  to move,  &c. affix अच्.

Capeller Eng

English

 गन्ध॑ m.
  (n. ) smell,  odour,  fragrance,  fragrant
substance,  perfume (mostly pl.
 )
 the mere smell i.e.
  a bit of,  some
likeness with (—°).

Yates

English

 गन्ध (क,  ङ) गन्धयते 10.
d. To injure
to move
 to beg.

 गन्ध (न्धः) 1.
m.
  Smell
 perfume
 sul-
phur
 relationship
 pride.
f.
  Mi-
chelia champaca.
n.
  Aloe wood.

Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form

Spoken Sanskrit

English

गन्ध 	-	 gandha 	-	 m.
  	-	 scent
परिमल 	-	 parimala 	-	 m.
  	-	 scent
उपगन्ध 	-	  upagandha 	-	 m.
  	-	 scent
वासक 	-	  vAsaka 	-	 m.
  	-	 scent
सुगन्धयति 	-	  sugandhayati 	-	 verb 	-	 scent
अभिजिघ्रति  { अभिघ्रा } 	-	  abhijighrati  { abhighrA } 	-	 verb 	-	 scent
वासयति  { वास् } 	-	  vAsayati  { vAs } 	-	 verb 	-	 scent
सवास 	-	  savAsa 	-	 adj 	-	 scented
अनुवासित 	-	  anuvAsita 	-	 adj.
  	-	 scented
अधिवासित 	-	  adhivAsita 	-	 adj.
  	-	 scented
आघ्रात 	-	  AghrAta 	-	 adj.
  	-	 scented
उद्वर्तित 	-	  udvartita 	-	 adj.
  	-	 scented
गन्धवत् 	-	  gandhavat 	-	 adj.
  	-	 scented
भावित 	-	  bhAvita 	-	 adj.
  	-	 scented
वासित 	-	  vAsita 	-	 adj.
  	-	 scented
सुरभिन् 	-	  surabhin 	-	 adj.
  	-	 scented
अगन्धि 	-	  agandhi 	-	 adj.
  	-	 scentless
अगन्धिन् 	-	  agandhin 	-	 adj.
  	-	 scentless
दुरामोद 	-	  durAmoda 	-	 m.
  	-	  bad scent
व्याजिघ्रति  { व्याघ्रा } 	-	  vyAjighrati  { vyAghrA } 	-	 verb 	-	 scent out

गन्ध 	-	 gandha 	-	 m.
  	-	 smell
आघ्राणं करोति  { आघ्राणंकृ } 	-	 AghrANaMkaroti{AghrANaMkR} 	-	 verb 8 	-	 smell
जिघ्रति  { घ्रा } 	-	 jighrati{ghrA} 	-	 verb 3 	-	 perceivebysmell
आमोद 	-	  Amoda 	-	 m.
  	-	 smell
घ्राण 	-	  ghrANa 	-	 n.
  	-	 smell
घ्रेय 	-	  ghreya 	-	 n.
  	-	 smell
नल 	-	  nala 	-	 n.
  	-	 smell
प्राणिति  { प्राण् } 	-	  prANiti  { prAN } 	-	 verb 	-	 smell
अभिजिघ्रति  { अभिघ्रा } 	-	  abhijighrati  { abhighrA } 	-	 verb 	-	 smell
अवजिघ्रति  { अवघ्रा } 	-	  avajighrati  { avaghrA } 	-	 verb 	-	 smell
उपजिघ्रति  { उपघ्रा } 	-	  upajighrati  { upaghrA } 	-	 verb 	-	 smell
प्रवाति  { प्रवा } 	-	  pravAti  { pravA } 	-	 verb 	-	 smell
वाति  { वा } 	-	  vAti  { vA } 	-	 verb 	-	 smell
विजिघ्राति  { विघ्रा } 	-	  vijighrAti  { vighrA } 	-	 verb 	-	 smell
समाजिघ्राति  { समाघ्रा } 	-	  samAjighrAti  { samAghrA } 	-	 verb 	-	 smell
शिङ्घति  { शिङ्घ् } 	-	  ziGghati  { ziGgh } 	-	 verb 	-	 smell
जिघ्रति  { घ्रा } 	-	  jighrati  { ghrA } 	-	 verb 1 3 	-	 smell
आघ्रात 	-	  AghrAta 	-	 adj.
  	-	 smelled
घ्राण 	-	  ghrANa 	-	 adj.
  	-	 smelled
घ्रात 	-	  ghrAta 	-	 adj.
  	-	 smelled

गन्ध 	-	  gandha 	-	 m.
  	-	 myrrh
गोल 	-	  gola 	-	 m.
  	-	 myrrh
गोलक 	-	  golaka 	-	 m.
  	-	 myrrh
गोपक 	-	  gopaka 	-	 m.
  	-	 myrrh
गोपरस 	-	  goparasa 	-	 m.
  	-	 myrrh
गोस 	-	  gosa 	-	 m.
  	-	 myrrh
गोसशश 	-	  gosazaza 	-	 m.
  	-	 myrrh
प्राण 	-	  prANa 	-	 m.
  	-	 myrrh
रस 	-	  rasa 	-	 m.
  	-	 myrrh
रसगन्धक 	-	  rasagandhaka 	-	 m.
  	-	 myrrh
विह्वल 	-	  vihvala 	-	 m.
  	-	 myrrh
व्रणारि 	-	  vraNAri 	-	 m.
  	-	 myrrh
गन्धरस 	-	  gandharasa 	-	 m.
  	-	 myrrh
पिण्डक 	-	  piNDaka 	-	 m.
  	-	 myrrh
धौमत 	-	  dhaumata 	-	 n.
  	-	 myrrh
नालिक 	-	  nAlika 	-	 n.
  	-	 myrrh
निर्लोह 	-	  nirloha 	-	 n.
  	-	 myrrh
महागन्ध 	-	  mahAgandha 	-	 n.
  	-	 myrrh
मषिवर्धन 	-	  maSivardhana 	-	 n.
  	-	 myrrh
मुण्ड 	-	  muNDa 	-	 n.
  	-	 myrrh
रक्तगन्धक 	-	  raktagandhaka 	-	 n.
  	-	 myrrh
रक्तापह 	-	  raktApaha 	-	 n.
  	-	 myrrh
रसगन्ध 	-	  rasagandha 	-	 n.
  	-	 myrrh
विश्व 	-	  vizva 	-	 n.
  	-	 myrrh
विश्वगन्ध 	-	  vizvagandha 	-	 n.
  	-	 myrrh
सौरभ 	-	  saurabha 	-	 n.
  	-	 myrrh
बर्बरी 	-	  barbarI 	-	 f.
  	-	  gum-myrrh
जातीरस 	-	  jAtIrasa 	-	 m.
  	-	  gum-myrrh
पिण्डगोस 	-	  piNDagosa 	-	 m.
  	-	  gum myrrh
वोल 	-	  vola 	-	 m.
  	-	  gum-myrrh
शश 	-	  zaza 	-	 m.
  	-	  gum-myrrh
गान्धार 	-	  gAndhAra 	-	 n.
  	-	  gum myrrh
शुभगन्धक 	-	  zubhagandhaka 	-	 n.
  	-	  gum-myrrh
सुरस 	-	  surasa 	-	 n.
  	-	  gum-myrrh
प्राणक 	-	  prANaka 	-	 m.
  	-	 myrrh or a jacket
रसाल 	-	  rasAla 	-	 n.
  	-	 myrrh or frankincense

गन्ध 	-	 gandha 	-	 m.
  	-	 smell
गन्ध 	-	 gandha 	-	 m.
  	-	 scent
गन्ध 	-	 gandha 	-	 m.
  	-	  pounded sandal-wood
गन्ध 	-	 gandha 	-	 m.
  	-	  arrogance
गन्ध 	-	 gandha 	-	 m.
  	-	  sulphur
गन्ध 	-	 gandha 	-	 m.
  	-	  little
गन्ध 	-	 gandha 	-	 m.
  	-	  pride
गन्ध 	-	 gandha 	-	 m.
  	-	  ziva
गन्ध 	-	 gandha 	-	 m.
  	-	  mere smell of anything
गन्ध 	-	 gandha 	-	 m.
  	-	  odour
गन्ध 	-	 gandha 	-	 m.
  	-	  relationship
गन्ध 	-	 gandha 	-	 m.
  	-	  connection
गन्ध 	-	 gandha 	-	 m.
  	-	  drumstick tree  [ Hyperanthera Moringa - Bot. ]
गन्ध 	-	 gandha 	-	 m.
  	-	  myrrh
गन्ध 	-	 gandha 	-	 m.
  	-	  perfume
गन्ध 	-	 gandha 	-	 m.
  	-	  sectarial mark on the forehead
गन्ध 	-	 gandha 	-	 m.
  	-	  fragrance
गन्ध 	-	 gandha 	-	 m.
  	-	  neighbour
गन्ध 	-	 gandha 	-	 m.
  	-	  aroma
गन्ध 	-	 gandha 	-	 m.
  	-	  small quantity
गन्ध 	-	 gandha 	-	 m.
  	-	  fragrant substance
गन्ध 	-	 gandha 	-	 n.
  	-	  black aloe-wood

 
   गन्ध  gandha m.
   odour   
   घ्राण  ghrANa m.
   odour    
   परिवास  parivAsa m.
   odour   
   शुष्म  zuSma m.
   odour    
   सम्मोद  sammoda m.
   odour   
   घ्राणतर्पण  ghrANatarpaNa n.
   odour    
   घ्रातव्य  ghrAtavya n.
   odour   
   घ्रेय  ghreya n.
   odour    
   नल  nala n.
   odour   
   सौरभ्य  saurabhya n.
   odour    
   विगन्ध  vigandha adj.
   odourless  
   पूतिगन्ध  pUtigandha m.
   fetid odour    
   मनुष्यगन्ध  manuSyagandha m.
   human odour   
   गन्धाढ्य  gandhADhya adj.
   rich in odour    
   वाति  { वा }  vAti  { vA } verb  emit an odour   
   गन्धज्ञा  gandhajJA f.
   knowing odours   
   समगन्ध  samagandha m.
   constant odour   
   स्फुरद्गन्ध  sphuradgandha m.
   diffused odour    
   जिघ्रति  { घ्रा }  jighrati  { ghrA } verb 1 3  perceive odour   
   गन्धमातृ  gandhamAtR f.
   mother of odour        

Wilson

English

 गन्ध r. 10th cl. (गन्धयते)
To injure,  to hurt or kill.
To move,  to go.
To ask or beg.

 गन्ध
m.
  (-न्धः)
1 Smell,  odour.
2 A perfume,  a fragrance or fragrant substance.
3 A diffusive fragrance.
4 Sulphur.
5 Connexion,  relationship.
6 A neighbour.
7 A plant,  (Morunga hyperanthera,  &c.)
8 Pride,  arrogance.
9 Small,  diminutive,  a little,  a small quantity,  &c.
10 Pounded Sandal.
f.
  (-न्धा) The bud of the Champaca flower, 
(Michelia Champaca.)
n.
  (-न्धं) Aloe-wood.
E.
  गन्ध to hurt,  to move,  &c. affix अच्.

Apte

English

गन्धः [gandhḥ],  [गन्ध्-पचाद्यच्]

Smell,  odour
 गन्धमाघ्राय चोर्व्याः Me.*
  21
 अपघ्नन्तो दुरितं हव्यगन्धैः Ś.*
  4.8
 R.*
  12.27. (गन्ध is changed to गन्धि when as the last member of a Bah.
  comp.
  it is preceded by उद्,  पूति,  सु,  सुरभि,  or when the compound implies comparison
 सुगन्धि,  सुरभिगन्धि,  कमलगन्धि मुखम्
 शालिनिर्यासगन्धिभिः R.*
  1.38
 आहुति˚ 1.53
 also when गन्ध is used in the sense of 'a little').

Smell considered as one of the 24 properties or guṇas of the Vaiśeṣikas
 it is a property characteristic of पृथिवी or earth which is defined as गन्धवती पृथ्वी T. S.

The mere smell of anything,  a little,  a very small quantity
 घृतगन्धि भोजनम् Sk.

A perfume,  any fragrant substance
 एषा मया सेविता गन्धयुक्तिः Mk.*
  8
 Y.*
  1. 231
 Mu.*
  1.4.

Sulphur.

Pounded sandal wood.

Connection,  relationship.

A neighbour.

Pride,  arrogance
 as in आत्तगन्ध humbled or mortified.

An epithet of Śiva. 

A sectarial mark on the forehead.

Similarity (सादृश्य)
 डुण्डुभानहिगन्धेन न त्वं हिंसितुमर्हसि Mb.
 *  1.1.3.

न्धम् Smell.

Black aloewood. Comp.
   -अधिकम् a kind of perfume. -अपकर्ष- णम् removing smells. -अम्बु n.
  fragrant water. -अम्ला the wild lemon tree. -अश्मन् m.
  sulphur. ...... गन्धा- श्मानं मनःशिलाम् । Śiva.  B.3.19. -अष्टकम् a mixture of 8 fragrant substances offered to deities,  varying in kind according to the nature of the deity to whom they are offered. Generally sandal,  camphor,  saffron,  उशीर,  cyperus pertenuis (Mar.  नागरमोथा),  गोरोचन,  देवदार and a flower are used in the mixture. -आखुः the musk-rat.-आजीवः a vendor of perfumes. -आढ्य a.
  rich in odour,  very fragrant
 स्रजश्चोत्तमगन्धाढ्याः Mb.
  (-ढ्यः) the orange tree. (-ढ्यम्) sandal-wood. -इन्द्रियम् the organ of smell. -इभः,  -गजः,  -द्विपः,  -हस्तिन् m.
  'the scentelephant',  an elephant of the best kind
 यस्य गन्धं समाघ्राय न तिष्ठन्ति प्रतिद्विपाः । स वै गन्धगजो नाम नृपतेर्विजयावहः ॥ Pālakāpyam
 शमयति गजानन्यान्गन्धद्विपः कलभो$पि सन् V.*
  5. 18
 R.*
  6.7
17.7
 गन्धेन जेतुः प्रमुखागतस्य गन्धद्विपस्येव मतङ्गजौघः । Ki.*
  17.17. -उत्तमा spirituous liquor. -उदम् scented water
 Bhāg.*
  9.11.26. -उपजीविन् m.
  one who lives by perfumes,  a perfumer. -ओतुः (forming गन्धोतु वार्तिक or गन्धौतु) the civet cat.

कारिका a female servant whose business is to prepare perfumes.

a female artisan living in the house of another,  but not altogether subject to another's control. -कालिका,  -काली f.
  N.
  of Satyavatī,  mother of Vyāsa
 Mb.
 *  1. -काष्ठम् aloe-wood.

कुटी a kind of perfume.

(टिः,  टी) The Buddhist temple,  any chamber used by Buddha
 पुण्योद्देशवशाच्चकार रुचिरां शौद्धोदनेः श्रद्धया । श्रीमद्गन्धकुटीमिमामिव कुटीं मोक्षस्य सौख्यस्य च ॥ (An inscription at Gayā V.*
  9. Ind. Ant. Vol.X). -केलिका,  -चेलिका musk. -ग a.
 

taking a scent,  smelling.

redolent. -गजः see गन्धेभ. -गुण a.
  having the property of odour. -घ्राणम् the smelling of any odour. -चरा f.
  The fourth stage of must of an elephant
 Mātaṅga L.
 9.15. -जलम् fragrant water
 सिक्तां गन्धजलैः Bhāg.*
  1.11.14. -ज्ञा the nose. -तूर्यम् a musical instrument of a loud sound used in battle (as a drum or trumpet).

तैलम् a fragrant oil,  a kind of oil prepared with fragrant substances.

sulphur-butter. -दारु n.
  aloe-wood. -द्रव्यम् a fragrant substance. -द्वार a.
  perceptible through the odour. -धारिन् a.
  bearing fragrance. (m.  ) an epithet of Śiva.  -धूलिः f.
  musk. -नकुलः the musk-rat. -नालिका,  -नाली the nose.-निलया a kind of jasmine. -पः N.
  of a class of manes.-पत्रा,  -पलाशी a species of zedoary. -पलाशिका turmeric.-पालिन् m.
  an epithet of Śiva.  -पाषाणः sulphur.-पिशाचिका the smoke of burnt fragrant resin (so called from its dark colour or cloudy nature,  or perhaps from its attracting demons by fragrance).

पुष्पः the Vetasa plant.

The Ketaka plant.

(ष्पम्) a fragrant flower.

flowers and sandal offered to deities at the time of worship. -पुष्पा an indigo plant.-पूतना a kind of imp or goblin. 

फली the Priyañgu creeper.

a bud of the Champaka tree. -बन्धुः the mango tree. -मातृ f.
  the earth. -मादन a.
  intoxicating with fragrance.

(नः) a large black bee.

sulphur.

an epithet of Rāvaṇa.  (-नः,  -नम्) N.
  of a particular mountain to the east of Meru,  renowned for its fragrant forests (-नम्) the forest on this mountain. -मादनी spirituous liquor. -मादिनी lac. -मार्जारः the civet cat. -मुखा,  -मूषिकः,  -मूषी f.
  the musk rat.

मृगः the civet cat.

the musk-deer. -मैथुनः a bull.-मोदनः sulphur. -मोहिनी a bud of the Champaka tree. -युक्तिः f.
  preparation of perfumes. -रसः myrrh (Mar.  रक्त्याबोळ)
 लाक्षां गन्धरसं चापि ...... Śiva.  B.3.2. ˚अङ्गकः turpentine. -राजः a kind of jasmine.

(जम्) a sort of perfume.

sandal-wood. -लता the Priyañgu creeper.

लोलुपा a bee.

a fly or gnat.-वहः the wind
 रात्रिंदिवं गन्धवहः प्रयाति Ś.*
  5.4
 दिग्दक्षिणा गन्धवहं मुखेन Ku.*
  3.25. -वहा the nose.

वाहः the wind
 देहं दहन्ति दहना इव गन्धवाहाः Bv.*
  1.14.

the musk-deer. -वाही the nose. -विह्वलः wheat. -वृक्षकः,  -वृक्ष the Śāla tree. -व्याकुलम् a kind of fragrant berry (कक्कोल.) -शुण़्डिनी the musk-rat. -शेखरः musk.

सारः sandal.

a kind of jasmine. -सुखी,  -सूयी the musk shrew. -सोमम् the white water-lily. -हस्तिन्m.  a scent-elephant
 यस्य गन्धं समाघ्राय न तिष्ठन्ति प्रतिद्विपाः । तं गन्धहस्तिनं प्राहुर्नृपतोर्विजयावहम् ॥ Pālakāpyam.  -हारिका a female servant whose business is to prepare perfumes
 cf.
   गन्धकारिका.

Apte 1890

English

 गंधः [गंध्-पचाद्यच्] 1 Smell,  odour
 गंधमाघ्राय चोर्व्याः Me. 21
 अपघ्नंतो दुरितं हव्यगंधैः Ś. 4. 7
 R. 12. 27. (गंध is changed to गंधि when as the last member of a Bah. comp. it is preceded by उद्,  पूति,  सु,  सुरभि,  or when the compound implies comparison
 सुगांधि,  सुरभिगंधि,  कमलगंधि मुखं
 शालिनिर्यासगंधिभिः R. 1. 38
 आहुति° 1. 53
 also when गंध is used in the sense of ‘a little’). 
2 Smell considered as one of the 24 properties or guṇas of the Vaiśeṣikas
 it is a property characteristic of पृथिवी or earth which is defined as गंधवती पृथ्वी T. S. 
3 The mere smell of anything,  a little,  a very small quantity
 घृतगंधि भोजनं Sk. 
4 A perfume,  any fragrant substance
 एषा मया सेविता गंधयुक्तिः Mk. 8
 Y. 1. 231
 Mu. 1. 4. 
5 Sulphur. 
6 Pounded sandal wood. 
7 Connection,  relationship. 
8 A neighbour. 
9 Pride,  arrogance
 as in आत्तगंध humbled or mortified. 
10 An epithet of Śiva. 
धं 1 Smell. 
2 Black aloewood. 
Comp. 
अधिकं a kind of perfume. 
अपकर्षणं removing smells. 
अंबु n. fragrant water. 
अम्ला the wild lemon tree. 
अश्मन् m. sulphur. 
अष्टकं a mixture of {8} fragrant substances offered to deities,  varying in kind according to the nature of the deity to whom they are offered. 
आखुः the musk-rat. 
आजीवः a vendor of perfumes. 
आढ्य a. rich in odour,  very fragrant
 स्रजश्चोत्तमगंधाढ्याः Mb. (
ढ्यः) the orange tree. (
ढ्यं) sandal-wood. 
इंद्रियं the organ of smell. 
इभः,  
गजः,  द्विपः,  
हस्तिन् m. ‘the scentelephant’,  an elephant of the best kind
 (यस्य गंधं समाघ्राय न तिष्ठंति प्रतिद्विपाः । स वै गंधगजो नाम नृपतोर्वीजयावहः ॥)
 Mu. 2. 6
 शमयति गजानन्यान्गंधद्विपः कलभोऽपि सन् V. 5. 18
 R. 6. 7
 17. 70
 Ki. 17. 17. 
उत्तमा spirituous liquor. 
उदं scented water. 
उपजीविन् m. one who lives by perfumes,  a perfumer. 
ओतुः (forming गंधोतु or गंधौतु) the civet-cat. 
कारिका {1} a female servant whose business is to prepare perfumes. {2} a female artisan living in the house of another,  but not altogether subject to another's control. 
कालिका,  
काली f. N. of Satyavatī,  mother of Vyāsa. 
काष्ठं aloewood. 
कुटी a kind of perfume. 
केलिका,  
चेलिका musk. 
ग a. {1} taking a scent,  smelling. {2} redolent. 
गजः see गंधेभ. 
गुण a. having the property of odour. 
घ्राणं the smelling of any odour. 
जलं fragrant water. 
ज्ञा the nose. 
तूर्यं a musical instrument of a loud sound used in battle (as a drum or trumpet). 
तैलं a fragrant oil,  a kind of oil prepared with fragrant substances. 
दारु n. aloe-wood. 
द्रव्यं a fragrant substance. 
धारिन् a. bearing fragrance. (
m.) an epithet of Śiva. 
धूलिः f. musk. 
नकुलः the muskrat. 
नालिका,  
नाली the nose. 
निलया a kind of jasmine. 
पः N. of a class of manes. 
पत्रा,  
पलाशी a species of zedoary. 
पलाशिका turmeric. 
पालिन् m. an epithet of Śiva. 
पाषाणः sulphur. 
पिशाचिका the smoke of burnt fragrant resin (so called from its dark colour or cloudy nature,  or perhaps from its attracting demons by fragrance). 
पुष्पः {1} the Vetasa plant. {2} the Ketaka plant. (
ष्पं) {1} a fragrant flower. {2} flowers and sandal offered to deities at the time of worship. 
पुष्पा an indigo plant. 
पूतना a kind of imp or goblin. 
फली {1} the Priyaṅgu creeper. {2} a bud of the Campaka tree. 
बंधुः the mango tree. 
मातृ f. the earth. 
मादन a. intoxicating with fragrance. (
नः) {1} a large black bee. {2} sulphur. {3} an epithet of Rāvaṇa. (
नः 
नं) N. of a particular mountain to the east of Meru,  renowned for its fragrant forests. (
नं) the forest on this mountain. 
मादनी spirituous liquor. 
मदिनी lac. 
मार्जारः the civet-cat. 
मुखा,  
मूषिकः 
मूषी f. the musk rat. 
मृगः {1} the civet cat. {2} the muskdeer. 
मैथुनः a bull. 
मोदनः sulphur. 
मोहिनी a bud of the Champaka tree. 
युक्तिः f. preparation of perfumes. 
रसः myrrh. °अंगकः turpentine. 
राजः a kind of jasmine. (
जं) {1} a sort of perfume. {2} sandal-wood. 
लता the Priyangu creeper. 
लोलुपा {1} a bee. {2} a fly or gnat. 
वहः the wind
 रात्रिंदिवं गंधवहः प्रयाति Ś. 5. 4
 दिग्दक्षिणा गंधवहं मुखेन Ku. 3. 25. 
वहा the nose. 
वाहः {1} the wind
 Bv. 1. 104. {2} the musk-deer. 
वाही the nose. 
विह्वलः wheat. 
वृक्षकः 
वृक्षः the Śāla tree. 
व्याकुलं a kind of fragrant berry (कक्कोल.) 
शुंडिनी the musk-rat. 
शेखरः musk. 
सारः {1} sandal {2} a kind of jasmine. 
सुखी सूयी the musk shrew. 
सोमं the white water-lily. 
हारिका a female servant whose business is to prepare perfumes
 cf गंधकारिका. 

Monier Williams Cologne

English

 गन्ध॑ अस्,  m.
  smell,  odour (nine kinds are enumerated,  viz. इष्ट,  अनिष्ट,  मधुर,  कटु,  निर्हारिन्,  संहत,  स्निग्ध,  रूक्ष,  विशद,  MBh.
   xii,  6848
 a tenth kind is called अम्ल,  L.
 ),  RV.
   i,  162,  10
 AV.
  
 VS.
  &c.
   (ifc.  f(आ). ,  MBh.
  
 BhP.
  )

 a fragrant substance,  fragrance,  scent,  perfume (generally used in pl.
 
 in comp.  =
  ‘fragrant’ cf.
   -जल &c.
  ),  Gobh.
 
 Lāṭy.
 
 PārGṛ.
  &c.
  

 sulphur

 pounded sandal-wood,  Caurap.
  

 a sectarial mark on the forehead (called so in the south of India),  RTL.
   p.
  66

 myrrh,  L.
 

 Hyperanthera Moringa,  L.
 

 (ifc. ) the mere smell of anything,  small quantity,  little,  MBh.
   i,  989
 Pāṇ.
  v,  4,  136
 Pat.
 
 Suśr.
  i,  13

 connection,  relationship,  L.
 

 a neighbour,  L.
 

 pride,  arrogance,  Megh.
  9 (for गर्ध?)

 Śiva,  MBh.
   xii,  10378

 गन्ध॑ (अम्),  n.
  smell,  DhyānabUp.
    7 and 9

 black aloe-wood,  L.
 

Monier Williams 1872

English

 गन्ध गन्ध अस्,  m. (said to be fr. rt.
गन्ध्),  smell,  odour,  (sometimes nine or ten kinds
are enumerated,  viz. इष्ट,  अनिष्ट,  मधुर,  कटु, 
निर्हारिन्,  संहत,  स्निग्ध,  रूक्ष,  विशद, 
अम्ल)
 a fragrant substance,  fragrance,  scent,  (in
comp. = fragrant,  see गन्धाम्बु &c.),  a per-
fume
 sulphur [cf. गन्धक]
 pounded sandal-
wood
 myrrh [cf. बल]
 the tree Hyperanthera
Moringa
 the mere smell of anything,  a small
quantity,  a little
 connection,  relationship
 a neigh-
bour
 pride,  arrogance
 an epithet of Śiva
 (आ),  f.
the plant Curcuma Amhaldi or Zerumbet
 the plant
Desmodium Gangeticum,  = शाल-पर्णी
 the bud
of the plant Michelia Champaca
 N. of a metre
consisting of four lines with 17 + 18 + 17 + 18 sylla-
bles
 (अम्),  n. smell
 black aloe-wood.
—गन्ध-
कन्दक,  अस्,  m. the plant Scirpus Kysoor,  = कशेरु।
—गन्ध-कारिका,  f. a female servant whose busi-
ness is to prepare perfumes
 a female artisan living
in the house of another woman.
—गन्ध-कालिका
or गन्ध-काली,  f.,  N. of the mother of the poet
Vyāsa
 N. of an Apsaras.
—गन्ध-काष्ठ, 
अम्,  n. a fragrant wood,  as sandal,  aloe-wood,  &c.
a species of sandal-wood (शम्बर-चन्दन)।
—गन्ध-कुटी। f. a kind of perfume,  commonly
Mura
 [cf. गन्ध-कूटी।]
—गन्ध-कुसुमा,  f. a
kind of plant,  = गणिकारी.
—गन्ध-कूटी,  f. the hall
of fragrances
 (perhaps for गन्ध-कुटी।)
—गन्ध-
केलिका,  f. musk
 [cf. गन्ध-चेलिका।]
—गन्ध-
कोकिला,  f. a kind of perfume.
—गन्ध-खेड, 
अम्,  n. a kind of fragrant grass. Andropogon Schœ-
nanthus
 also गन्ध-खेडक
 [cf. गन्ध-
तृण।]
—गन्ध-ग,  अस्,  आ,  अम्,  taking a scent, 
smelling
 redolent.
—गन्ध-गज,  अस्,  m. ‘scent-
elephant, ’ an elephant of the best kind
 [cf. गन्ध-
द्विप।]
—गन्ध-गुण,  अस्,  आ,  अम्,  having the
property of odour.
—गन्ध-घ्राण,  अम्,  n. the
smelling of any odour.
—गन्ध-चेलिका,  f. musk.
—गन्ध-जटिला,  f. the plant Acorus Calamus
 [cf.
वचा।]
—गन्ध-जल,  अम्,  n. fragrant water.
—गन्ध-जात,  अम्,  n. the leaf of the Laurus
Cassia.
—गन्ध-ज्ञा,  f. the nose.
—गन्ध-
तण्डुल,  अस्,  m. fragrant rice.
—गन्ध-तूर्य, 
अम्,  n. a musical instrument,  one of a loud sound
used in battle (a drum or trumpet).
—गन्ध-
तृण,  अम्,  n. fragrant grass,  Andropogon Schœ-
nanthus.
—गन्ध-तैल,  अम्,  n. a kind of oil pre-
pared with fragrant substances.
—गन्ध-त्वच्,  क्, 
f. a kind of perfume,  the fragrant bark of the tree
Feronia Elephantum (एलवालुक).
—गन्ध-दला, 
f.,  N. of a plant,  = अज-मोदा.
—गन्ध-दारु,  उ, 
n. aloe-wood.
—गन्ध-द्रव्य,  अम्,  n. a fragrant
substance.
—गन्ध-द्विप,  अस्,  m. an elephant of
the best class,  very much feared by other elephants
(supposed to emit a peculiar smell).
—गन्ध-
धारिन्,  ई,  इणी,  इ,  bearing fragrances
 (ई),  m. an
epithet of Śiva
 [cf. गन्ध-पालिन्।]
—गन्ध-
धूम-ज,  अस्,  m. a kind of perfume
 [cf. स्वादु।]
—गन्ध-धूलि,  इस्,  f. musk,  the fragrant secretion
of the musk deer.
—गन्ध-नकुल,  अस्,  m. the
musk rat of Bengal,  Sorex Moschatus.
—गन्ध-
नाकुली,  f.,  N. of a plant,  possibly Ophioxylon
Serpentinum.
—गन्ध-नामन्,  आ,  m. a fragrant
kind of basil with red flowers
 also गन्ध-नाम्नी, 
f.
 [cf. गन्धाह्वा।]
—गन्ध-नालिका or गन्ध-
नाली,  f. the nose.
—गन्ध-निलया,  f. a kind of
jasmine,  J Zambac Floribus Multiplicatis
 [cf. नव-
मल्लिका।]
—गन्ध-निशा,  f.,  N. of a plant,  =
गन्ध-पत्त्रा.
—गन्ध-प,  अस्,  आ,  अम्,  ‘in-
haling the odour, ’ epithet of a class of manes.
—गन्ध-पत्त्र,  अस्,  m. several plants with fra-
grant leaves
 a white sort of basil,  Ocimum Gratissi-
mum,  = श्वेत-पाना
 the plant Ægle Marmelos, 
= विल्व
 the orange tree
 (आ),  f. a kind of Cur-
cuma
 (ई),  f.,  N. of several plants,  = अम्बष्ठा, 
अश्व-गन्धा,  अज-मोदा.
—गन्ध-पत्त्रिका,  f., 
N. of two plants,  = गन्ध-पत्त्रा and अज-मोदा।
—गन्ध-पर्ण,  अम्,  n.,  N. of a plant. = काक-
पुष्प.
—गन्ध-पलाशिका,  f. turmeric
 [cf. हरि-
द्रा।]
—गन्ध-पलाशी,  f. the plant Curcuma Am-
haldi or Zerumbet,  = शटी.
—गन्ध-पालिन्,  ई,  इनी, 
इ,  preserving fragrances
 (ई),  m. an epithet of Śiva.
—गन्ध-पाषाण,  अस्,  m. sulphur.
—गन्ध-
पिङ्गला,  f.,  N. of a woman.
—गन्ध-पिशाचिका, 
f. the smoke of burned fragrant resin,  imp-like,  from
its dark colour or cloudy nature.
—गन्ध-पीता, 
f. a plant,  = गन्ध-पत्त्रा,  a species of Zedoary.
—गन्ध-पुष्प,  अम्,  n. a fragrant flower
 flowers
and sandal presented together at seasons of worship
(अस्),  m. several plants with fragrant flowers,  a kind
of cane,  Calamus Rotang [cf. वेतस]
 another
plant,  Alangium Hexapetalum [cf. अङ्कोट]
 Sebes-
ten,  Cordia Myxa,  = बहु-वार
 (आ),  f. several
plants,  viz. the Indigo plant
 Pandanus Odoratissimus
[cf. केतक]
 the plant Premna Spinosa,  = गणिकारी।
—गन्ध-पूतना,  f. a kind of imp or goblin.
—गन्ध-फणिज्झक,  अस्,  m a kind of Ocimum
with red flowers
—गन्ध-फल,  अस्,  m. several
plants with fragrant fruits,  viz. Feronia Elephantum, 
= कपित्थ
 Ægle Marmelos,  = विल्व
 another
plant,  = तेजः-फल
 (आ),  f. several plants,  = प्रि-
यङ्गु,  मेथिका,  विदारी,  शल्लकी
 (ई),  f.,  N. of a
plant,  = प्रियङ्गु
 the bud of the plant Michelia
Champaca.
—गन्ध-बणिज्,  क्,  f. a seller of per-
fumes.
—गन्ध-बन्धु,  उस्,  m. the mango tree
[cf. आम्र।]
—गन्ध-बहुल,  अस्,  m. fragrant rice
(आ),  f.,  N. of a plant,  = गोरक्षी.
—गन्ध-भद्रा, 
f. a creeper,  commonly Gandha-bhādāliyā,  (Pœderia
Fœtida?).
—गन्ध-भाण्ड,  अस्,  m. a tree,  Hibis-
cus Populneoides
 [cf. गर्दभाण्ड।]
—गन्ध-
मांसी,  f. a kind of Indian spikenard,  Valeriana
 [cf.
जटा-मांसी।]
—गन्ध-मातृ,  ता,  f. the earth (the
quality of odour residing in the earth).
—गन्ध-
माद,  अस्,  m.,  N. of a son of Śvaphalka
 also of a
monkey who was an attendant of Rāma.
—गन्ध-
मादन,  अस्,  ई,  अम्,  intoxicating with fragrance
(अस्),  m. a large black bee
 sulphur [cf. गन्ध-
मोदन]
 N. of a particular mountain,  forming the
division between Ilā-vṛta and Bhadrāśva or to the
east of Meru,  renowned for its fragrant forests
 an
epithet of Rāvaṇa,  chief of the Rākṣasas
 N. of a
monkey,  an attendant of Śiva
 (ई),  f. spirituous
liquor
 a parasitical plant (वन्दाक),  a kind of
perfume,  = चीडा
 (अम्),  n. the forest on the moun-
tain Gandha-mādana.
—गन्ध-मादिन्,  ई,  इनी,  इ, 
strong-scented,  of intoxicating fragrance
 (इनी),  f. lac
a sort of perfume [cf. पुरा]
 wine or spirituous
liquor
 [cf. the preceding.]
—गन्ध-मार्जार,  अस्, 
m. the civet cat.
—गन्ध-मालती,  f. a kind of
perfume.
—गन्ध-मालिनी,  f. a kind of perfume, 
= मुरा.
—गन्ध-माल्य,  ए,  n. du. fragrances and
garlands
 (आनि),  n. pl. fragrances and garlands
fragrant garlands.
—गन्ध-मुण्ड,  अस्,  m. a kind
of creeper,  Hibiscus Populneoides,  = गन्ध-भाण्ड
or गर्दभाण्ड.
—गन्ध-मूल,  अस्,  m. a plant
with a fragrant and tuberous root,  one of the Scita-
minea,  Alpinia Galanga,  = कुलञ्जन
 (आ),  f. the
plant Curcuma Amhaldi or Zerumbet [cf. शटी]
 the
olibanum tree,  = शल्लकी
 (ई),  f. the plant Curcuma
Amhaldi or Zerumbet.
—गन्ध-मूलक,  अस्,  m.
the plant Curcuma Amhaldi or Zerumbet
 (इका), 
f. the same plant
 another plant,  = माकन्दी।
—गन्ध-मूषिक,  अस्,  m. or गन्ध-मूषी,  f.
the musk rat or shrew,  Sorex Moschatus.
—गन्ध-
मृग,  अस्,  m. the civet cat
 the name may also be
applied to the musk deer.
—गन्ध-मैथुन, 
अस्,  m. a bull.
—गन्ध-मोजवाह,  अस्,  m.,  N. of
a son of Śvaphalka,  (incorrect for गन्ध-माद।)
—गन्ध-मोदन,  अस्,  m. sulphur.
—गन्ध-
मोहिनी,  f. the bud of the plant Michelia Campaca.
—गन्ध-युक्ति,  इस्,  f. the blending of fragrant
substances,  preparation of perfumes
 title of the
seventy-sixth Adhyāya of Varāhamihira's Bṛhaj-jā-
taka.
—गन्ध-युति,  इस्,  f. mixture of fragrant sub-
stances.
—गन्ध-रस,  अस्,  m. myrrh.
—गन्ध-
रशाङ्गक (°श-अङ्°),  अस्,  m. turpentine,  = श्री-
वेष्ट.
—गन्ध-राज,  अस्,  m. a kind of jasmine, 
= मुद्गर
 another plant,  = कण-गुग्गुलु
 (ई), 
f. a sort of perfume,  commonly Nakhī
 (अम्),  n.
sandal-wood
 a kind of perfume
 a kind of white
flower.
—गन्ध-लोलुपा,  f. a fly or gnat.
—गन्ध-
वत्,  आन्,  अती,  अत्,  smelling,  endowed with fragrance
scented,  odoriferous
 (ती),  f. the earth (because it
possesses the quality of smell)
 a kind of jasmine [cf.
नव-मल्लिका]
 wine or vinous liquor
 a kind
of perfume,  = मुरा
 an epithet of the mother of
Vyāsa,  also called Satya-vatī
 N. of a city belonging
to Varuṇa
 N. of a river.
—गन्ध-वधू,  ऊस्, 
f. the plant Curcuma Amhaldi or Zerumbet
 a kind
of perfume,  = चीडा.
—गन्ध-वल्कल,  अम्,  n. the
cassia bark,  Laurus Cassia
 Sarsaparilla.
—गन्ध-
वल्लरी or गन्ध-वल्ली,  f.,  N. of a plant,  = सह-
देवी.
—गन्ध-वह,  अस्,  आ,  अम्,  bearing fragrances, 
epithet of the winds
 (अस्),  m. the wind
 (आ),  f. the
nose.
—गन्ध-वहल,  अम्,  n. a kind of Ocimum, 
= सितार्जक.
—गन्ध-वाह,  अस्,  m. the wind
 a
deer,  the musk deer
 (आ),  f. the nose.
—गन्ध-
विह्वल,  अस्,  m. wheat.
—गन्ध-वीजा,  f. a kind of
grass,  = मेथिका.
—गन्ध-वृक्षक,  अस्,  m. the
Sāl tree,  Shorea Robusta.
—गन्ध-व्याकुल,  अम्, 
n. a perfume,  a fragrant berry,  = कक्कोल.
—गन्ध-
शटी,  f. the tree Curcuma Amhaldi or Zerumbet.
—गन्ध-शाक,  अम्,  n. a kind of vegetable.
—गन्ध-शालि,  इस्,  m. a sweet-smelling kind of
rice.
—गन्ध-शुण्डिनी or गन्धा-शुण्डिनी,  f. the
musk rat or shrew.
—गन्ध-शेखर,  अस्,  m.
musk.
—गन्ध-सार,  अस्,  m. sandal
 a kind of
jasmine,  = मुद्गर.
—गन्ध-सारण,  अस्,  m. a
kind of perfume,  = वृहन्-नखी.
—गन्ध-सुखी
or गन्ध-सूयी,  f. the musk shrew or small musk
rat.
—गन्ध-सोम,  अम्,  n. the white esculent
water-lily.
—गन्ध-हस्तिन्,  ई,  m. ‘the scent-ele-
phant
’ [cf. गन्ध-द्विप।]
—गन्ध-हारिका,  f.
a female servant who bears perfumes behind her
mistress,  a female artisan working in another person's
house
 [cf. गन्ध-कारिका।]
—गन्धाखु (°ध-
आखु),  उस्,  m. the musk rat.
—गन्धाजीव (°ध-
आज्°),  अस्,  m. a vender of perfumes (one who makes a
livelihood by them).
—गन्धाढ्य (°ध-आढ्°), 
अस्,  आ,  अम्,  rich in odour,  fragrant
 (अस्),  m. the
orange tree
 (आ),  f.,  N. of several plants,  = गन्ध-
पत्त्रा
 yellow jasmine,  = स्वर्ण-यूथी
 other
plants,  = तरुणी,  आराम-शीतला,  गन्धाली
 (अम्), 
n. sandal-wood
 a kind of perfume (= जवादि)।
—गन्धाधिक (°ध-अध्°),  अम्,  n. a kind of
perfume,  = तृण-कुङ्कुम.
—गन्धापकर्षण
(°ध-अप्°),  अम्,  n. removing smells.
—गन्धाम्बु
(°ध-अम्°),  उ,  n. fragrant water.
—गन्धाम्ला
(°ध-आम्°),  f. the wild lemon tree.
—गन्धाला
(°ध-आल = आलय ?),  f.,  N. of a plant,  commonly
Jiyatī,  Celtis Orientalis.
—गन्धा-शुण्डिनी = गन्-
ध-शुण्डिनी.
—गन्धाश्मन् (°ध-अश्°),  आ,  m.
sulphur.
—गन्धाष्टक (°ध-अष्°),  अम्,  n. a
mixture of eight fragrant substances varying according
to the deities to whom they are offered (e. g. the
eight articles,  sandal,  agallochum,  camphor,  saffron, 
valerian,  and some fragrant grasses).
—गन्धाह्वा
(°ध-आह्°),  f. = गन्ध-नाम्नी.
—गन्धेन्द्रिय
(°ध-इन्°),  अम्,  n. the organ of smell.
—गन्धेभ
(°ध-इभ),  अस्,  m. ‘the scent-elephant
’ [cf. गन्ध-
द्विप,  गन्ध-हस्तिन्।]
—गन्धोतु or गन्धौतु
(°ध-ओतु),  उस्,  m. the civet cat.
—गन्धोत्कटा
(°ध-उत्°),  f.,  N. of a plant,  = दमनक.
—गन्-
धोत्तमा (°ध-उत्°),  f. spirituous or vinous liquor.
—गन्धोद (°ध-उद),  अम्,  n. fragrant water.
—गन्धोपजीविन् (°ध-उप्°),  ई,  इनी,  इ,  one who
lives by perfumes,  a seller of perfumes,  a perfumer.

Macdonell

English

 गन्ध gandh-á,  m.
  (n. ) [that which clings],  🞄smell,  fragrance,  odour
 perfume (gnly. pl.
 )
 🞄tinge or trace of,  similarity with (—°)
 pride.

Benfey

English

 गन्ध गन्ध,  m.
 
 1. Smell,  odour, 
Hiḍ. 2,  12.
 2. A perfume,  Man.  2,  177.
 3. A name of Śiva,  MBh. 12,  10378.
 --
 Comp.
 
दुस्-,  adj.
  stinking,  Hariv. 2947.
निस्-,  adj.
  wanting fragrance, 
Böhtl. Ind. Spr. 2637.
पूति-, 
 I. adj.
 ,  having
an offensive smell.
 II. m.
  a stench, 
Man.  4,  107.
 III. n.
  sulphur.
मत्स्य-, 
adj.
 ,  f.
  धा,  smelling of fishes,  MBh. 1, 
2398.
योजन-,  f.
  धा,  1. musk. 2. a
name of Sītā and Satyavatī.
स-, 
 I.
adj.
  fragrant.
 II. m.
  a kinsman. 
सु-, 
 I. adj.
  sweet-smelling.
 II. m.
  1. fra-
grance. 2. sulphur.
 III. f.
  धा,  1.
the name of several plants. 2. a proper
name.
 IV. n.
  the name of several
plants.

Hindi

गंध (पु)

Apte Hindi

Hindi

गन्धः
पुं*
  - गन्ध् - अच् 
"बू,  वास्य"

गन्धः
पुं*
  - -
"वैशेषिक दर्शन में प्रतिपादित २४ गुणों में से एक गुण,  वहाँ यह पृथ्वी का गुणात्मक लक्षण है,  पृथ्वी को गन्धवती कहा गया है"

गन्धः
पुं*
  - -
"वस्तु की केवल गन्धमात्र,  जरा सा,  बहुत ही थोड़े परिणाम में"

गन्धः
पुं*
  - -
"सुगन्ध,  कोई सुगन्धित सामग्री"

गन्धः
पुं*
  - -
गन्धक

गन्धः
पुं*
  - -
पिसा हुआ चन्दन चूरा

गन्धः
पुं*
  - -
"संयोग,  सम्बन्ध,  पडौस"

गन्धः
पुं*
  - -
"घमण्ड,  अहंकार"

गन्धम्
नपुं*
   - -
"गन्ध,  बू"

गन्धम्
नपुं*
   - -
"काली,  अगरलकड़ी"

गन्धः
पुं*
  - गन्ध्+अच्
"गुणों में समानता,  सम्बन्ध,  बन्धुता"

गन्धः
पुं*
  - गन्ध्+अच्
गन्धक

गन्धः
पुं*
  - गन्ध्+अच्
चन्दन चूरा

गन्धः
पुं*
  - गन्ध्+अच्
पड़ौसी

Shabdartha Kaustubha

Kannada

गन्ध - अर्दने (चुरा० आत्म० सक० से०)
पदविभागः - > धातुः
कन्नडार्थः - > ಹಿಂಸಿಸು /ಪೀಡಿಸು

गन्ध
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ವಾಸನೆ /ಕಂಪು
निष्पत्तिः - > गन्ध (अर्दने) -"अच्" (३-१-१३४)
प्रयोगाः - > "गन्धवती पृथिवी" । "गन्धेन स्फुरता मनागनुसृतो भक्तस्य सर्पिष्मतः" ।
उल्लेखाः - > तं० सं०,  उ० रा० ४-१
गन्ध
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಪರಿಮಳ /ಸೌರಭ
प्रयोगाः - > "विकासि वप्राम्भसि गन्धसूचितं नमन्ति निघ्रातुमिवासितोत्पलम्" ।
उल्लेखाः - > किरा० ४-२६
गन्ध
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಚಂದನ ಕೇಸರಿ ಮುಂತಾದ ಸುಗಂಧದ್ರವ್ಯ
प्रयोगाः - > "शृङ्गाणि द्रुतकनकोज्ज्वलितानि गन्धाः कौस्तुभं पृथुकुचकुम्भसङ्गिवासः"
उल्लेखाः - > माघ० ८-३०
गन्ध
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಗಂಧಕ
गन्ध
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಸಂಬಂಧ
गन्ध
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಚೂರು /ತುಂಡು
गन्ध
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಗರ್ವ /ಅಹಂಕಾರ
प्रयोगाः - > "वामश्चायं नदति मधुरं चातकस्ते सगन्धः"
उल्लेखाः - > मेघ० १-९
विस्तारः - > "गन्धः सम्बन्धलेशयोः । गन्धकामोदगर्वेषु" - हेम० ।
गन्ध
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ನುಗ್ಗೆ ಮರ
गन्ध
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಬಲ /ಶಕ್ತಿ
विस्तारः - > "गन्धो गर्वे बलेऽपि च" - त्रिकाण्ड० ।
गन्ध
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ನೆರೆಮನೆಯವನು /ಪಕ್ಕದ ಮನೆಯವನು
गन्ध
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಪರಿಮಳವುಳ್ಳ /ಸುವಾಸನೆಯುಳ್ಳ
निष्पत्तिः - > "अच्" (५-२-१२७)
व्युत्पत्तिः - > गन्धोऽस्यास्ति
विस्तारः - > "गन्धः प्रतिवेश्यामोदलेशसम्बन्धगन्धके" - मेदि० ।

L R Vaidya

English

 gaMDa {% (I) m. %} 1. Smell,  odour,  पुण्यगंधेनांगरागेण R.xii.27,  गंधमाघ्राय चोर्व्याः Megh.i.21,  when used in this sense as the last member of a Bahuvrīhi comp. with उत्,  पूति,  सु or सुरभि as the first member,  गंध is changed into गंधि. Also when comparison is intended as in उत्पलगंधि मुखं,  or when a little of some thing is meant as is घृतगंधि भोजनं)
smell considered as one of the 24 guṇas of the Vaiśeshikas. (It resides in पृथिवी according to them. तत्र गंधवती पृथ्वी T.S.)
a perfume,  a fragrant substance,  e.g. दत्वोदकं गंधमाल्यम् Yaj.i.231
sulphur
pounded sandal-wood
connection,  relationship
a neighbour
pride,  arrogance
a small quantity.

 gaMDa {% (II) n. %} 1. Smell
 2. black aloewood.

Bopp

Latin

 गन्ध m. (fortasse primitive odor malus,  ar. गन्ध् s. अ)
1) odor. N. 5. 39.
2) suavis,  jucundus odor. IN. 5. 2.

Lanman

English

 gandhá,  m. smell
 pl.,  w. śubha,  perfumes.

धातुपाठः (Krishnacharya)

Sanskrit

धातुः:
  गन्ध्
मूलधातुः:
   गन्ध
धात्वर्थः:
  अर्दने
गणः:
  चुरादिः
कर्मकत्वं:
  सकर्मकः
इट्त्वं:
  सेट्
उपग्रहः:
  आत्मनेपदी
रूपम्:
  गन्धयते
अनुबन्धादिविशेषः:
  आकुस्मीयः

Schmidt Nachtrage zum Sanskrit Worterbuch

German

 गन्ध 1. g) auch Muk. 51,  Z. 2.

अभिधानचिन्तामणिः

Sanskrit

--source--
 
गन्धो जनमनोहारी सुरभिर्घ्राणतर्पणः ।
समाकर्षी तु निर्हारी स आमोदो विदूरगः ॥ १३९० ॥
-wordlist-
 
गन्ध (पुं),  जनमनोहारिन् (पुं),  सुरभि (पुं),  घ्राणतर्पण (पुं),  समाकर्षिन् (पुं),  निर्हारिन् (पुं),  आमोद (पुं),  विदूरग (पुं)

अभिधानरत्नमाला

Sanskrit

गन्ध
गन्ध,  लेश
गन्धो लेशेऽप्युक्तः करुणाप्रतिपादने तपस्वी च ।
मणिबन्धकनिष्ठकयोर्मध्यविभागेऽपि करभः स्यात् ॥ ७९३ ॥
verse 5.1.1.793
page 0092

गन्ध
गन्ध,  तपस्विन्
गन्धो लेशेऽप्युक्तः करुणाप्रतिपादने तपस्वी च ।
मणिबन्धकनिष्ठकयोर्मध्यविभागेऽपि करभः स्यात् ॥ ७९३ ॥
verse 5.1.1.793
page 0092

गन्ध
गन्ध,  करभ
गन्धो लेशेऽप्युक्तः करुणाप्रतिपादने तपस्वी च ।
मणिबन्धकनिष्ठकयोर्मध्यविभागेऽपि करभः स्यात् ॥ ७९३ ॥
verse 5.1.1.793
page 0092

Mahabharata

English

Gandha^1 (personif.),  II,  438.--^2 = Śiva (1000 names^1).

शब्दकल्पद्रुमः

Sanskrit

 गन्ध,  क ङ द्रुहि । इति कविकल्पद्रुमः ॥
 (चुरां-आत्मं-सकं-सेट् ।) क ङ,  गन्धयते । द्रुहिहिंसायाम् । गतिहिंसायाचनेष्विति रमानाथः ।इति दुर्गादासः ॥

 गन्धं,  क्ली,
   (गन्धो विद्यतेऽस्य । अर्श आदित्वादच् ।कृष्णागुरु । इति राजनिर्घण्टः ॥

 गन्धः,  पुं,
   (गन्ध + पचाद्यच् ।) आमोदः । इतिविश्वः । स तु घ्राणग्राह्यपृथिवीगुणः । यथा,  --“घ्राणग्राह्यो भवेद्गन्धो घ्राणस्यैवोपकारकः ।सौरभश्चासौरभश्च स द्वेधा परिकीर्त्तितः ॥
”इति भाषापरिच्छेदे । १०३ ॥
(अस्य लक्षणान्तरं यथा,  घ्राणमात्रग्राह्यगुणत्व-व्याप्यजातिमत्वं गन्धत्वं यद्वा पृथिवीवृत्तिमात्र-वृत्तिगुणत्वसाक्षाद्व्याप्यजातिमत्वमिति ॥
) स तुदशविधः । (यथा,  महाभारते । १४ । ५० । ४०-४२ ।“शब्दः स्पर्शस्तथारूपं रसो गन्धश्च पञ्चमः ।एते पञ्च गुणा भूमेर्विज्ञेया द्विजसत्तमाः ॥
पार्थिवश्च सदागन्धो गन्धश्च बहुधा स्मृतः ।तस्य गन्धस्य वक्ष्यामि विस्तरेण बहून् गुणान् ॥
इष्टश्चानिष्टगन्धश्च मधुरोऽम्नः कटुस्तथा ।निर्हारी संहतः स्निग्धो रूक्षो विशद एव च ।एवं दशविधो ज्ञेयः पार्थिवो गन्ध इत्युत ॥
”एतेषामपि केषु को गन्ध इत्येतद्विवृतिमाह ।)इष्टः १ कस्तूरिकादौ । अनिष्टः २ शवादौ ।मधुरः ३ मधुपुष्पादौ । अम्लः ४ आम्रा-तकादौ । कटुः ५ मरिचादौ । निर्हारी ६हिङ्ग्वादौ । संहतः ७ चित्रगन्धः अनेककल्क-गतः । स्निग्धः ८ सद्यस्तप्तघृतादौ । रूक्षः ९सार्षपतैलादौ । विशदः १० शाल्यन्नादौ ॥
 * ॥
सौरभम् । तत्तु पञ्चविधम् । यथा,  --“गन्धञ्च सम्यक् शृणुतं पुत्त्र वेतालभैरव ! ।चूर्णीकृतो वा घृष्टो वा दाहाकर्षित एव वा ॥
रसः सम्मर्द्दजो वापि प्राण्यङ्गोद्भव एव वा ।गन्धः पञ्चविधः प्रोक्तो देवानां प्रीतिदायकः ॥
गन्धचूर्णं गन्धपत्रं चूर्णं सुमनसां तथा ।प्रशस्तगन्धयुक्तानां पत्रचूर्णानि यानि च ॥
तानि गन्धाह्वयानि स्युः स गन्धः प्रथमः स्मृतः । १घृष्टो मलयजो गन्धः शरलश्च नमेरुणा ॥
अगुरुप्रभृतिश्चापि यस्य पङ्कः प्रदीयते ।घृष्ट्वा स घृष्टो गन्धोऽयं द्वितीयः परिकीर्त्तितः ॥
 २ ॥
देवदार्व्वगुरुब्रह्मशालसारान्तचन्दनाः ।प्रियादीनाञ्च यो दग्ध्वा गृह्यते दाहजो रसः ॥
स दाहाकर्षितो गन्धस्तृतीयः परिकीर्त्तितः । ३ ।सगन्धकरवीविल्वगन्धिनीतिलकं तथा ॥
प्रभृतीनां रसो योऽसौ निष्पीड्य परिगृह्यते ।स संमर्द्दोद्गतो गन्धः संमर्द्दज इतीष्यते ॥
 ४ ॥
मृगनाभिसमुद्भूतस्तत्कोषोद्भव एव वा ।गन्धः प्राण्यङ्गजः प्रोक्तो मोददः स्वर्गवासि-नाम् ॥
 ५ ॥
कर्पूरगन्धसाराद्याः क्षोदे घृष्टे च संस्थिताः ।चन्द्रभागादयश्चापि रसे पङ्के च सङ्गताः ॥
गन्धसारस्तु सर्व्वत्र संसर्गादौ प्रयुज्यते ।मृगनाभिर्भवेद्घृष्टश्चूर्णोऽप्यन्यस्य योगतः ॥
एवं सर्व्वस्तु सर्व्वत्र गन्धो भवति पञ्चघा ।घृष्टादिभावादन्योन्यं गन्धः प्रीतिकरः परः ॥
गन्धस्य विस्तरो भेदः प्रोक्तः कालीयकादयः ।सर्व्वः पञ्चविधेष्वेव प्रविष्टो भवति क्षणात् ॥
” * ॥
“गन्धो मलयजो यस्तु दैवे पैत्र्ये च सम्मतः ।तत्पङ्को वा रसो वापि चूर्णो वा विष्णुतुष्टिदः ॥
सर्व्वेषु गन्धजातेषु प्रशस्तो मलयोद्भवः ।तस्मात् सर्व्वप्रयत्नेन दद्यान्मलयजं सदा ॥
कृष्णागुरुः सकर्पूरः सहितो मलयोद्भवैः ।वैष्णवीप्रीतिदो गन्धः कामाख्यायाश्च भैरव ! ॥
कुङ्कमागुरुकस्तूरीचन्द्रभागैः समीकृतैः ।त्रिपुराप्रीतिदो गन्धस्तथा चण्ड्याश्च शम्भुना ॥
दैवतोद्देशपूर्व्वेण गन्धान् सम्पूज्य साधकः ।देवायेज्याय वितरेत् सर्व्वसाध्येषु पूजकः ॥
गन्धेन लभते कामं गन्धो धर्म्मप्रदः सदा ।अर्थानां साधको गन्धो गन्धे मोक्षः प्रतिष्ठितः ॥
अयं वां कथितो गन्धः पुत्त्रौ वेतालभैरवौ ! 
इति कालिकापुराणे ६८ अध्यायः ॥
प्रतिवेशी । लेशः । सम्बन्धः । गन्धकः । इतिमेदिनी ॥
 (यथा,  प्रयोगामृते ।“शोधितो यस्तु गन्धः स्यात् जरामृत्युरुजापहः ।अग्निसन्दीपनः श्रेष्ठो वीर्य्यवृद्धिकरोऽस्थिकृत् ॥
”)गर्व्वः । इति हेमचन्द्रः ॥
 शोभाञ्जनः । इतिशब्दरत्नावली ॥
 घृष्टचन्दनम् । यथा,  “घृष्टोमलयजो गन्धः ।” इति शुद्धितत्त्वम् ॥

वाचस्पत्यम्

Sanskrit

 गन्ध अर्द्दने (हिंसायाम्) गत्यां भूषणे च चुरा० आ० सक०
  सेट् ।गन्धयते अजिगन्धत । गन्धनम् “गन्धनक्षेपणसेवनसाहसिक्यप्रतियत्नकथनोपयोगेषु कृञः” पा० “गन्धगंहिंसनम्,  गन्धनाङ्गे उपयमे तु” इति च सि० कौ० ।“गन्धनाङ्गे सूचनार्थे इत्यर्थः । तेन सूचनार्थेऽपि ।

 गन्ध पु०
  गन्ध--पचाद्यच् । व्राणेन्द्रियग्राह्ये पृथिवीवृत्तौविशेषगुणभेदे अमरः । २ प्रतिवेशिनि त्रि०
  २ लेशे ४ सम्बन्धे५ गन्धके च मेदि० ६ गर्व हेमच० । ७ शोभाञ्जने शब्दरत्ना० ।“घृष्टो मलयजो गन्धः” इति स्मृत्युक्ते ८ घृष्टचन्दने च ।गन्धश्च पृथिवीमात्रस्य गुणः । “रूपगन्धस्पर्शवती पृ-थिवी” कणा० सू० । न च पाषाणादौ गन्धरसयो-रनुपलम्भात् तत्राव्यापकमिति वाच्यम् । तत्रापा-ततो गन्धरसयोरनुपलम्भेऽपि तदीयभस्मसु तदुपलं-म्भस्य सत्त्वात् य एवावयवाः पाषाणारम्भकास्त एव तद्भ-स्मारम्भका अपि “यत् द्रव्यं तद्द्रव्यध्वंसजन्यं तत्तदुपा-नोपादेयमिति” व्याप्तेरतो नाव्याप्तिः । गन्धवत्त्वमुत्-पत्तिकाले घटादाव्याप्तमतो गन्धसमानाधिकरद्रव्यत्व-व्याप्यजातिमत्त्वं पृथिवीत्वलक्षणम् । मुक्ताबल्याञ्च“तत्र क्षितिर्गन्धहेतुरिति” का० व्याख्यायाम् तथैवोक्तं यथा“गन्धहेतुरिति गन्धसमवायिकारणमित्यर्थः । यद्यपि गन्ध-वत्त्वमात्रं लक्षणमुचितं तथापि पृथिवीत्वजातौ प्रमाणो-पन्यासाय कारणत्वमुपन्यस्तम् । तथाहि पृथिवीत्वं हिगन्धसमवायिकारणतावच्छेदकतया सिध्यति अन्यथा गन्ध-त्वावच्छिन्नस्याकस्मिकत्वापत्तेः । न च पाषाणदौ गन्धा-भावाद्गन्धवत्त्वमव्याप्तमिति वाच्यं तत्रापि गन्धसत्त्वात्अनुपलब्धिस्तु अनुत्कटत्वेनाप्युपपद्यते कथमन्यथा तद्भ-स्मनि गन्ध उपलम्यते? भस्मनो हि पाषाणध्वंसजन्यत्वात्पाषाणोपादानोपांदेयत्वं सिध्यति,  “यद् द्रव्यं यद्द्रव्य-ध्वंसजन्यं तत्तदुपादानोपादेयमिति व्याप्तेः दृष्टञ्चैतत्खण्डपटे महापटध्वंसजन्ये । इत्थञ्च पाषाणपरमाणोःपृथिवीत्वात् तज्जन्यस्य पाषाणस्यापि पृथिवीत्वं तथा चतस्यापि गन्धवत्त्वे बाधकाभावः” । गुणग्रन्थे च तस्य घ्राण-ग्राह्यत्वंद्वैविध्यञ्चोक्तं यथा “घ्राणग्राह्यो भवेद्गन्धो घ्राणस्यै-वोपकारकः । सौरभञ्चासौरभञ्च स द्विधा परिकीर्त्तितः”गन्धस्य पृथिव्यां स्वाभाविकत्वमौपाघिकत्वं वेति सन्दिह्यस्वाभाविस्यैव तल्लक्षणत्वं कणा० सू० वृत्त्योः सनर्थितं यथा“पुष्पवस्त्रयोः सति सन्निकर्षे गुणान्तराप्राद्र्भावो वस्त्रेगन्धानावलिङ्गम् व्यवस्थितः पृथिव्यां गन्धः ।” सू०“इदानीं भूतानां लक्षणानि गन्धादीनि परीचिक्षिषुर्गन्धादीनां स्वाभाविकत्वमौपाधिकत्वञ्च व्यवस्थापयन्नाह ।रूपरसगन्धस्पर्शा यत्र कारणगुणप्रक्रमेणोत्पद्यन्ते तत्रम्प्राभाविकाः सन्तो लक्षणवामुपयन्ति नान्यथा नहिसमीरणे उषलभ्यमानं सौरभं शिलातले उपलभ्यमानंशैत्यं जले उपलभ्यमानमौष्ण्यं वा लक्षणं भवतितदेतदाह पुष्पवस्त्रयोरिति नहि कनककेतकीकुसुमसन्निकृष्टे वाससि कनककेतकीसौरभमुपलभ्यमानं वा-ससः । नहि वाससः कारणगुणप्रक्रमेण तदुत्पन्नम्, किन्तर्हि कनककेतकीसन्निधानादौपाधिकं नहि वस्त्रेगन्धाभावे केतकीगन्धाभावो लिङ्गम् । किं लिङ्गमतउक्तं गुणान्तराप्रादुर्भाव इति गुणान्तरात् कारणगुणात्अप्रादुर्भावोऽनुत्पत्तिः यदि हि वस्त्रे यो गन्ध उपलम्यतेम तस्य खाभाविकः स्यात्तदा तदवयवेषु तन्तुषु केतकी-सन्निकर्षात् पूर्व्वं तत्र वस्त्रे चोपलभ्येत न चैवमित्यर्थः ।तथा च विवादाध्यासितो गन्धो न वस्त्रसमवेतः तदवयव-गुणाजन्यविशेषगुणत्वात् शीतोष्णस्पर्शवत् । खा-भाविकं गन्धं पृथिव्या लक्षणमाह पृथिव्यां व्यवस्थितो-ऽयोगान्यायेगाभ्यां परिच्छिन्नः समानासमानजातीय-व्यावर्त्तकतया गन्धोलक्षणमित्यर्थः भवति हि पृथिवीगन्धवत्येव,  पृथिव्येव गन्धवतीति,  तदेवं समानजातीयंभ्योजलाद्यष्टभ्योऽसमानजातीयेभ्यो गुणादिभ्यश्च व्यावर्त्तकःस्वाभाविकः पृथिव्यां गन्ध इति व्यवस्थितम्” वृत्तिः ।तत्र पृथिव्या उक्तार्थकगन्धवत्त्वलक्षणं यदुक्तं तस्य कथ-ङ्कारं लक्षणता स्यादित्याशङ्कापूर्वकं कणादसू० उप०वृत्तौ समर्थितं यथा“ननु लक्षणमिदं व्यतिरेकिलिङ्गमितरभेदसाधकं व्यव-हारसाधकं वा तत्र पृथिवीतरेभ्यो भिद्यते गन्धवत्त्वात्यन्नेतरभिन्नं तन्न गन्धवत् यथा जलादि इतरभेदा-भावव्यापकाभावप्रतियोगिगन्धवती चेयं तस्मादितर-भिन्ना । तत्रेतरभेदस्य साध्यस्य प्रसिद्धौ ततोहेतोर्व्यतिरेकेसपक्षविपक्षव्यावृत्ततयाऽसाधारण्यम् । अव्यतिरेके चान्व-यित्वम् । अप्रसिद्धौ च अप्रसिद्धविशेषणः पक्षः । तथाच तत्रन सन्देहो न वा सिषाधयिषा न वा तद्विशिष्टज्ञानरूपा-नुमितिः । किञ्च हेतुसाध्यव्यतिरेकयोर्व्याप्तिस्तथाच न व्या-प्तस्य पक्षधर्मत्वं पक्षधर्मस्य न व्याप्तत्वमिति वैषम्यम्,  अतएवोपनयवैयर्थ्यमपि व्याख्यायते नत्वगृहीतव्याप्तिकमितितदुक्तम्,  “साध्याप्रसिद्धिर्वैषस्यं व्यर्थतोपनयस्य च । अन्व-येनैव सिद्धिश्च व्यतिरेकिणि दूषणम्” इति । एवंव्यवहारसाध्यकेऽपि,  तत्र यद्यपि व्यवहारः पृथिवी-पदवाच्यत्वं तच्च पृथिवीत्वजातावप्यस्ति तत्र च पृथिवीत्वंहेतुर्नास्तीत्यसाधारण्यं तथापि पृथिवीत्वप्रवृत्तिनिमि-त्तकपृथिवीपदवाच्यत्वं साध्यमिति नासाधारण्यं यद्वापृथिवीत्वं क्वाचित्कपदप्रवृत्तिनिमित्तं जातित्वात् घटत्व-वदिति सामान्यतः सिद्धौ पृथिवीपदं पृथिवीत्वप्रवृत्ति-निमित्तकम् इतराप्रवृत्ति निमित्तकत्वे सति सप्रवृत्तिनि-मित्तकत्वात् यन्नैवं तन्नैवमिति साध्यम् । तथा चात्रापिसाध्याप्रसिद्धिरेवेति चेत् मैवम्,  इतरेषां जलादीनाम्भेदस्य घट एव प्रसिद्धेः । वाय्वादेरतीन्द्रियस्यापि भेदस्यअन्योन्याभावस्य घटादौ प्रत्यक्षत एव सिद्धत्वात् अन्यो-न्याभावग्रहे अधिकरणयोग्यतामात्रस्य तन्त्रत्वात् स्तम्भःपिशाचो न मवतीत्यादौ तथाद र्शमात्,  नचैवं धटएव तर्हि दृष्टान्तोऽस्तु किं व्यतिरेकिणा “ऋजुमार्गेणसिद्ध्यन्तं कोहि वक्रेण साधयेत्” इति वाच्यम्अव्यतिरेकिलिङ्ग चेदनाभासं,  तदाऽयमपि मार्गोवक्ररुचिं प्रत्यप्रतिहत एव साध्याप्रसिद्धेर्निरासे तन्मूल-कदोषाणां निरस्तत्वात् । व्यतिरेकसहचारेण अन्वय-व्याप्तेरेव ग्रहात् व्यतिरेकव्याप्त्याऽन्वयव्याप्तेरनुमानाद्वान वैषम्यम् । नचोपनयवैयर्थ्यम्,  गृहीतव्याप्रेरेव हेतोःपक्षे उपसंहारात् तदुक्तम्,  “नियम्यत्वनियन्तृत्वे भाव-योर्यादृशी मते । त एव विपरीते तु विज्ञेये तद-भावयोः” । इति व्यवहारस्तु गन्धवती पृथिवीत्यु-पदेशादेव यथा कम्बुग्रीवादिमान् घटपदवाच्य इति ।तथा कुत्रचिदेव घृतादौ मृदादौ च गन्धवत्त्वेनोपलक्ष-णेन पृथिवीत्वे पृथिवीपदप्रवृत्तिनिसित्तत्वं येनोपदेशाद्गृहीतम्,  गन्धवत् सर्व्वं पृथिवीत्वेन प्रवृत्तिनिमित्तेन-पृथिवीपदवाच्यं गन्धवत्त्वात् यन्नैवं तन्नैवमिति व्यति-रेकी तस्याप्यवतरत्येव । ननु भेदसाधकव्यतिरेकिणिभेदो वैधर्म्म्यं खरूपभेदो वा अन्योन्याभावो वा नतावदाद्यौ प्रत्यक्षत एव तदवगमात् न तृतीयः अभाव-भेदस्यापि साध्यत्वेन तदन्योन्याभावस्य तत्राभावात् तेनसह स्वरूपभेदे साध्ये साध्याननुगमादितिचेन्न अभाव-प्रतियोगिकान्योन्याभावस्यापि साध्यत्वात् स यद्य-तिरिक्तस्तदाऽस्त्येव न चेत् स्वरूपमादाय तत्पर्य्यवसा-नात् वस्तुतोभिन्नएव तद्वैधर्म्म्यस्य तदन्योन्याभावव्याप्य-त्वात्,  नचानवस्था यावत्येवानुभवस्तावत्येऽविश्रामात्अन्यत्र त्वननुभवेनैव विश्रामात् यत्तु त्रयोदशान्योन्या-मावास्त्रयोदशसु प्रसिद्धाः मिलिताः पृथिव्यां साध्यन्तेइति तत्तुच्छं प्रव्येकं प्रसिद्धेरतन्त्रत्वात् मिलितप्रसिद्धेर-भावात् किन्तु निर्गन्धत्वावच्छिन्नप्रतियोगिताकान्योन्या-भावः साध्येत प्रतियोगितावच्छेदकभेदेनाभावभेदस्या-वश्यकत्वात् स च घटादावेव प्रत्यक्षसिद्ध इत्युक्तत्वात्” ।(जलाद्यष्टद्रव्याणि गुणादिभावपञ्चकञ्चेति त्रयोदश)तस्य चाश्रयनाशादेव नाशादनित्यत्वं यथाह कणादसू० ।“पृथिव्यादिरूपरसगन्धस्पर्शा द्रव्यानित्यत्वादनित्याश्च”सू० “पृथिव्यादीनां वाय्वन्तानामवयविनां रूपादयश्च-त्वारोगुणा अनित्याः । यद्यप्यन्येऽपि गुणा अवयविषुवर्त्तमाना अनित्या एव,  तथापि तेषामन्यतोऽपि विनाशः, रूपादयश्चत्वारोगुणा आश्रयनाशादेव नश्यन्ति न तुविरोघिगुणान्तरात्,  द्रव्यानित्यत्वादिति द्रव्यस्याश्रयभू-तस्यानित्यत्वादाश्रितानामनित्यत्वमित्यर्थः ।” उप० वृ०“रूपादीनामनित्यत्वे यद्याश्रयानित्यत्वं तन्त्रं तदा नि-त्याश्रयवृत्तीनां गित्यत्वमित्याक्षेपबललभ्यमित्याह” । “एतेननिव्येषु नित्यत्वमुक्तम् ।” सू० “रूपादीनामेव चतुर्णांनित्येष्वाश्रयेषु वर्त्तमानानां नित्यत्वमुक्तम् एतेनेति एतंनेति आश्रयानित्यत्वेनानित्यत्वाभिधानेनेत्यर्थः” उप० वृ० ।एतेन मुक्तावल्यां सर्वगन्धोऽनित्य इत्युक्तिश्चिन्त्या ।तस्य पाकजत्वमपि कणादसू० वृत्तौ उक्तं यथा“कारणगुणपूर्वकाः पृथिव्यां पाकजाः” सू० “पाकजारूपरसगन्धस्पर्शा इत्यर्थः कारणगुणपूर्वका इति रूपा-श्रयस्य घटादेर्यत् समवायिकारणं कपालादि तद्गुणपू-र्वकाः तथा च कपालरूपकारणैकार्थसमवायप्रत्यासत्त्याघटरूपाद्यसमवायिकारणम्,  एवं रसादापाप” ।रूपादीनां पाकप्रकारः पाकजशब्दे वक्ष्यते । गुणगुणि-नोरभेद इति वेदान्तिनो मन्यन्ते कणादसूत्रवृत्तौ तन्नि-रासितं यथा ।“ननु नीलपीतादयोगुणा द्रव्याभिन्ना एव धर्मधर्भिणो-रभेदादितिचेन्न रूपं घटः स्पर्शोघट इत्यादिव्यवहारप्र-सङ्गात्,  ननु नेदमनिष्टं यतो भवत्येव शुक्लः पटो नीलःपट इत्यादिप्रतीतिरितिचेन्न मतुब्लोपादभेदोपचाराद्वाप्रतीत्युपपत्तेः । भेदे प्रमाणे सति कल्पनेयं यथाकथञ्चिदुपपद्ध्यते इति चेन्न चन्दनस्य रूपं चन्दनस्य गन्ध इत्या-दिव्यपदेशबलाद्भेदसिद्धेः पटस्य रूपाभेदे पटवद्रूपमपित्वगिन्द्रियेण गृह्य त पटमानयेत्युक्ते यत्किञ्चिद्रूपमानयेत्रूपमानयेत्युक्ते यत्किञ्चिद्द्रव्यमानयेत् । अस्तुतर्हि भेदा-भेदः अत्यन्तभेदेऽत्यन्ताभेदे च सामानाधिकरण्यानुपपत्तेरितिचेन्न अवच्छेदभेदं विना विरुद्धयोर्भेदाभेदयोरेकत्रासम्भवात्,  अन्योन्याभावत्वमव्याप्यवृत्तिवृत्ति नित्याभाव-वृत्तिधर्मत्वादत्यन्ताभावत्ववदितिचेन्न एकत्र संयोगतदत्य-न्ताभावयोः प्रतीतिबलादत्यन्तभावस्याव्याप्यवृत्तित्वाभ्यु-पगमात् अन्योन्याभावे तु तथाप्रतीतेरभावात् ।”वेदान्तिमते तु तत्सत्त्वनियतसत्ताकत्वरूपतादात्म्यस्यै-वाभेदत्वस्वीकारात् न तद्दोषावतारः । अतएवोक्तं “सत्यैक्येमिथोभेदस्तादात्म्यमिति” । ऐक्ये तत्सत्त्वनियतसत्ता-कत्वे सति मिथः परम्परं भेदः इति तैरभ्युपगमान्नकिञ्चिद्दूषणमवहतीति ।“रूपरसगन्धपर्शाः रूपत्वादिगुणत्वसाक्षाद्व्याप्यजाति-मन्तः ।” इत्युपक्रम्य उप० वृत्तौ तल्लक्षणमुक्तं यथा“घ्राणमात्रग्राह्यो गुणो गन्धः घ्राणमात्रग्राह्यगुणत्व-व्याप्यजातिमत्त्वं गन्धत्वं स च मरभिरसरभिश्चेतिद्विविधः यद्वा पृथिवीवृत्तिमात्रवृत्तिगुणत्वसाक्षाद्व्याप्य-जातिमत्त्वं गन्धत्वम् ।सचायं गन्धः द्विविधः सुरभिसुरभिश्च । भा० आश्व०५० अ० अस्य दशविधतोक्ता यथा ।शब्दः स्पर्शस्तथा रूपं रसो गन्धश्च पञ्चमः । एते पञ्च-गुणा भूमेर्विज्ञेया द्विजसत्तमाः! । पार्थिवश्च सदा गन्धोगन्धश्च बहुधा स्मृतः । तस्य गन्धस्य वक्ष्यामि विस्तरेणबहूत् गुणान् (भेदान्) । इष्टश्चानिष्ट गन्धश्च मधुरोऽम्लःकटुस्तथा । निर्हारी संहतः स्निग्धो रूक्षो विशद एव च ।दशविधो ज्ञेयः पार्थिवो गन्ध इत्युत” । तत्रेष्टः१ कस्तूरिकादौ,  अनिष्टः ३ विष्ठादौ,  मधुरः ३ मधु-पुष्पादौ,  कटुः ४ मरिचादौ,  निर्हारी ५ हिङ्गादौ ।संहतश्चित्रगन्धः ६ अनेककल्कद्रव्यादौ,  स्निग्धः ७ सद्य-स्तप्तवृतादौ । रूक्षः ८ सार्षपतैलादौ । विशदः ९ शाल्यादौ, अम्लः १० तिन्तिड्यादौ । तस्योत्कटानुकटत्वादिकःअवान्तरधर्म्मः उद्भूतशब्दे ११८१ पृ० विवृतः ।तत्र सुरभिगन्धः पञ्चविधुः पूजाङ्गम् यथाह कालि० पु०
  ।“गन्धञ्च सम्यक् शृणुतं पुत्रौ! वेतालभैरवौ! ।चूर्ण्णीकृतो १ वा घृष्टो २ वा दाहकर्षित ३ एव वा ।रसः सम्मर्दजो ४ वापि प्राण्यङ्गोद्भव ५ एव वा ।गन्धः पञ्चविधः प्रोक्तो देवानां प्रीतिदायकः । गन्ध-चूर्णं गन्धपत्रचूर्णं सुमनसां तथा । प्रशस्त-गन्धबुक्तानां पत्रचूर्ण्णानि यानि च! तानि गन्धाह्वा-यानि स्युः स गन्धः प्रथमः १ स्मृतः । घृष्टो मल-यजो गन्धः सरलश्च नमेरुणा । अगरुप्रभृतिश्चापियस्य पङ्कः प्रदीयते । घृष्ट्वा,  स वृष्टो गन्धोऽयं द्वितीयःपरिकीर्त्तितः २ । देवदार्वगुरुब्रह्मसालसारान्तचन्दनाः ।पियादीनाञ्च यो दग्ध्वा गृह्यते दाहजो रसः । स दाहाकर्षितो गन्धस्तृतोयः परिकीर्त्तितः ३ । स गन्धः करवी-विल्वगन्धिनीतिलकं तथा । प्रभृतीनां रसो योऽसौनिष्पीड्य परिगृह्यते । स सम्मर्दाद्गतो गन्धः सम्मर्द्दजइतीर्य्यते ४ । मृगनाभिसमुद्भूतस्तत्कोषोद्भव एव वा ।गन्धः प्राण्यङ्गजः प्रोक्तो मोददः स्वर्गवासिनाम् ५ ।कर्पूरगन्धसाराद्याः क्षोदे वृष्टे च संस्थिताः । चन्द्रभा-गादयश्चापि रमे पङ्के च सङ्गताः । गन्धसारस्तु सर्वत्रससर्गादौ प्रयुज्यते । मृगनाभिर्भवेद्घृष्टश्चूर्णोऽप्यन्यस्ययोगतः । एवं सर्तस्तु सर्वत्र गन्धो भवति पञ्चधा ।घृष्टादिभावादन्योन्यं गन्धः प्रीतिकरः परः । गन्धस्यविस्तरो भेदः प्रोक्तः कालीयकादयः । मर्वः पञ्चविधे-स्त्रेव प्रविष्टो भवति क्षणात् । गन्धो मलयजो यस्तुदैवे पैत्रे च सम्मतः । तत्पङ्को वा रसो वापि चूर्णो वाविष्णुतुष्टिदः । सर्वेषु गन्धजातेषु प्रशस्तो मलयोद्भवः ।तस्मात् सर्वप्रयत्नेन दद्यान्मलयजं सदा । कृष्णागुरुःसकर्पूरः सहितो मलयोद्भवैः । वैष्णवप्रीतिदो गन्धःकामाख्यायाश्च भैरवौ! । कुङ्कुमागुरुकस्तूरीचन्द्रभागैःममीकृतैः । त्रिपुराप्रीतिदो गन्धस्तथा चण्ड्याश्च श-म्भुना । दैवतोद्देशपूर्वेण गन्धान् सम्पूज्य साधकः ।देवायेज्याय बितरेत् सर्वसाध्येषु पूजकः । गन्धेन ल-भते कामं गन्धो धर्म्मप्रदः सदा । अर्थानां साधकोगन्धो गन्धे मोक्षः प्रतिष्ठितः । अयं वै कथितो गन्धःपुत्रौ वेतालभैरवौ” कालि० पु०
  ६८ अ० ।३ कृष्णागुरुणि न०
  शब्दार्थचि० “नवपरिमलगन्धः केनशक्योवरीतुम्” सा० द० । “गन्धवद विरन्दनोक्षिता” रघुः ।“वर्ज्जयेन्मधुमासं च गन्धं माल्यं रसान् स्त्रियः” मनुः ।४ गन्धवति त्रि०
  । उद् + पूति + सु + सुरभि + शब्दात् परस्यगन्धस्य वहु० टच् समा० । उत्कटो गन्धोऽस्य उद्गन्धिःएवं पूतिगन्धिः सुगन्धिः सुरभिगन्धिः । “गन्धस्येत्त्वेतदेकान्तग्रहणम्” वार्त्ति० “एकान्त एकदेश इवाविभागेनलक्ष्यमाण इत्यर्थः यथा सुगन्धि पुष्पम् सलिलं वासुगन्धिर्वायुरिति” च सि० कौ० । अत्र औपाधिकगन्धवस्वात्तथात्वम् शोभना गन्धा गन्धयुक्ताः पदार्थाः सन्त्यस्यसुगन्ध आपण इत्यादौ न” सि० कौ० । “कण्डूयतः कट-भुवं करिणो मदेन स्कन्धं सुगन्धिमनुलीनवता नगस्य”“सुगन्धितामप्रतियत्नपूर्वाम्” माघः । “आघ्रायि वान्गन्धवहः सुगन्धस्तेनारविन्दव्यतिषङ्गवांश्च” भट्टिः । “अर-विन्दव्यतिषङ्गवत्त्वात् गन्धस्येत्त्वं न भवति विभागेनलक्ष्यत्वादिति जयम० । एवं उपमानपूर्वकस्य तस्येत्समा० पद्मगन्धिः । “प्रस्थं हिमाद्रेर्मृगनाभिगन्धि”कुमा० लेशवाचकत्वेऽपि इत् समा० । “सूपगन्धि घृतगन्धिभोजनम्” सि० कौ० । देवादौ गन्धदानेऽङ्गुलिविशेष-नियमः तन्त्रसारे उक्तो यथा “मध्यमानामिकाङ्गुष्ठैर-ङ्गुल्यग्रेण पार्वति! । दद्याच्च विमलं गन्धं मलमन्त्रेणसाधकः” । तत्र देयगन्धस्तु चन्दनकर्पूरकालागुर्वात्मकःयथाह तन्त्रसा० निबन्धे “गन्धश्चन्दनकर्पूरकालागुरु-भिरीरितः” तद्यीजनप्रकारो गन्धयुक्तिशब्दे दृश्यः ।

कृदन्तरूपमाला

Sanskrit

1 {@“गन्ध अर्दने”@} 2 आकुस्मीयः। 
 गन्धकः-न्धिका,  जिगन्धयिषकः-षिका
   गन्धयिता-त्री,  जिगन्धयि- षिता-त्री
   3 गन्धयमानः,  4 जिगन्धयिषमाणः
   गन्धयिष्यमाणः,  जिगन्धयि- षिष्यमाणः
   सुगन्-सुगन्धौ-सुगन्धः
   गन्धितम्-तः,  जिगन्धयिषितः-तवान्
   गन्धः,  जिगन्धयिषुः
   गन्धयितव्यम्,  जिगन्धयिषितव्यम्
   5 गन्धनीयम्,  जिगन्धयिषणीयम्
   गन्ध्यम्,  जिगन्धयिष्यम्,  ईषद्गन्धः-दुर्गन्धः-सुगन्धः
   गन्ध्यमानः,  जिगन्धयिष्यमाणः
   गन्धः,  जिगन्धयिषः
   गन्धयितुम्,  जिगन्धयिषितुम्
   गन्धना,  जिगन्धयिषा
   गन्धनम्,  जिगन्धयिषणम्
   गन्धयित्वा,  जिगन्धयिषित्वा
   विगन्ध्य,  विजिगन्धयिष्य
   गन्धम् २,  गन्धयित्वा २,  जिगन्धयिषम् २
   जिगन्धयिषित्वा २। 6
प्रासङ्गिक्यः
 
 01 =>
  (३७५)
 02 =>
  (१०-चुरादिः-१६८५। सक। सेट्। आत्म।)
 03 =>
  [[१। ‘आकुस्मादात्मनेपदिनः’ (गणसूत्रं चुरादौ) इत्यात्मनेपदमेव। तेन शानच्।]]
 04 =>
  [[२। ‘पूर्बवत् सनः’ (१-३-६२) इति सन्नन्तादपि आत्मनेपदमेव।]]
 05 =>
  [[B। ‘प्रस्पाश्य मुष्टिमभितर्जयते प्रभर्त्स्यः मल्लो विबस्तयिषुरेनमगन्धनीयम्। किष्क्येत निष्कृपमनिष्कितकान्तिरेष बालोऽमुना नृपतिलालनयाऽद्य कष्टम्।।’ धा। का। ३-३४।]]
 06 =>
  [पृष्ठम्०३६९+ २७]

Capeller

German

 गन्ध m.
  (n. ) Geruch,  Duft,  Pl. Wohlgerüche
(concr.)
 Spur,  Anstrich von, 
Ähnlichkeit mit (—°).

Grassman

German

 gandhá,  m.,  Geruch,  Duft.
-ás {162, 10} (āmásya kravíṣas).

Burnouf

French

 गन्ध गन्ध m.
  odeur qui se répand,  senteur
		 bonne
odeur
 parfum
		 soufre
		 moringa hyperanthera,  bot.
		 Au fig.
arrogance,  grand-air. -- Proximité,  relation,  voisinage
		 un voisin. 
		 Un peu,  une petite quantité. -- F. गन्धा bouton de la fleur
du champaca. -- N. bois d'aloës.
गन्धक m.
  soufre.
		 Moringa hyperanthera,  bot.
गन्धकारिक a. (कृ) faiseur de parfums. -- S. f.
  femme
d'artisan vivant chez une autre femme.
गन्धकाली f.
  np. de la mère de Vyāsa.
गन्धकाष्ठ n.
  bois odoriférant,  en gén. 
गन्धकुटी f.
  sorte de parfum
 cf.  मुरा।
गन्धखेडक n.
  herbe odoriférante,  en gén. 
गन्धचेलिका f.
  (चेलि) musc ou autre odeur dont on
parfume les étoffes.
गन्धजात n.
  feuille de casse.
गन्धज्ञा f.
  (ज्ञा) le nez,  organe de l'odorat.
गन्धतूर्य n.
  esp. d'instrument de musique de guerre.
गन्धधूलि f.
  (धूलि) poudre de senteur,  musc.
गन्धनकुल m.
  rat musqué du Bengale ou sorex moschata.
गन्धनामन् m.
  esp. de basilic,  bot.
गन्धनाली f.
  (नाली tube) nez.
गन्धनिलया f.
  (निलय) jasmin double.
गन्धपत्र m.
  ocymum gratissimum,  esp. de basilic,  bot.
गन्धपाषाण m.
  soufre en pierre.
गन्धपिशाचिका f.
  (पिशाच) odeur d'encens [? qui
attire les piśācas au saint-sacrifice].
गन्धपुष्प m.
  le vetasa,  esp. de roseau
		 alangium
hexapetalum ou अङ्कोठ
		 cordia myxa ou sebestier. -- F.
indigotier
		 premna spinosa,  bot. -- N. fleurs et sandal offerts en
adoration. 
गन्धफल m.
  f.
  nom de diverses plantes produisant des fruits
odoriférants.
गन्धबन्धु m.
  manguier,  bot.
गन्धभाण्ड m.
  hibiscus populneoïdes,  esp. de gombaut,  bot.
गन्धमातृ f.
  la terre,  mère des odeurs.
गन्धमादन m.
  (मद्) soufre.
		 Np. d'un des chefs des
singes.
		 Grosse abeille noire. M. n.
  la Montagne-des-parfums,  une des
7 chaînes concentriques qui entourent le Meru.
	-- गन्धमादनी f.
  liqueur spiritueuse.
गन्धमार्जार m.
  civette ou viverra.
गन्धमालिनी f.
  le parfum appelé मुरा।
गन्धमांसी f.
  nard indien,  cf.  जटामांसी।
गन्धमुण्ड m.
  hibiscus populneoïdes,  esp. de gombaut,  bot.
गन्धमूल m.
  alpinia galanga,  bot. -- F. curcuma reclinata, 
bot.
गन्धमूषिक m.
  f.
  rat musqué de l'Inde,  sorex moschata.
गन्धमृग m.
  civette ou viverra
 antilope musquée.
गन्धमैथुन m.
  (मिथुन) taureau.
गन्धमोहिनी f.
  le champaca,  bot.
गन्धरस m.
  myrrhe.
गन्धराज n.
  sandal.
		 Toute fleur d'une odeur agéable.
	-- गन्धराजी f.
  le parfum appelé नखी।
गन्धर्ब ou गन्दर्व m.
  (अर्वन्?) surnom donné,  dans le
Veda,  à Agni,  à Sūrya,  au Soma,  et aux autres puissances
naturelles
 ou mystiques auxquelles se rattache la
production des odeurs.
		 Le cheval du Sacrifice,  Vd.
		 Cheval,  en
gén. 
		 Antilope musquée.
		 Les Gandharvas ou musiciens célestes
du paradis d'Indra
		 par ext. chanteur
		 kokila ou coucou indien. 
		 Au fig. l'âme après la mort et avant sa renaissance.
		 Gr.
ϰένταυρος.
गन्धर्वनगर n.
  la cité des Gandharvas.
गन्दर्ववेद m.
  la science des Gandharvas,  c-à-d. la
théorie et la pratique de la musique.
गन्धर्वहस्त m.
  ricinus communis,  le ricin,  bot.
गन्धलोलुपा f.
  mouche,  moucheron. 
गन्धवती f.
  (sfx. वत्) la terre,  mère des odeurs.
		 Le
parfum appelé मुरा।
		 La यमानी,  bot.
		 Np. de ville
		 la mère de Vyāsa.
गन्धवल्लरी f.
  la सहदेवी,  bot.
गन्धवह a. (वह्) odoriférant. -- S. m.
  le vent.
	-- गन्धवहा f.
  le nez,  organe de l'odorat.
गन्धवाह m.
  (वह्) le vent.
		 Antilope musquée,  bot.
	-- गन्धवाहा f.
  le nez.
गन्धविह्वल m.
  blé,  froment.
गन्धवृक्ष m.
  shorea robusta,  bot.
गन्धव्याकुल n.
  (वि
 आ
 कुल्) le ककोल।
गन्धशटी f.
  esp. de curcuma.
गन्धशाली m.
  esp. de riz odorant.
गन्धशेखर m.
  musc.
गन्धसार m.
  sandal
 cf.  गन्धराज।
गन्धसूयी f.
  (सू) le petit rat musqué.
गन्दसोम n.
  nénuphar blanc comestible.
गन्धहारिका f.
  cf.  गन्धकारिका।
गन्धाखु m.
  (आखु) rat musqué.
गन्धाजीव a. (आ
 जीव्) qui gagne sa vie à vendre
des parfums.
गन्धाठ्य m.
  et f.
  oranger.
गन्धाला f.
  le micocoulier ou celtis orientalis,  bot.
गन्धाली f.
  pæderia fœtida bot.
गन्धाश्मन् m.
  (अश्मन् pierre) soufre.

Stchoupak

French

 गन्ध-
 m.
  odeur,  senteur,  parfum,  essence parfumée 
 ifc. parfumé de, 
n'ayant
 que l'odeur de,  contenant à peine 
 arrogance (erreur pour
गर्ध- ?) 
 -वन्त्- a. parfumé 
 -वती- f.
  n.
  d'une rivière 
mère de Vyāsa.
°कालिका- f.
  n.
  d'une Apsaras.
°काली- f.
  mère de Vyāsa.
°गज- m.
  éléphant en rut.
°ग्राहिन्- a. parfumé.
°जल- nt. eau de senteur,  essence parfumée.
°तैल- nt. huile parfumée.
°द्वार- a. qu'on reconnaît à l'odeur.
°द्विप- °द्विपेन्द्र- m.
  = °गज-।
°प- m.
  pl.
  buveurs d'odeurs,  n.
  d'une catégorie de Mânes.
°पाषाण- nt. soufre 
 -वन्त्- a. soufré.
°पुष्प- nt. fleur odorante.
°मादन- m.
  n.
  d'une montagne du Nord 
 de Rāvaṇa 
 d'un singe.
°मालिन्- m.
  n.
  d'un Nāga.
°माल्य- nt. du. pl.
  parfums et guirlandes 
 °माल्य-लोक- m.
  monde
des parfums et des guirlandes.
°रस- nt. sg. parfum et saveur.
°वह- a. chargé de senteurs 
 m.
  vent 
 °वाह- m.
  id.
°शालि- m.
  riz parfumé.
°हस्तिन्- m.
  = °गज-।
गन्धाढ्य- a. odorant.
गन्धोद- nt. = °जल-।
गन्धोद्दाम- a. très parfumé.
गन्धोपजीविन्- m.
  marchand de parfums.

No entries for this word is found.

What is this? (Hidden Dictionary)

To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.

How to hide/unhide dictionary?

Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.