| YouTube Channel

गद्गदः (gadgadaH)

 
Apte Hindi
Hindi
गद्गदः
पुं*
 - -
"हकलान, अस्पष्ट या उलट-पुलट भाषण"
वैजयन्तीकोषः
Sanskrit
Word: गद्गदः
Root: गद्गद
Gender: पुं
Number: all
अर्थः ⇒
Meaning(s):
⇒ Slightly clear (of sound)
Shloka(s):
2|4|15|1 ► कल्हस्तु गलमूलस्थो गद्गदः स मनाक् स्फुटः। (अन्तरिक्षकाण्डः/शब्दाध्यायः)
Synonym(s):
➠ 2|4|15|1 ⇢ गद्गदः (गद्गद) (पुं) ⇒ Slightly clear (of sound) ⇒
➠ 2|4|15|1 ⇢ गद्गदा (गद्गद) (स्त्री) ⇒ Slightly clear (of sound) ⇒
➠ 2|4|15|1 ⇢ गद्गदम् (गद्गद) (नपुं) ⇒ Slightly clear (of sound) ⇒
Related word(s):
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
गद्गदः,
पुं,
 लुप्तपदव्यञ्जनाभिधायी । अत्यस्पष्टवक्ता ।तस्य सम्प्राप्तिपूर्व्वकलक्षणं यथा, --“आवृत्य वायुः सकफो धमनीः शब्दवाहिनीः ।नरान् करोत्यक्रियकान् मूकमिन्मिनगद्गदान् ॥
”इति माधवकरः ॥
(अस्पष्टोक्ते त्रि । यथा, अमरुशतके । ५३ ।“खेदोऽस्मासु न मेऽपराध्यति भवान् सर्व्वेऽप-राधा मयि ।तत् किं रोदिषि गद्गदेन वचसा कस्याग्रतोरुद्यते ॥
”)
कृदन्तरूपमाला
Sanskrit
1 {@“गद व्यक्तायां वाचि”@} 2 ‘णौ देवशब्दे गदयेत्, व्यक्तवाचि गदेच्छपि।’ 3 इति देवः।
गादकः-दिका, गादकः-दिका, जिगदिषकः-षिका, जागदकः-दिका
गदिता-त्री, गादयिता-त्री, जिगदिषिता-त्री, जागदिता-त्री
4 व्यतिगदन् 5 -न्ती, प्रणिगदन्-न्ती 6, गादयन्-न्ती, जिगदिषन्-न्ती
गदिष्यन्-न्ती-ती, गादयिष्यन्-न्ती-ती, जिगदिषिष्यन्-न्ती-ती
-- -- गादयमानः, गादयिष्यमाणः, -- जागद्यमानः, जागदिष्यमाणः
सुगद्-सुगदौ-सुगदः
-- -- -- गदितम्-तः- 7 तवान्, गादितः, जिगदिषितः, जागदितः-तवान्
गदः, 8 आनुगादिकः, गादः, जिगदिषुः, जागदः
9 गदितव्यम्, गादयितव्यम्, जिगदिषितव्यम्, जागदितव्यम्
गदनीयम्, गादनीयम्, जिगदिषणीयम्, जागदनीयम्
10 गद्यम्, 11 प्रगाद्यम्, गाद्यम्, जिगदिष्यम्, जागद्यम्
ईषद्गदः-दुर्गदः-सुगदः
-- -- -- गद्यमानः, गाद्यमानः, जिगदिष्यमाणः, जागद्यमानः
12 गदः, 13 गादः, 14 गद्गदः, 15 निगदः 16, निगादः, गादः, जिगदिषः, जागदः
गदितुम्, गादयितुम्, जिगदिषितुम्, जागदितुम्
17 गदा, गादना, जिगदिषा, जागदा
गदनम्, गादनम्, जिगदिषणम्, जागदनम्
गदित्वा, गादयित्वा, जिगदिषित्वा, जागदित्वा
प्रणिगद्य, प्रणिगाद्य, प्रजिगदिष्य, प्रजागद्य
गादम् २, गदित्वा २, गादम् २, गादयित्वा २, जिगदिषम् २, जिगदिषित्वा २, जागदम् २
जागदित्वा २।
प्रासङ्गिक्यः
01
=>
 (३७२)
02
=>
 (१-भ्वादिः-५२। सक। सेट्। पर।)
03
=>
 (श्लो। ११०)
04
=>
 [[२। ‘प्रतिषेधे हसादीनाम्--’ (वा। १-३-१५) इत्यत्रास्य धातोः ग्रहणान्न कर्मव्यतीहारे तङ्।]]
05
=>
 [[C। ‘पलान्यखाद्यानि खदन् बदद्वपुः गदन् अवाच्यानि रदन् सतां मनः। नदन् मदादर्दितसङ्क्षयोऽधुना क्षणं खलो नर्दतु गर्दभस्वरैः।।’ धा। का। १-८।]]
06
=>
 [[३। ‘नेर्गदनद--’ (८-४-१७) इत्यादिना णत्वम्।]]
07
=>
 [[ड्। ‘इति निगदितवन्तं राघवस्तं जगाद व्रज भरत गृहीत्वा पादुके त्वं मदीये। च्युतनिखिलविशङ्कः पूज्यमानो जनौघैः सकलभुवनराज्यं कारयास्मन्मतेन।।’ भ। का। ३-५६।]]
08
=>
 [[४। अनुगदतीत्यनुगादी। ‘अनुगादिनष्ठक्’ (५-४-१३) इति स्वार्थे ठक्।]]
09
=>
 [पृष्ठम्०३६७+ २५]
10
=>
 [[१। ‘गदमदचरयमश्चानुपसर्गे’ -- (३-१-१००) इति यत्। सोपसर्गात् तु ण्यदेव। निगाद्यमिति यथा।]]
11
=>
 [[आ। ‘लभ्या कथं नु वैदेही शक्यो द्रष्टुं कथं रिपुः। सत्यः कथं वियोगश्च गद्यमेतत् त्वया मम।।’ भ। का। ६-४७।]]
12
=>
 [[२। ‘पुंसि संज्ञायां घः’ (३-३-११८) इति रोगार्थे घः।]]
13
=>
 [[३। ‘हलश्च’ (३-३-१२१) इति घञ्।]]
14
=>
 [[४। ‘पृषोदरादीनि--’ (६-३-१०९) इत्यत्र पाठात् गद्गद इति सिद्धिरिति क्षीरतर- ङ्गिणी। अस्पष्टाक्षरं यथा तथोच्चार्यमाण शब्दः गद्गद इत्युच्यते।]]
15
=>
 [[५। ‘नौ गदनद--’ (३-३-६४) इत्यप्।]]
16
=>
 [[B। ‘संचेरुः सहसाः केचिदस्वनाः केचिदाटिषुः। संयामवन्तो यतिवत् निगदानपरेऽमुचन्।।’ भ। का। ७-५७।]]
17
=>
 [[६। ‘षिद्भिदादिभ्यः--’ (३-३-१०४) इत्यत्र पाठात् अङ्।]]