| YouTube Channel

गद (gada)

 
शब्दसागरः
English
गद r. 10th cl. (गदति) To speak articulately.
2. To be sick. r. 10th cl.
(गदयति) To thunder.
गद
m.
 (-दः)
1. Disease, sickness.
2. Speech, speaking.
3. GADA the
younger brother of KRISHNA.
f.
 (-दा)
1. A mace, a club.
2. Trum-
pet flower, (Bigonia suave-olens.)
E.
 गद् to speak, &c. अच्
aff.
Capeller Eng
English
1 गद
m.
 आ
f.
 speech, sentence.
2 गद
m.
 disease, sickness.
Yates
English
गद (दः) 1.
m.
 Disease
speech
Krish-
na's younger brother. (दा)
f.
 A
mace, a club
trumpet flower.
Spoken Sanskrit
English
गद - gada -
m.
 - disease
गद - gada -
m.
 - sickness
गद - gada -
n.
 - poison
गद - gada -
m.
 - sentence
गद - gada -
n.
 - club
गद - gada -
n.
 - mace
गद - gada -
n.
 - Fragrant Padri tree [ Bignonia Suaveolens - Bot. ]
गद - gada -
n.
 - bludgeon
Wilson
English
गद r. 10 cl. (गदति)
1 To speak articulately.
2 To be sick, r. 10th cl. (गदयति) To thunder.
गद
m.
 (-दः)
1 Disease, sickness.
2 Speech, speaking.
2 GADA the younger brother of KṚṢṆA.
f.
 (-दा)
1 A mace, a club.
2 Trumpet flower, (Bignonia suave-olens.)
E.
 गद to speak, &c. अच्
aff.
Apte
English
गदः [gadḥ], [गद्-अच्]
Speaking, speech.
A sentence.
Disease, sickness
असाध्यः कुरुते कोपं प्राप्ते काले गदो यथा
Śi.*
 2.84
जनपदे न गदः पदमादधौ
R.*
 9.4
17.81.
Thunder.
The younger brother of Krisna.
N.
 of Kubera.
A weapon. ... गदो$स्त्रियाम् । आयुधे धनदे रोगे पुंसि कृष्णा- नुजे$पि च Nm. -दम् A kind of poison.
Comp.
 -अगदौ (du. ) the two Aṣvins, physicians of gods. -अग्रजः an epithet of Krisna
जगादाग्रे गदाग्रजम् ।
Śi.*
 2.69
यावद्- गदाग्रजकथासु रतिं न कुर्यात् । Bhāg. -अग्रणीः the chief of all diseases. i. e. consumption. -अम्बरः a cloud. -अरातिः a drug, medicament. -गदम् indistinct utterance.
Apte 1890
English
गदः [गद्-अच्] 1 Speaking, speech.
2 A sentence.
3 Disease, sickness
असाध्यः कुरुते कोपं प्राप्ते काले गदो यथा Śi. 2. 84
जनपदे न गदः पदमादधौ R. 9. 4, 17. 81.
4 Thunder.
दं A kind of poison.
Comp.
अगदौ (du.) the two Aśvins, physicians of gods.
अग्रजः an epithet of Kṛṣṇa
Śi. 2. 69.
अग्रणीः the chief of all diseases. i. e. consumption.
अंबरः a cloud.
अरातिः a drug, medicament.
गदं indistinct utterance.
Monier Williams Cologne
English
गद
m.
 a sentence,
MBh.
 i, 1787
disease, sickness,
Suśr.
Ragh.
&c.
N.
 of a son of Vasu-deva and younger brother of Kṛṣṇa,
MBh.
Hariv.
BhP.
of another son of Vasu-deva by a different mother, ix, 24, 51
गद
n.
 poison,
L.
Monier Williams 1872
English
गद, अस्, m. speaking, speech
a sentence
N.
of a son of Vasu-deva and younger brother of
Kṛṣṇa
disease, sickness
(अम्), n. poison
[cf.
अ-गद।]
—गद-सिंह, अस्, m., N. of an author.
—गदाख्य (°द-आख्°), अम्, n., N. of a plant,
= कुष्ठ.
—गदागद (°द-अग्°), औ, m. du. the
two Aśvins, physicians of Svarga.
—गदाग्रज
(°द-अग्°), अस्, m. the elder brother of Gada, epithet
of Kṛṣṇa.
—गदाग्रणी (°द-अग्°), ईस्, m. the
chief of all diseases, consumption.
—गदाम्बर
(°द-अम्°), अस्, m. a cloud.
—गदाराति (°द-अर्°),
इस्, m. a drug, a medicament (‘the enemy of
diseases’).
—गदाह्व or गदाह्वय (°द-आह्°),
अम्, n. a kind of Costus, Costus Speciosus.
Macdonell
English
गद gad-a,
m.
 〈1.〉 speech, spell
〈2.〉 disease.
Benfey
English
गद गद,
I.
m.
 i. e. 1. गद् + अ,
1.
Speech, a spell, MBh. 1, 1787.
2. Dis-
ease, Śṛṅgārat 14.
3. The younger
brother of Kṛṣṇa MBh. 1, 7992.
II.
f.
 दा, A club, Rām. 5, 80, 4.
--
Comp.
अ-गद,
I.
adj.
 healthy Man. 8, 107.
II.
m.
 1. a medicament. Man. 7, 218.
2. health, 11, 237.
Apte Hindi
Hindi
गदः
पुं*
 - गद् - अच्
"बोलना, भाषण"
गदः
पुं*
 - गद् - अच्
वाक्य
गदः
पुं*
 - गद् - अच्
"रोग, बीमारी"
गदः
पुं*
 - गद् - अच्
"गर्जन, गड़गड़ाहट"
गदम्
नपुं*
 - गद् - अच्
एकप्रकार का विष
गदः
पुं*
 - गद्+अच्
कृष्ण के भाई का नाम
गदः
पुं*
 - गद्+अच्
कुबेर
गदः
पुं*
 - गद्+अच्
"शस्त्रास्त्र, हथियार"
Shabdartha Kaustubha
Kannada
गद - व्यक्तायां वाचि (भ्वा० पर० सक० से०) गदति ।
पदविभागः - > धातुः
कन्नडार्थः - > ಚೆನ್ನಾಗಿ ಮಾತಾಡು /ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಮಾತಾಡು
प्रयोगाः - > "तथ्यामुतथ्यानुजवज्जगादाग्रे गदाग्रजम्"
उल्लेखाः - > माघ० २-६९
गद
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ರೋಹಿಣೀಗರ್ಭದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದ ವಸುದೇವನ ಒಬ್ಬ ಮಗ /ಬಲರಾಮನ ಮತ್ತು ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನ ತಮ್ಮ
प्रयोगाः - > "बलं गदं सारणं च दुर्मदं विपुलं ध्रुवम् । वसुदेवस्तु रोहिण्यां कृतादीनुदपादयत् ॥"
उल्लेखाः - > भाग० ९-२४-४६
गद
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ರೋಗ /ವ್ಯಾಧಿ
निष्पत्तिः - > गद (व्यक्तायां वाचि) - "अच्" (३-१-१३४)
व्युत्पत्तिः - > गदति
प्रयोगाः - > "असाध्यङ्कुरुते कोपं प्राप्ते काले गदो यथा"
उल्लेखाः - > माघ० २-८४
L R Vaidya
English
gada {% (I) m. %} 1. Speaking, speech, a sentence
2. disease, sickness, जनपदे न गदः पदमादधौ R.ix.4, xvii.81, Sr.T.13
3. thunder.
gada {% (II) n. %} A kind of poison.
Bopp
Latin
गद m. (r. गद् s. अ)
1) dictum, sermo. MAH. 1. 1787.
2) (fortasse alius originis) morbus. RAGH. 9. 4. (Hib.
gadh vox, lith. źadas lingua, oratio.)
Aufrecht Catalogus Catalogorum
English
गद composed in 1554:
Sampradāyakuladīpikā.
Lanman
English
gada, m. disease.
Kridanta Forms
Sanskrit
गद (ग꣡द꣡ देवशब्दे - चुरादिः - सेट्)
ल्युट् = गदनम्
अनीयर् = गदनीयः - गदनीया
ण्वुल् = गदकः - गदिका
तुमुँन् = गदयितुम्
तव्य = गदयितव्यः - गदयितव्या
तृच् = गदयिता - गदयित्री
क्त्वा = गदयित्वा
ल्यप् = प्रगदय्य
क्तवतुँ = गदितवान् - गदितवती
क्त = गदितः - गदिता
शतृँ = गदयन् - गदयन्ती
शानच् = गदयमानः - गदयमाना
धातुपाठः (Krishnacharya)
Sanskrit
धातुः:
 गद्
मूलधातुः:
 गद
धात्वर्थः:
 व्यक्तायां वाचि
गणः:
 भ्वादिः
कर्मकत्वं:
 सकर्मकः
इट्त्वं:
 सेट्
उपग्रहः:
 परस्मैपदी
रूपम्:
 गदति
धातुप्रदीपः
Sanskrit
गदँ गद व्यक्तायां_वाचि
- गदति । प्रणिगदति । प्रण्यगदत् । गद्यम् । प्रगाद्यमिति ण्यति । निगादः । निगदः । अनुगदः ।। 51 ।।
Schmidt Nachtrage zum Sanskrit Worterbuch
German
°गद eine Pflanze (Costus?), E 870, 906, 907, 936 (R).
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 गदा, गद
noun
अस्त्रविशेषः-लोहमयः सघनगोलदण्डः।
"भीमसेनः गदया कृते युद्धे निपुणः आसीत्।"
Sanskrit Tibetan
Tibetan
ga da
गद
अभिधानचिन्तामणिः
Sanskrit
--source--
रोगो रुजा रुगातङ्को मान्द्यं व्याधिरपाटवम् ॥ ४६२ ॥
आम आमय आकल्यमुपतापो गदः समाः ।
-wordlist-
रोग (पुं), रुजा (स्त्री), रुज् (स्त्री), आतङ्क (पुं), मान्द्य (क्ली), व्याधि (स्त्री), अपाटव (क्ली), आम (पुं), आमय (पुं), आकल्य (क्ली), उपताप (पुं), गद (पुं)
अभिधानरत्नमाला
Sanskrit
रोग
रोग, रुज्, व्याधि, आकल्य, गद, मान्द्य, अपाटव, आम, आमय, आतङ्क, उपताप, रुजा
रोगो रुक् व्याधिराकल्यं गदो मान्द्यमपाटवम् ।
आम आमय आतङ्क उपतापो रुजा स्मृता ॥ ६०० ॥
verse 2.1.1.600
page 0068
Mahabharata
English
Gada, a Vṛshṇi, the younger brother of Kṛshṇa. § 232 (Svayaṃvarap.): I, 186, 6997 (sa-Gºḥ, among the Vṛshṇis who were present at the svayaṃvara of Draupadī).--§ 252 (Subhadrāharaṇap.): I, 219, 7915.--§ 253 (Haraṇāharaṇap.): I, 221, 7992 (vidushāṃ varaḥ, came to the marriage of Arjuna and Subhadrā).--§ 262 (Bhagavadyāna): II, 2, 56 (received Kṛshṇa on his return to Dvārakā).--§ 264 (Sabhākriyāp.): II, 4, 125 (among the princes who waited upon Yudhishṭhira when he entered his palace).--§ 287 (Rājasūyikap.): II, 34, 1275 (º-Pradyumna-Śāmbāś ca, came to the rājasūya of Yudhishṭhira).--§ 320 (Saubhavadhop.): III, 15, 644 (º-Śāmboddhavādibhih, defended Dvārakā)
18, 733 (ºāgrajaḥ …Mādhavah, i.e. Kṛshṇa), 736 (ºSāraṇau).--§ 342 (Indralokābhigamanap.): III, 51, 1994 (Akrūra-Gº-Sāmbaiḥ, will assist the Pāṇḍavas in battle).--§ 402 (Tīrthayātrāp.): III, 120, †10277 (ºolmukau).--§ 452 (Mārkaṇḍeyas.): III, 183, †12570 (ºāgrajāya, i.e. Kṛshṇa).--§ 554 (Sainyodyogap.): V, 1, †27 (ºpūrvajasya, i.e. Kṛshṇa)
3, 59 (º-Pradyumna-Śāmbāś ca). --§ 570 (Sainyaniryāṇap.): V
157, 5330 (º-Sāmboddhavādibhiḥ, accompany Balarāma).--§ 577 (Bhīshmavadhap.): VI, 43, 1617 (ºāgrajaḥ, i.e. Kṛshṇa).--§ 589 (Droṇābhishekap.): VII, 11, 408.--§ 599 (Jayadrathavadhap.): VII, 110, 4194.--§ 617b (Brahmaśiras): X, 12, 638 (had never desired the discus of Kṛshṇa).--§ 641 (Rājadh.): XII, 81, 3030 (saukumāryaṃ punar Gºe).--§ 730 (Ānuśāsanik.): XIII, 14, †630.--§ 785 (Anugītāp.): XIV, 66, 1938 (accompanied Kṛshṇa)
86, 2557 (came to the aśvamedha of Yudhishṭhira). --§ 793 (Mausalap.): XVI, 3, 72, 101 (is slain)
पुराणम्
English
गद १ / GADA I. A brother (yādava) of balabhadrarāma.1) General. vasudeva had, besides devakī, seven wives called rohiṇī, bhadrā, mālinī, madirā, ilā, rocanā and pauravī, and out of the seven rohiṇī had six sons called balabhadrarāma, gada, sāraṇa, durdama, Vikala and kṛta. (bhāgavata, Navama skandha).2) Other details. (1) gada was present at the svayaṁvara of draupadī. (Ādi Parva, Chapter 185, Verse 32).(2) On the marriage of arjuna with subhadrā, it was gada who brought the dowry of subhadrā from dvārakā to indraprastha. (Ādi Parva, Chapter 220, Verse 32).(3) When śrī kṛṣṇa came to dvārakā gada received him with embraces. (M.B. Sabhā Parva, Chapter 2, Verse 35).(4) gada also was present on the occasion when the pāṇḍavas first stepped into the beautiful palace built for them by maya at indraprastha. (M.B. Sabhā Parva, Chapter 4, Verse 39).(5) Along with the other Yādavas gada too was present at the rājasūya yajña of yudhiṣṭhira. (M.B. Sabhā Parva, Chapter 34, Verse 16). (6) gada held a prominent position among the Yādavas deputed to guard dvārakā against the onslaught of King sālva. (M.B. Vana Parva, Chapter 15, Verse 9).(7) gada also accompanied śrī kṛṣṇa to the aśvamedha yajña performed by yudhiṣṭhira. (aśvamedha Parva, Chapter 86, Verse 9).(8) śrī kṛṣṇa felt uncontrollably angry when gada was attacked during the mutual fighting with iron rods by the Yādavas which climaxed in their total annihilation. (Mausala Parva, Chapter 3, Verse 45).
गद २ / GADA II. See gada.
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
गद, त् क अभ्रध्वनौ । इति कविकल्पद्रुमः ॥
(अदन्त-चुरां-परं-अकं-सेट् ।) अभ्रध्वनौ मेघकर्त्तृक-शब्दे । गदयति मेघः । इति दुर्गादासः ॥
गद, भाषे । इति कविकल्पद्रुमः ॥
(भ्वां-परं-सकं-सेट् ।) गदति । सारङ्गं कतिचिच्च संजगदिरेइति गणकृतानित्यत्वात् । इति दुर्गादासः ॥
गदं,
क्ली,
 (गद्यते पीड्यतेऽस्मादनेन वा । गद +अपादाने करणे वा अप् ।) विषम् । इति राज-निर्घण्टः ॥
गदः,
पुं,
 (गद्यते रुज्यतेऽनेन गदयति वा । गद +करणे अप् । कर्त्तरि णिच् अच् वा ।) रोगः ।(यथा, हारीते चिकित्सितस्थाने द्बितीयेऽध्याये ।“शत्रुः स्थानबलं प्राप्य विक्रमं कुरुते बली ।तथा धान्वन्तरं प्राप्य विक्रमं कुरुते गदः ॥
“यावत् स्थानं समाश्रित्य विकारं कुरुते गदः ।तावत्तस्य प्रतीकारः स्थानत्यागाद्बलीयसः ॥
”)श्रीकृष्णभ्राता । इति हेमचन्द्रः । ३ । १२७ ॥
(यथा, भागवते । १ । १४ । २८ ।“हृदीकः ससुतोऽक्रूरो जयन्तगदशारणाः ॥
”)भाषणञ्च । (औषधम् । यथा, महाभारते । १ ।४३ । २१ ।“अथ श्रुश्राव गच्छन् स तक्षको जगतीपतिम् ।मन्त्रैर्गदैर्विषहरै रक्ष्यमाणं प्रयत्नतः ॥
”असुरविशेषः । यथा, वायुपुराणे ५ अध्याये“गदो नामासुरो ह्यासीत् वज्राद्वज्रतरो दृढः ॥
”)
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
गद मेघध्वनौ अद० चुरा०
उभ०
 अक० सेट् । गदयति तेअजगदत् त । गदयां बभूव आस चकार चक्रे ।
गद व्यक्तभाषणे
भ्वा०
पर०
सक०
 सेट् । गदति अगादीत्-अगदीत् जगाद । गदितं गदः । गद्यं निगाद्यम् ।प्रणिगदति + प्रण्यगदत् । “जगादाग्रे गदाग्रजम्” माघः ।“यश्च सायं सदा चैवं श्लोकमेक जगाद ह” भा० व०६७ अ० । “अथ जगदुरनीचैराशिषस्तस्य विप्राः” भट्टिः ।“शुद्धान्तरक्ष्या जगदे कुमारी” रघु । “अन्तर्वाष्पभरो-परोधि गदितम्” शकु० । “विस्तरात् गदते मम”देवीमा० ।नि + नितरां कथने । “निगदामि यथा युक्तं पुराणाश्रयसेंयुतम्” भा० आ० ५ अ० । “पौरा निवर्त्तध्वमिति न्य-गादीत्” भट्टिः । “मखांशभाजां प्रथमो मनीषि-भिस्त्वमेव देवेन्द्र! यदा निगद्यसे” रघुः । “न नैषधकार्य्यमिदं निगाद्यम्” नैष० । भावे वा अप् । निगादःनिगदः । चतुर्थ्यन्ततयोच्चारणे च । “प्रतिनिगद्य होमः”कात्या० श्रौ० ६, १०२६ । “देवतां प्रति निगद्य देवतापदंचतुर्थ्यन्यमुच्चार्य्य स्वाहाकारेण होमः” कर्कः ।प्रति + प्रत्युत्तरकथने । “आभिर्गाथाभिरव्यग्रः प्रश्नं प्रति-जगाद ह” भा० आनु० ३२४ अ० ।वि + विरुद्धोक्तौ । “न हि निम्बात् स्रवेत् क्षौद्र लोके वि-गदितं वचः” रामा० अयो० ३५ अ० ।
गद
पु०
 गद--अच् । १ रोगे अमरः । “व्रणोत्थानाञ्च विज्ञानंतद्गदप्रतिषेधनम् । प्रतिश्यायनिषेधश्च शिरोगदविवेच-नम् । चिकित्सा तद्गदानाञ्च” सुश्रुतः । “येषां गदानांये योगाः प्रवक्ष्यन्तेऽगदङ्कराः!” सुश्रु० । “असाध्यंकुरुते कोपं प्राप्ते काले गदो यथा” माघः ।गद--अभ्रध्वनौ भावे अच् । २ मेघध्वनौ । शब्दक०भाषणार्थकतोक्तिश्चिन्त्या हलन्तत्वात् ततो भावे घञएवानुशासनात् नावेवोपगदेऽपोविधानात् । ३ रो-हिणीगर्भजाते वसुदुवपुत्रभेदे
पु०
 । “बलं गदं सार-णञ्च दुर्मदं विपुलम् ध्रुवम् । वसुदेवस्तु रोहिण्यांकृतादीनुदपादयत्” भाग० ९, १४ अ० । “हृदीकःससुतोऽक्रूरो जयन्तगदसारणाः । आसते कुशलंकच्चित्” भा० १ । १२१४, २८ । चलितानकदुन्दुभिः पुरःसबलस्त्वं सह सारणेन तम् । समितौ रमसादुपागतःसगदः सम्प्रतिपत्तुमर्हसि” माघः “जगादाग्रे गदाग्रजम्”माघः । कु(ड) ४ कुष्ठे विषभेदे
न०
 राजनि० । गदाख्य-गदाह्वयादयोऽप्यत्र । ५ असुरभेदे
पु०
 । गदाशब्दे दृश्यम् ।
क्षीरतरङ्गिणी
Sanskrit
गदँ गद व्यक्तायां_वाचि
गदति नेर्गद (8417) इत्युपसर्गाण्णत्वम् - प्रणिगदति गदमदचरयम (31100) इति गद्यम् नौ गदनदपठ (3364) इति वा अप् - निगदः, निगादो घञ् (द्र03318), भिदादौ (द्र033104) गदा गदोऽचि (द्र031134) चर्चर-वर्वर-गद्गद-घुर्घुर-घर्घर-जर्जर-झर्झर-कर्कर-भर्भर-सर्सर-बुद्बुद-मुर्मुर-मर्मर-दर्दर-पुर्पुरादि [षु] द्वित्वं पृषोदरादित्वात् चुरादौ स्तनगदी देवशब्दे (10285) इत्यदन्तः - गदयति 50
धातुवृत्तिः
Sanskrit
गदँ गद (अर्थः) व्यक्तायां_वाचि
( गदति जगाद गदितेत्यादि ) खदिवत् वचनं शब्दप्रकाशनफलत्वकर्मस्थमिति न्यासपदमञ्जरीकैयटेषु ( प्रणिगदति ) ( सूत्रम्) नेर्गदनदपतपदघुमास्यतिहन्तियातिवातिद्रातिप्सातिवपतिवहतिशाम्यतिचिनोतिदेग्धिषु च (इति सूत्रम्) इति उपसर्गस्थान्निमित्तात्परस्य नेर्गदादिषु णत्वमिति णत्वम् अङ्व्यावाये ऽपि इदमिष्यत इति प्रण्यगददित्यादावपि भवति ( गादयति पुत्रं श्लोकं देवदत्तः) "गतिबुद्धि'' इत्यादिना प्रयोज्यस्य कर्मत्वम् अत्र शब्दकर्मेति कर्मशब्देन साधनमुच्यते न क्रिया यदि हि स्याद्गतिबुद्धिप्रत्यवसानशब्दार्थाकर्मकेति लघ्वसंदिग्धं च ब्रूयात् एवं न्यासकैयटपदमज्जर्यादिष्वपि स्थितमिति न शिष्येण धर्मं गादयतीत्यत्र प्रयोज्यस्य कर्मत्वम् अत्रानित्याकर्मकगत्यर्थाभ्यवहारार्थशब्दकर्मदृशो ऽखाददिक्रन्दिशब्दायह्वेञ इति शाकटायनसूत्रव्याख्यायाममोघायां नित्याकर्मकेभ्यो गत्यर्थेभ्योभ्यवहारार्थेभ्यः शब्दनिक्रियेभ्यः शब्दकर्मकेभ्यश्च दृशेश्च यो णिस्तस्य कतां कर्म भवति खादादिक्रन्दिशब्दायह्वेञ इत्येतान् वर्जयित्वेत्युक्तम् तन्मते क्रन्दित्रयव्यतिरिक्तेषु शब्दार्थेषु प्रयोज्यस्य कर्मत्वेन भाव्यम्, सूत्रे शब्दकर्मकेति कर्मग्रहणात् क्रन्द्यादिपर्युदासाच्च तेनार्थद्वयस्य लाभः ( गद्यम् ) "गदमदचरयमश्चचानुपसर्गे'' इति कर्मणि यत् उपसृष्टात्तु ण्यत् ( प्रगाद्यमिति निगदः ) "नौ गदनदपठस्वनः'' इति पक्षे ऽप् अन्यदाघइ ( निगादः अनुगदतीत्यानुगादिकः ) "अनुगादिनष्टक्'' इति स्वार्थे ठक् अस्मादेव निपातनाण्णिनिः न त्वयं केवलं प्रयोगार्हः, ठको नित्यत्वादिति न्यासपदमज्जर्यादिषु कर्मव्यतिहारे नास्य तङस्ति [ प्रतिषेधे हसादीनामुपसंख्यानम् ] इति निषेधात् हसादयो हसिप्रकारास्ते च शब्दनक्रियाः स्तनगदी देवशब्द इति चुरादौ 52
कृदन्तरूपमाला
Sanskrit
1 {@“गद व्यक्तायां वाचि”@} 2 ‘णौ देवशब्दे गदयेत्, व्यक्तवाचि गदेच्छपि।’ 3 इति देवः।
गादकः-दिका, गादकः-दिका, जिगदिषकः-षिका, जागदकः-दिका
गदिता-त्री, गादयिता-त्री, जिगदिषिता-त्री, जागदिता-त्री
4 व्यतिगदन् 5 -न्ती, प्रणिगदन्-न्ती 6, गादयन्-न्ती, जिगदिषन्-न्ती
गदिष्यन्-न्ती-ती, गादयिष्यन्-न्ती-ती, जिगदिषिष्यन्-न्ती-ती
-- -- गादयमानः, गादयिष्यमाणः, -- जागद्यमानः, जागदिष्यमाणः
सुगद्-सुगदौ-सुगदः
-- -- -- गदितम्-तः- 7 तवान्, गादितः, जिगदिषितः, जागदितः-तवान्
गदः, 8 आनुगादिकः, गादः, जिगदिषुः, जागदः
9 गदितव्यम्, गादयितव्यम्, जिगदिषितव्यम्, जागदितव्यम्
गदनीयम्, गादनीयम्, जिगदिषणीयम्, जागदनीयम्
10 गद्यम्, 11 प्रगाद्यम्, गाद्यम्, जिगदिष्यम्, जागद्यम्
ईषद्गदः-दुर्गदः-सुगदः
-- -- -- गद्यमानः, गाद्यमानः, जिगदिष्यमाणः, जागद्यमानः
12 गदः, 13 गादः, 14 गद्गदः, 15 निगदः 16, निगादः, गादः, जिगदिषः, जागदः
गदितुम्, गादयितुम्, जिगदिषितुम्, जागदितुम्
17 गदा, गादना, जिगदिषा, जागदा
गदनम्, गादनम्, जिगदिषणम्, जागदनम्
गदित्वा, गादयित्वा, जिगदिषित्वा, जागदित्वा
प्रणिगद्य, प्रणिगाद्य, प्रजिगदिष्य, प्रजागद्य
गादम् २, गदित्वा २, गादम् २, गादयित्वा २, जिगदिषम् २, जिगदिषित्वा २, जागदम् २
जागदित्वा २।
प्रासङ्गिक्यः
01
=>
 (३७२)
02
=>
 (१-भ्वादिः-५२। सक। सेट्। पर।)
03
=>
 (श्लो। ११०)
04
=>
 [[२। ‘प्रतिषेधे हसादीनाम्--’ (वा। १-३-१५) इत्यत्रास्य धातोः ग्रहणान्न कर्मव्यतीहारे तङ्।]]
05
=>
 [[C। ‘पलान्यखाद्यानि खदन् बदद्वपुः गदन् अवाच्यानि रदन् सतां मनः। नदन् मदादर्दितसङ्क्षयोऽधुना क्षणं खलो नर्दतु गर्दभस्वरैः।।’ धा। का। १-८।]]
06
=>
 [[३। ‘नेर्गदनद--’ (८-४-१७) इत्यादिना णत्वम्।]]
07
=>
 [[ड्। ‘इति निगदितवन्तं राघवस्तं जगाद व्रज भरत गृहीत्वा पादुके त्वं मदीये। च्युतनिखिलविशङ्कः पूज्यमानो जनौघैः सकलभुवनराज्यं कारयास्मन्मतेन।।’ भ। का। ३-५६।]]
08
=>
 [[४। अनुगदतीत्यनुगादी। ‘अनुगादिनष्ठक्’ (५-४-१३) इति स्वार्थे ठक्।]]
09
=>
 [पृष्ठम्०३६७+ २५]
10
=>
 [[१। ‘गदमदचरयमश्चानुपसर्गे’ -- (३-१-१००) इति यत्। सोपसर्गात् तु ण्यदेव। निगाद्यमिति यथा।]]
11
=>
 [[आ। ‘लभ्या कथं नु वैदेही शक्यो द्रष्टुं कथं रिपुः। सत्यः कथं वियोगश्च गद्यमेतत् त्वया मम।।’ भ। का। ६-४७।]]
12
=>
 [[२। ‘पुंसि संज्ञायां घः’ (३-३-११८) इति रोगार्थे घः।]]
13
=>
 [[३। ‘हलश्च’ (३-३-१२१) इति घञ्।]]
14
=>
 [[४। ‘पृषोदरादीनि--’ (६-३-१०९) इत्यत्र पाठात् गद्गद इति सिद्धिरिति क्षीरतर- ङ्गिणी। अस्पष्टाक्षरं यथा तथोच्चार्यमाण शब्दः गद्गद इत्युच्यते।]]
15
=>
 [[५। ‘नौ गदनद--’ (३-३-६४) इत्यप्।]]
16
=>
 [[B। ‘संचेरुः सहसाः केचिदस्वनाः केचिदाटिषुः। संयामवन्तो यतिवत् निगदानपरेऽमुचन्।।’ भ। का। ७-५७।]]
17
=>
 [[६। ‘षिद्भिदादिभ्यः--’ (३-३-१०४) इत्यत्र पाठात् अङ्।]]
1 {@“गद देवशब्दे”@} 2 अदन्तः।
देवशब्दः = पर्जन्यध्वनिः।
‘स्तन-गदी देवशब्दे’ इति धातुपाठे दृश्यते।
द्विवचननिर्देशोऽयं वैचित्र्यार्थः, इत्याहुः।
अदन्तोऽयम्।
‘स्तन गद--’ इत्येव चान्द्राः पठन्ति।
3 ‘णौ देवशब्दे गदयेत्, व्यक्तवाचि गदेच्छपि’ इति देवः 4।
केचित्तु ‘गदी--’ इति, ईदितं धातुं पठन्ति।
शाकटायनोऽप्येवमेव-- इत्यादिकं सर्वं पुरुषकारादिषु द्रष्टव्यम्।
5 गदनम्--ल्युट्।
‘गण सङ्ख्याने’ 6 इति चौरादिकधातुवत् सर्वाणि रूपाणि ज्ञेयानि।
प्रासङ्गिक्यः
01
=>
 (३७३)
02
=>
 (१०-चुरादिः-१८६१। अक। सेट्। उभ।)
03
=>
 [पृष्ठम्०३६८+ २७]
04
=>
 (११०। श्लोकः)
05
=>
 [[आ। ‘क्रुद्धेनाकथि चाप्यवर्यगणने शठ्येन भोः श्वठ्यतां मन्त्री तौ प्रपटय्य पाशवटनैः पापौ विरह्यौ पुरात्। के मूढाः स्तनयित्नुनिर्गदनवत् तूर्यध्वनिं कुर्वते मल्लौघोऽपतयद्रिपुर्न तु पतांचक्रे स पातोचितः।।’ धा। का। ३-५३।]]
06
=>
 (३७१)
Capeller
German
1. गद
m.
 Rede, Spruch (auch
f.
 आ).
2. गद
m.
 Krankheit.
ग॑द hungrig.
Grassman
German
(gada), m., Krankheit, enthalten in agadá
vgl. vigadá.
Burnouf
French
गद गद
m.
 parole, discours.
Lith.
zadas, la
parole
polon. गदच्, parler
irland. gadh, la voix.
गद गद
m.
 maladie.
गद गद
m.
 np. du frère cadet de Kṛṣṇa.
Stchoupak
French
१ गद-
m.
 propos, phrase
n.
 de deux frères de Kṛṣṇa.
गदाग्र-ज-
m.
 frère aîné de Gada, Kṛṣṇa.
२ गद-
m.
 maladie.
1गदाधर- a. qui a une lèvre malade.