गति (gati)

This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

In this section, you'll find information about the dhatus (verbal roots) related to your search. This includes details like dhatu information, forms, and any available commentaries.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

शब्दसागरः

English

 गति m.
  (-तिः)
	 1. Going,  moving,  motion in general.
	 2. March,  proces-
sion. 
	 3. A road,  a way,  a path.
	 4. A period of life,  as age,  youth, 
&c.
	 5. An expedient,  a means of success.
	 6. Knowledge,  wisdom. 
7. A sinus,  a fistular sore.
	 8. Worldly vanity or wickedness.
	 9.
Course of events,  fate,  fortune.
	 10. Resource,  refuge,  asylum. 
	 11.
The diurnal motion of a planet in its orbit,  12. State,  mode of
existence.
 E.
  गम् to go,  affix क्तिन्.

Capeller Eng

English

 ग॑ति f.
  going,  flying,  motion i.g.
  
 going on progress
course,  path,  way,  manner
 getting to obtaining,  acquirement (gen.  ,  loc.
 
or —°)
 going out,  event,  issue
 starting point,  origin,  root,  cause
expedient,  means,  remedy,  refuge
 success,  happiness
 transmigration, 
metempsychosis
 lot,  fate,  condition. 

Yates

English

 गति (तिः) 2.
f.
  Going
 march
 a
period
 a means
 road
 a state or
condition
 a refuge
 fate,  fortune.

Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form

Spoken Sanskrit

English

गति 	-	  gati 	-	 f.
  	-	 stratagem
नीथा 	-	  nIthA 	-	 f.
  	-	 stratagem
उपक्रम 	-	  upakrama 	-	 m.
  	-	 stratagem
कूटोपाय 	-	  kUTopAya 	-	 m.
  	-	 stratagem
व्यपदेश 	-	  vyapadeza 	-	 m.
  	-	 stratagem
उपाय 	-	  upAya 	-	 m.
  	-	 stratagem
योग 	-	  yoga 	-	 m.
  	-	 stratagem
व्यवसाय 	-	  vyavasAya 	-	 m.
  	-	 stratagem
स्खलित 	-	  skhalita 	-	 n.
  	-	 stratagem
समरोपाय 	-	  samaropAya 	-	 m.
  	-	 stratagem of war
स्त्रीमन्त्र 	-	  strImantra 	-	 m.
  	-	  female stratagem
मुख्योपाय 	-	  mukhyopAya 	-	 m.
  	-	  four chief stratagems
क्षुद्रोपाय 	-	  kSudropAya 	-	 m.
  	-	  three minor stratagems
नैकमाय 	-	  naikamAya 	-	 adj.
  	-	  using many artifices or stratagems
भिन्नकूट 	-	  bhinnakUTa 	-	 adj.
  	-	  each employing a different stratagem

गति 	-	  gati 	-	 f.
  	-	 recourse
श्रिति 	-	  zriti 	-	 f.
  	-	 recourse
अपाश्रय 	-	  apAzraya 	-	 m.
  	-	 recourse
उपाश्रय 	-	  upAzraya 	-	 m.
  	-	 recourse
श्रयण 	-	  zrayaNa 	-	 n.
  	-	 recourse to
श्रित 	-	  zrita 	-	 adj.
  	-	  had recourse to
समाश्रित 	-	  samAzrita 	-	 adj.
  	-	  had recourse to
अभिसंश्रयति  { अभिसंश्रि } 	-	  abhisaMzrayati  { abhisaMzri } 	-	 verb 	-	  have recourse to
आगच्छति  { आगम् } 	-	  Agacchati  { Agam } 	-	 verb 	-	  have recourse to
उपक्रमते  { उपक्रम् } 	-	  upakramate  { upakram } 	-	 verb 	-	  have recourse to
उपक्रामति  { उपक्रम् } 	-	  upakrAmati  { upakram } 	-	 verb 	-	  have recourse to
प्रार्थयते  { प्रार्थ् } 	-	  prArthayate  { prArth } 	-	 verb 	-	  have recourse to
समालम्बते  { समालम्ब् } 	-	  samAlambate  { samAlamb } 	-	 verb 	-	  have recourse to
समुपगच्छति  { समुपगम् } 	-	  samupagacchati  { samupagam } 	-	 verb 	-	  have recourse to
समुपैति  { समुपे } 	-	  samupaiti  { samupe } 	-	 verb 	-	  have recourse to
विश्रयते  { विश्रि } 	-	  vizrayate  { vizri } 	-	 verb 	-	  have recourse to
विश्रयति  { विश्रि } 	-	  vizrayati  { vizri } 	-	 verb 	-	  have recourse to
व्यपाश्रयते  { व्यपाश्रि } 	-	  vyapAzrayate  { vyapAzri } 	-	 verb 	-	  have recourse to
व्यपाश्रयति  { व्यपाश्रि } 	-	  vyapAzrayati  { vyapAzri } 	-	 verb 	-	  have recourse to
आतिष्ठति  { आ- स्था } 	-	  AtiSThati  { A- sthA } 	-	 verb 1 	-	  have recourse to

गति 	-	 gati 	-	 m.
  	-	 refuge
शरणार्थी 	-	 zaraNArthI 	-	 f.
  	-	 refugee
निर्वासित 	-	 nirvAsita 	-	 m.
  	-	 refugee
शय्या 	-	  zayyA 	-	 f.
  	-	 refuge
आश्रय 	-	  Azraya 	-	 m.
  	-	 refuge
ओक 	-	  oka 	-	 m.
  	-	 refuge
अपाश्रय 	-	  apAzraya 	-	 m.
  	-	 refuge
अभिसंश्रय 	-	  abhisaMzraya 	-	 m.
  	-	 refuge
आशार 	-	  AzAra 	-	 m.
  	-	 refuge
उपघ्न 	-	  upaghna 	-	 m.
  	-	 refuge
उपाशार 	-	  upAzAra 	-	 m.
  	-	 refuge
उपाश्रय 	-	  upAzraya 	-	 m.
  	-	 refuge
गोष्ठ 	-	  goSTha 	-	 m.
  	-	 refuge
निवात 	-	  nivAta 	-	 m.
  	-	 refuge
परिश्रय 	-	  parizraya 	-	 m.
  	-	 refuge
प्रतिश्रय 	-	  pratizraya 	-	 m.
  	-	 refuge
प्रत्याश्रय 	-	  pratyAzraya 	-	 m.
  	-	 refuge
विषय 	-	  viSaya 	-	 m.
  	-	 refuge
श्रय 	-	  zraya 	-	 m.
  	-	 refuge
सम्प्रश्न 	-	  samprazna 	-	 m.
  	-	 refuge

गति 	-	  gati 	-	 f.
  	-	 motion
ऋति 	-	  Rti 	-	 f.
  	-	 motion
घटना 	-	  ghaTanA 	-	 f.
  	-	 motion
री 	-	  rI 	-	 f.
  	-	 motion
रिङ्गि 	-	  riGgi 	-	 f.
  	-	 motion
रीति 	-	  rIti 	-	 f.
  	-	 motion
विचेष्टा 	-	  viceSTA 	-	 f.
  	-	 motion
द्रु 	-	  dru 	-	 f.
  	-	 motion
पति 	-	  pati 	-	 f.
  	-	 motion
व्राज 	-	  vrAja 	-	 m.
  	-	 motion
गातु 	-	  gAtu 	-	 m.
  	-	 motion
उपवेश 	-	  upaveza 	-	 m.
  	-	 motion
एजथु 	-	  ejathu 	-	 m.
  	-	 motion
कास 	-	  kAsa 	-	 m.
  	-	 motion
चार 	-	  cAra 	-	 m.
  	-	 motion
निष्पन्द 	-	  niSpanda 	-	 m.
  	-	 motion
पक्ष 	-	  pakSa 	-	 m.
  	-	 motion
रण 	-	  raNa 	-	 m.
  	-	 motion
याम 	-	  yAma 	-	 m.
  	-	 motion
वस्क 	-	  vaska 	-	 m.
  	-	 motion

गति 	-	 gati 	-	 f.
  	-	 movement
गति 	-	 gati 	-	 m.
  	-	 refuge
गति 	-	 gati 	-	 f.
  	-	  place of issue
गति 	-	 gati 	-	 f.
  	-	  passage
गति 	-	 gati 	-	 f.
  	-	  means
गति 	-	 gati 	-	 f.
  	-	  meaning
गति 	-	 gati 	-	 f.
  	-	  course of the soul through numerous forms of life
गति 	-	 gati 	-	 f.
  	-	  resource
गति 	-	 gati 	-	 f.
  	-	  obeisance towards
गति 	-	 gati 	-	 f.
  	-	  moving
गति 	-	 gati 	-	 f.
  	-	  issue
गति 	-	 gati 	-	 f.
  	-	  way
गति 	-	 gati 	-	 f.
  	-	  term for prepositions and some other adverbial prefixes when immediately connected with the tenses of a verb or with verbal derivatives
गति 	-	 gati 	-	 f.
  	-	  certain division of the moon's path and the position of the planet in it
गति 	-	 gati 	-	 f.
  	-	  position
गति 	-	 gati 	-	 f.
  	-	  march
गति 	-	 gati 	-	 f.
  	-	  means of success
गति 	-	 gati 	-	 f.
  	-	  passageway
गति 	-	 gati 	-	 f.
  	-	  expedient
गति 	-	 gati 	-	 f.
  	-	  running wound or sore

गति 	-	 gati 	-	 f.
  	-	 movement
आन्दोलन 	-	 Andolana 	-	 n.
  	-	 movement
सारकचालनकीलानि 	-	 sArakacAlanakIlAni 	-	 n.
  	-	 cursor-movementkeys  [ computer ]
सारककीलानि 	-	 sArakakIlAni 	-	 n.
  	-	 cursor-movementkeys  [ computer ]
इञ्जना 	-	  iJjanA 	-	 f.
  	-	 movement
सञ्चार 	-	  saJcAra 	-	 m.
  	-	 movement
व्राज 	-	  vrAja 	-	 m.
  	-	 movement
परिस्पन्द 	-	  parispanda 	-	 m.
  	-	 movement
विन्यास 	-	  vinyAsa 	-	 m.
  	-	 movement
इङ्गित 	-	  iGgita 	-	 n.
  	-	 movement
लुलित 	-	  lulita 	-	 n.
  	-	 movement
बाहुविक्षेप 	-	  bAhuvikSepa 	-	 m.
  	-	  arm movement
मन्दगति 	-	  mandagati 	-	 f.
  	-	  slow movement
जीर 	-	  jIra 	-	 m.
  	-	  quick movement
स्पन्दन 	-	  spandana 	-	 n.
  	-	  quick movement
सोर 	-	  sora 	-	 m.
  	-	  crooked movement
प्रवर्तन 	-	  pravartana 	-	 n.
  	-	  forward movement
तिर्यग्वलन 	-	  tiryagvalana 	-	 n.
  	-	  oblique movement
पश्च-गति 	-	  pazca-gati 	-	 f.
  	-	  backward movement
अधोगति 	-	  adhogati 	-	 f.
  	-	  downward movement

गति 	-	  gati 	-	 f.
  	-	 gait
पदगति 	-	  padagati 	-	 f.
  	-	 gait
व्रज्या 	-	  vrajyA 	-	 f.
  	-	 gait
विक्रम 	-	  vikrama 	-	 m.
  	-	 gait
सन्द्राव 	-	  sandrAva 	-	 m.
  	-	 gait
सम्प्रहार 	-	  samprahAra 	-	 m.
  	-	 gait
प्रगामन् 	-	  pragAman 	-	 n.
  	-	 gait
यात 	-	  yAta 	-	 n.
  	-	 gait
विक्रान्त 	-	  vikrAnta 	-	 n.
  	-	 gait
तीव्रगति 	-	  tIvragati 	-	 f.
  	-	  rapid gait
सिंहविक्रान्त 	-	  siMhavikrAnta 	-	 n.
  	-	  lion's gait
तुरङ्गिणी 	-	  turaGgiNI 	-	 f.
  	-	  kind of gait
अमठ 	-	  amaTha 	-	 m.
  	-	  stately gait
मयूर 	-	  mayUra 	-	 m.
  	-	  kind of gait
मण्डूकगति 	-	  maNDUkagati 	-	 f.
  	-	 gait of a frog
मयूरगति 	-	  mayUragati 	-	 f.
  	-	  peacock's gait
लाब 	-	  lAba 	-	 m.
  	-	  particular gait
चारचण 	-	  cAracaNa 	-	 adj.
  	-	  graceful in gait
सिंहविक्रान्तगामिता 	-	  siMhavikrAntagAmitA 	-	 f.
  	-	  having such a gait
सिंहविक्रान्तगामिन् 	-	  siMhavikrAntagAmin 	-	 adj.
  	-	  having a lion's gait

 
   गति  gati f.
   term for prepositions and some other adverbial prefixes when immediately connected with the tenses of a verb or with verbal derivatives

 
   गति  gati f.
   metempsychosis   
   संसार  saMsAra m.
   metempsychosis    
   पुनर्जन्मन्  punarjanman n.
   metempsychosis      
            

 
   गति  gati f.
   passageway

 
   गति  gati f.
   deportment    
   कार्य  kArya n.
   deportment     
   चर्य  carya n.
   deportment     

Wilson

English

 गति
f.
  (-तिः)
Going,  moving,  motion in general.
March,  procession. 
A road,  a way,  a path.
A period of life,  as age,  youth,  &c.
An expedient,  a means of success.
Knowledge,  wisdom. 
A sinus,  a fistular sore.
Worldly vanity or wickedness.
Course of events,  fate,  fortune.
Resource,  refuge,  asylum. 
The diurnal motion of a planet in its orbit.
State,  mode of existence.
E.
  गम to go,  affix क्तिन.

Apte

English

गतिः [gatiḥ],  f.
  [गम्-भावे क्तिन्]

Motion,  going,  moving,  gait
 गतिर्विगलिता Pt.*
  4.78
 अभिन्नगतयः Ś.*
  1.14
 (न) भिन्दन्ति मन्दां गतिमश्वमुख्यः Ku.*
  1.11 do not mend their slow gait (do not mend their pace)
 so गगनगतिः Pt.*
  1
 लघुगतिः Me.*
  16
 U.*
  6.23.

Access,  entrance
 मणौ वज्रसमुत्कीर्णे सूत्रस्येवा- स्ति मे गतिः R.*
  1.4.

Scope,  room
 अस्त्रगतिः Ku.*
  3.19
 मनोरथानामगतिर्न विद्यते Ku.*
  5.64
 नास्त्यगतिर्मनोरथानाम् V.*
  2.

Turn,  course
 दैवगतिर्हि चित्रा,  Mu.*
  7.16.

Going to,  reaching,  obtaining
 वैकुण्ठीया गतिः Pt.*
  1 obtaining Heaven. 

Fate,  issue
 भर्तुर्गतिर्गन्तव्या Dk.*
  13.

State,  condition
 दानं भोगो नाशस्तिस्रो गतयो भवन्ति वित्तस्य Bh.*
  2.43
 Pt.*
  1.16.

Position,  station,  situation,  mode of existence
 परार्ध्यगतेः पितुः R.*
  8.27
 कुसुमस्तबकस्येव द्वे गती स्तो मनस्विनाम् Bh.*
  2.14
 Pt.*
  1.41, 42.

A means,  expedient,  course,  alternative
 अनुपेक्षणे द्वयी गतिः Mu.*
  3
 का गतिः what help is there,  can't help (oft en used in dramas) Pt.*
  1.319
 अन्या गतिर्नास्ति K.*
  158
 cf.
   also अगतिका हि एषा गतिः यत् कृत्स्नसंयोगे सति विकल्पसमुच्चयौ स्याताम् ŚB. on MS.*  1.5.47.

Recourse,  shelter,  refuge,  asylum,  resort
 विद्यमानां गतिर्येषाम् Pt.*
  1.32, 322
 आसयत् सलिले पृथ्वीं यः स मे श्रीहरिर्गतिः Sk.

Source,  origin,  acquisition
 क्रियाविशेषबहुलां भोगैश्वर्यगतिं प्रति Bg.*
  2.43
 Ms.*
  1.5.

a way,  path.

A march,  procession. 

An event,  issue,  result.

The course of events,  fate,  fortune.

Course of asterisms.

The diurnal motion of a planet in its orbit.

A running wound or sore,  fistula. 

Knowing
 अपेन पूर्वं न मयेति का गतिः Ki.*
  14.15
 knowledge,  wisdom. 

Transmigration,  metempsychosis
 Ms.*
  6.73
12.3, 23, 4-45
 त्यज बुद्धिमिमां गतिप्रवृत्ताम् Bu. Ch.5.36
 Bhāg.*
  1.17.1.

A stage or period of life,  (as शैशव,  यौवन,  वार्धक).

(In gram.
  ) A term for preposition and some other adverbial prefixes (such as अलम्,  तिरस् &c.
 ) when immediately connected with the tenses of a verb or verbal derivatives.

Position of a child at birth.Comp.   -अनुसरः following the course of another.-ऊन a.
  impassable,  desert. -भङ्गः stoppage. -हीन a.
  without refuge,  helpless,  forlorn. 

Apte 1890

English

 गतिः f. [गम्-भावे क्तिन्] 1 Motion,  going,  moving,  gait
 गतिर्विगलिता Pt. 4. 78
 अभिन्नगतयः Ś. 1. 14
 (न) भिंदंति मंदां गतिमश्वमुख्यः Ku. 1. 11 do not mend their slow gait (do not mend their pace)
 so गगनगतिः Pt. 1
 लघुगतिः Me. 16,  10,  46
 U. 6. 23. 
2 Access,  entrance
 मणौ वज्रसमुत्कीर्णे सूत्रस्येवास्ति मे गतिः R. 1. 4. 
3 Scope,  room
 अस्त्रगतिः Ku. 3. 19
 मनोरथानामगतिर्न विद्यते Ku. 5. 64
 नास्त्यगतिर्मनोरथानां V. 2. 
4 Turn,  course
 दैवगतिर्हिचित्रा,  Mu. 7. 16. 
5 Going to,  reaching,  obtaining
 वैकुंठीया गतिः Pt. 1. obtaining Heaven. 
6 Fate,  issue
 भर्तुर्गतिर्गंतव्या Dk. 103. 
7 State,  condition
 दानं भोगो नाशस्तिस्रो गतयो भवंति वित्तस्य Bh. 2. 43
 Pt. 1. 106. 
8 Position,  station,  situation,  mode of existence
 परार्ध्यगतेः पितुः R. 8. 27
 कुसुमस्तबकस्येव द्वे गती स्तो मनस्विनां Bh. 2. 104
 Pt. 1. 41,  420. 
9 A means,  expedient,  course,  alternative
 अनुपेक्षणे द्वयी गतिः Mu. 3
 का गतिः what help is there,  can't help (often used in dramas)
 Pt. 1. 319
 अन्या गतिर्नास्ति K. 158. 
10 Recourse,  shelter,  refuge,  asylum,  resort
 विद्यमाना गतिर्येषां Pt. 1. 320,  322
 आसयत् सलिले पृथ्वीं यः स मे श्रीहरिर्गतिः Sk. 
11 Source,  origin,  acquisition
 Bg. 2. 43
 Ms. 1. 50. 
12 A way,  path. 
13 A march,  procession. 
14 An event,  issue,  result. 
15 The course of events,  fate,  fortune. 
16 Course of asterisms. 
17 The diurnal motion of a planet in its orbit. 
18 A running wound or sore,  fistula. 
19 Knowing
 Ki. 14. 15
 knowledge,  wisdom. 
20 Transmigration,  metempsychosis
 Ms. 6. 73,  12. 3,  23,  40-45. 
21 A stage or period of life (as शैशव,  यौवन,  वार्धक). 
22 (In gram.) A term for prepositions and some other adverbial prefixes (such as अलं,  तिरस् &c.) when immediately connected with the tenses of a verb or verbal derivatives. 
23 Position of a child at birth. 
Comp. 
अनुसरः following the course of another. 
ऊन a. impassable,  desert. 
भंगः stoppage. 
हीन a. without refuge,  helpless,  forlorn. 

Monier Williams Cologne

English

 ग॑ति f.
  going,  moving,  gait,  deportment,  motion in general,  RV.
   v,  64,  3
 VS.
 
 TS.
  &c.
  

 manner or power of going

 going away,  Yājñ.
  iii,  170

 procession,  march,  passage,  procedure,  progress,  movement (e.g. अस्त्र-ग्°,  the going or flying of missile weapons,  R.
  v
 परां गतिं-√ गम्,  ‘to go the last way’,  to die
 दैव-ग्°,  the course of fate,  R.
  vi
 Megh.
  93
 काव्यस्य ग्°,  the progress or course of a poem,  R.
  i,  3,  2)

 arriving at,  obtaining (with gen.
   loc.
  ,  or ifc. ),  ŚBr.
   ix
 MBh.
   &c.
  

 acting accordingly,  obeisance towards (loc.  ),  Āp.
   i,  13 f.
 

 path,  way,  course (e.g. अन्यतरां गतिं-√ गम्,  ‘to go either way’,  to recover or die,  ĀśvŚr.
  ),  R.
 
 Bhag.
  &c.
  

 a certain division of the moon's path and the position of the planet in it (the diurnal motion of a planet in its orbit?),  VarBṛS.
 

 issue,  Bhag.
  iv,  29

 running wound or sore,  Suśr.
 

 place of issue,  origin,  reason,  ChUp.
    i,  8,  4 f.
 
 Mn.
   i,  110
 R.
 
 Mudr.
 

 possibility,  expedient,  means,  Yājñ.
  i,  345
 R.
  i
 Mālav.
  &c.
  

 a means of success

 way or art,  method of acting,  stratagem,  R.
  iii,  vi

 refuge,  resource,  Mn.
   viii,  84
 R.
 
 Kathās.
 
 Vet.
  iv,  20

 cf.
   RTL.
   p.
  260

 the position (of a child at birth),  Suśr.
 

 state,  condition,  situation,  proportion,  mode of existence,  KaṭhUp.
    iii,  11
 Bhag.
 
 Pañcat.
  &c.
  

 a happy issue

 happiness,  MBh.
   iii,  17398

 the course of the soul through numerous forms of life,  metempsychosis,  condition of a person undergoing this migration,  Mn.
  
 Yājñ.
 
 MBh.
   &c.

 manner,  ĀśvGṛ.
  i,  Sch.

 the being understood or meant,  Pat.
 

 (in gram.
  ) a term for prepositions and some other adverbial prefixes (such as अलम् &c.
  ) when immediately connected with the tenses of a verb or with verbal derivatives (cf.   कर्मप्रवचनीय),  Pāṇ.
  i,  4,  60 ff. 
 vi,  2,  49 ff.  and 139
 viii,  1,  70 f.
 

 a kind of rhetorical figure,  Sarasv.
  ii,  2

 a particular high number,  Buddh.
 

 ‘Motion’ (personified as a daughter of Kardama and wife of Pulaha),  BhP.
   iv,  1

 ग॑ति m.
  N.
  of a son of Anala,  Hariv.
  i,  3,  43.

Monier Williams 1872

English

 गति,  इस्,  f. going,  moving,  gait,  carriage,  deport-
ment,  motion in general
 manner or power of going
going away
 procession,  march,  passage,  procedure, 
progress,  movement,  (e. g. अस्त्र-गति,  the going or
flying of arrows
 परां गतिं गम्,  to go the
last way,  i. e. to die
 दैव-गति,  the course of
fate,  fate,  fortune
 काव्यस्य गतिः,  the progress or
course of a poem)
 coming,  arriving at,  obtaining
path,  way,  course
 the course of the asterisms
 (in
astron.) a certain division of the moon's path and
the position of a planet in it
 the diurnal motion
of a planet in its orbit
 issue,  event
 course of events, 
fortune
 an issue,  a running wound or sore
 place of
issue,  origin,  reason
 event,  possibility,  an expedient, 
means
 a means of success,  way,  or art,  me hod of
acting,  stratagem: refuge,  resource
 remedy
 the
position (of a child at birth)
 state,  condition,  situa-
tion,  proportion,  mode of existence,  nature
 a happy
issue,  happiness (e. g. अनुत्तमा गतिः,  the incom-
parable course,  the attainment of eternal bliss),  trans-
migration,  metempsychosis,  the course or migration
of the soul through several bodies,  the condition of
a person undergoing this migration
 manner
 know-
ledge,  wisdom
 (in gram.) a term for prepositions
and some other adverbial prefixes (such as अलम् &c.)
when immediately connected with the tenses of a
verb or with verbal derivatives (see कर्म-प्रव-
चनीय)
 a particular high number
 (गति personified
is a daughter of Deva-hūti and wife of Pulaha.)
—गति-
तालिन्,  ई,  m.,  N. of an attendant of Skanda.
—गति-
भङ्ग,  अस्,  m. stoppage,  impediment to progress.
—गति-मत्,  आन्,  अती,  अत्,  possessed of motion,  in
motion,  moving
 having issues or sores
 connected
with a preposition &c.
 [cf. गति]
—गति-शक्ति, 
इस्,  f. the power of motion.
—गति-हीन,  अस्,  आ,  अम्, 
forlorn,  without resource or refuge.
—गत्य्-अनुसार, 
अस्,  m. following the way of another.
—गत्य्-ऊन,  अस्, 
आ,  अम्,  impassable,  difficult of access,  desert,  helpless.

Macdonell

English

 गति gá-ti,  f.
  gait,  course,  motion,  flight
 🞄going away,  departure
 progress
 success
 🞄attainment (of g.,  lc.,  —°)
 way,  path
 egress,  🞄outlet
 source,  basis
 expedient,  means,  feasibleness
 🞄stratagem
 refuge
 state,  condition,  🞄nature
 transmigration,  human lot
 manner
 🞄preposition or adverb combined with a verb.

Benfey

English

 गति गति,  i. e. गम् + ति,  f.
 
 1. Going, 
Yājñ. 3,  170.
 2. Motion,  Yājñ. 1,  250
Rām.  2,  60,  12.
 3. Course,  Rām.  1,  3, 
2.
 4. Flight,  Rām.  5,  76,  7.
 5. The
transmigration of the souls,  Man.  6,  61.
 6. Gait,  Man.  2,  199.
 7. Attainment, 
Bhag. 2,  43.
 8. Way,  Brāhmaṇ,  1,  35
with परा,  The last way,  i. e. death, 
Brāhmaṇ. 2,  22.
 9. A means of success, 
Kathās. 18,  89.
 10. A stratagem,  Rām. 
6,  92,  6.
 11. Refuge,  Man.  8,  84 (का
गतिस्,  in dramas,  ‘how can it be
helped ?’)
 12. Condition,  Bhag. 4,  17.
 13. Happiness,  MBh. 3,  17389.
 14.
Basis,  Man.  1,  110.
 -- Comp.
 
अ-,  f.
  want
of success,  Vikr. 26,  3. अधोगति,  i. e.
अधस्-, 
 I. f.
  1. going downwards,  Pañc.
i. d. 166. 2. going to hell,  Man.  3, 
17.
 II. adj.
  1. going downwards,  Rām. 
6,  20,  26. 2. going to hell,  Man.  8, 
309. अ-वि-हत- (vb. हन्),  adj.
  whose
course is irresistible,  Megh. 10. आका-
श-,  adj.
  rising to the sky,  Pañc. 48,  7.
आत्मगति,  i. e.
आत्मन्-,  f.
  one's own way
instr. त्या,  by one's own power,  Śāk.
104,  14.
ऊर्ध्व-, 
 I. f.
  going onwards, 
Suśr. 1,  151,  12.
 II. adj.
  rising,  Rām. 
1,  2,  40.
काम-,  adj.
  going as one lists, 
Ragh. 13,  76.
कृष्ण-,  m.
  fire,  MBh.
13,  4071.
गगण-,  adj.
  moving in the
sky,  Megh. 47.
दुस्-,  f.
  1. distress, 
Prab. 49,  9. 2. hell,  MBh. 12,  5593.
दैव-,  f.
  the run of fate,  Rām.  6,  94, 
26.
सदा-,  m.
  1. the sun.  2. wind.
3. the Supreme Spirit. -- Cf.  βάσις.

Hindi

आंदोलन

Apte Hindi

Hindi

गतिः
स्त्री*
  - गम् - क्तिन्
"गति,  गमन,  जाना,  चाल"

गतिः
स्त्री*
  - -
"पहुँच,  प्रवेश"

गतिः
स्त्री*
  - -
"कार्यक्षेत्र,  गुंजायश"

गतिः
स्त्री*
  - -
"मोड़,  चर्या"

गतिः
स्त्री*
  - -
"जाना,  पहुँचना,  प्राप्त करना"

गतिः
स्त्री*
  - -
"भाग्य,  फल"

गतिः
स्त्री*
  - -
"अवस्था,  दशा"

गतिः
स्त्री*
  - -
"प्रस्थापना,  संस्थान,  स्थिति,  अवस्थिति"

गतिः
स्त्री*
  - -
"साधन,  तरकीब,  प्रणाली,  दूसरा उपाय"

गतिः
स्त्री*
  - -
"आश्रय,  रक्षास्थल,  शरण,  शरणागार,  अवलंब"

गतिः
स्त्री*
  - -
"स्रोत,  उद्गम,  प्राप्तिस्थान"

गतिः
स्त्री*
  - -
"मार्ग,  पथ"

गतिः
स्त्री*
  - -
"प्रयाण,  प्रयात्रा"

गतिः
स्त्री*
  - -
"घटना,  फल,  परिणाम"

गतिः
स्त्री*
  - -
"घटनाक्रम,  बाग्य,  किस्मत"

गतिः
स्त्री*
  - -
नक्षत्र पथ

गतिः
स्त्री*
  - -
ग्रह की अपने ही कक्ष में दैनिक गति

गतिः
स्त्री*
  - -
"रिसने वाला घाव,  नासूर"

गतिः
स्त्री*
  - -
"ज्ञान,  बुद्धिमत्ता"

गतिः
स्त्री*
  - -
"पुनःर्जन्म,  आवागमन"

गतिः
स्त्री*
  - -
जीवन की अवस्थाएँ

गतिः
स्त्री*
  - -
उपसर्ग तथा क्रिया विशेषणात्मक अव्यय जबकि यह किसी क्रिया या कृदन्तक से पूर्व लगाये जाये।

Shabdartha Kaustubha

Kannada

गति
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಗಮನ /ನಡಗೆ /ಸಂಚಾರ
निष्पत्तिः - > गल्मृ (गतौ) - "क्तिन्" (३-३-९४)
प्रयोगाः - > "मणौ वज्रसमुत्कीर्णे सूत्रस्येवास्ति मे मतिः"
उल्लेखाः - > रघु० १-४
गति
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ವಸ್ತು /ವಿಷಯ
प्रयोगाः - > "तपः किलेदं तदवाप्तिसाधनं मनोगतानामगतिर्न विद्यते"
उल्लेखाः - > कुमा० ५-६४
गति
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ದಶೆ /ಅವಸ್ಥೆ /ಸ್ಥಿತಿ
प्रयोगाः - > "शरार्थमेष्यत्यथ लप्स्यसे गतिं शिरोमणिं दृष्टिविषज्जिधृक्षतः"
उल्लेखाः - > किरा० १४-२५
गति
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಉಪಪತ್ತಿ /ಉಪಾಯ /ಕಾರ್ಯಸಾಧಿಸುವ ಯುಕ್ತಿ
प्रयोगाः - > "अपक्रमणानुपेक्षणे द्वयी गतिः"
उल्लेखाः - > मुद्रा० ३
गति
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಸ್ಥಾನ
प्रयोगाः - > "गुरुक्रियारम्भफलैरलङ्कृतं गतिं प्रतापस्य जगत्प्रमाथिनः"
उल्लेखाः - > किरा० १४-४२
गति
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಸರಣಿ /ಪದ್ಧತಿ /ಮಾರ್ಗ
गति
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಆಧಾರ /ಆಶ್ರಯ /ರಕ್ಷಣ ಸ್ಥಾನ
प्रयोगाः - > "आत्मैव ह्यात्मनः साक्षी गतिरात्मा तथात्मनः । मावमंस्थाः स्वमात्मानं नृणां साक्षिणमुत्तमम् ॥"
उल्लेखाः - > मनु० ८-८४
गति
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಹೋಗಬೇಕಾದ ಸ್ಥಾನ /ಸೇರಬೇಕಾದ ಜಾಗ
प्रयोगाः - > "उपागमे दुश्चरिता इवापदां गतिं न निश्चेतुमलं शिलीमुखाः"
उल्लेखाः - > किरा० ४-३५
गति
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಪ್ರಮಾಣ /ನಿರ್ಣಯಮಾಡುವ ರುಜುವಾತು /ಗುರುತು
प्रयोगाः - > "कृपेति चेदस्तु मृगः क्षतः क्षणादनेन पूर्वं न मयेति का गतिः"
उल्लेखाः - > किरा० १४-१५
गति
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಸ್ವರೂಪ /ವಸ್ತುಸ್ಥಿತಿ /ನಿಜಸ್ಥಿತಿ
प्रयोगाः - > "चरतस्तपस्तव वनेषु सहा न वयं निरूपयितुमस्य गतिम्"
उल्लेखाः - > किरा० ६-३६
गति
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಪರಿಣಾಮ /ಕೊನೆ /ಅವಸಾನ
गति
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಯಾತ್ರೆ
गति
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ರಕ್ತ ಮೊದಲಾದುವುಗಳ ಸುರಿತ /ದ್ರವವಸ್ತುವು ಪ್ರವಹಿಸುವುದು
गति
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಜ್ಞಾನ /ತಿಳುವಳಿಕೆ
गति
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಕರ್ದಮನ ಕನ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬಳು /ಪುಲಹ ಋಷಿಯ ಪತ್ನಿ
प्रयोगाः - > "पुलहस्य गतिर्भार्या त्रीनसूत सती सुतान्"
उल्लेखाः - > भाग० ४-१-३८
गति
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ನಾಡಿಯ ಹುಣ್ಣು
विस्तारः - > "गतिर्मार्गे दशायां च ज्ञाने यात्राभ्युपाययोः । नाडीव्रणसरण्यां च" - विश्व० ।
गति
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ವ್ಯಾಕರಣದಲ್ಲಿ ಗತಿಸಂಜ್ಞೆಯುಳ್ಳ ಶಬ್ದಗಳು

L R Vaidya

English

 gati {% f. %} 1. Going,  moving,  gait,  motion,  विश्वासोपगमादभिन्नगतयः Sak.i.,  न भिंदंति मंदां गतिमश्वमुख्यः K.S.i.11,  प्रणयातिभूमिमगमन् गतिभिः Sis.ix.78,  Megh.i.16,  19
access,  entrance,  मणौ वज्रसमुत्कीर्णे सूत्र स्येवास्ति मे गतिः R.i.4
scope,  room,  मनोरथानामगतिर्न विद्यते K.S.v.64
state,  condition,  position,  situation,  परार्ध्यगतेः (पितुः) R.viii.27,  मालतीकुसुमस्येव द्वे गती स्तो मनस्विनाम् Bhartr.ii.104,  तिस्रो गतयो भवंति वित्तस्य ii.43
means,  expedient,  coarse,  alternative,  अनुपेक्षणे द्वयी नास्त्येव नास्त्येव गतिरन्यथा Mud.iii. or कलौ नास्त्येव नास्त्येव नास्त्येव गतिरन्यथा
a march,  a procession
an issue,  an event
source,  origin,  acquisition,  एवमाचारतो दृष्ट्वा धर्मस्य मुनयो गतिम् M.i.10,  Bg.ii.43
knowledge,  wisdom
a period of life (as age,  youth &c.)
course of events,  fate,  fortune
recourse,  refuge,  asylum,  गतिरात्मा तथात्मनः M.viii.84
transmigration,  metempsychosis
a running wound,  a sore
the diurnal motion of a planet in its orbit (in astronomy)
a term for propositions and some other adverbial prefixes when immediately connected with the tenses of a verb or verbal derivatives (in gram.).

भूतसङ्ख्या

Sanskrit

४,  अपस्,  अब्धि,  अम्बु,  अम्बुधि,  अम्बुनिधि,  अम्भोधि,  अम्भोनिधि,  अय,  अर्णव,  आप,  आम्नाय,  आय,  आश्रम,  उदधि,  उदन्वान्,  उपाय,  कषाय,  कृत,  केन्द्र,  कोष्ठ,  गति,  जल,  जलधि,  जलनिधि,  तुरीय,  तुर्य,  तोय,  दिक्,  दिश्,  दिशा,  ध्यान,  नदी,  निगम,  निम्नगेश,  नीरधि,  नीरनिधि,  पयोधि,  पयोनिधि,  पाथ,  पाथोधि,  पितामहास्य,  प्रणिम्नगेश,  बन्ध,  बन्धु,  ब्रह्मोद्भव,  महोर्मि,  महोर्मिक,  माल,  युग,  लवणोद,  लोकपाल,  वर्ण,  वारिधि,  वारिनिधि,  वार्धि,  विषधि,  विषनिधि,  वेद,  श्रुति,  सञ्ज्ञा,  समुद्र,  सलिलाकर,  सागर,  सुख

Bopp

Latin

 गति f. (r. गम् ire,  s. ति,  gr. 616.)
1) itio,  itus,  iter. BR. 1.
35. 2. 22. BH. 4. 17. 6. 45. 8. 26.
2) perfugium,  refugium.
BR. 1. 25. (Hib. gaeth ventus,  v. सदागति,  सततग.)

Anekartha-Dvani-Manjari

Sanskrit

रीढा
स्त्री
रीढा,  अवज्ञा,  गति
अवज्ञा कथ्यते रीढा रीढा गतिरपीष्यते ॥ २७ ॥
verse 2.1.1.27
page 0009

Edgerton Buddhist Hybrid

English

 gati,  f., 
(1) (= Pali id.) state of existence into which rebirth is possible
 destiny,  (future) state. As in Pali,  there are normally five: hell (naraka,  niraya
 nairayika),  animals (tiryak,  tiryagyoni,  tiryaggata),  ghosts (preta,  yamaloka,  °kika),  gods,  men
 or six,  with addition of asuras. The first three are evil,  durgati (tisṛṇāṃ durgatīnāṃ SP 〔260.8〕,  listed 9),  or apāya,  q.v. A brief summary of the 5 or 6 gati in LaVallée Poussin,  AbhidhK. 〔iii.11〕. Lists of 5,  [Page209-a] Samādh 〔19.17〕
 Divy 〔300.10—11〕
 〔301.20〕
 of 6,  Dharmas 〔57〕
 SP 〔244.12—14〕
 without listing,  aniṣṭa-gati-(= durgati)-traya-,  and abhimata-gati-dvaya- (= gods and men),  Av 〔i.244.14〕
 pañca-gati- SP 〔131.16〕
 LV 〔173.16〕
 ṣaḍgati-,  v.l. pañcagati-,  SP 〔135.14〕,  ṣaṭsu gatiṣu,  or (vss) ṣaṭsū gatīṣū,  gatīṣu ṣaṭsū,  SP 〔6.9〕
 〔9.6〕
 〔48.3〕
 〔54.11〕
 ṣaṭsu gatīhi (loc.!) Mv 〔i.42.17〕 (vs)
 ṣaṭsu gatiṣu 〔337.5〕 (prose)
 six also Mv 〔ii.368.12〕 (text uncertain)
 existence even in the relatively favorable states is still evil,  cf. SP 〔48.3〕 ṣaṭsū gatīṣū parikhidyamānāḥ
 in Śikṣ 〔147.14〕 a totally different list of four (evil) gati is given,  viz. (1) akṣaṇa-gati (see s.v. akṣaṇa),  (2) going to a Buddha-field which contains no Buddha,  (3) birth in a heretical family,  (4) sarvadurgatigati
(2) a high number: Mvy 〔7800〕
 〔7930〕 (cited from Gv)
 〔8026〕
 Gv 〔106.20〕
 〔134.5〕
(3) in gatiṃ-gata,  q.v.,  perhaps to be taken in the sense of understanding,  comprehension,  knowledge
 Tib. in this cpd. renders rtogs pa,  understanding,  and uses the same translation when gati is associated with such words as smṛti,  mati,  as in LV 〔8.2〕 smṛti-mati-gati-dhṛty-uttapta-
 see s.v. gatima(nt). See next two.

Indian Epigraphical Glossary

English

 gati (IE 7-1-2
 EI 25),  ‘four’
 also explained as five in
number (EI 19).

Lanman

English

 gáti,  f.
	—1. a going,  way of going,  ability
to go
	—2. progress,  18^18
 eventus,  issue, 
20^13
	—3. way of escape,  refuge,  52^15
	—4. the way or course esp. of the soul
through different bodies,  metempsychosis
and so,  a condition of the soul during these
transmigrations,  a man's lot or fate,  53^12, 
65^10,  66^6,  66^21 ff. [√gam,  1157: cf. βά-σι-ς, 
‘going,  power to go.’]

Abhyankara Grammar

English

गति  (1) lit. motion
 stretching out,  lengthening of a syllable. The word is explained in the Prātiśakhya works which define it as the lengthening of a Stobha vowel with the utterance of the vowel इ or उ after it,  e.g. हाइ or हायि for हा
 simi- larly आ-इ or अा -यि 
 (2) a tech- nical term used by Pāṇini in con- nection with prefixes and certain indeclinables which are called गति,  cf. P.I.4.60-79. The words called gati can be compounded with the following word provided the latter is not a verb,  the compound being named tatpuruṣa e.g,  प्रकृतम् ,  ऊरीकृत्य cf. P.II.2.18
 the word गति is used by Pāṇini in the masculine gender as seen in the Sūtra गतिरनन्तरः P.VI. 2.49 and hence explained as form- ed by the addition of the affix क्तिच् to गम्,  the word being used as a technical term by the rule क्तिच्क्तौ च संज्ञायाम् P.III.3.174
 (3) realization,  understanding
 cf. उभयगतिरिह भवति Par. Śek. Pari.9
 सांप्रतिकाभावे भूतपूर्वगतिः Par. Śek. Pari 76
 अगत्या हि परिभाषा अाश्रीयते Puruṣottamadeva Pari. Pāṭha 119.

Schmidt Nachtrage zum Sanskrit Worterbuch

German

 गति Verständnis,  Mahāvy. 142. गतिं गतः zum Verständnis gelangt,  verstehend,  ebenda und 30,  62. उपाय कौशल्यगतिं गतः Saddh. P. 122. Vgl. 1. s).

Wordnet

Sanskrit

Synonyms:
  अवस्था,  परिस्थितिः,  पदवी,  दशा,  स्थानं,  संस्थानं,  भावः,  वृत्तिः,  पदं,  गति,  भूमिः
noun
 
एका विशेषस्थितिः।
 "मम परिस्थित्यां भवान् किं कुर्यात्।"

Sanskrit Tibetan

Tibetan

khas blangs
१) अधिवासित २) अनुज्ञा ३) अनुमत ४) उपगम ५) ऊररीकृत ६) गति ७) नियम ८) यम ९) संविद्

khong du chud pa
१) अधिगत २) अधिगम ३) अधिगमन ४) अनुप्रविष्ट ५) अर्थम् ६) अवगति ७) अवगम ८) अवबुद्ध ९) अवबुद्ध्यन्ते १०) अवबोध ११) अवसित १२) अवस्यत्१३) अवस्यति १४) उपगत १५) गत १६) गति १७) गतिंगतः १८) गम्यते १९) चेतना २०) पर्याप्त २१) प्रज्ञा २२) प्रतिपत्ति २३) प्रतिवेध २४) प्रतीति २५) बुद्ध २६) बोद्ध्र २७) बोध २८) बोधित २९) विवेचयति ३०) वेदित ३१) व्युत्पत्ति ३२) व्युत्पादन

bgoms pa
१) गति २) भावित ३) लंघन

bgrod pa
१) अयन २) गत ३) गति ४) यात्रा ५) यान

gro ba'i rgyud
गति

rgyud
१) आहार २) उपचार ३) एकसंतान ४) गति ५) चरित ६) तन्तु ७) तन्त्र ८) धार ९) निबन्ध १०) प्रवेश ११) युग १२) वर्तनी १३) विचार १४) संतति १५) संतान १६) सन्धि १७) समुदाचार १८) स्रोतस् १९)

अभिधानचिन्तामणिः

Sanskrit

--source--
 
गतिर्नाडीव्रणे वृद्धिः कुरण्डश्चाण्डवर्धने ।
-wordlist-
 
गति (स्त्री),  नाडीव्रण (पुं),  वृद्धि (स्त्री),  कुरण्ड (पुं),  अण्डवर्धन (क्ली)

--source--
 
गतौ वीङ्खा विहारेर्यापरिसर्पपरिक्रमाः ॥ १५०० ॥
-wordlist-
 
गति (स्त्री),  वीङ्खा (स्त्री),  विहार (पुं),  ईर्या (स्त्री),  परिसर्प (पुं),  परिक्रम (पुं)

अभिधानरत्नमाला

Sanskrit

गति
गति,  वीखा,  विहार,  परिसर्प,  परिक्रम
गतिर्वीखा विहारः स्यात्परिसर्पः परिक्रमः ॥ ७२६ ॥
verse 4.1.1.726
page 0084

व्रज्या
व्रज्या,  अट्या,  गति
परिव्रज्या व्रतादानं व्रज्याऽट्या च गतिः स्मृता ॥ ७७६ ॥
verse 4.1.1.776
page 0089

दशा
दशा,  गति,  कर्मविपाक
कर्मविपाकेऽपि दशागती स्मृते काननेऽपि दवदावौ ।
verse 5.1.1.799
page 0092

Mahabharata

English

Gati = Śiva (1000 names^2).

शब्दकल्पद्रुमः

Sanskrit

 गतिः,  स्त्री,
   (गम् + भावे क्तिन् ।) गमनकर्म्म ।(यथा,  रघुवंशे । १ । ४ ।“अथवा कृतवाग्द्वारे वंशेऽस्मिन् पूर्व्वसूरिभिः ।मणौ बज्रसमुत्कीर्णे सूत्रस्येवास्ति मे गतिः ॥
”)तत्पर्य्यायः । वर्त्तते १ अयते २ लोटते ३लोठते ४ स्यन्दते ५ कसति ६ सर्पति ७ स्यमति ८स्रवति ९ स्रंशते १० अवति ११ श्चोतति १२ध्वंसति १३ वेनति १४ मार्ष्टि १५ गुरण्यति १६शवति १७ कालयति १८ पेलयति १९ कण्टति २०पिस्यति २१ विस्यति २२ मिस्यति २३प्रवते २४ प्लवते २५ च्यवते २६ कवते २७गवते २८ नवते २९ क्षोदति ३० नक्षति ३१सक्षति ३२ म्यक्षति ३३ सचति ३४ ऋच्छति ३५तुरीयति ३६ चतति ३७ अतति ३८ गाति ३९इयक्षति ४० सश्चति ४१ सरति ४२ रंहति ४३यतते ४४ भ्रमति ४५ धजति ४६ रजति ४७लजति ४८ क्षियति ४९ घमति ५० मिनाति ५१ऋण्वति ५२ ऋणोति ५३ स्वरति ५४ सिसर्त्ति ५५वेषिष्टिः ५६ योषिष्टिः ५७ ऋणाति ५८ ऋयते ५९तेजति ६० दध्यति ६१ दध्नोति ६२ युध्यति ६३घन्वति ६४ अरुषति ६५ आर्य्यन्ति ६६ डीयते ६७तकति ६८ टीयते ६९ इषति ७० फणति ७१हनति ७२ अर्द्धति ७३ मर्द्दति ७४ ससृते ७५नसते ७६ हर्षति ७७ इयर्त्ति ७८ ईर्त्ते ७९ईङ्खते ८० ज्रयति ८१ स्वात्रति ८२ गन्ति ८३आगनीगन्ति ८४ जंगन्ति ८५ जिन्वति ८६जसति ८७ गमति ८८ ध्रति ८९ ध्नाति ९०ध्रयति ९१ वहते ९२ रथर्य्यति ९३ जेहते ९४स्वःकति ९५ क्षुम्पति ९६ प्साति ९७ वाति ९८याति ९९ दृयति १०० द्राति १०१ डूलति १०२एजति १०३ जमति १०४ जवति १०५ वञ्चति १०६अनिति १०७ पवते १०८ हन्ति १०९ सेधति ११०अगन् १११ अजगन् ११२ जिगाति ११३ पतति११४ इन्वति ११५ द्रमति ११६ द्रवति ११७ वेति११८ हयन्तात् ११९ एति १२० जगायात् १२१अयुथुः १२२ । इति द्वाविंशं शतं गतिकर्म्म ।इति वेदनिघण्टौ २ अध्यायः ॥
 (गम्यतेऽस्या-मिति । गम् + अधिकरणे क्तिन् ।) मार्गः ।(यथा,  भगवद्गीतायाम् । ८ । २६ ।“शुक्लकृष्ण गती ह्येते जगतः शाश्वते मते ।एकया यात्यनावृत्तिमन्यया वर्त्तते पुनः ॥
”)दशा । (यथा,  तत्रैव । ६ । ३७ ।“अयतिः श्रद्धयोपेतो योगाच्चलितमानसः ।अप्राप्य योगसंसिद्धिं कां गतिं कृष्ण ! गच्छति ॥
”गम्यते ज्ञायतेऽनया । करणे क्तिन् ।) ज्ञानम् ।(यथा,  श्रीमद्भागवते । ७ । ५ । ३१ ।“न ते विदुः स्वार्थगतिं हि विष्णुंदुराशया ये बहिरर्थमानिनः ।अन्धा यथान्धैरुपणीयमानास्तेऽपीशतन्त्र्यामुरुदाम्नि बद्धाः ॥
”“स्वस्मिन्नेव आत्मन्येव अर्थः प्रयोजनं येषां तेस्वार्थास्तत्त्वविदस्तेषां गतिर्ज्ञानस्वरूपं विष्णुंदुराशया वहिरर्थमानिनो न विदुः जानन्ति ।”इति तट्टीकायां स्वामी ॥
) यात्रा । (गम्यतेप्राप्यतेऽनया इति । गम् + करणे क्तिन् ।)अभ्युपायः । (यथा,  महाभारते । १३ । १४९ । ६१ ।“यज्ञ इज्यो महेज्यश्च क्रतुः सत्रं सतां गतिः ॥
”)नाडीव्रणम् । सरणी । इति मदिनी । १४ ॥
(गम् + भावे क्तिन् । परिणति । यथा,  किराता-र्जुनीये । १० । ४० ।“मदनमुपदधे स एव तासादुरधिगमा हि गतिः प्रयोजनानाम् ॥
”“गतिः प्ररिणतिः ।” इति तट्टीकाकृन्मल्लि-नाथः ॥
 प्रमाणम् । यथा,  तत्रैव । १४ । १५ ।कृपेति चेदस्तु मृगः क्षतः क्षणा-दनेन पूर्व्वं न मयेति का गतिः ॥
“मया नेत्यत्र का गतिः किं प्रमाणम् ।” इतितट्टीकायां मल्लिनाथः ॥
 मन्यते इति । गम् +कर्म्मणि क्तिन् । स्वरूपम् । यथा,  तत्रैव । ६ । ३६ ।चरतस्तपस्तव वनेषु सहान वयं निरूपयितुमस्य गतिम् ।”“तव वनेषु तपश्चरतोऽस्य गतिं स्वरूप निरू-पयितुम् ।” इति मल्लिनाथः ॥
 विषयः । यथा, कुमारे । ५ । ६४ ।“तपः किलेदं तदवाप्तिसाधनंमनोरथानामगतिर्न विद्यते ।”“मनोरथानां कामानां अगतिः अविषयःइति मल्लिनाथः ॥
 कर्म्मफलम् । यथा,  भगव-द्गीतायाम् । । ९ । १८ ।“गतिर्भर्त्ता प्रभुः साक्षी निवासः शरणं सुहृत् ॥
”“गतिः कर्म्मफलम् ।” इति शाङ्करभाष्यम्ग्रहभेदेन गतिभेदो यथा,  --“अदृश्यरूपा कालस्य मूर्त्तयो भगणाश्रिताः ।शीघ्रमन्दोच्चपाताख्या ग्रहाणां गतिहेतवः ॥
”इति सूर्य्यसिद्धान्तः ॥
तत्र तु नक्षत्रभेदेन बुधग्रहस्य गतिभेदो यथा, बृहत्संहितायाम् । ७ अध्याये ।“नोत्पातपरित्यक्तः कदाचिदपि चन्द्रजो व्रज-त्युदयम् ।जलदहनपवनभयकृत् धान्यार्घक्षयविवृद्ध्यै वा ॥
विचरच्छ्रवणधनिष्ठा प्राजापत्येन्दुविश्वदैवानि ।मृद्नन् हिमकरतनयः करोत्यवृष्टिं सरोगभयाम् ॥
रौद्रादीनि मघान्तान्युपाश्रिते चन्द्रजे प्रजापीडा ।शस्त्रनिपातक्षुद्भयरोगानावृष्टिसन्तापैः ॥
हस्तादीनि विचरन् षडृक्षाण्युपपीडयन् गवा-मशुभः ।स्नेहरसार्घविवृद्धिं करोति चोर्व्वीं प्रभूतान्नाम् ॥
आर्य्यम्णं हौतभुजं भद्रपदामुत्तरां यमेशञ्च ।चन्द्रस्य सुतो निघ्नन प्राणभृतां धातुसङ्क्षयकृत् ॥
आश्विनवारुणमूलान्युपमृद्नन् रेवतीञ्च चन्द्रसुतः ।पण्यभिषग्नौजीविकसलिलजतुरगोपघातकरः ॥
पूर्व्वाद्यृक्षत्रितयादेकमपीन्दोः सुतोऽभिमृद्नी-यात् ॥
क्षुच्छस्त्रतस्करामयभयप्रदायी चरन् जगतः ॥
प्राकृतविमिश्रसङ्क्षिप्ततीक्ष्णयोगान्तघोर-पापाख्याः ।सप्तपराशरतन्त्रे नक्षत्रैः कीर्त्तिता गतयः ॥
प्राकृतसंज्ञा वायव्ययाम्यपैतामहानि बहुलाश्च ।मिश्रा गतिः प्रदिष्टा शशिशिवपितृभुजगदैवानि ॥
सङ्क्षिप्तायां पुष्यः पुनर्वसुः फल्गुनीद्वयं चेति ।तीक्ष्णायां भद्रपदाद्वयं सशाक्राश्वयुक् पौष्णम् ॥
योगान्तिकेति मूलं द्वे चाषाढे गतिः सुतस्येन्दोः ।घोराश्रवणस्त्वाष्ट्रं वसुदेवं वारुणं चैव ॥
पापाख्या सावित्रं मैत्रं शक्राग्निदैवतं चेति ।उदयप्रवासदिवसैः स एव गतिलक्षणं प्राह ॥
चत्वारिंशत्त्रिंशद्द्बिसमेता विंशतिर्द्विनवकञ्च ।नव मासार्द्धं दश चैकसंयुताः प्राकृताद्यानाम् ॥
प्राकृतगत्यामारोग्यवृष्टिसस्यप्रवृद्धयः क्षेमम् ।सङ्क्षिप्तमिश्रयोर्मिश्रमेतदन्यासु विपरीतम् ॥
ऋज्व्यतिवक्रा वक्रा विकला च मतेन देवल-स्यैताः ।पञ्च चतुर्द्ब्येकाहा ऋज्व्यादीनां षडभ्यस्ताः ॥
ऋज्वी हिता प्रजानामतिवक्रार्थं गतिर्वि-नाशयति ।शस्त्रभयदा च वक्रा विकला भयरोगसञ्जननी ॥
पौषाषाढश्रावणवैशाखेष्विन्दजः समाघेषु ।दृष्टो भयाय जगतः शुभफलकृत् प्रोषितस्तेषु ॥
कार्त्तिकेऽश्वयजि वा यदि मासेदृश्यते तनुभवः शिशिरांशोः ।शस्त्रचौरहुतभुग्गदतोय-क्षुद्भयानि च तदा विदधाति ॥
रुद्धानि सौम्येऽस्तमिते पुराणियान्युद्गते तान्युपयान्ति मोक्षम् ।अन्ये तु पश्चादुदिते वदन्तिलाभः पुराणां भवतीति तज्ज्ञाः ॥
हेमकान्तिरथवा शुकवर्णःसम्यकेन मणिना सदृशो वा ।स्निग्धमूर्त्तिरलघुश्च हितायव्यत्यये न शुभकृच्छशिपुत्रः ॥
”अन्येषामपि ग्रहाणां गतिस्तत्रव क्रमशो विशे-षतो द्रष्टव्या ॥
)

वाचस्पत्यम्

Sanskrit

 गति स्त्री गम--भावे क्तिन् । १ गमने । “सूत्रस्येवास्ति मेगतिः” रघुः । “प्रणयातिभूमिमगमयत् गतिभिः”माघः । “उपागमे दुश्चरिता इवापदां गतिं न निश्चेतु-मलं शिलीमुखाः” किरा० । २ परिणामे च “दुरधिगमा-हि गतिः प्रयोजनानाम्” किरा० । “गतिः परिणामः”मल्लि० । ३ ज्ञाने । करणे क्तिन् । ४ प्रमाणे च । “अनेनपूर्वं न मयेति का गतिः” किरा० “का गतिः किं प्रमा-णम्” मल्लि० । आधारे क्तिन् । ५ सरणौ पथि “भिन्नगति-र्हि लोकः” रघुः । ६ स्थाने च । “कां गतिं कृष्ण! गच्छति”गीता “गतिं प्रतापस्य जलत्प्रमाथिनः” किरा० “गतिंस्थागम्” मल्लि० । गम्यते कर्म्मणि क्तिन् । ७ स्वरूपे“न वयं निरूपयितुमस्य गतिम्” किरा० “गतिंस्वरूपम्” मल्लि० । ८ विषवे च “मनोरथानामगतिर्नविद्यते” कुमा० “अगतिरविषयः” मल्लि० । भावे क्तिन् ।९ यात्रायाम् । करणे क्तिन् १० अभ्युपाये “कलौ नास्त्येवनास्त्येव नास्त्येव गतिरन्यथा” पुरा० । ११ नाडीव्रणेमेदि० । पक्षिग्रहगतिभेदाश्च खगगतिशब्दे २४१५ पृ०उक्ताः । वृह० स० ७ अ० नक्षत्रभेदेन बुधस्य गतिभेदा-स्तत्फलभेदाश्चोक्ता यथा“प्राकृतविमिश्रसङ्क्षिप्ततीक्ष्णयोगान्तवोरपापाख्याः । सप्तपराशरतन्त्रे नक्षत्रैः कीर्तिता गतयः । प्राकृतसञ्ज्ञा १बायव्य १५ याम्य २ पैतामहानि ४ बहुलाश्च ३ । मिश्रा गतिः २ब्रदिष्टा शशि ५ शिव ६ पितॄ १० भुजग ९ दैवानि । सङ्क्षिप्तायां ३पुष्यः पुनर्वसुः फल्गुनीद्वयं चेति । तीक्ष्णायां ४ भाद्रपदाद्वयंसशाक्राश्वयुक् १८ । १ । पौष्णम् २७ । योगान्तिकेति ५ मूलं द्वेचषाढे गतिः सुतस्येन्दोः । घोरा ६ श्रवणस्त्वाष्ट्रं १४ वासवं २३वारुणं २४ चैव,  पापाख्या ७ । सवित्रं १३ मैत्रं १७ शक्राग्नि-दैवतं १६ चेति । उदयप्रवासदिवसैः स एव गतिलक्षणंप्राह । चत्वारिंशत्त्रिंशद्द्विसमेता विंशति २२ र्द्विनवकं च १८ ।नव मासार्धं दश चैकसंयुताः ११ प्राकृताद्यानाम् । प्राकृत-गत्यामारोग्यवृष्टिसस्यप्रवृद्धयः क्षेमभ् । सङ्क्षिप्तमिश्रयो-र्मिश्रमेतदन्यासु विपरीतम् । ऋज्व्यतिवक्रा वक्राविकला च मतेन देवलस्यैताः । पञ्चचतुर्द्व्येकाहाऋजव्यादीनां षडभ्यस्ताः । ऋज्व्यो हिता प्रजानामतिव-क्रार्थं गतिर्विनाशयति । शस्त्रभयदा च वक्रा विकलाभयरोगसञ्जननी ।”पाणिन्युक्तेषु प्रादिषु १२ शब्दविशेषेषु पु०
  ते च “प्रादयः”“उपसर्गाः क्रियायोगे” “गतिश्च” “उर्यादिचिव्डाचश्च”“अनुकरणं चानितिपरम्” “आदरानादरयोः सदसती”भूषणेऽलम् “अन्तरपरिग्रहे” “कणेमनसी” “श्रद्धाप्रती-घाते” “पुरोऽव्ययम्” “अस्तं च” “अच्छ गत्यर्थवदेषु”“अदोऽनुपदेशे” “तिरोऽन्तर्धौ” “विभाषा कृञि”“उपाजेऽन्वाजे” “साक्षात्प्रभृतीनि च” “अनत्याधानेउरसिमनसी” “मध्ये पदे निवचने च” “नित्यं हस्तेपाणावुपयमने” “प्राध्वं बन्धने” “जीविकोपनिषदा-वौपम्ये ।” पा० उक्ताः धातुविशेषयोग एव तत्संज्ञांभजन्ते धातुविशेषाश्च सि० कौ० त० स० प्र० दृश्याः ।तेषाञ्च गतिसंज्ञकानां “गतिर्गतौ” पा० अनुदात्तता ।“सगतिरपि तिङ्” पा० । काष्ठं प्रपचतीत्यादौ अनु-दात्तता । “गतिरनन्तरः” पा० “कर्म्मार्थे क्तान्ते परे-ऽव्यवहितो गतिः प्रकृत्या” । पुरोहितम् । “गतिकारको-पपदानां कृद्भिः समासबचनं प्राक्सुबुत्पत्तेः” वार्त्ति० ।“गतिबुद्ध्यादि” पा० णिचि प्रयोज्यकर्त्तुः कर्म्मत्वम् ग्रामंगमयति देवदत्तम् चैत्रः । गत्यर्थकर्म्मणि द्वितीयाचतुर्थ्यौचेष्टायामनध्वनि” पा० । ग्रामं ग्रामाय वा गच्छति अ-ध्वनि तु मार्गं गच्छति । अचेष्टायां मनसा गच्छति“गत्यर्थाकर्म्मकेत्यादि” पा० कर्त्तरि च क्त । ग्रामं गत-श्चैत्रः चकारात् भावे कर्म्मणि च गतं चैत्रस्य,  गतोग्रामश्चैत्रेण । “क्तोऽधिकरणे च” “ध्रौव्यगतिप्रत्यव-सानेत्यादि” पा० आधारे क्त । “इदं यातं रमापतेः”सि० कौ० । सर्वे गत्यर्था ज्ञानार्थाः प्राप्त्यर्थाश्चेत्युक्तेः“मतिबुद्धिपूजार्थेभ्यश्च” पा० वर्त्तमानेऽपि क्त । शास्त्र-मधिगतम् विप्रेण वर्त्तते,  तेन ज्ञायमानमित्यर्थः । गत्यर्थ-कधातवश्च गणपाणे पठिता एव ज्ञेयाः । वैदिकप्रयोगे तुकेचित्ततोन्येऽपि धातवः समष्ट्या निघण्टौ पठिता यथा“वर्तते । अयते । लोटते । लोठते । स्यन्दते ।कसति । सर्पति । स्यमति । स्रवति । स्रंसते ।अवति । श्चोतति । ध्वंसति । वेनति । मार्ष्टि ।भुरण्यति । शवति । कालयति । पेलयति । कण्ट-ति । पिस्यति । विस्यति । मिस्यति । प्रवते ।प्लवते । च्यवते । कवते । गवते । नवते । क्षोदति ।नक्षति । सक्षति । म्यक्षति । सचति । ऋच्छति ।तुरीयति । चतति । अतति । गाति । इयक्षति ।सश्चति । त्सरति । रंहति । यतते । भ्रमति ।ध्रजति । रजति । लजति । क्षियति । धमति ।मिनाति । ऋण्वति । ऋणोति । स्वरति । सिसर्ति ।वेषिष्टि । योषिष्टि । रिणाति । रीयते । रेजति ।दध्यति । दभ्नोति । युध्यति । धन्वति । अरुषति ।आर्यति । डीयते । तकति । दीयति । ईषति ।फणति । हनति । अर्दति । मर्दति । सर्सृते ।नसते । हर्यति । इयर्ति । ईर्ते । ईङ्खते । ज्रयति ।श्वात्रति । गन्ति । आ गनीगन्ति । जङ्घन्ति ।जिन्वति । जसति । गमति । ध्रति । ध्राति ।ध्रयति । वहते । अथर्यति । जेहते । ष्वःकति ।क्षुम्पति । प्साति । वाति । याति । इषति ।द्राति । द्रूडति । एजति । जमति । जवति ।बञ्चति । अनिति । पवते । हन्ति । सेधति ।अगन् । अजगन् । जिगाति । पतति । इन्वति ।द्रमति । द्रवति । वेति । हयन्तात् । एति ।जगायात् । अयुथुरिति । द्वाविंशशतं गतिकर्माणः ।”एतेषां भ्वाद्यादिगणोयत्वं विकरणादेवावसेयम् ।

Capeller

German

 ग॑ति f.
  Gang,  Weggang,  Fortgang,  Verlauf
das Anlangen,  Erreichen (Gen. , 
Loc. o. —°)
 Weg,  Bahn,  Ausweg, 
Mittel,  Art und Weise,  Verhältnis, 
Zustand,  Lage.

Grassman

German

 gáti,  f.,  der Gang [von gam].
-im {418, 3}.

Burnouf

French

 गति गति f.
  (गम्
 sfx. ति) action d'aller, 
locomotion,  voyage
		 démarche,  maintien de qqn.  qui s'avance
marche des choses,  cours des événements
		 progrès du temps
période dans la vie humaine
		 progrès de l'esprit,  acquisition de
la science.
		 Voie,  chemin,  route
		 moyen,  expédient,  procédé.
Bd. les six voies ou conditions des êtres sensibles,  à savoir celles
des devas,  des hommes,  des génies,  des प्रेतस्,  des brutes et
des damnés.
गतिला f.
  (sfx. इल) départ,  séparation,  adieu.
		 Np.
d'une rivière.
गत्यनुसार m.
  imitation de la démarche de qqn. 

Stchoupak

French

 गति-
 f.
  marche,  démarche,  allure,  mouvement 
 voie,  cours,  destination
 
 métempsychose 
 fait d'arriver à,  d'obtenir,  accès 
 issue,  moyen de
succès,  de salut,  ressource (का गतिः que faire ?) 
 origine,  source 
état,  condition 
 préverbe (gramm. ) 
 -मन्त्- a. mobile.
°भङ्ग- °भेद- m.
  ce qui interrompt le cours,  obstacle.

No entries for this word is found.

What is this? (Hidden Dictionary)

To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.

How to hide/unhide dictionary?

Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.