गतायुस (gatAyusa)
This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.
Warning!
This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.
Apte Hindi
Hindiगतायुस
वि* गत-आयुस -
"जीर्ण, निर्बल, अतिवृद्ध"
वाचस्पत्यम्
Sanskritगतायुस गतं गतप्रायमायुर्जीवनकालोऽस्य । १ प्राप्त-चरमकाले, गतायुर्लक्षणं सुश्रुतेनोक्तं यथा“शरीरशीलयोर्यस्य प्रकृतेर्व्विकृतिर्भवेत् । तस्यारिष्टं स-मासेन व्यासतस्तु निबोध मे । शृणोति विविधान्शब्दान् यो दिव्यानामभावतः । समुद्रपूरमेघानाम-सम्पत्तौ च निःस्वनान् । तान् स्वनान्नावगृह्णातिमन्यते चान्यशब्दवत् । ग्राम्यारण्यस्वनांश्चापि विपरीतान्शृणोत्यपि । द्विषच्छब्देषु रमते सुहृच्छब्देषु कुप्यति । नशृणोति च योऽकस्मात्तं ब्रुवन्ति गतायुषम् । यस्तूष्ण-मिव गृह्लाति शीत, मुष्णञ्च शीतवत् । सञ्जातशीतपिडकोयश्च दाहेन पीड्यते । उष्णगात्रोऽतिमात्रञ्च यः शीतेनप्रवेपते । प्रहारान्नाभिजानाति योऽङ्गच्छेदमथापि वा ।पांशुनेवावकीर्णानि यश्च गात्राणि मन्यते । वर्ण्णान्य-भावराज्यो वा यस्य गात्रे भवन्ति हि । स्नातानु-लिप्तं यञ्चापि भजन्ते नीलमक्षिकाः । सुगन्धिर्वातियोऽकस्मात्तं ब्रुवन्ति गतायुषम् । विपरीतेन गृह्णातिरसान् यश्चोपयोजितान् । उपयुक्ताः क्रमाद्यस्य रसादोषाभिवृद्धये । यस्य दोषाग्निसाम्यञ्च कुर्थ्युर्म्मिथ्योप-योजिताः । यो वा रसान्न संवेत्ति गतासुं तं प्रच-क्षते । सुगन्धिं वेत्ति दुर्गन्धं दुर्गन्धस्य सुगन्धिताम् ।गृह्णीते योऽन्यथा गन्धं शान्ते दीपे च नीरुजः । योवा गन्धान्न जानाति गतासुं तं विनिर्दिशेत् । द्वन्द्वा-न्युष्णहिमादीनि कालावस्था दिशस्तथा । विपरीतेनगृह्णाति भावानन्यांश्च यो नरः । दिवाज्योतींषियश्चापि ज्वलितानीव पश्यति । रात्रौ सूर्य्यं ज्वलन्तंवा दिवा वा चन्द्रवर्चसम् । अमेघोपप्लवे यश्च शक्रचाप-तडिद्गुणान् । तडित्वतोऽसितान् यो वा निर्मले गगनेघनान् । विमानयानप्रासादैर्यश्च सङ्कुलमम्बरम् । यश्चा-निलं मूर्त्तिमन्तमन्तरीक्षञ्च पश्यति । धूमनीहारवासो-भिरावृतामिव मेदिनीम् । प्रदीप्तमिब लोकञ्च यो वाप्लुतमिवाम्भसा । भूमिभष्टापदाकारां लेखाभिर्य्यश्चपश्यति । न पश्यति सनक्षत्रां यश्च देवीमरुन्धतीम् ।ध्रुवमाकाशगङ्गां वा तं वदन्ति गतायुषम् । ज्योत्स्ना-दर्पणतोयेषु छायां यश्च न पश्यति । पश्यत्येकाङ्ग-हीनां वा विकृतां वाऽन्यसत्वजाम् । श्वकाककङ्कगृध्राणांप्रेतानां यक्षरक्षसाम् । पिशाचोरगनागानां भूतानांविकृतामपि । यो वा मयूरकण्ठाभं विधूमं वह्निमी-क्षते । आतुरस्य भवेन्मृत्युः स्वस्थो व्याधिमवाप्नुयात् ।”अधिकं कालचिह्नशब्दे १९९६ पृ० उक्तम् ।
No entries for this word is found.
What is this? (Hidden Dictionary)
To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.
How to hide/unhide dictionary?
Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.