गण्डूष (gaNDUSa)

This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

In this section, you'll find information about the dhatus (verbal roots) related to your search. This includes details like dhatu information, forms, and any available commentaries.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

शब्दसागरः

English

 गण्डूष mf.  (-षः-षा)
	 1. A mouthful.
	 2. A handful.
	 3. A handful of water, 
&c. held in the hollowed palm of the hand for rincing the mouth, 
&c.
	 4. Filling the mouth,  rincing it,  &c.
	 5. The tip of an elephant's
trunk.
 E.
  गड् to drop,  ऊषण् Unadi affix and नुम् inserted.

Capeller Eng

English

 गण्डूष m.
  n.
  a mouthful of water or any other
liquid (for rinsing the mouth or drinking)
 draught,  gulp.  —°पेय a.
 
to be drunk by gulps,  to be devoured (fig.  ).

Yates

English

 गण्डूष (षः-षा) 1.
m.
  f.
  A mouthful
a handful
 a handful of water
rincing the mouth
 tip of the
elephant's trunk.

Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form

Spoken Sanskrit

English

गण्डूष 	-	  gaNDUSa 	-	 adj.
  	-	 draught
इरा 	-	  irA 	-	 f.
  	-	 draught
पीति 	-	  pIti 	-	 f.
  	-	 draught
प्रतिधा 	-	  pratidhA 	-	 f.
  	-	 draught
पीथ 	-	  pItha 	-	 m.
  	-	 draught
रस 	-	  rasa 	-	 m.
  	-	 draught
चुलुक 	-	  culuka 	-	 m.
 n.
  	-	 draught
पानक 	-	  pAnaka 	-	 m.
 n.
  	-	 draught
पान 	-	  pAna 	-	 n.
  	-	 draught
हरस् 	-	  haras 	-	 n.
  	-	 draught
पृष्ठवाह 	-	  pRSThavAha 	-	 m.
  	-	 draught-ox
स्थौरिन् 	-	  sthaurin 	-	 m.
  	-	 draught-ox
सीर 	-	  sIra 	-	 m.
  	-	 draught-ox
वीति 	-	  vIti 	-	 f.
  	-	  full draught
धौरेय 	-	  dhaureya 	-	 m.
  	-	 draught-horse
प्रासङ्ग्य 	-	  prAsaGgya 	-	 m.
  	-	 draught beast
वोढृ 	-	  voDhR 	-	 m.
  	-	 draught horse
उपश्वस 	-	  upazvasa 	-	 m.
  	-	 draught of air
प्रवाहिन् 	-	  pravAhin 	-	 m.
  	-	 draught animal
प्रयोग्य 	-	  prayogya 	-	 m.
  	-	 draught animal

 
   गण्डूष   gaNDUSa   m.
   gargle   
   गण्डूष  gaNDUSa  adj.
   mouthful of water   
   गण्डूष  gaNDUSa  adj.
   draught  
   गण्डूष  gaNDUSa  adj.
   water held in the hollowed palm of the hand for rinsing the mouth   
   गण्डूष  gaNDUSa  adj.
   filling or rinsing the mouth  
   गण्डूष  gaNDUSa  adj.
   nip   
   गण्डूष  gaNDUSa  m.
   mouthful (of water)  
   गण्डूष  gaNDUSa  m.
   tip of an elephant's trunk     
            

Wilson

English

 गण्डूष
mf.  (-षः-षा)
1 A mouthful.
2 A handful.
3 A handful of water,  water,  &c. held in the hollowed palm of the hand for
rincing the mouth,  &c.
4 Filling the mouth,  rincing it,  &c.
5 The tip of an elephant's trunk.
E.
  गड to drop,  ऊषण् Uṇādi affix,  and नुम् inserted.

Apte

English

गण्डूषः [gaṇḍūṣḥ] षा [ṣā],  षा 1 A mouthful,  handful (of water)
 गजाय गण्डूषजलं करेणुः (ददौ) Ku.*
  3.37
 U.*
  3.16
 Māl.
  9.34
 गण्डूषजलमात्रेण शफरी फर्फरायते Udb.

The tip of an elephant's trunk
 Mātaṅga L.
 

A mouthful,  handful in general.

A kind of liquor (मद्य)
 पलाण्डु- गण्डूषयुतान् खादन्ती चैडकान्बहून Mb.
 *  8.44.28. -गण्डूषीकृ To swallow in one draught
 तस्य जह्नुः सुतो गङ्गां गण्डूषीकृत्य यो$पिबत् Bhāg.*
  9.15.3.

Apte 1890

English

 गंडूषः 
षा 1 A mouthful,  handful (of water)
 गजाय गंडूषजलं करेणुः (ददौ) Ku. 3. 37
 U. 3. 16
 Māl. 9. 34
 गंडूषजलमात्रेण शफरी फर्फरायते Udb. 
2 The tip of an elephant's trunk. 
3 A mouthful,  handful in general. 

Monier Williams Cologne

English

 गण्डूष mfn.
   rarely n.
  (f. ,  L.
 ) a mouthful of water,  water &c.
   held in the hollowed palm of the hand for rinsing the mouth,  draught,  nip,  MBh.
   viii,  2051
 Suśr.
 
 Kum.
   iii,  37
 SkandaP.
   &c.
  

 filling or rinsing the mouth,  L.
 

 गण्डूष m.
  the tip of an elephant's trunk,  L.
 

 N.
  of a son of Śūra and brother of Vasu-deva,  Hariv.
  1927 and 1939
 VP.
   iv,  14,  10.

Monier Williams 1872

English

 गण्डूष,  अस्,  आ,  m. f. a mouthful,  a handful
 a
handful of water,  water &c. held in the hollowed palm
of the hand for rincing the mouth &c.
 filling the
mouth,  rincing it,  &c.
 the tip of an elephant's
trunk
 (अस्),  m.,  N. of a son of Śūra and brother
of Vasu-deva.

Macdonell

English

 गण्डूष gaṇḍūṣa,  m.
  n.
  mouthful (of water,  🞄etc.)
 sip
 tip of elephantʼs trunk.

Benfey

English

 गण्डूष गण्डूष (akin to गण्ड), 
m.
  and f.
  षा।
 1. A mouthful,  Daśak.
in Chr. 194,  5 (of honey)
 MBh. 8, 
2051 (of onions).
 2. A mouthful of
water for rinsing the mouth with, 
Bhāg. P. 9,  15,  3.
 3. The tip of an
elephant's trunk,  Kumāras. 3,  37.

Apte Hindi

Hindi

गण्डूषः
पुं*
  - गण्ड् - ऊषन
"मुहभर,  मुट्ठी पर"

गण्डूषः
पुं*
  - -
हाथी के सूँड की नोंक

गण्डूषः
पुं*
  - गण्ड्+ऊषन्
एक प्रकार की शराब

Shabdartha Kaustubha

Kannada

गण्डूष
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಬಾಯಿಯೊಳಗಿನ ನೀರು /ಬಾಯಿ ತುಂಬ ಇರುವ ನೀರು
निष्पत्तिः - > गडि (वदनैकदेशे) - "ऊषन्" (उ० ४-७८)
प्रयोगाः - > "गण्डूषमुज्झितवता पयसः सरोषं नागेन लब्धपरवारणमारुतेन"
उल्लेखाः - > माघ० ५-३६
गण्डूष
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಬಾಯಿ ಮುಕ್ಕಳಿಸಲು ಕೈತುಂಬ ಇರುವ ನೀರು /ಬೆರಳುಗಳನ್ನು ಬಗ್ಗಿಸಿ ಮಡಿಸಿದ ಹಸ್ತದ ಕುಳಿಯಲ್ಲಿ ಇರುವ ನೀರು
गण्डूष
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಆನೆಯ ಸೊಂಡಿಲಿನ ತುದಿ
गण्डूष
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಬಾಯಿ ಮುಕ್ಕಳಿಸುವುದು
विस्तारः - > "गण्डूषो मुखपूर्तौ स्यात् गजहस्ताङ्गुलावपि । प्रसृतिप्रमितेऽपि स्यात्" - हेम० ।

L R Vaidya

English

 gaMqUza {% m. %} 1. A mouthful,  a handful,  गजाय गंडूषजलं करेणुः K.S.iii.37 or गंडूषजलमात्रेण शफरी फर्फरायते
 2. the tip of an elephant’s trunk.

Sanskrit Tibetan

Tibetan

kha skong
१) गण्डूष २) पूरण

kha stong
१) गण्डूष २) पूरण

अभिधानचिन्तामणिः

Sanskrit

--source--
 
प्रसृते तु जलाधारे गण्डूषश्चुलुकश्चलुः ॥ ५९८ ॥
-wordlist-
 
गण्डूष (पुंस्त्री),  चुलुक (पुंस्त्री),  चलु (पुं)

अभिधानरत्नमाला

Sanskrit

गण्डूष
गण्डूष,  मुखपूरण
सिंहनादो भवेत् क्ष्वेडा गण्डूषो मुखपूरणम् ।
verse 4.1.1.785
page 0090

शब्दकल्पद्रुमः

Sanskrit

 गण्डूषः,  पुं,
   (गडि + “गण्डेश्च ।” उणां । ४ । ७८ ।इति ऊषन् ।) मुखपूरणम् । (यथा,  भागवते ।९ । १५ । ३ ।“भीमस्तु विजयस्याथ काञ्चनो होत्रकस्ततः ।तस्य जह्रुः सुतो गङ्गां गण्डषीकृत्य योऽपिबत् ॥
”)हस्तिशुण्डाग्रभागः । प्रसृतिपरिमितम् । इतिमेदिनी । षे ३५ ॥
 (यदाह कश्चित् ।“अगाधजलसञ्चारी विकारी न च रोहितः ।गण्डूषजलमात्रेण शफरी फर्फरायते ॥
”)

वाचस्पत्यम्

Sanskrit

 गण्डूष पु०
  गडि--ऊषन् । १ मुखपूरणे २ मुखान्तर्धृतजलादौच “गण्डूषमुज्झितवता पयसः सरोषम्” माघः । “मु-खोष्णः स्नेहगण्डूषो नस्यं स्नैहिकमेव च” सुश्रु० ।“अपां द्वादशगण्डूषैर्मुखशुद्धिर्विधीयते” आ० त० ।“तस्य जह्नुः सुतो,  गङ्गां गण्डूषीकृत्य योऽपिबत्” भाग०८ । १५ । ३ । “गजाय गण्डूषजलं करेणुः” कुमा० । ३ हस्तिशुण्डाग्रे ४ प्रसृतिपरिमाणे च मेदि० “गण्डूषजलमात्रेणशफरी फर्फरायते” उद्भटः । ५ उन्नतनाभौ च स्त्री टाप्अमरोक्तं स्त्रीत्वमेतदर्थपरमिति शब्दार्थचि० ।गण्डूषकबलधारणादौ विधिश्च भावप्र० दर्शितो यथा“स्नेहक्षीरकषायादिद्रवैः संपूर्णमाननम् । आपूर्य्यस्थीयते तावद्विधिर्गण्डुषघारणे । कफपूर्णास्यतायावच्छेदो दोषस्य वा भवेत् । नेत्रघ्राणस्तुतिर्य्यावत्ता-वद्गण्डूषधारणम् । गण्डूंषान् सुस्थितः कुर्यात्स्विन्नभालगलादिकः । मनुष्यस्त्रींस्तथा पञ्च सप्त वादोषनाशनान् । गलादिक इत्यादि शब्देन गण्डकपोलौगृह्येते सुश्रुतोक्तत्वात् । चतुर्विधः स्याद्गण्डूषःस्नेहनः शमनस्तथा । शोधनो रोपणश्चैव कबलश्चापितादृशः । स्निग्धोष्णैः स्नैहिको वाते,  स्वादुशीतैः प्रसा-दनः पित्ते कट्वम्ललवणैरुष्णैः संशोधनः कफे । कषा-यतिक्तमधुरैः कटूष्णो रोपणो व्रणे । दद्याद्द्रवेषुर्चणञ्च गण्डूषे कोलमात्रकम् । कर्षप्रमाणः कल्कश्चकबले दीयते बुधैः । धार्यन्ते पञ्चमाद्वर्षाद्गण्डूषाःकबलादयः । व्याधेरपचयस्तुष्टिर्वैशद्यं वक्त्रलाघवम् ।इन्द्रियाणां प्रसादश्च गण्डूषे विधृते भवेत् । हरेदास्यस्यवैरस्यं शोषपाकं व्रणं तृषाम् । दन्तचालं च गण्डूषोवैशद्यं तु करोति हि । अथ कबलः बातपित्तकफघ्नस्यद्रव्यस्य कबलं मुखे । अर्द्धं निःक्षिप्य संचर्व्य निष्ठी-वेत्कबले विधिः । कबलः कुरुते काङ्क्षाम्भक्ष्येषु हरतेकफम् । तृष्णां शोफञ्च वैरस्यं दन्तचालञ्च नाशयेत् ।”

Capeller

German

 गण्डूष m.
  n.
  ein Mundvoll Wasser,  Schluck.

Burnouf

French

 गण्डूष गण्डूष m.
  et गण्डूषा f.
  eau que l'on
tient dans le creux de la main pour se rincer la bouche.
		 Rincement de
 la bouche.
		 Le doigt qui termine la trompe de
l'éléphant.

Stchoupak

French

 गण्डूष-
 m.
  (nt.) gorgée d'eau,  de liquide quelconque 
 rinçage de
la bouche 
 -ई-कृ- avaler d'une gorgée.
°पेय- nt. gorgée.

No entries for this word is found.

What is this? (Hidden Dictionary)

To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.

How to hide/unhide dictionary?

Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.