| YouTube Channel

गङ्गाज (gaGgAja)

 
शब्दसागरः
English
गङ्गाज
m.
 (-जः)
1. A name of BHISHMA.
2. A name of the deity KARTI-
KEYA.
E.
 गङ्गा the river goddess, and ज born
the son of GANGA.
Yates
English
गङ्गा-ज (जः) 1.
m.
 A name of
Bhīsh-
ma and of
Kartikeya.
Wilson
English
गङ्गाज
m.
 (-जः)
1 A name of BHĪṢMA.
2 A name of the deity KĀRTTIKEYA.
E.
 गङ्गा the river goddess, and ज born
the son of GAṄGĀ.
Monier Williams Cologne
English
गङ्गा—ज
m.
 ‘the son of Gaṅgā’,
N.
 of the deity Kārttikeya,
MBh.
of Bhīṣma,
L.
Apte Hindi
Hindi
गङ्गाजः
पुं*
 गङ्गा-जः -
भीष्म
गङ्गाजः
पुं*
 गङ्गा-जः -
कार्तिकेय
Shabdartha Kaustubha
Kannada
गङ्गाज
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಭೀಷ್ಮಾಚಾರ್ಯ
गङ्गाज
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಕಾರ್ತಿಕೇಯ
निष्पत्तिः - > जनी (प्रादुर्भावे) - "डः" (३--२-९७)
व्युत्पत्तिः - > गङ्गाया जायते
L R Vaidya
English
gaMgA-ja {% m. %} 1. a name of Bhīshma
2. of Kārtikeya.
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
गङ्गाजः,
पुं,
 (गङ्गायाः गङ्गागर्भात् जायते इति ।जन् + डः ।) भीष्मः । इति शब्दरत्नावली ॥
कार्त्तिकेयः । इति भारतम् ॥
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
गङ्गाज
पु०
 गङ्गातो जायते जन--ड । १ भीष्मे २ कार्त्तिकेयेच तत्र भीष्मस्य गङ्गातो जन्मकथा ।“स राजा शान्तनुर्धीमान् देवराजसमद्युतिः । बभूवमृगयाशीलः सततं वनगोचरः । स मृगान महिषां-श्चैव विनिघ्नन्राजसत्तमः । गङ्गामनुचचारैकः सिद्ध-चारणसेविताम् । स कदाचिन्महाराज! ददर्श परमांस्त्रियम् । जाज्वल्यमानां वपुषा साक्षाच्छियमिवा-पराम् । सर्वानवद्यां सुदतीं दिव्याभरणभूषिताम् ।सूक्ष्माम्बरधरामेकां पद्मोदरसभप्रभाम् । तां दृष्ट्वाहृष्टरोमाऽभूद्विस्मितो रूपसम्पदा । पिबन्निव च नेत्राभ्यांनातृप्यत नराधिपः । सा च दृष्ट्वैव राजानं विचरन्तंमहाद्युतिम् । स्नेहादागतसौहार्द्दा नातृप्यत विला-सिनी । तामुवाच ततो राजा सान्त्वयन् श्लक्ष्णयागिरा । देवी वा दानवी वा त्वं गन्धर्वी वाथवाप्सराः । यक्षी वा पन्नगी वापि मानुषी वासुमध्यमे! । याचे त्वां सुरगर्भाभे! भार्य्या मे भवशोभने ।” भा० आ० ९७ अ० ।“एतत् श्रुत्वा वचो राज्ञः सस्मितं मृदु वल्गु च ।वसूनां समयं स्मृत्वाऽथाभ्यागच्छदनिन्दिता । उवाचचैवं राज्ञः सा ह्लादयन्ती मनो गिरा । भविष्यामिमहीपाल! महिषी ते वशानुगा । यत्तु कुर्य्यामहंराजन्! शुभं वा यदि वाऽशुभम् । न तद्वारयितव्यास्मिन वक्तव्या तथाऽप्रियम् । एवं हि वर्त्तमानेऽहं त्वयिवत्स्यामि पार्थिव! । वारिता विप्रियञ्चोक्ता त्यजेयंत्वामसंशयम् । तथेति राज्ञा सा तूक्ता तदा भरत-सत्तम! । प्रहर्षमतुलं लेभे प्राप्य तं पार्थिवोत्तमम् ।आसाद्य शान्तनुस्ताञ्च बुभुजे कामतो वशी । न प्रष्ट-व्येति मन्वानो न स तां किञ्चिदुक्तवान् । स तस्याःशीलवृत्तेन रूपौदार्य्यगुणेन च । उपचारेण च रहस्तुतोष जगतीपतिः । दिव्यरूपा हि सा देवी गङ्गात्रिपथगामिनी । मानुषं विग्रहं कृत्वा श्रीमन्तं वर-वर्णिनी । भाग्योपनतकामस्य भार्य्योवोपस्थिताऽभवत् ।शान्तनोराजसिंहस्य देवराजसमद्युतेः । सम्भोग-म्नेहचातुर्य्यैर्हावलास्यमनोहरैः । राजानं रमयामासतथा रेमे तयैव सः । स राजा रतिसक्तत्वादुत्तमस्त्री-गुणैर्हृतः । संवत्सरानृतून् मासान् बुबुधे न बहून्गतान् । रममाणस्तया सार्द्धं यथाकामं नरेश्वरःअष्टावजनयत् पुत्रांस्तस्याममरसन्निभान् । जातं जातंच सा पुत्रं क्षिपत्यम्भसि भारत! । प्रीणामि च त्वामि-त्युक्त्वा गङ्गास्रोतस्यमज्जयत् । तस्य तन्न प्रियं राज्ञःशान्तनोरभवत्तदा । न च तां किञ्चनोवाच त्यागा-द्भीतो महीपतिः । अथैनामष्टमे पुत्रे जाते प्रहसती-मिव । उवाच राजा दुःखार्त्तः परीप्सन् सुतमा-त्मनः । मा वधीः कासि कस्यासि किञ्च हंसि सुता-निति । पुत्रघ्नि! सुमहत् पापं संप्राप्तं ते विगर्हिते! ।स्त्र्युवाच । पुत्रकाम! न ते हन्मि पुत्रं पुत्रवतां वर! ।जीर्णोऽस्तु मम वासोऽयं यथा स समयः कृतः । अर्हगङ्गा जह्नुसुता महर्षिगणसेविता । देवकार्य्यार्थसि-द्ध्यर्थमुषिताहं त्वया सह । इमेऽष्टौ वसवो देवामहाभागा महौजसः । वशिष्ठशापदोषेण मानुषत्व-मुपागताः । तेषां जनयिता नान्यस्त्वदृते भुविविद्यते । मद्विधा मानुषी धात्री लोके नास्तीहकाचन । तेषाञ्च जननीहेतोर्मानुषत्वमुपागता । जन-यित्वा वसूनष्टौ जिता लोकास्त्वयाऽक्षयाः । देवानांसमयस्त्वेष वसूनां संश्रितो मया । जातं जातंमोक्षयिष्ये जन्मतो नानुषादिति । तत्ते शापाष्ठि-निर्मुक्ता आपवस्य महात्मनः । स्वस्ति तेऽस्तु गमि-ष्यामि पुत्रं पाहि महाव्रतम् । एष पर्य्यायवासोमे वसूनां सन्निधौ कृतः । मत्प्रसूतं विजानीहिगङ्गादत्तमिमं सुतम्” ९८ अ० ।“स कदाचिन्मृगं विद्ध्वा गङ्गामनुसरन्नदीम् । भागी-रथीमल्पजलां शान्तनुर्दृष्टवान्नृपः । तां दृष्ट्वा चिन्तया-भास शान्तनुः पुरुषर्षभः । स्यन्दते किं त्वियं नाद्यसरिच्छ्रेष्ठा यथा पुरा । ततो निमित्तमन्विच्छन्ददर्शस महामनाः । कुमारं रूपसम्पन्नं वृहन्तञ्चारु-दर्शनम् । दिव्यमस्त्रं विकुर्वाणं यथा देवं पुरन्दरम् ।कृत्स्नां गङ्गा समावृत्य शरैस्तीक्ष्णैरवस्थितम् । तांशरैरावृतां दृष्ट्वा नदीं गङ्गां तदन्तिके । अभवद्विस्मितोराजा दृष्ट्वा कर्मातिमानुषम् । जातमात्रं पुरा दृष्ट्वातं पुत्रं शान्तनुस्तदा । नोपलेमे स्मृतिं धीमानभि-ज्ञातुं तमात्मजम् । स तु तं पितरं दृष्ट्वा मोहया-मास मायया । संमोह्य तु ततः क्षिप्रं तत्रैवान्तर-घीयत । तदद्भुतं ततो दृष्ट्वा तत्र राजा स शान्तनुः ।शङ्कमानः सुतं गङ्गामब्रवीद्दर्शयेति ह । दर्शयामासतं गङ्गा बिभ्रती रूपमुत्तमम् । गृहीत्वा दक्षिणेपाणौ तं कुमारमलङ्कृतम् । अलङ्कृतामाभरणैर्विर-जोऽम्बरघारिणीम् । दृष्टपूर्वामपि स तां नाभ्यजानात्स शान्तनुः । गङ्गोवाच । यं पुत्रमष्टमं राजंस्त्वंपुरा मय्यविन्दथाः । स चायं पुरुषव्याघ्र! सर्वास्त्र-विदनुत्तमः । गृहाणेमं महाराज! मया संवर्द्धितंसुतम् । आदाय पुरुषव्याघ्र! नयस्वैनं गृहं विभो!”भा० आ० १०० अ० “गङ्गाज । लङ्केशवनारिकेतुः” भा० वि०३९ अ० । गङ्गाजेत्यत्र मुद्रितपुस्तके नदीजेति पाठः ।कार्त्तियेस्य गङ्गातो जन्मकथा अग्निगर्भशब्दे ५५ पृ०उक्ता । गङ्गाजातगङ्गातनयादयोऽप्युभयत्र ।