धातुः: खिद्
मूलधातुः: खिद
धात्वर्थः: दैन्ये
गणः: रुधादिः
कर्मकत्वं: अकर्मकः
इट्त्वं: अनिट्
उपग्रहः: आत्मनेपदी
रूपम्: खिन्ते


धातुः: खिद्
मूलधातुः: खिद
धात्वर्थः: परिघाते
गणः: रुधादिः
कर्मकत्वं: सकर्मकः
इट्त्वं: अनिट्
उपग्रहः: परस्मैपदी
रूपम्: खिन्दति


धातुः: खिद्
मूलधातुः: खिद
धात्वर्थः: दैन्ये
गणः: रुधादिः
कर्मकत्वं: अकर्मकः
इट्त्वं: अनिट्
उपग्रहः: आत्मनेपदी
रूपम्: खिद्यते


ADVANCED, Sanskrit to Sanskrit, Madhavlya Dhatu Vritti is about Dhatus

खिदँ खिद (अर्थः)  दैन्ये
(खिन्ते  खिन्दान्ते  खिन्त्से  खिन्दे  खिन्ताम्  खिन्दाताम्  खिन्त्स्व  खिनदै  अखिन्त  अखिन्दाताम्  अखिन्दि  खिन्दीत  चिखिदे  खेत्ता ) इत्यादिखिद्यतिवत्  खिन्दतीति शे गतम्  12

खिदँ खिद (अर्थः)  परिघाते
अनुदात्त उदात्तेत् ( खिन्दति चिखेद चिखिदतुः चिखेदिथ खेत्ता खेत्स्यति खिन्दतु अखिन्दत् खिन्देत् खिद्यात् ) लुङि ( अखैत्सीत् अखैत्ताम् ) "वदव्रज'' इति वृद्धिः झलि सिचो लोपः, ( चिखित्सति चेखिद्यते चेखेत्तिचेखिदीति खेदयति अचीखिदत् खित्त्वा खिन्नः खिदिरम् ) "इषिमदिमुदिखिदिच्छिदिभिदिमन्दिचन्दितिमिमिहिमुहिमुचिरुधिवन्धिशुषिभ्यः किरच्'' इति किरच् खित इति दैन्ये दिवादिपाठादयं कर्मकर्तरीति वदन् वामनो दिवादावस्य पाठं नेच्छति खिद दैन्य इति रुधादौ गतः 152

खिदँ खिद  (अर्थः)  दैन्ये
( खिद्यते चिखिदे खेता खेत्स्यते खिद्यताम् अखिद्यत खिद्येत, खित्सीष्ट अखित्त ) "लिङ्सिचौ'' इति लिङ्सिचोः कित्त्वान्न गुणः ( चिखित्सते ) "हलन्ताच्च'' इति सनः कित्वम् ( चेखिद्यते खेदयति अचीखिसदत् खित्त्वा खिन्नः खिदिरम्,) "इषिमदि'' इत्यादिना किरच् ( 1 ) ( 1 ) खिद्रम्, इषिमदीत्यादिना रक् इति पुस्तकान्तरे पाठ उपलभ्यते, स च वृत्त्यादिबिरोधादुपेक्ष्यः वृत्त्यादिषु च इषिरोऽपिनरित्यादिकमुदाहियते खिद्रमित्यादिक्न्तु "स्फायित_चि' इत्यादिसूत्रेण रका सम्पादितम् खिद्यते इति कर्मकर्तरीति वामन इति स्वामिसुधाकरौ तस्यान्तर्भावितण्यर्थत्वेन रौधादिकस्य सकर्मकस्य खिन्दतीती परिघातार्थस्य स्वतः सकर्मकस्य वा कर्मकर्तरीदं रूपमित्यभिप्रायः एवं वदतोऽस्य श्यनि पाठो नाभिमतःप्रतीयते धातुपाठकोशेषु व्याख्यानेषु च अविगीतः पठ्यते अयं रुधादावपि परिघाते तुदादिः 62

खिदँ खिद  दैन्ये 
- खिन्ते  खिन्दाते  खेत्ता  अखित्त  खिन्दानः  खिद्यत इति दैवादिकस्य  खिन्दतीति खिद परिघात इत्यस्य  12

खिदँ खिद  परीघाते 
- खिन्दति  चिखेद  खेत्ता  खेत्स्यति  अखैत्सीत्  अखित्ताम्  चिखित्सति  चेखिद्यते  खित्त्वा  खिन्नः  खिद्यते खिन्ते इति गणान्तरपाठात्  162

खिदँ खिद  दैन्ये 
- खिद्यते  चिखिदे  खेत्ता  खित्त्वा  खिन्नः  खेदः  खिन्ते इति रौधादिकस्य  64

ADVANCED, Sanskrit to Sanskrit, Various kridanta words of Dhatus.

<ul><li><a href="#foot_krm01">1</a> {@“खिद दैन्ये”@} <a href="#foot_krm02">2</a> ‘दैन्येऽर्थे खिद्यते खिन्ते, परितापे <a href="#foot_krm03">3</a> तु खिन्दति।’ <a href="#foot_krm04">4</a> इति देवः। </li> <li><a href="#foot_krm05">5</a> <a href="#foot_krm06">6</a> खिन्दानः, <a href="#foot_krm07">7</a> खेत्स्यमानः, खेदः <a href="#foot_krm08">8</a>;</li> <li> अिति रूपाणीति विशेषः। </li> <li>अन्यानि सर्वाणि रूपाणि दैन्यार्थकदैवादिक- खिद्यतिवत् <a href="#foot_krm09">9</a> ज्ञेयानि।</li></ul>

प्रासङ्गिक्यः
 <ul><li id="foot_krm01">01 => (३५१)</li> <li id="foot_krm02">02 => (७-रुधादिः-१४४९। अक। अनि। आत्म।)</li> <li id="foot_krm03">03 => (घाते)</li> <li id="foot_krm04">04 => (श्लो। ११२)</li> <li id="foot_krm05">05 => [पृष्ठम्०३५५+ २८]</li> <li id="foot_krm06">06 => [[१। शानचि, ‘रुधादिभ्यः श्नम्’ (३-१-७८) इति श्नम्। ‘श्नसोरल्लोपः’ (६-४-१११) इति लोपः।]]</li> <li id="foot_krm07">07 => [[आ।‘यमं युनज्मि कालेन समिन्धानोऽस्त्रकौशलम्। शुष्कपेषं पिनष्म्युर्वीम् अखिन्दानः स्वतेजसा।।’ भ। का। ६। ३७।]]</li> <li id="foot_krm08">08 => [[B। ‘सञ्छृण्णगात्रमथ शात्रवतर्दिनस्ते चाणूरमुष्टिकमुखा वसनान्यकृन्तन्। इन्धानखेदमुदविन्त विशिष्टलोकः पेक्ष्यत्सु माधवमभङ्गभुजेषु तेषु।।’ धा। का। ३। २।]]</li> <li id="foot_krm09">09 => (३४९)</li></ul>

<ul><li><a href="#foot_krm01">1</a> {@“खिद परिघाते”@} <a href="#foot_krm02">2</a> ‘परितापे’ इति क्षीरस्वामी। </li> <li>मुचादिः। </li> <li>‘दैन्येऽर्थे खिद्यते खिन्ते, परितापे <a href="#foot_krm03">3</a> तु खिन्दति।’ <a href="#foot_krm04">4</a> इति देवः। </li> <li><a href="#foot_krm05">5</a> खिन्दन्-न्ती-ती, <a href="#foot_krm06">6</a> खेत्स्यन्-न्ती-ती, <a href="#foot_krm07">7</a> परिखेदितम्, इत्यादीनि रूपाण्यस्य घातोः विशेषः। </li> <li>अन्यानि सर्वाण्यपि रूपाणि दैवादिकदैन्यार्थक <a href="#foot_krm08">8</a> खिद्यतिवत् ज्ञेयानि।</li></ul>

प्रासङ्गिक्यः
 <ul><li id="foot_krm01">01 => (३५०)</li> <li id="foot_krm02">02 => (६-तुदादिः-१४३६। सक। अनि। पर।)</li> <li id="foot_krm03">03 => (घाते)</li> <li id="foot_krm04">04 => (श्लो-११२)</li> <li id="foot_krm05">05 => [[२। ‘तुदादिभ्यः शः’ (३-१-७७) इति शः विकरणप्रत्ययः। ‘शे मुचादीनाम्’ (७-१-५९) इति नुम्। ‘आच्छीनद्योर्नुम्’ (७-१-८०) इति नुमो वैकल्पिकत्वम्।]]</li> <li id="foot_krm06">06 => [[B। ‘मित्रैः संमिलमान एत्य नगरोद्यानं विमुञ्चन् भियं गोपानां भयलोपिवाग्भिरबलाविन्नानुलेपं वहन्। भुक्त्वा गोरससिक्तमन्नमजितः कंसस्य कृन्तन् मुदं तं खेत्स्यन् पिशिताशदारुणमसौ मोदेन निन्ये निशाम्।।’ धा। का। २-८५।]]</li> <li id="foot_krm07">07 => [[C। ‘परिखेदितविन्ध्यवीरुधः परिपीतामलनिर्झराम्भसः। दुधुवुर्मधुकाननं ततः कपिनागा मुदिताङ्गदाज्ञया।।’ भ। का। १०। २८।]]</li> <li id="foot_krm08">08 => (३४९)</li></ul>

<ul><li><a href="#foot_krm01">1</a> {@“खिद दैन्ये”@} <a href="#foot_krm02">2</a> ‘दैन्येऽर्थे खिद्यते खिन्ते, परिघाते<a href="#foot_krm03">3</a> तु खिन्दति।’ <a href="#foot_krm04">4</a> इति देवः। </li> <li>खेदकः-दिका, खेदकः-दिका, <a href="#foot_krm05">5</a> चिखित्सकः-त्सिका, <a href="#foot_krm06">6</a> चेखिदकः-दिका;</li> <li> खेत्ता-त्त्री, खेदयिता-त्री, चिखित्सिता-त्री, चेखिदिता-त्री;</li> <li> खेदयन्-न्ती, खेदयिष्यन्-न्ती-ती;</li> <li> -- -- <a href="#foot_krm07">7</a> खिद्यमानः, खेदयमानः, चिखित्समानः, चेखिद्यमानः;</li> <li> खेत्स्यमानः, खेदयिष्यमाणः, चिखित्सिष्यमाणः, चेखिदिष्यमाणः;</li> <li> खित्-खिद्-खिदौ-खिदः;</li> <li> -- -- <a href="#foot_krm08">8</a> खिन्नम्-खिन्नः-खिन्नवान्, खेदितः, चिखित्सितः, चेखिदितः-तवान्;</li> <li> <a href="#foot_krm09">9</a> खिदः, खेदनः <a href="#foot_krm10">10</a>, खेदः, चिखित्सुः, चेखिदः;</li> <li> खेत्तव्यम्, खेदयितव्यम्, चिखित्सितव्यम्, चेखिदितव्यम्;</li> <li> खेदनीयम्, खेदनीयम्, चिखित्सनीयम्, चेखिदनीयम्;</li> <li> खेद्यम्, खेद्यम्, चिखित्स्यम्, चेखिद्यम्;</li> <li> ईषत्खेदः-दुष्खेदः-सुखेदः;</li> <li> -- -- <a href="#foot_krm11">11</a> खिद्यमानः, खेद्यमानः, चिखित्स्यमानः, चेखिद्यमानः;</li> <li> <a href="#foot_krm12">12</a> खेदः, खेदः, चिखित्सः, चेखिदः;</li> <li> खेत्तुम्, खेदयितुम्, चिखित्सितुम्, चेखिदितुम्;</li> <li> <a href="#foot_krm13">13</a> खिदा, खेदना, चिखित्सा, चेखिदा;</li> <li> खेदनम्, खेदनम्, चिखित्सनम्, चेखिदनम्;</li> <li> खित्त्वा, खेदयित्वा, चिखित्सित्वा, चेखिदित्वा;</li> <li> सङ्खिद्य, सङ्खेद्य, प्रचिखित्स्य, प्रचेखिद्य;</li> <li> खेदम् २, खित्त्वा २, खेदम् २, खेदयित्वा २, चिखित्सम् २, चिखित्सित्वा २, चेखिदम् २;</li> <li> चेखिदित्वा २।</li></ul>

प्रासङ्गिक्यः
 <ul><li id="foot_krm01">01 => (३४९)</li> <li id="foot_krm02">02 => (४-दिवादिः-११७०। अक। अनि। आत्म।)</li> <li id="foot_krm03">03 => [तापे]</li> <li id="foot_krm04">04 => (श्लो। ११२)</li> <li id="foot_krm05">05 => [[१। ‘हलन्ताच्च’ (१-२-१०) इति सनः कित्त्वम्। तेनाङ्गस्य गुणो न।]]</li> <li id="foot_krm06">06 => [[२। ‘गुणो यङ्लुकोः’ (७-४-८२) इत्यभ्यासस्य गुणः।]]</li> <li id="foot_krm07">07 => [[३। ‘दिवादिभ्यः श्यन्’ (३-१-६९) इति श्यन्विकरणप्रत्ययः।]]</li> <li id="foot_krm08">08 => [[४। ‘रदाभ्यां निष्ठातो नः पूर्वस्य च दः’ (८-२-४२) इति धातुदकारनिष्ठातकारयोः मत्वम्।]]</li> <li id="foot_krm09">09 => [[५। ‘इगुषधज्ञाप्रीकिरः कः’ (३-१-१३५) इति कर्तरि कः प्रत्ययः।]]</li> <li id="foot_krm10">10 => [[६। ‘अनुदात्तेतश्च हलादेः’ (३-२-१४९) इति ताच्छीलिको युच्।]]</li> <li id="foot_krm11">11 => [पृष्ठम्०३५४+ २४]</li> <li id="foot_krm12">12 => [[आ। ‘तन्मृष्यमाणास्त्वथ शुच्यदङ्गकाः भृत्याः सुनद्धं बहुरक्तमंशुकम्। विसृज्य शप्यन्त इमं प्रदुद्रुवुः कृष्णः प्रपेदे वसनान्यखेदवान्।।’ धा। का। २-६१।]]</li> <li id="foot_krm13">13 => [[१। भिदादिपाठात् (३-३-१०४) खिदा इत्यत्राङ्।]]</li></ul>

खिद् (खि॒दँ॒ दैन्ये - रुधादिः - अनिट्)
ल्युट् = खेदनम्
अनीयर् = खेदनीयः - खेदनीया
ण्वुल् = खेदकः - खेदिका
तुमुँन् = खेत्तुम्
तव्य = खेत्तव्यः - खेत्तव्या
तृच् = खेत्ता - खेत्त्री
क्त्वा = खित्त्वा
ल्यप् = प्रखिद्य
क्तवतुँ = खिन्नवान् - खिन्नवती
क्त = खिन्नः - खिन्ना
शानच् = खिन्दानः - खिन्दाना

खिद् (खि॒दँ꣡ परिघाते परिघातने - तुदादिः - अनिट्)
ल्युट् = खेदनम्
अनीयर् = खेदनीयः - खेदनीया
ण्वुल् = खेदकः - खेदिका
तुमुँन् = खेत्तुम्
तव्य = खेत्तव्यः - खेत्तव्या
तृच् = खेत्ता - खेत्त्री
क्त्वा = खित्त्वा
ल्यप् = प्रखिद्य
क्तवतुँ = खिन्नवान् - खिन्नवती
क्त = खिन्नः - खिन्ना
शतृँ = खिन्दन् - खिन्दन्ती / खिन्दती

खिद् (खि॒दँ॒ दैन्ये - दिवादिः - अनिट्)
ल्युट् = खेदनम्
अनीयर् = खेदनीयः - खेदनीया
ण्वुल् = खेदकः - खेदिका
तुमुँन् = खेत्तुम्
तव्य = खेत्तव्यः - खेत्तव्या
तृच् = खेत्ता - खेत्त्री
क्त्वा = खित्त्वा
ल्यप् = प्रखिद्य
क्तवतुँ = खिन्नवान् - खिन्नवती
क्त = खिन्नः - खिन्ना
शानच् = खिद्यमानः - खिद्यमाना

ADVANCED, Sanskrit to Sanskrit, Only about Dhatus

खिदँ खिद दैन्ये
- अनुदात्तावनुदात्तेतौ- खिन्त्ते  दिवादौ (461 दुर्गमते) खिद्यते  तुदादौ (6141) खिन्दति

खिदँ खिद  परितापे
- खिन्दति भिदादौ (गण0 33104) खिदा  रुधादौ खिद दैन्ये (716)-खिन्ते  खिद्यत इति कर्मकर्तरि दिवादौ (461 दुर्गमते) वा ऽभ्यूह्यः  154

ग्लानौ
1.3.22
ताम्यति श्राम्यति खिन्ते खिन्दति खिद्यते ग्लायति क्लाम्यति परिम्लायति क्लामति निर्विद्यते चोपति ग्लेपते

खिद - परितापे (तुदा० पर० अक० अनि०) खिन्दति ।

पदविभागः - >धातुः
कन्नडार्थः - >ದುಃಖಿಸು /ವ್ಯಸನಪಡು

खिन्दति (khindati)

Shabdartha Kaustubha

धातुपाठः (Krishnacharya)

Akhyata Chandrika