| YouTube Channel

खाद्यमानः (khAdyamAnaH)

 
कृदन्तरूपमाला
Sanskrit
1 {@“खद स्थैर्ये हिंसायां च”@} 2 चकारात् भक्षणेऽपि।
र्स्थैर्येऽकर्मकः।
खादकः-दिका, खादकः-दिका, चिखदिषकः-षिका, चाखदकः-दिका
खदिता-त्री, खादयिता-त्री, चिखदिषिता-त्री, चाखदिता-त्री
3 खदन्-न्ती, 4 खादयन्-न्ती, चिखदिषन्-न्ती
-- खदिष्यन्-न्ती-ती, खादयिष्यन्-न्ती-ती, चिखदिषिष्यन्-न्ती-ती
-- -- खादयमानः, खादयिष्यमाणः, चाखद्यमानः, चाखदिष्यमाणः
खत्-खद्-खदौ-खदः
-- -- खदितम्-तः, खादितः, चिखदिषितः, चाखदितः-तवान्
खदः, 5 यवखदा, खादः, चिखदिषुः, चाखदः
खदितव्यम्, खादयितव्यम्, चिखदिषितव्यम्, चाखदितव्यम्
खदनीयम्, खादनीयम्, चिखदिषणीयम्, चाखदनीयम्
खाद्यम्, खाद्यम्, चिखदिष्यम्, चाखद्यम्
ईषत्खदः-दुष्खदः-सुखदः
-- -- खद्यमानः, खाद्यमानः, चिखदिष्यमाणः, चाखद्यमानः
खादः, खादः, चिखदिषः, चाखदः
खदितुम्, खादयितुम्, चिखदिषितुम्, चाखदितुम्
खत्तिः, खादना, चिखदिषा, चाखदा
खदनम्, खादनम्, चिखदिषणम्, चाखदनम्
खदित्वा, खादयित्वा, चिखदिषित्वा, चाखदित्वा
प्रखद्य, प्रखाद्य, प्रचिखदिष्य, प्रचाखद्य
खादम् २, खदित्वा २, खादम् २, खादयित्वा २, चिखदिषम् २, चिखदिषित्वा २, चाखदम्
चाखदित्वा
6 इत्यादिना किरच् प्रत्ययः।
खदिरः = वृक्षविशेषः।]] खदिरः।
7
प्रासङ्गिक्यः
01
=>
(३३८)
02
=>
(१-भ्वादिः-५०। सक। सेट्। पर।)
03
=>
[[आ। ‘पलान्यखाद्यानि खदन् बदद्वपुः गदन् अवाच्यानि रदन् सतां मनः। नदन् मदादर्दितसंक्षयोऽधुना क्षणं खलो नर्दतु गर्दभस्वरैः।।’ धा। का। १-८।]]
04
=>
[[१। ‘निगरणचलनार्थेभ्यः--’ (१-३-८७) इति निषेधात् अस्य धातोः भक्षणार्थे ण्यन्तात् शतैव, शानच्। भक्षणादन्यत्र तु शानच् स्यादेव।]]
05
=>
[[२। यवस्य सारः इत्यर्थः। स्त्रीत्वं स्वभावात्।]]
06
=>
[[३। ‘अजिरशिशिर--’ [द। उ। ८-२७]
07
=>
[पृष्ठम्०३४५+ २३]
1 {@“खादृ भक्षणे”@} 2 खादकः-दिका, खादकः-दिका, चिखादिषकः-षिका, चाखादकः-दिका
खादिता-त्री, खादयिता-त्री, चिखादिषिता-त्री, चाखादिता-त्री
खादन्-न्ती, 3 खादयन् 4-न्ती, चिखादिषन्-न्ती
-- 5 खादिष्यन्-न्ती-ती, खादयिष्यन्-न्ती-ती, चिखादिषिष्यन्-न्ती-ती
-- -- -- चाखाद्यमानः, चाखादिष्यमाणः
सुखात्-सुखाद्-सुखादौ-सुखादः
-- -- 6 खादितः- 7 तम्, 8 खादितः, चिखादिषितः, चाखादितः-तवान्
खादः, 9 खादकः, 10 सर्पखादी, खादः, चिखादिषुः, चाखादः
खादितव्यम्, खादयितव्यम्, चिखादिषितव्यम्, चाखादितव्यम्
खादनीयम्, खादनीयम्, चिखादिषणीयम्, चाखादनीयम्
11 खाद्यम्, खाद्यम्, चिखादिष्यम्, चाखाद्यम्
ईषत्खादः-दुष्खादः-सुखादः
-- -- खाद्यमानः, खाद्यमानः, चिखादिष्यमाणः, चाखाद्यमानः
खादितुम्, खादयितुम्, चिखादिषितुम्, चाखादितुम्
12 खादा, खादना, चिखादिषा, चाखादा
खादनम्, खादनम्, चिखादिषणम्, चाखादनम्
खादित्वा, खादयित्वा, चिखादिषित्वा, चाखादित्वा
सङ्खाद्य, प्रखाद्य, सञ्चिखादिष्य, सञ्चाखाद्य
खादम् २, खादित्वा २, खादम् २, खादयित्वा २, चिखादिषम् २, चिखादिषित्वा २, चाखादम्
चाखादित्वा २। 13
प्रासङ्गिक्यः
01
=>
(३४७)
02
=>
(१-भ्वादिः-४९। सक। सेट्। पर।)
03
=>
[[३। ‘निगरणचलनार्थेभ्यश्च’ (१-३-८७) इति ण्यन्तात् शतैव। ‘आदिखाद्योर्न’ इति अणौ कर्तुः णौ कर्मसंज्ञा भवति।]]
04
=>
[अन्न्नं वटुना]
05
=>
[पृष्ठम्०३५२+ २३]
06
=>
[[१। ‘क्तोऽधिकरणे ध्रौव्यगतिप्रत्यवसानार्थेभ्यः’ (३-४-७६) इति अधिकरणेऽपि क्तः। इदमेषां खादितम्। प्रत्यवसानम् = भक्षणम्। एवं कर्तर्यपि।]]
07
=>
[[आ। ‘आशङ्कमानो वैदेहिं खादितां निहतां मृताम्। शत्रुघ्नस्य सोदर्यं दूरादायान्तमैक्षत।।’ भ। का। ६-६।]]
08
=>
[[२। ‘निष्ठायां सेटि’ (६-४-५२) इति णिलोपः।]]
09
=>
[[३। ‘निन्दहिंसक्लिशखाद--’ (३-२-१४६) इत्यादिना तच्छीलादिषु कर्तृषु वुञ्।]]
10
=>
[[४। णिनिस्ताच्छील्ये।]]
11
=>
[[B। ‘पलान्यखाद्यानि खदन् बदद्वपुः गदन् अवाच्यानि रदन् सतां मनः। नदन् मदाद् अर्दितसंक्षयोऽधुना क्षणं खलो नर्दतु गर्दभस्वरैः।।’ धा। का। १-८।]]
12
=>
[[५। ‘गुरोश्च हलः’ (३-३-१०३) इति स्त्रियाम् अकारप्रत्ययः।]]
13
=>
[पृष्ठम्०३५३+ २५]