| YouTube Channel

खलु (khalu)

 
शब्दसागरः
English
खलु ind.
1. A particle of prohibition.
2. An expletive.
3. An expres-
sion of endearment or conciliation.
4. An expression indicating
inquiry.
5. An expression of asseveration or ascertainment,
(certainly, indeed.)
6. Only. खल् to gather, affix उ.
Capeller Eng
English
ख॑लु
adv.
 indeed, verily, truly (also ख॑लु वै॑)
now,
now then (also अ॑थ ख॑लु, उ ख॑लु, वै॑ ख॑लु), often only expl.
— न खलु (±वै) indeed not
खल्वपि further, moreover.
Yates
English
खलु
ind. A particle of prohibition,
endearment, enquiry, and as-
severation
an expletive, only,
merely
certainly.
Spoken Sanskrit
English
खलु - khalu -
ind.
 - now
खलु - khalu -
ind.
 - now then
खलु - khalu -
ind.
 - truly
खलु - khalu -
ind.
 - but now
खलु - khalu -
indecl.
 - verily
खलु - khalu -
indecl.
 - now further
खलु - khalu -
indecl.
 - certainly
खलु - khalu -
indecl.
 - surely
खलु - khalu -
indecl.
 - indeed
खलु - khalu -
sent.
 - Is it not?
न खलु - na khalu - phrase - I hope not
न खलु - na khalu - phrase - not at all
नूनम् खलु - nUnam khalu - adverb - naturally
आगच्छति खलु ? - Agacchati khalu ? -
sent.
 - He'll come, won't he?
एतत् सत्यम् खलु ? - etat satyam khalu ? -
sent.
 - This is true, isn't it?
जातेन खलु मर्तव्यम् - jAtena khalu martavyam -
sent.
 - What is born is subject to death.
न खलु तामभिक्रुद्धो गुरुः - na khalu tAmabhikruddho guruH -
sent.
 - I hope the teacher did not get angry with her.
Wilson
English
खलु ind.
1 A particle of prohibition.
2 An expletive.
3 An expression of endearment or conciliation.
4 An expression indicating inquiry.
5 An expression of asseveration or ascertainment, (certainly, indeed.)
6 Only, merely.
E.
 खल to gather, affix उ.
Apte
English
खलु [khalu],
ind.
 A particle implying: (a)
Certainly, surely, verily, indeed
मार्गे पदानि खलु ते विषमीभवन्ति
Ś.*
 4.15
अनुत्सेकः खलु विक्रमालङ्कारः
V.*
 1
न खल्वनिर्जित्य रघुं कृती भवान्
R.*
 3.51. (b) Now, now then, now further
Rv.*
 1.34.14.
Entreaty, conciliation ('pray')
न खलु न खलु बाणः सन्निपात्योयमस्मिन्
Ś.*
 1.1
न खलु न खलु मुग्धे साहसं कार्यमेतत् Nāg.3.
Inquiry
न खलु तामभिक्रुद्धो गुरुः
V.*
 3. (= किं अभिक्रुद्धो गुरुः)
न खलु विदितास्ते तत्र निवसन्तश्चाणक्य- हतकेन
Mu.*
 2
न खलूग्ररुषा पिनाकिना गमितः सा$पि सुहृद्गतां गतिम्
Ku.*
 4.24.
Prohibition (with gerunds)
निर्धारिते$थ लेखेन खलूक्त्वा खलु वाचिकम्
Śi.*
 2.7.
Reason (for)
न विदीर्ये कठिनाः खलु स्त्रियः
Ku.*
 4.5. (G. M. cites this as an illustration of विषाद or dejection)
विधिना जन एष वञ्चितस्त्वदधीनं खलु देहिनां सुखम् 4.1.
खलु is sometimes used as an expletive.
Sometimes only to add grace to the sentence (वाक्यालङ्कार)
Bṛi.
Up.*
 1.3.6.
Apte 1890
English
खलु ind. A particle implying: 1 Certainly, surely, verily, indeed
मार्गे पदानि खलु ते विषमीभवंति Ś. 4. 14
अनुत्सेकः खलु विक्रमालंकारः V. 1
न खल्वनिर्जित्य रुघं कृती भवान् R. 3. 51.
2 Entreaty, conciliation (‘pray’)
न खलु न खलु बाणः सन्निपात्योयमस्मिन् Ś. 1. 10
न खलु न खलु मुग्धे साहसं कार्यमेतत् Nāg. 3.
3 Inquiry
न खलु तामभिक्रुद्धो गुरुः V. 3. (= किं अभिक्रुद्धो गुरुः)
न खलु विदितास्ते तत्र निवसंतश्चाणक्यहतकने Mu. 2
न खलूग्ररुषा पिनाकिना गमितः सोपि सुहृद्रतां गतिं Ku. 4. 24.
4 Prohibition (with gerunds) निर्धारितेऽर्थे लेखेन खलूक्त्वा खलु वाचिकं Śi. 2. 70.
5 Reason (for)
न विदीर्ये कठिनाः खलु स्त्रियः Ku. 4. 5 (G. M. cites this as an illustration of विषाद or dejection)
विधिना जन एष वंचितस्त्वदधीनं खलु देहिनां सुखं 4. 10.
6 खलु is sometimes used as an expletive.
7 Sometimes only to add grace to the sentence (वाक्यालंकार).
Monier Williams Cologne
English
ख॑लु
ind.
 (as a particle of asseveration) indeed, verily, certainly, truly,
R.
Śak.
&c.
(as a continuative particle) now, now then, now further,
RV.
 x, 34, 14
TS.
&c.
(as a particle in syllogistic speech) but now,
=
Lat.
 atqui
TBr.
ŚBr.
&c.
[खलु is only exceptionally found at the beginning of a phrase
it is frequently combined with other particles, thus अ॑थ ख्°, उ ख्°, वै॑ ख्°, ख्° वै॑,
=
 now then, now further,
TS.
TBr.
ŚBr.
&c.
in later Sanskṛt खलु frequently does little more than lay stress on the word by which it is preceded, and is sometimes merely expletive
it is also a particle of prohibition (in which case it may be joined with the
ind.
p.
 [खलु कृत्वा, ‘desist from doing that’],
Nir.
 i, 5 [also °तम्]
Pāṇ.
 iii, 4, 18
Śiś.
 ii, 70)
or of endearment, conciliation, and inquiry,
L.
न खलु, by no means, not at all, indeed not,
R.
&c.
 ]
Monier Williams 1872
English
खलु खलु, ind. (as a particle of assevera-
tion or affirmation), indeed, verily, certainly, truly,
yes
(as a continuative particle), now, now then, now
further
(as a particle employed in syllogistic forms
of speech), but now, = the Latin atqui. It occurs
only once in the Ṛg-veda
oftener in the Brāhmaṇas
and Buddhist compositions, especially when combined
with other particles, thus अथ खलु, उ खलु,
वै खलु, and खलु वै, = now then, now further.
In later Sanskrit खलु frequently does little more
than lay stress on the word by which it is preceded,
and is sometimes merely an expletive. According
to native lexicographers खलु is also a particle of
prohibition, endearment, conciliation, and inquiry.
न खलु, by no means, not at all, indeed not.
Macdonell
English
खलु khál-u, pcl. [plainly], indeed, certainly
🞄however, and yet: often merely emphatic
🞄khálu vaí, certainly
nu khalu, with inter. 🞄pray? wonder? na khalu, not at all
khalu api, now again (introducing a new topic)
🞄khalu with gd. = enough of —, do not —.
Benfey
English
खलु खलु, a particle.
1. Indeed,
Rām. 3, 35, 32
Yājñ. 2, 64.
2. Only,
Rām. 2, 63, 37.
3. With preceding न,
Not at all, Rām. 1, 74, 21.
4. It lays
a stress on an interrogation, Śāk. 32, 11.
5. खलु कृत्वा, Enough of this, do it
no more, Pāṇ. 3, 4, 18.
Hindi
Hindi
(Indec.) वास्तव में, निश्चय ही
Apte Hindi
Hindi
खलु
अव्य* - खल् - उन् बा*
"निस्सन्देह, निश्चय ही, अवश्य, सचमुच"
खलु
अव्य* - खल् - उन् बा*
"अनुरोध, अनुनय-विनय प्रार्थना"
खलु
अव्य* - खल् - उन् बा*
पूछताछ
खलु
अव्य* - खल् - उन् बा*
प्रतिषेध
खलु
अव्य* - खल् - उन् बा*
तर्क
खलु
अव्य* - खल् - उन् बा*
कभी कभी ‘खलु’ पूरक की भाँति भर्ती कर दिया जाता है
खलु
अव्य* - खल् - उन् बा*
कभी कभी वाक्यालंकार की तरह प्रयुक्त होता है
Shabdartha Kaustubha
Kannada
खलु
पदविभागः - > अव्ययम्
कन्नडार्थः - > ಜಿಜ್ಞಾಸೆ /ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುವ ಆಸೆ
प्रयोगाः - > "न खलूग्ररूषा पिनाकिना गमितः सोऽपि सुहृद्गतां गतिम्"
उल्लेखाः - > कुमा० ४-२४
खलु
पदविभागः - > अव्ययम्
कन्नडार्थः - > ವಾಕ್ಯಾಲಂಕಾರ
प्रयोगाः - > "सर्वः प्रियः खलु भवत्यनुरूपचेष्टः"
उल्लेखाः - > माघ० ५-६
खलु
पदविभागः - > अव्ययम्
कन्नडार्थः - > ನಿಶ್ಚಯ
प्रयोगाः - > "गृहाण शस्त्रं यदि सर्ग येष ते न खल्वनिर्जित्य रघुं कृती भवान्"
उल्लेखाः - > रघु० ३-५१
खलु
पदविभागः - > अव्ययम्
कन्नडार्थः - > ಅನುನಯ /ವಿನಯದಿಂದ ಬೇಡಿಕೆ
प्रयोगाः - > "न खलु न खलु बाणः सन्निपात्योऽपमस्मिन्"
उल्लेखाः - > शाकु० १
खलु
पदविभागः - > अव्ययम्
कन्नडार्थः - > ನಿಷೇಧ
विस्तारः - > ನಿಷೇಧಾರ್ಥಕವಾದ खलु ಯೋಗದಿಂದ ಧಾತುವಿಗೆ क्त्वा ಪ್ರತ್ಯಯವು ಬರುವುದು. "निर्धारितेऽर्थे लेखेन खलूक्त्वा खलु वाचिकम्" - माघ० २-७०
खलु
पदविभागः - > अव्ययम्
कन्नडार्थः - > ಪಾದಪೂರಣಾರ್ಥ ಉಪಯೋಗಿಸುವ ಒಂದು ಅವ್ಯಯ
खलु
पदविभागः - > अव्ययम्
कन्नडार्थः - > ನಿಯಮ /ಅವಧಾರಣ
प्रयोगाः - > "परप्रणीतानि वचांसि चिन्वतां प्रवृत्तिसाराः खलु मादृशां गिरः"
उल्लेखाः - > किरा० १-२५
खलु
पदविभागः - > अव्ययम्
कन्नडार्थः - > ಕಾರಣ
प्रयोगाः - > "न विदीर्ये कठिनाः खलु स्त्रियः"
उल्लेखाः - > कुमा० ४-५
L R Vaidya
English
Kalu {% ind. %} A particle expressing- (1) certainty (indeed, verily), महतीयं खल्वनर्थपरंपरा Kad., प्रवृत्तिसाराः खलु मादृशां गिरः Kir.i.25, न खल्वनिर्जित्य रघुं कृती भवान् R.iii.51
(2) entreaty, conciliation, न खलु न खलु मुग्धे साहसं कार्यमेतत् Nag.iii.
(3) prohibition, (with a gerund), निर्धारितेऽर्थे लेखेन खलूक्त्वा खलु वाचिकम् Sis.ii.70
(4) inquiry, न खलु (i.e. किं) विदितास्ते तत्र निवसंतश्चाणक्यहतकेन Mud.ii., न खलूग्ररुषा पिनाकिना गमितः सोऽपि सुहूद्गतां गतिं K.S.iv.24
(5) reason (for), त्वधीनं खलु देहिनां सुखम् K.S.iv.10
(6) regret, dejection.(खलु is sometimes used merely as an expletive and sometimes only to add grace to a period.)
Bopp
Latin
खलु
1) sane, profecto, ad orationis vim augendam ponitur,
praesertim post voces negativas vel interrogativas. SAK.
5. 15. 16.: भो राजन् आश्रममृगः खल्व् अयम् । न खलु
न खलु वाणः सन्निपात्यो ऽयम् अस्मिन् ja nicht! ja
nicht!
RAGH. 9. 28.: न खलु तावत् अशेषम् अपोहि-
तुम् रविर् अलम् विरलम् कृतवान् हिमम्
Lass.
1. 3.: प्रारभ्यते न खलु विघ्नभयेन नीचैः
N, 16. 22.:
कदा नु खलु दुःखस्य पारं यास्यति वै शुभा wann
doch?
SAK. 23. 15.: किङ् खलु
44. 2. infr.: क्व खलु
59. 14.: कथम्…खलु.
2) enim, praesertim antecedente
न. SAK. 26. 5.: मन्दौत्सुख्यो ऽस्मि नगरागमनम् प्रति
…न खलु शक्तो ऽस्मि शकुन्तलादर्शनव्यापाराद् आ-
त्मानन् निवर्तयितुम्
RAGH. 3. 51.: गृहाण शस्त्रम्…
न खल्व् अनिर्जित्य रघुङ् कृती भवान्.
3) खल्व्
अपि sed etiam, antecedente न केवलम्. RAGH. 18. 48.
Lanman
English
khálu, pel.
—1. now (continuative)
atha
khalu, now
—2. indeed (emphasizing the
preceding word), 55^3
—3. to be sure (concessive
), 98^3.
Schmidt Nachtrage zum Sanskrit Worterbuch
German
खलु mit einem Absol. so v.a. stehe ab von, Nir. 1, 5
P. 3, 4, 18
Śiś. 2, 70
Śrīk. 17, 51. Vgl. Speyer, Syntax, § 193, Anm.
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 अवश्यम्, नियतम्, अवश्यम् एव, अवश्यमेव, निश्चितम्, सुनिश्चितम्, अद्धा, अञ्जसा, इत्था, खलु, मङ्क्षु
adverb
निश्चयेन भवितव्यम्।
"अद्य एतद् कर्म अवश्यं करणीयम्।"
Synonyms:
 खलु, नूनम्, सत्यम्, अर्थतः, तत्वतः, वस्तुतः, अव्यलीकम्, यथार्थम्, तत्त्वेन, यथातथम्, यथार्थतः, परमार्थतः, अनुषत्यम्, अञ्जसा, अद्धा
adverb
प्रकृतम् एव।
"भोः, विस्मृतवान् खलु भवतः नाम।"
Sanskrit Tibetan
Tibetan
nges
१) अवसित २) अवस्था ३) उप ° ४) खलु ५) न संशय ६) नि ° ७) नियत ८) निश्चय ९) निश्चित १०) निश्चीयते ११) निस् ° १२) निःसंशय १३) नितार्थ १४)
nges par
१) अनन्यथा २) अवश्यम् ३) अविचारतः ४) उप ° ५) एव ६) खलु ७) ध्रुवम् ८) ननु ९) नि ° १०) नियत ११) नियमेन १२) निश्चयेन १३) निस् ° १४) नूनम् १५) भूतम् १६) सम् ° १७)
nyid
१) आत्मन् २) एव ३) एवम् ४) खलु ५) तत्त्व ६) तद् ७) ° ता ८) ° त्व ९) स्वयमेव १०) हि ११) १२)
नाममाला
Sanskrit
मा, न, खलु, अलम्
द्राक्क्षणेऽह्नाय सपदि निषेधे मा न खल्वलम् ॥ १५७ ॥
verse 0.1.1.157
page 0076
पुराणम्
English
खलु / KHALU. A river of ancient india. (M.B. bhīṣma parva, Chapter 9, Stanza 28).
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
खलु,
व्य,
 (खल् + बाहुलकात् उन् ।) निषेघः ।वाक्यालङ्कारः । (यथा, माघे । २ । ७० ।“सम्प्रत्यसाम्प्रतं वक्तुमुक्ते मुषलपाणिना ।निर्द्धारितेऽर्थे लेखेन खलूक्त्वा खलु वाचिकम् ॥
”“अत्राद्यखलुशब्दः प्रतिषेधार्थे द्वितीयः वाक्या-लङ्कारे ॥
” इति तट्टीकायां मल्लिनाथः ॥
) जिज्ञासा ।(यथा, गणरत्ने । “स खल्वधीते वेदम् ?”) अनु-नयः । इत्यमरः । ३ । ४ । १८ ॥
(यथा, गणरत्ने ।“न खलु न खलु मुग्धे ! साहसं कार्य्यमेतत्” ॥
)निश्चितम् । (यथा, कुमारे । ४ । २८ ।“दयितास्वनवस्थितं नृणांन खलु प्रेम चलं सुहृज्जने ॥
”)पदवाक्यादिपूरणम् । (यथा, रामायणे । ३ ।४१ । ६ ।“वध्याः खलु न वध्यन्ते सचिवास्तव रावण ! ।ये त्वामुत्पथमारूढं न निगृह्णन्ति सर्व्वशः ॥
”)वीप्सा । इति शब्दरत्नावली ॥
(यथा, --शाकुन्तले १ मे अङ्के ।“न खलु न खलु वाणः सन्निपात्योऽयमस्मिन्मृदुनि मृगशरीरे तूलराशाविवाग्निः ॥
”)
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
खलु
अव्य०
 खल--उन् । निषेधे एतदर्थयोगे धातोःक्त्वा“निर्द्धारितेऽर्थे लेखेन खलूक्त्वा खलु वाचिकम्” माघः“खल्विति १ निषेध २ वाक्यालङ्कार ३ जिज्ञासा ४ ऽनुनय५ नियमेषु” गणरत्नोक्तेषु वाक्यालङ्कारादिषु च तत्रवाक्यालङ्कारे “खलु वाचिकम्” जिज्ञासायां “स खल्व-धीते वेदम्” । अनुनये “न खलु न खलु मुग्धे! साहसंकार्य्यमेतत्” । नियमे (अवधारणे) “प्रवृत्तिसाराः खलुमादृशां धियः” प्रवृत्तिसारा एवेत्यर्थः” गणरत्नम् ।जिज्ञासार्थे “न खलूग्ररुषा पिनाकिना” कुमा० । ६ निश्चये७ वाक्यपादपूरणे ८ वीप्सायायां शब्दरत्ना० । तत्र निश्चये“न खलु प्रेम चलं सुहृज्जने” कुमा० । “न खलु वय-ममुष्य दानयोग्याः” माघः । “न खल्वनिर्जित्य” रघुं “कृतीभवान्” रघुः । वाक्यालङ्कारे “सर्वं प्रियं खलु भव-त्यनुरूपचेष्टम्” माघः । “वंश्या गुणाः खल्वपि लोक-कान्ताः” रघुः । वीप्सा व्याप्तिः “काले खलु समारब्धाःफलं बघ्नन्ति नीतयः” रघुः । काले समारब्धानीतयःफलजननव्यापिका इत्यर्थः ।
Capeller
German
ख॑लु etwa= quidem
freilich, allerdings,
ja, doch, nun. ख॑लु वै॑ freilich, gewiss.
नुखलु nun aber
न खलु doch nicht
ja
nicht
खल्वपि nun aber auch.
Grassman
German
khálu, in der That, in Wahrheit {860, 14}.
Burnouf
French
खलु खलु indéc. certes
oui certes
non certes.
qqf. en
effet, car
खल्व् अपि mais encore [avec न केवलम् pour
antécédent].
Stchoupak
French
खलु
particule certes, en vérité, voilà que, or (souvent pour
exclure, réfuter, restreindre)
renforce la négation न : nullement
devant abs. « cessez ou cessons de... ».