| YouTube Channel

खर (khara)

 
शब्दसागरः
English
खर
mfn.
 (-रः-रा-रं)
1. Hot.
2. Sharp, pungent.
3. Sharp, sharp-edged,
cutting.
4. Cruel, harsh.
mn. (-रः-रं) Heat.
m.
 (-रः)
1. An ass.
2.
A Rakshasa, the brother of RAVANA.
3. A Daitya or demon in
general.
4. A sort of prickly nightshade.
5. A crow.
6. A heron.
7.
An osprey.
f.
 (-रा) A kind of grass, (Andropogon serratus.
E.
 ख an
organ of sense, and रा to get or give, affix क.
Capeller Eng
English
ख॑र
a.
 harsh, rough, sharp, piercing
n.
adv.
 —
m.
 ass,
mule,
f.
 खरी.
Yates
English
ख-र (रः-रा-रं)
a. Hot
sharp
cruel.
1.
m.
n.
 Heat.
m.
 An ass
imp
crow
heron
osprey.
f.
 Kind of
grass (Andropogon serratus).
Spoken Sanskrit
English
खर - khara -
adj.
 - sharp-edged
खर - khara -
adj.
 - hurtful
खर - khara -
adj.
 - solid on
खर - khara -
adj.
 - acid
खर - khara -
adj.
 - injurious
खर - khara -
adj.
 - hard
खर - khara -
adj.
 - cutting
खर - khara -
adj.
 - pungent
खर - khara -
adj.
 - rough
खर - khara -
adj.
 - dense
खर - khara -
adj.
 - sharp
खर - khara -
adj.
 - solid
खर - khara -
adj.
 - hot
खर - khara - adverb - cruel
खर - khara - adverb - harsh
खर - khara -
m.
 - she-mule
खर - khara -
m.
 - mule
खर - khara -
m.
 - thorny plant
खर - khara -
m.
 - osprey
खर - khara -
m.
 - crow
खर - khara -
m.
 - place arranged for building a house upon
खर - khara -
m.
 - donkey
खर - khara -
m.
 - quadrangular mound of earth for receiving the sacrificial vessels
खर - khara -
m.
 - daitya or demon
खर - khara -
m.
 - heron
खर - khara -
m.
 - she-mule
अश्वतर - azvatara -
f.
 - she-mule
अश्वतरी - azvatarI -
f.
 - she-mule
अश्वतरीरथ - azvatarIratha -
m.
 - car drawn by a she-mule
खरीवात्सल्य - kharIvAtsalya -
n.
 - maternal love of a she-mule
खर - khara -
m.
 - daitya or demon
Wilson
English
खर
mfn.
 (-रः-रा-रं)
1 Hot.
2 Sharp, pungent.
3 Sharp, sharp-edged, cutting.
4 Cruel, harsh.
mn. (-रः-रं) Heat.
m.
 (-रः)
1 An ass.
2 A Rākṣasa, the brother of RĀVAṆA.
3 A Daitya or demon in general.
4 A sort of prickly nightshade.
5 A crow.
6 A heron.
7 An osprey.
f.
 (-रा) A kind of grass, (Andropogon serratus.)
E.
 ख an organ of sense, and रा to get or give, affix क.
Apte
English
खर [khara],
a.
 [opp. मृदु, श्लक्ष्ण, द्रव)
Hard, rough, solid.
Severe, sharp, strict,
R.*
 8.9
स्मरः खरः खलः कान्तः Kāv.1.59.
Pungent, acid.
Dense, thick.
Hurtful, injurious, cutting, smart (words).
Sharpedged
देहि खरनयनशस्घातम्
Gīt.*
 1.
Hot
खरांशुः
&c.
Cruel
Rām.*
 6.59.17.
रः An ass,
Ms.*
 2.21
4.115, 12, 8.37
Y.*
 2.16.
A mule.
A heron.
A crow.
A kind of prickly nightshade.
A quadrangular mound of earth for receiving the sacrificial vessels.
A Daitya or demon in general
An attendant of (a) Sūrya, (b) Śiva.
N.
 of a demon, half-brother of Rāvaṇa and slain by Rāma
R.*
 12.42.
N.
 of the 25th year of the sixty years cycle
खरो बालेयवर्षयोः Nm. -रम्
ind.
 In a sharp way
Rām.*
 3.Comp. -अंशुः, -करः, -रश्मिः the sun. -अब्दाङ्कुरकः lapis lazuli. -उष्ट्रम् ass and camel
सममेषां विवीते$पि खरोष्ट्रं महिषीसमम्
Y.*
 2.16. -कण्डूयनम् making worse any evil
Mb.
 * 3.
कुटी a stable for asses.
a barber's shop
a barber's bag तत्वं खरकुटीः पश्य Mbh.IV.* 1.3.-कोणः, -क्वाणः the francoline partridge. -कोमलः the month of Jyeṣttod
ha.
गृहम्, गेहम् a stable for asses.
a tent. -चर्मा a crocodile
Gīrvāṇa. -णस्, -णस
a.
 sharp-nosed. -दण्डम् a lotus
खरदण्डजलाशयम्
Bhāg.*
 4. 6.29. -दला the opposite-leaved fig-tree. -दूषणः the thorn apple. -ध्वंसिन्
m.
 an epithet of Rāma, who killed the demon खर
मध्यं पातु खरध्वंसी Rāma-rakṣā. -नादः the braying of an ass. -नालः a lotus
नार्वाग्गतस्तत्खरनालनाल- नाभिं विचिन्वंस्तदविन्दताजः
Bhāg.*
 3.8.19. -पात्रम् an iron vessel. -पादाढ्यः the wood-apple. -पालः a wooden vessel.-प्रियः a pigeon. -यानम् a donkey-cart
Ms.*
 11.21.-लोमन् a kind of serpent
L.
 D. B. -वृषभः a jack-ass.
शब्दः the braying of an ass.
an osprey. -शाला a stable for asses. -सारम् iron. -स्पर्श
a.
 sharp, hot (wind)
वायुर्वाति खरस्पर्शः
Bhāg.*
 1.14.16. -स्वरा wild jasmine.
Apte 1890
English
खर a. (opp. मृदु, श्लक्ष्ण, द्रव) 1 Hard, rough, solid.
2 Severe, sharp, strict
R. 8. 9
स्मरः खरः खलः कांतः Kāv. 1. 59.
3 Pungent, acid.
4 Dense, thick.
5 Hurtful, injurious, cutting, smart (words).
6 Sharpedged
देहि खरनयनशरघातं Gīt. 10.
7 Hot
खरांशुः &c.
8 Cruel.
रः 1 An ass
Ms. 2. 201
4. 115, 120, 8. 370
Y. 2. 160.
2 A mule.
3 A heron.
4 A crow.
5 A kind of prickly nightshade.
6 A quadrangular mound of earth for receiving the sacrificial vessels.
7 A Daitya or demon in general.
8 An attendant of (a) Sūrya, (b) Śiva.
9 N. of a demon, half-brother of Rāvaṇa and slain by Rāma
R. 12. 42.
Comp.
अंशुः,
करः,
रशिमः the sun.
अब्दांकुरकः lapis lazuli.
कुटी {1} a stable for asses. {2} a barber's shop.
कोणः,
क्वाणः the francoline partridge.
कोमलः the month Jyeṣṭha.
गृहं,
गेहं a stable for asses.
णस्,
णस a. sharp-nosed.
दंडं a lotus.
दला the opposite-leaved fig-tree.
दूषणः the thorn apple.
ध्वंसिन् m. an epithet of Rāma, who killed the demon खर.
नादः the braying of an ass.
नालः a lotus.
पात्रं an iron vessel.
पादाढ्यः the wood-apple.
पालः a wooden vessel.
प्रियः a pigeon.
यानं a donkey-cart.
शब्दः {1} the braying of an ass. {2} an osprey.
शाला a stable for asses.
स्वरा wild jasmine.
Monier Williams Cologne
English
ख॑र mf(आ)n. hard, harsh, rough, sharp, pungent, acid (opposed to मृदु॑ and श्लक्ष्ण॑),
MBh.
R.
&c.
solid (opposed to द्रव, fluid),
Pāṇ.
 vii, 3, 69
Pat.
 ,
Kāś.
 on
Pāṇ.
 ii, 1, 35 and iv, 2, 16
dense (clouds),
R.
 vi, 87, 3
sharp, hot (wind),
Suśr.
 i, 20, 22
hurtful, injurious, cutting (as speech or word),
MBh.
R.
&c.
sharp-edged,
L.
cruel,
W.
ख॑र
m.
 a donkey (so called from his cry),
KātyŚr.
Mn.
MBh.
&c.
a mule,
L.
an osprey,
L.
a heron,
L.
a crow,
L.
a thorny plant (sort of prickly nightshade or perhaps Alhagi Maurorum),
L.
N.
 of a fragrant substance,
Gal.
a quadrangular mound of earth for receiving the sacrificial vessels (cf. ἐσχάρα),
ŚBr.
 v, 1, 2, 15
xiv
ĀśvŚr.
KātyŚr.
a place arranged for building a house upon,
N.
 of the 25th year of the sixty years' Bṛhaspati cycle,
VarBṛS.
a Daitya or demon,
L.
N.
 of the Asura Dhenuka,
Hariv.
 3114
BhP.
 ii, 7, 34
N.
 of a Rakṣas slain by Rāma (younger brother of Rāvaṇa),
MBh.
 iii, 15896
R.
BhP.
Ragh.
N.
 of an attendant [of the Sun (= Dharma),
L.
of Śiva,
L.
 ]
of a Rudra (?),
Hariv.
 (v.l.)
Monier Williams 1872
English
खर खर, अस्, आ, अम्, hard, harsh, rough
sharp, pungent, acid (opposed to मृदु and श्ल-
क्ष्ण)
solid (opposed to द्रव, fluid)
dense (as
clouds)
sharp, hot (as wind)
hurtful, injurious
cutting (as a speech or word)
sharp-edged
cruel
(अस्), m. a donkey, an ass, a mule
N. of several
birds
an osprey, a heron, a crow
a thorny plant,
a sort of prickly nightshade
a quadrangular mound
of earth for receiving the sacrificial vessels
a Daitya
or demon in general
epithet of the Asura Dhenuka
N. of a Rakṣas slain by Rāma, a younger brother
of Rāvaṇa: N. of an attendant of the Sun (= Dhar-
ma)
N. of an attendant of Śiva
N. of a Rudra
(आ), f. a kind of grass, Andropogon Serratus
(ई), f.
a she-ass.
—खर-काष्ठिका, f. the plant Sida
Cordifolia (बला).
—खर-कुटी, f. a stable for
asses, a donkey-stall (used as an abusive epithet)
a
barber's shop.
—खर-केतु, उस्, m., N. of a
Rakṣas.
—खर-कोण or खर-क्वाण, अस्, m.
the francoline partridge.
—खर-कोमल, अस्, m.
the month Jyeṣṭha (‘bracing yet mild’).
—खर-
गन्ध-निभा or खर-गन्धा, f. the plant
Hedysarum Lagopodioides, = नाग-बला.
—खर-
गृह or खर-गेह, अम्, n. or खर-ग्रह, अस्,
m. a stable for asses.
—खर-घातन, अस्, m. the
tree Mesua Ferrea, commonly Nageśar.
—खर-
च्छद, अस्, m., N. of several plants, a kind of
reed or grass, Saccharum Cylindricum
another kind,
commonly Okera
[cf. उलूक, इत्कट, कुन्दर।]
—खर-ज्रु, उस्, उस्, उ, Ved. sharp or quick in
motion.
—खर-णस्, आस्, आस्, अस्, or खर-णस,
अस्, आ, अम्, sharp-nosed
(अस्), m., N. of a man.
—खर-तर, अस्, आ, अम्, more sharp, very sharp.
—खर-त्वच्, क्, f., N. of a plant, = अलम्बुषा।
—खर-दण्ड, अम्, n. a lotus, Nymphæa Lotus.
—खर-दला, f. opposite-leaved fig tree, Ficus
Oppositifolia
[cf. उदुम्बर।]
—खर-दूषण,
अस्, m. the thorn-apple, Datura Metel.
—खर-
धार, अस्, आ, अम्, having a harsh edge or one full
of notches like that of a saw.
—खर-ध्वंसिन्, ई,
m. destroyer of the demon Khara, an epithet of
Rāma.
—खर-नखर, अस्, m., N. of a lion.
—खर-नराय, अस्, m., N. of a son of Śatānanda.
—खर-नाद, अस्, m. the braying of an ass.
—खर-नादिन्, ई, इनी, इ, braying like an ass
(ई),
m., N. of a man
also of a Ṛṣi
(इनी), f. a kind
of perfume, = रेणुका (‘causing a donkey to bray?’).
—खर-नाल, अम्, n. a lotus.
—खर-प, अस्,
m., N. of a man
(आस्), m. pl. the descendants of
this man.
—खर-पत्त्र, अस्, m., N. of several
plants, a kind of Ocimum (तुलसी) and Tectona
Grandis
a kind of cane
also = हरिद्गर्भ and
मरुवक (a kind of Ocimum)
(ई), f., N. of two
plants, Elephantopus Scaber (गोजिह्वा) and Ficus
Oppositifolia (काकोदुम्बरिका).
—खर-पत्त्र-
क, अस्, m., N. of a plant, = तिलक — खर-पात्र,
अम्, n. an iron pot or vessel.
—खर-पादाढ्य
(°द-आढ्°), अस्, m. the elephant or wood-apple,
Feronia Elephantum
[cf. कपित्थ।]
—खर-
पाल, अस्, m. a wooden vessel
[cf. खर-पात्र।]
—खर-पुष्प, अस्, m. a plant, commonly
Marüa, a kind of Ocimum, see मरुवक
(आ or
इका), f. a kind of Tulasi, Ocimum Gratissimum
also Varvara.
—खर-प्रिय, अस्, m. a pigeon.
—खर-मज्र, अस्, आ, अम्, Ved. one whose
strength is very intense.
—खर-मञ्जरि, इस् or ई,
f. the plant Achyranthes Aspera
[cf. अपामार्ग।]
—खर-यान, अम्, n. a donkey-cart, any vehicle
drawn by asses.
—खर-रश्मि, इस्, m. the sun.
—खर-रोमन् or खर-लोमन्, आ, m., N. of one
of the chiefs of the Nāga or serpent-race inhabiting
hell.
—खर-वल्लिका, f., N. of a plant, commonly
Gorakṣa Chākuliya, Hedysarum Lagopodioides
[cf. नाग-बला।]
—खर-शब्द, अस्, m. an osprey
the braying of an ass.
—खर-शाक, अस्, m. the plant
Clerodendrum Siphonanthus, = भार्गी.
—खर-
शाल, अस्, आ, अम्, born or produced in a donkey-stall
(आ), f. a donkey-stable or stall.
—खर-सोनि, इस्, m.
or खर-सोन्द, अस्, m. or खर-सोल्ल, अस्, m. an
iron vessel.
—खर-स्कन्ध, अस्, m., N. of a tree,
= प्रियाल
(आ), f. Phœnix Sylvestris, = खर्जूरी।
—खर-स्वरा, f. wild jasmine, = वन-मल्-
लिका.
—खरांशु (°र-अं°), उस्, m. the sun.
—खरा-गरी, f. a kind of grass, Andropogon
Serratus.
—खराण्डक (°र-अण्°), अस्, m., N. of
one of Śiva's attendants.
—खराब्दाङ्कुरक
(°र-अब्द-अङ्°), अम्, n. lapis lazuli.
—खराश्वा
(°र-अश्° ?), f. the plant Colosia Cristata, commonly
वनयमानी, = अज-गन्धा, अज-मोदा, करवी।
—खराह्वा (°र-आह्°), f., N. of a plant, = अज-
मोदा.
—खरिन्-धम or खरिन्-धय, अस्, आ,
अम् (खरिन् = खरिम् for खरीम्), drinking ass's
milk.
—खरी-जङ्घ, अस्, m., N. of a man
(आस्),
m. pl. the descendants of this man.
—खरी-वृष,
अस्, m. a jackass.
Macdonell
English
खर khár-a,
a.
 hard, rough
hot, sharp (also 🞄fig.): -m, ad.
m.
 ass
mule.
Benfey
English
खर खर,
I.
adj.
1. Solid, Suśr.
2, 176, 12.
2. Pointed (?), Rām. 6, 87, 3.
3. Sharp, Suśr. 1, 76, 14.
4. Hoarse,
Rām. 3, 28, 42.
5. Hot, Cāt. 7.
II.
रम्, adv. Hoarsely, Rām. 3, 29, 9.
III.
m.
1. An ass, Man. 2, 201.
2. A
proper name, Rām. 1, 1, 45.
--
Comp.
अति-,
adj.
 , very loud, Rām, 3, 30, 3. -- Cf.
the reduplicated κάρχαρος καρχαλέος, καρχαρίας.
Hindi
Hindi
तेज़
Apte Hindi
Hindi
खर
वि* - खं मुखविलमतिशयेन अस्ति अस्य - ख - र अथवा खमिन्द्रियं राति - ख - रा - क
"कठोर, खुर्दरा, ठोस"
खर
वि* - -
"अमृदु, तेज, सख्त"
खर
वि* - -
"तीखा, चरपरा"
खर
वि* - -
"घना, सघन"
खर
वि* - -
"पीडाकर, हानिकर, कर्कश"
खर
वि* - -
तेज धार वाला
खर
वि* - -
गरम
खर
वि* - -
"क्रूर, निष्ठुर"
खरः
पुं*
 - -
गधा
खरः
पुं*
 - -
खच्चर
खरः
पुं*
 - -
बगुला
खरः
पुं*
 - -
कौवा
खरः
पुं*
 - -
एक राक्षस का नाम
खरः
पुं*
 - ख+रा+क
"गधा, खच्चर"
खरः
पुं*
 - ख+रा+क
"उदग्र, कठोर"
खरः
पुं*
 - ख+रा+क
"तीक्ष्ण, तेज"
खरः
पुं*
 - ख+रा+क
सघन
खरः
पुं*
 - ख+रा+क
क्रूर
खरः
पुं*
 - ख+रा+क
६० वर्ष के चक्र में पच्चीसवाँ वर्ष
Shabdartha Kaustubha
Kannada
खर
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಗರ್ದಭ /ಕತ್ತೆ
खर
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಹೇಸರಗತ್ತೆ
निष्पत्तिः - > "रः" (वा० ५-२-१०७)
व्युत्पत्तिः - > खं मुखबिलमतिशयेनास्त्यस्य
विस्तारः - > "वेशरोऽश्वतरः खरः" - त्रिकाण्ड० ।
खर
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ವಾಯಸ /ಕಾಗೆ
खर
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಹದ್ದು
खर
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ರಾಕ್ಷಸ
खर
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಸೂರ್ಯನ ಒಬ್ಬ ಅನುಚರ
खर
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಬೇಸಿಗೆಕಾಲ
खर
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಪ್ರಭವಾದಿ ೬೦ ಸಂವತ್ಸರಗಳಲ್ಲೊಂದು
खर
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ವಿಶ್ರವಸ್ಸಿನ ಮಗನಾದ ಒಬ್ಬ ರಾಕ್ಷಸ
खर
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಕಠಿನವಾದ /ಗಟ್ಟಿಯಾದ
खर
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ತೀವ್ರವಾದ /ತೀಕ್ಷ್ಣವಾದ
खर
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಉಗ್ರವಾದ /ಕ್ರೂರವಾದ
निष्पत्तिः - > रा (दाने) - "कः" (३-२-४)
व्युत्पत्तिः - > खमिन्द्रियमतिशयेन राति
विस्तारः - > "खरो गर्दभतीक्ष्णयोः" - त्रिकाण्ड० ।
L R Vaidya
English
Kara {% (I) a. (f. रा) (op. To मृदु, श्लक्ष्ण, द्रव) %} 1. Hard, rough
2. sharp, strict, R.viii.9
3. pungent, acid
4. dense
5. hurtful, injurious, cutting (as a speech)
6. sharp-edged, देहि खरनयनशरघातम् Git.G.x.
7. cruel.
Kara {% (II) m. %} 1. An ass, Yaj.ii.160, M.ii.201, iv.115, 120
2. a mule
3. a heron
4. a crow
5. name of a demon slain by Rāma, R.xii.42.
भूतसङ्ख्या
Sanskrit
६, अङ्ग, अब्द, अराति अरि, ऋतु, काय, कारक, कार्तिक, काल, कुमार, कुमारवदन, कृत्तिका, कोष, क्ष्माखण्ड, खर, गुहक, गुहवक्त्र, गुहास्य, चक्रार्ध, चमू, चरक, जीव, तर्क, दर्शन, द्रव्य, भार्ध, मासार्ध, रस, राग, रासभ, रिपु, लेख्य, लेश्या, वर्ण, शक्ति, शास्त्र, शिलीमुखपद, शिशु, षट्, षण्मुख, समास, सेना, स्कन्द, स्वाद
Anekartha-Dvani-Manjari
Sanskrit
खर
पु
खर, सत्यसन्ध, खरदूषक, रासभ, व्यवहारपटु
सत्यसन्धः खरो ज्ञेयः खरोऽपि खरदूषकः ।
खरो रासभ इत्युक्तो व्यवहारे पटुः खरः ॥ ८५ ॥
verse 1.1.1.85
page 0006
Edgerton Buddhist Hybrid
English
Khara, nt., n. of a hamlet: Divy 〔577.11〕.
Lanman
English
khára, a. harsh
as m. ass (so called from
his harsh bray), 67^19.
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 घन, पिण्ड, सघन, स्थविर, खर, संहत, बहल
adjective
यस्य आकारः सुनिश्चितः तथा च यः द्रवरूपो वायुरूपो वा नास्ति।
"शिला घना अस्ति।"
Synonyms:
 तीक्ष्ण, तीव्र, कुशाग्र, अश्रि, खर, तिगित, तिग्म, तेजस्वत्, निशित, प्रविविक्त, विकुण्ठ, विशित, शात, शीर, संशित
adjective
तेजोयुक्तम्।
"अस्य कार्यार्थे तीक्ष्णा बुद्धिः अपेक्ष्यते।"
Synonyms:
 उष्म, उष्ण, तप्त, चण्ड, प्रचण्ड, उचण्ड, सन्तप्त, उपतप्त, तापिन्, कोष्ण, सोष्म, नैदोष, अशिशिर, अशीत, तिग्म, तीव्र, तीक्ष्ण, खर, ग्रीष्म
adjective
यस्मिन् औष्म्यम् अस्ति।
"वसन्ताद् अनन्तरं वायुः उष्मं भवति।"
Sanskrit Tibetan
Tibetan
rkyang
१) अचेल २) एकाकिन् ३) खर ४) गवय ५) गौर ६) नग्न ७) लीधं (?)
mkhrang ba
खर
khrang ba
खर
gyong po
खर / रूक्ष
अभिधानचिन्तामणिः
Sanskrit
--source--
अष्टादश माठराद्याः सवितुः परिपार्श्वकाः ॥ १०३ ॥
-wordlist-
सूर्यपारिपार्श्वक (पुं), माठर (पुं), पिङ्गल (पुं), दण्ड (पुं), राजन् (पुं), श्रोथ (पुं), खर (पुं), द्वारिक (पुं), कल्माष (पुं), पक्षिन् (पुं), जातृकार (पुं), कुतापकौ (पुंद्वि), पिङ्ग (पुं), गज (पुं), दण्डिन् (पुं), पुरुष (पुं), किशोरकौ (पुंद्वि)
--source--
गर्दभस्तु चिरमेही वालेयो रासभः खरः ।
चक्रीवाञ्शङ्कुकर्णोऽथ ऋषभो वृषभो वृषः ॥ १२५६ ॥
वाडवेयः सौरभैयो भद्रः शक्वरशाक्वरौ ।
उक्षानड्वान्ककुद्मान्गौर्बलीवर्दश्च शांकरः ॥ १२५७ ॥
-wordlist-
गर्दभ (पुं), चिरमेहिन् (पुं), वालेय (पुं), रासभ (पुं), खर (पुं), चक्रीवत् (पुं), शङ्कुकर्ण (पुं), ऋषभ (पुं), वृषभ (पुं), वृष (पुं), वाडवेय (पुं), सौरभेय (पुं), भद्र (पुं), शक्वर (पुं), शाक्वर (पुं), उक्षन् (पुं), अनड्वह् (पुं), ककुद्मत् (पुं), गो (पुंस्त्री), बलीवर्द (पुं), शाङ्कर (पुं)
--source--
शीते तुषारः शिशिरः सुशीमः शीतलो जडः ।
हिमोऽथोष्णे तिग्मस्तीक्ष्णस्तीव्रश्चण्डः खरः पटुः ॥ १३८५ ॥
-wordlist-
शीत (पुं), तुषार (पुं), शिशिर (पुं), सुशीम (पुं), शीतल (पुं), जड (पुं), हिम (पुं), शीत (त्रि), तुषार (त्रि), शिशिर (त्रि), सुशीम (त्रि), शीतल (त्रि), जड (त्रि), हिम (त्रि), उष्ण (पुं), तिग्म (पुं), तीव्र (पुं), तीक्ष्ण (पुं), चण्ड (पुं), खर (पुं), पटु (पुं), उष्ण (त्रि), तिग्म (त्रि), तीव्र (त्रि), तीक्ष्ण (त्रि), चण्ड (त्रि), खर (त्रि), पटु (त्रि)
--source--
निष्ठुरः कक्खटः क्रूरः परुषः कर्कशः खरः ॥ १३८६ ॥
दृढः कठोरः कठिनो जरठः कोमलः पुनः ।
मृदुलो मृदुसोमालसुकुमारा अकर्कशः ॥ १३८७ ॥
-wordlist-
निष्ठुर (पुं), कक्खट (पुं), क्रूर (पुं), परुष (पुं), कर्कश (पुं), खर (पुं), दृढ (पुं), कठोर (पुं), कठिन (पुं), जरठ (पुं), कोमल (पुं), मृदुल (पुं), मृदु (पुं), सोमाल (पुं), सुकुमार (पुं), अकर्कश (पुं)
अभिधानरत्नमाला
Sanskrit
तिग्म
तिग्म, तीक्ष्ण, खर, तीव्र, चण्ड, उष्ण, पटु
तिग्मं तीक्ष्णं खरं तीव्रं चण्डमुष्णं पटु स्मृतम् ।
verse 1.1.1.39
page 0006
बालेय
बालेय, चक्रीवत्, खर, गर्दभ, रासभ
बालेयश्चक्रीवान् खरगर्दभरासभाश्च तुल्यार्थाः ॥ २८० ॥
verse 2.1.1.280
page 0034
वैजयन्तीकोषः
Sanskrit
Word: खरम्
Root: खर
Gender: नपुं
Number: all
अर्थः ⇒ शुष्कक्रमुकः
Meaning(s):
⇒ Dried nut of the Areca Faufel
Tamil Ularnda pākku
Shloka(s):
3|3|218|1 ► पक्वं जोडं खरं शुष्कं चिक्कणे चक्कचक्कणे। (भूमिकाण्डः/वनाध्यायः)
Synonym(s):
➠ 3|3|218|1 ⇢ खरम् (खर) (नपुं) ⇒ Dried nut of the Areca Faufel
Tamil Ularnda pākku ⇒ शुष्कक्रमुकः
Related word(s):
Tamil
Tamil
க2ர : கடினமான, முரடான, உறுதியான, கூர்மையான, கொடூரமான, உக்கிரமான.
Mahabharata
English
Khara, a Rākshasa, son of Viśravas. § 526 (Rāmopākhyānap.): III, 275, 15896 (Rākā bore Kh. and Śūrpaṇakhā from Viśravas), 15900 (proficient in archery and hostile to the brahmans), 15907 (Kh. and Śūrpaṇakhā attended on Rāvaṇa and Vibhīshaṇa while they were practising austerities).-§ 528 (do.): III, 277, 15986 (his hostilities with Rāma Dāśarathi on account of Śūrpaṇakhā), 15988 (Rāma slew Kh. and Dūshaṇa), 15996.--§ 537 (Rāma-Rāvaṇayuddha): III, 285, 16365 (the same(?), in the army of Rāvaṇa).--§ 599 (Jayadrathavadhap.): VII, 107, 4040 (yathā Dāśarathī Rāmaḥ Khºṃ hatvā mahābalaṃ, cf. § 528)
पुराणम्
English
खर १ / KHARA I. A giant (rākṣasa). khara and atikāya were the rebirths of madhu and kaiṭabha. For details see under kaiṭabha and atikāya.1) Birth and genealogy. mahābhārata mentions as follows about the birth of this giant:--viśravas was born from pulastya the son of brahmā. kubera was born from viśravas. kubera ruled over laṅkā. viśravas who had no one to help him once looked with anger at kubera, who, understanding the wish of his father gave him three giantesses named puṣpotkaṭā, rākā and mālinī as attendants. They attended on him faithfully and viśravas was pleased with them. To viśravas two sons named rāvaṇa and kumbhakarṇa were born by puṣpotkaṭā, vibhīṣaṇa was born by mālinī and the twin sister and brother śūrpaṇakhā and khara were born by rākā. By and by khara became a famous archer. rāvaṇa, kumbhakarṇa and vibhīṣaṇa performed penance to obtain boons and khara and śūrpaṇakhā stayed with them to serve them. (M.B. Vana Parva, Chapter 275).2) Other brothers. khara had two other brothers dūṣaṇa and triśiras. (uttara rāmāyaṇa).3) The slaughter of khara. While śrī rāma, sītā and lakṣmaṇa were staying in the forest of daṇḍakāraṇya śūrpaṇakhā the sister of khara came there once and tried to get one of the brothers śrī rāma and lakṣmaṇa as her husband. lakṣmaṇa cut off her nose and ears. She went to khara, dūṣaṇa and triśiras and lamented before them. The three of them immediately started with an army of fourteen thousand giants and fought with rāma and lakṣmaṇa, who killed every one of them. (vālmīki rāmāyaṇa, Araṇyakāṇḍa, Sargas 19 to 30).
खर २ / KHARA II. Another giant who helped rāvaṇa in the battle between rāma and rāvaṇa. In mahābhārata, Vana Parva, Chapter 285, Stanza 2, it is said that “Parvaṇa, patana, jambha, khara, krodhavaśa, hari, praruja, Aruja, praghasa and others fought with rāma.
Vedic Reference
English
Khara, ‘ass, ’ is mentioned in the Aitareya Āraṇyaka, ^1 where
a team of asses is alluded to. Probably the passages in the
Satapatha Brāhmaṇa, ^2 where the word is used to denote an
earth mound on which the sacrificial vessels were placed, pre-
suppose the sense of ‘ass, ’ the mound being shaped in this
form.^3
1) iii. 2, 4.
2) v. 1, 2, 15
xiv. 1, 2, 17
2, 2, 30.
3) Cf. St. Petersburg Dictionary,
s.v.
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
खरं,
क्ली,
 (खाय अन्तरिन्द्रियाय खस्य वा तीव्रता-रूपगुणं रातीति । ख + रा + कः ।) तीव्रम् ।तत्पर्य्यायः । तिग्मम् २ तीक्ष्णम् ३ ॥
इत्य-मरः । १ । ३ । ३५ ॥
(यथा, भागवते । ७ । ८ । २८ ।“कृत्वाऽट्टहासं खरमुत् स्वनोल्वणंनिमीलिताक्षं जगृहे महाजवः ॥
”तद्वति त्रि । यथा, रघुवंशे । ८ । ९ ।“न खरो न च भूयसा मृदुःपवमानः पृथिवीरुहानिव ॥
”)
खरः,
पुं,
 (खं मुखकुहरं छिद्रंमतिशयेनास्या-स्तीति । रः ।) गर्द्दभः । इत्यमरः । २ । ९ । ७७(यथा, मनुः । २ । २०१ ।“परीवादात् खरो भवति श्वा वै भवतिनिन्दकः ॥
”अश्वतरः । यथा, तत्रैव । ११ । २० ।“उष्ट्रयानं समारुह्य खरयानन्तु कामतः ॥
”)घर्म्मः । इति मेदिनी ॥
निष्ठुरः । राक्षसविशेषः ।स तु रावणभ्राता । इतिं हेमचन्द्रः ॥
(यथा, रामायणे । १ । ३ । २० ।“वधं खरत्रिशिरसोरुत्थानं रावणस्य च ॥
”)दैत्यः । इति त्रिकाण्डशेषः ॥
(यथा, भाग-वते । २ । ७ । ३४ ।“ये च प्रलम्बखरदर्दुरकेश्यरिष्ट-मल्लेभकंसयवनाः कुजपौण्ड्रकाद्याः ॥
”)कण्टकिवृक्षविशेषः । इत्यजयः ॥
कङ्कः । काकः ।कुररपक्षी । इति राजनिर्घण्टः ॥
(वत्सर-विशेषः । यथा, ज्योतिषतत्त्वे ।“उपद्रुतं जगत् सर्व्वं तस्करैर्मूषिकैः खगैः ।पीडिताश्च प्रजाः सर्व्वाः देशभङ्गः खरे प्रिये ! ॥
”कठिनम् । रविपार्श्वगः । पश्चिमद्वारगृहम् ।इति शब्दार्थचिन्तामणिः ॥
)
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
खर
पु०
 ख मुखविलमतिशयेनास्त्यस्य र खमिन्द्रियंलाति ला--क वा रलयोरेकत्वम् । १ गर्द्दभे । २ अश्वतरेअमरः ३ राक्षसभेदे च हेम० ‘चेरतुः खरदूषणावि’ तिभट्टिः । “वसतस्तस्य रामस्य ततः शूर्पनखाकृतम् । खरे-णासीत् महद्वैरं जनस्थाननिवासिना, । रक्षार्थं ताप-सानान्तु राघवो धर्मवत्सलः । चतुर्द्दश सहस्राणि जवानभुबि राक्षसान् । दूषणञ्च खरञ्चैव, निहत्य सुमहाबलौ ।चक्रे क्षेमं पुनर्धीमान् धर्मारण्यं स राघवः” भा० व०२७६ अ० । ४ कण्टकिवृक्षभेदे, अजयः ५ काके, अजयपालः ६ कङ्कविहगे, ७ कुररपक्षिणि, राजनि०६ ० संवत्सरमध्ये पञ्चविंशतितमे ८ वर्षभेदे तत्फलं यथा ।“उपद्रुतं जगत्सर्वं तस्करैर्मूषिकैः खगैः । पीडिताश्चप्रजाः सर्वाः देशभङ्गः खरे प्रिये!” ज्यो० त० । ९ रवि-पार्श्वचरे १० पश्चिमद्वारगृहे शब्दच० ११ तिग्मस्पर्शे च ।१२ तद्वति,
त्रि०
 अमरः । खरकिरणः खरांशुः १३ कठिने चत्रि० “खरविशदमभ्यवहार्य्यं भक्ष्यमिति” पा० भाष्यम् ।१४ देवताडवृक्षे स्त्री टाप् अमरः १५ धर्म्मे मेदि० । १६ निष्ठुरेहेम० । १७ दैत्यभेदे त्रिका० । जातित्वे सर्वत्र स्त्रियां ङीष् ।
Capeller
German
ख॑र hart, rauh, scharf (auch übertr.)
m.
Esel, Maultier (f. खरी).
Grassman
German
(khara), a., scharf, rauh, von einer Wurzel *khar [vgl. Fi. 〔204〕], enthalten in: %%khará-jru%%.
Burnouf
French
खर खर a. chaud.
Piquant, âcre, d'une saveur
brûlante.
Au fig. violent
cruel
âpre, dur. -- S.
m.
 âne
héron, corneille, orfraie
esp. de morelle épineuse.
Démon, en
gén. -- S.
m.
n.
 chaleur. -- S.
f.
 खरा andropogon serratum,
bot.
खरकुटि et खरकुटी
f.
 boutique de barbier.
खरकोण
m.
 la perdrix-francolin.
खरगन्धनिभा
f.
 hedysarum lagopodioïdes, bot.
खरगृह
n.
 écurie d'ânes.
खरगेह
n.
 mms.
खरग्रह
n.
 mms.
खरघातन
m.
 (हन्) mesua ferrea, bot.
खरछद
m.
 saccharum cylindricum, bot.
खरणस् et खरणस a. qui a le nez pointu.
खरदण्ड
n.
 nymphæa lotus, bot.
खरदला
f.
 ficus oppositifolia, bot.
खरदूषण
m.
 datura metel ou pomme épineuse.
खरनादिनी
f.
 sorte de parfum.
खरपत्र
m.
 esp. de basilic
tectona grandis, bot.
खरपात्र
n.
 vase de fer pour donner à manger aux ânes.
खरपादाढ्य
m.
 feronia elephantium, bot.
खरपुष्प
m.
 cf. मरुवक। -- खरपुष्पा
f.
 ocymum
gratissimum, esp. de basilic.
खरप्रिय
m.
 pigeon.
खरमञ्जरी
f.
 achyranthes aspera, bot.
खरलोमन्
m.
 [velu comme un âne] np. d'un roi des Nāgas.
खरवल्लिका
f.
 hedysarum lagopodioïdes, bot.
खरसोल्ल
m.
 et खरसोनि (?) vase de fer
casserole
cf. खरपात्र।
खराघरी
f.
 andropogon serratum, bot.
खराश्वा
f.
 celosia cristata, bot.
खरांशु
m.
 (अंशु) le soleil aux rayons ardents.
Stchoupak
French
खर-
a. dur, rude, solide, épais, grave, aigu
injurieux, blessant
m.
 âne
n.
 d'un Asura
d'un Rakṣas
-ई-
f.
 ânesse
-तर-
compar. très aigu.
°कण्डूयन- (fait de gratter avec une pointe) nt. fait d'empirer un
mal.
°केतु-
m.
n.
 d'un Rakṣas.
°दण्ड- °नाल- nt. lotus.
°नखर-
m.
n.
 d'un lion.
°प्राण- nt. vase particulier.
°यान- nt. charrette tirée par un âne.
°स्पर्श- a. impétueux, violent (vent).
खरी-वात्सल्य- (amour maternel d'une mule) nt. amour (maternel) sans
objet.