| YouTube Channel

खद्योत (khadyota)

 
शब्दसागरः
English
खद्योत
m.
 (-तः)
1. A fire-fly.
2. The sun.
E.
 ख the sky, and द्योत what is
luminous.
Capeller Eng
English
खद्योत
m.
 a glowing flying insect.
Yates
English
ख-द्योत (तः) 1.
m.
 A fire-fly
the sun.
Wilson
English
खद्योत
m.
 (-तः)
1 A fire-fly.
2 The sun.
E.
 ख the sky, and द्योत what is luminous.
Monier Williams Cologne
English
ख—द्योत a
m.
=
 -ज्योतिस्,
ChUp.
MBh.
R.
&c.
(applied fig. to transient happiness),
Sarvad.
 xi
the sun,
L.
ख-द्योत b
&c.
 See ib.
Macdonell
English
खद्योत kha-dyota,
m.
 fire-fly.
Benfey
English
खद्योत ख-द्योत,
I.
m.
 A fire-fly,
Rām. 6, 19, 28.
II.
f.
 ता, The same,
denoting an eye, Bhāg. P. 4, 25, 47.
Apte Hindi
Hindi
खद्योतः
पुं*
 खम्-द्योतः -
जुगनू
खद्योतः
पुं*
 खम्-द्योतः -
सूर्य
Shabdartha Kaustubha
Kannada
खद्योत
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಮಿಂಚಿನ ಹುಳು /ಮಿಣುಕು ಹುಳು
खद्योत
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಸೂರ್ಯ
निष्पत्तिः - > द्युत (दीप्तौ) + णिच् - "अण्" (३-२-१) । द्युत (दीप्तौ) - "अच्" (३-१-१३४)
व्युत्पत्तिः - > खं द्योतयति । खे द्योतते ।
प्रयोगाः - > "खद्योताली विलासितनिभां विद्युदुन्मेषदृष्टिम्"
उल्लेखाः - > मेघ० २-१८
L R Vaidya
English
Ka-dyota {% m. %} 1. a fire-fly, खद्योतालीविलसितनिभां विद्युदुन्मेषदृष्टिम् Megh.ii.18
2. the sun.
भूतसङ्ख्या
Sanskrit
२७, उडु, ऋक्ष, खद्योत, तार, तारक, तारका, तारा, धिष्ण्य, नक्षत्र, भ, भानि
अभिधानचिन्तामणिः
Sanskrit
--source--
भ्रमरो मधुकृद्भृङ्गश्चञ्चरीकः शिलीमुखः ।
इन्दिन्दिरोऽली रोलम्बो द्विरेफोऽस्य षडङ्घ्रयः ॥ १२१२ ॥
भोज्यं तु पुष्पमधुनी खद्योतो ज्योतिरिङ्गणः ।
-wordlist-
भ्रमर (पुंस्त्री), मधुकृत् (पुंस्त्री), भृङ्ग (पुंस्त्री), चञ्चरीक (पुंस्त्री), शिलीमुख (पुंस्त्री), इन्दिन्दिर (पुंस्त्री), अलिन् (पुंस्त्री), रोलम्ब (पुंस्त्री), द्विरेफ (पुंस्त्री), षट्पद (पुं), षडंह्रि (पुं), षट्चरण (पुं), पुष्पलिह् (पुं), पुष्पन्धय (पुं), मधुलिह् (पुं), मधुप (पुं), मधुव्रत (पुं), खद्योत (पुं), ज्योतिरिङ्गण (पुं)
अभिधानरत्नमाला
Sanskrit
खद्योत
खद्योत, द्योतिरिङ्गण
पतङ्गः शलभः प्रोक्तः खद्योतो द्योतिरिङ्गणः ।
verse 2.1.1.257
page 0031
वैजयन्तीकोषः
Sanskrit
Word: खद्योतः
Root: खद्योत
Gender: पुं
Number: all
अर्थः ⇒ खद्योतः इति मक्षिकाविशेषः
Meaning(s):
⇒ Firefly
Shloka(s):
2|3|47|2 ► निशामणिर्ध्वान्तमणिः खद्योतो ज्योतिरिङ्गणः॥ (अन्तरिक्षकाण्डः/खगाध्यायः)
Synonym(s):
➠ 2|3|47|2 ⇢ निशामणिः (निशामणि) (पुं) ⇒ Firefly ⇒ खद्योतः इति मक्षिकाविशेषः
➠ 2|3|47|2 ⇢ ध्वान्तमणिः (ध्वान्तमणि) (पुं) ⇒ Firefly ⇒ खद्योतः इति मक्षिकाविशेषः
➠ 2|3|47|2 ⇢ खद्योतः (खद्योत) (पुं) ⇒ Firefly ⇒ खद्योतः इति मक्षिकाविशेषः
➠ 2|3|47|2 ⇢ ज्योतिरिङ्गणः (ज्योतिरिङ्गण) (पुं) ⇒ Firefly ⇒ खद्योतः इति मक्षिकाविशेषः
Related word(s):
परा_अपरासंबन्धः ➡ मक्षिका
जातिः ➡ कीटः
Vedic Reference
English
Kha-dyota (‘sky-illuminator’), ‘the firefly, ’ is mentioned in
the Chāndogya Upaniṣad (vi. 7, 3. 5).
अमरकोशः
Sanskrit
Word: खद्योतः
Root: खद्योत
Gender: पुं
Number: all
Meaning(s):
⇒ sun
Shloka(s):
2|5|28|2 ► समौ पतङ्गशलभौ खद्योतो ज्योतिरिङ्गणः॥ (सिंहादिवर्गः)
Synonym(s):
➠ 2|5|28|2 ⇢ खद्योतः (खद्योत) (पुं)
➠ 2|5|28|2 ⇢ ज्योतिरिङ्गणः (ज्योतिरिङ्गण) (पुं)
Related word(s):
परा_अपरासंबन्धः ➡ मक्षिका
जातिः ➡ कीटः
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
खद्योतः,
पुं,
 (खं आकाशं द्योतयतीति । द्युत्दीप्तौ + णिच् + “कर्म्मण्यण् ।” ३ । २ । १ । इतिअण् ।) सूर्य्यः । इति जटाधरः ॥
(यथा, भाग-वते । ४ । २९ । १० ।“खद्योताविर्म्मुखी चात्र नेत्रे एकत्र निर्म्मिते ।रूपं विभ्राजितं ताभ्यां विचष्टे चक्षषेश्वरः ॥
”नेत्रस्य हि सूर्य्याधिष्टातृतया रूपादिदर्शनशक्ति-रिति प्रसिद्धेस्तथात्वम् ॥
खे आकाशे द्योततेइति । द्युत् + अच् ।) कीटविशेषः । जोनाकपोका इति भाषा । तत्पर्य्यायः । ज्योतिरिङ्गणः २ ।इत्यमरः । २ । ५ । २८ ॥
खज्योतिः ३ प्रभाकीटः ४उपसूर्य्यकः ५ । इति राजनिर्घण्टः ॥
ध्वान्तो-न्मेषः ६ तमोमणिः ७ दृष्टिबन्धुः ८ तमोज्योतिः ९ज्योतिरिङ्गः १० निमेषकः ११ । इति शब्द-रत्नावली ॥
(यथा, श्रीमद्भागवते । ६ । १६ । ४६ ।“विदितमनन्तसमस्तंतव जगदात्मनो जनैरिहाचरितम् ।विज्ञाप्यं परमगुरोःकियदिव सवितुरिव खद्योतैः ॥
”)
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
खद्योत
पु०
 खे द्योतते द्युत--अच् । १ कीटभेदे (जोनाकी-पोका) “खद्योतवदभिज्ञातं तन्मया विस्मयान्तितम्”भा० व० १२२ अ० । “खद्योतालीविलसितनिभां विद्युदुन्मेषदृष्टिम्” मेघदू० । खं द्योतयति द्युत--णिच्-अण् उप० स० । २ सूर्य्ये जटाधरः ।
Capeller
German
खद्योत
m.
 ein leuchtendes, fliegendes Insekt.
Burnouf
French
खद्योत खद्योत
m.
 (द्यु) le Soleil.
La fulgore ou
le ver luisant (?), insectes.
खद्योतन
m.
 le Soleil.