| YouTube Channel

खड (khaDa)

 
शब्दसागरः
English
खड r. 10th cl. (खाडयति) also (इ, ) खडि r. 1st and 10th cls. (खण्डति,
खण्डयति) and (इ ङ) खडिङ् r. 1st cl. (खण्डते) To divide, ‘to tear, to
break off a part or piece.
खड
m.
 (-डः)
1. Breaking, dividing.
2. Buttermilk boiled with acid
vegetables and spices.
3. A small grass.
f.
 (-डी) Chalk.
E.
 खड्. to
break, &c. affix अच्.
Capeller Eng
English
खड
m.
 a kind of sour drink.
Yates
English
खड (डः) 1.
m.
 Breaking
butter-
milk with spices
small grass.
f.
 (डी) Chalk.
Wilson
English
खड r. 10th cl. (खाडयति) also (इ, ) खडि r. 1st and 10th
cls. (खण्डति खण्डयति) and (इ ङ) खडिङ् r. 1st cl.
(खण्डते) To divide, to tear, to break off a part or piece.
खड
m.
 (-डः)
1 Breaking, dividing.
2 Buttermilk boiled with acid vegetables and spices.
3 A small grass.
f.
 (-डी) Chalk.
E.
 खड to break, &c. affix अच्.
Apte
English
खडः [khaḍḥ], 1 Breaking, dividing.
Butter milk boiled with acid vegetables and spices.
Apte 1890
English
खडः 1 Breaking, dividing.
2 Buttermilk boiled with acid vegetables and spices.
Monier Williams Cologne
English
खड
m.
 (g. मध्व्-आदि) dividing, breaking,
L.
buttermilk boiled with acid vegetables and spices,
Car.
 vi, 9
Suśr.
 i, vi
N.
 of a man g. अश्वादि
खड mn. (= खट) a kind of small grass, straw,
L.
Monier Williams 1872
English
खड, अस्, m. breaking, dividing
buttermilk
boiled with acid vegetables and spices
(अस्, अम्),
m. n. a kind of small grass, straw
(अस्), m., N. of a
man.
—खडोन्मत्ता (°ड-उन्°), f., N. of a woman.
Macdonell
English
खड khaḍ-a,
m.
 kind of sour drink made of 🞄buttermilk, etc..
Apte Hindi
Hindi
खडः
पुं*
 - खड् - अच्
"तोड़ना, टुकड़े टुकड़े करना"
Shabdartha Kaustubha
Kannada
खड - भेदने (चुरा० उभ० सक० से०) खाडयति-ते ।
पदविभागः - > धातुः
कन्नडार्थः - > ಭೇದಿಸು
खड
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಒಡೆಯುವುದು /ಚೂರು ಮಾಡುವುದು
निष्पत्तिः - > खड (भेदने) + णिच् - "अच्" (३-१-१३४)
व्युत्पत्तिः - > खाडयति
खड
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಒಂದು ಜಾತಿಯ ಹುಲ್ಲು
खड
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಮಜ್ಜಿಗೆ ಪಳಿದ್ಯ /ತರಕಾರಿ ಸಂಬಾರಗಳೊಡನೆ ಕುದಿಯಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಮೊಸರು
खड
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಒಂದು ಜಾತಿಯ ಹುಲ್ಲು
L R Vaidya
English
Kaqa {% m. %} Breaking, dividing.
धातुपाठः (Krishnacharya)
Sanskrit
धातुः:
 खड्
मूलधातुः:
 खड
धात्वर्थः:
 भेदने
गणः:
 चुरादिः
कर्मकत्वं:
 सकर्मकः
इट्त्वं:
 सेट्
उपग्रहः:
 उभयपदी
रूपम्:
 खडयति-ते
धातुप्रदीपः
Sanskrit
खडँ खड
मानकरूपान्तरम् - खडिँ
खडि
मानकरूपान्तरम् - कडिँ
कडि भेदने
- खाडयति खण्डयति कण्डयति 48-50
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
खड, इ ङ मथि । इति कविकल्पद्रुमः ॥
(भ्वां-आत्मं-सकं-सेट् । इदित् ।) मथि मन्थनेमन्थनञ्चेह भञ्जनम् । इ, खण्ड्यते । ङ, खण्डतेदण्डेन भाण्डं लोकः । इति दुर्गादासः ॥
खड, क भेदे । इति कविकल्पद्रुमः ॥
(चुरां-परं-सकं-सेट् ।) क, खाडयति । इति दुर्गादासः ॥
खडं,
क्ली,
पुं,
 (खण्ड्यते छिद्यते धान्ये पक्वे सतिइति । खड + कर्म्मणि अप् ।) लघुतृणम् । इतिशब्दरत्नावली । खड् इति भाषा ॥
खडः,
पुं,
 (खड + भावकर्म्मादौ यथायथं अप् ।)पानान्तरम् । भेदः । इति मेदिनी । डे । ८ ॥
खडयूषो यथा, चक्रदत्ते ।“तक्रं कपित्थचाङ्गेरीमरिचाजाजिचित्रकैः ।सुपक्कं खडयूषोऽयमयं काम्बलिकोऽपरः ॥
”
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
खड मन्थने भञ्जने च
भ्वा०
 आत्म० इदित्
सक०
 सेट् । खण्डतेअखण्डिष्ट । चखण्डे खण्डनं खण्डः खण्डितः ।
खड भेदने चुरा०
उभ०
सक०
 सेट् । खाडयति--त अचीखडत् तखाडयाम् वभूव आस चकार चक्रे । खण्डयन् ।
खड
न०
 खड अच् । १ तृणभेदे (खड) २ पानकभेदे,
पु०
 मेदि०तच्च पानकं वैद्यके प्रसिद्धम् तत्करणप्रकारः वैद्याज्ज्ञेयःयथाह सुश्रुतः “खडाः खडयवाग्वश्च खाडवाः पानकानिच । एवमादीनि चान्यानि क्रियन्ते वैद्यवाक्यतः”स च भोजनकाले प्रस्तरमात्रे पेयो यथोक्तं सुश्रुते“सूक्तानि च खडांश्चैव सर्वशैलेषु दापयेत्” । खड +चातुरर्थ्यामनद्यामपि मतुप् मस्य वः । खडवत् खडस-न्निकृष्टदेशादौ
त्रि०
 स्त्रियां ङीप् । ३ ऋषिभेदे
पु०
 तस्यगोत्रापत्यम् अश्वा० फञ् । खाडायन तद्गोत्रापत्ये पुंस्त्री०
क्षीरतरङ्गिणी
Sanskrit
खडँ खड
मानकरूपान्तरम् - खडिँ
खडि भेदे
- खाडयति, खण्डयति कडि इत्येके कण्डयति 43, 44
धातुवृत्तिः
Sanskrit
खडँ खड
मानकरूपान्तरम् - खडिँ
खडि
मानकरूपान्तरम् - कडिँ
कडि (अर्थः) भेदने
( खाडयति अचीखडत् खण्डयति अचक्षण्डत् खण्डति अखण्डीत् कण्डयति अचकण्डत् कण्डति अकण्डीत् ) खण्डतीति मन्थने शपि तथा कण्डतइति भेदे क्षीरस्वामी तु भूवादौ परस्मैभाषं कडतिमनिदितमपि कडीतीदितं पठित्वा कडेति दुर्ग इत्याह अस्य निर्णयस्तत्र कृतः 46-47-48
कृदन्तरूपमाला
Sanskrit
1 {@“खड भेदने”@} 2 खाडकः-डिका, चिखाडयिषकः-षिका
इत्यादीनि सर्वाणि रूपाणि चौरादिककाणयतिवत् 3 बोध्यानि।
प्रासङ्गिक्यः
01
=>
 (३३५)
02
=>
 (१०-चुरादिः-१५८०। सक। सेट्। उभ।)
03
=>
 (१५९)
Capeller
German
खड
m.
 ein best. saures Getränk.
Burnouf
French
खड खड
m.
 action de fendre ou de détacher.
Esp. de
gazon
cf. खट।