| YouTube Channel

खट (khaTa)

 
शब्दसागरः
English
खट r. 1st cl. (खटति) To desire, to wish, to seek or inquire.
खट
m.
 (-टः)
1. Grass.
2. Phlegm. the phlegmatic or watery humor.
3.
A blind well.
4. An axe, a hatchet.
5. A closed or doubled fist, as
for striking.
6. A plough.
7. A fragrant kind of grass: see कत्तृण.
E.
 खट् to seek, to wish, affix अच्.
Yates
English
खट (टः) 1.
m.
 Grass
phlegm
a
blind well
an axe
a plough
a doubled fist
fragrant grass.
Spoken Sanskrit
English
खट - khaTa -
m.
 - hatchet
खट - khaTa -
m.
 - blind well
खट - khaTa -
m.
 - kind of blow
खट - khaTa -
m.
 - chisel
खट - khaTa -
m.
 - phlegm
खट - khaTa -
m.
 - fragrant kind of grass
खट - khaTa -
m.
 - phlegmatic or watery humor
खट - khaTa -
m.
 - grass
खट - khaTa -
m.
 - plough
खट - khaTa -
m.
 - axe
Wilson
English
खट r. 1st cl. (खटति) To desire, to wish, to seek or inquire.
खट
m.
 (-टः)
1 Grass.
2 Phlegm, the phlegmatic or watery humor.
3 A blind well.
4 An axe, a hatchet.
5 A closed or doubled fist, as for striking.
6 A plough.
7 A fragrant kind of grass: see कत्तृण.
E.
 खट to seek, to wish, affix अच्.
Apte
English
खट [khaṭa] ड [ḍ] क्किका [kkikā], (ड) क्किका 1 A side-door, window.
खटः [khaṭḥ], [खट्-अच्]
Phlegm.
A blind well.
A hatchet.
A plough.
Grass.
The closed fist.
A kind of blow or wound.
Comp.
 -कटाहकः a spitting-box.
खादकः a jackal.
a crow.
an animal.
a glass-vessel.
an eater.
Apte 1890
English
खटः [खट्-अच्] 1 Phlegm.
2 A blind well.
3 A hatchet.
4 A plough.
5 Grass.
6 The closed fist.
7 A kind of blow or wound.
Comp.
कटाहकः a spitting-box.
खादकः {1} a jackal. {2} a crow. {3} an animal. {4} a glass-vessel. {5} an eater.
Monier Williams Cologne
English
खट
m.
 phlegm, phlegmatic or watery humor (cf. कफ),
L.
a blind well,
VarBṛS.
 , Sch.
an axe, hatchet, chisel (टङ्क),
L.
a plough,
L.
a kind of blow (‘the closed or doubled fist, as for striking’,
W.
 ),
L.
grass (used to thatch houses
cf.
 कट, खड),
L.
a fragrant kind of grass,
L.
Monier Williams 1872
English
खट, अस्, m. (fr. rt. खट् above?), phlegm, the
phlegmatic or watery humor [cf. कफ]
a blind
well
an axe, a hatchet [cf. टङ्क]
a plough
a
kind of blow or wound
the closed or doubled fist
(as for striking &c.)
grass
a coarse long grass of
several species used to thatch houses [cf. कट and
खड]
a fragrant kind of grass.
—खट-कटाहक,
अस् or अम्, m. or n. (?), a spitting-box.
—खट-
खादक, अस्, m. (?), an eater
a glass vessel
a
jackal
an animal
a crow.
Benfey
English
खट खट, Lass. 58, 9, read षट्क।
Apte Hindi
Hindi
खटः
पुं*
 - खट् - अच्
कफ
खटः
पुं*
 - खट् - अच्
अन्धा कुआँ
खटः
पुं*
 - खट् - अच्
कुल्हाड़ी
खटः
पुं*
 - खट् - अच्
हल
खटः
पुं*
 - खट् - अच्
घास
खटः
पुं*
 - "खे अटति - अट् - अच्, खिच् - अच् वा"
"गाँव, छोटा नगर, पुरखा"
खटः
पुं*
 - "खे अटति - अट् - अच्, खिच् - अच् वा"
कफ
खटः
पुं*
 - "खे अटति - अट् - अच्, खिच् - अच् वा"
बलराम की गदा
खटः
पुं*
 - "खे अटति - अट् - अच्, खिच् - अच् वा"
घोड़ा
Shabdartha Kaustubha
Kannada
खट - काङ्क्षायाम् (भ्वा० पर० सक० से०) खटति ।
पदविभागः - > धातुः
कन्नडार्थः - > ಅಪೇಕ್ಷಿಸು /ಬಯಸು
खट
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಅಂಧಕೂಪ /ಕತ್ತಲೆಯ ಬಾವಿ /ಪಾಳು ಬಾವಿ
निष्पत्तिः - > खट (काङ्क्षायाम्) - "अच्" (३-१-१३४)
खट
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಕಫ /ಶ್ಲೇಷ್ಮ
खट
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ನೇಗಿಲು
खट
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಮನೆಗೆ ಹೊದಿಸುವ ಹುಲ್ಲು
खट
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಕೈಕೊಡಲಿ
खट
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಕಲ್ಲು ಹೊಡೆಯುವ ಉಳಿ
खट
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಮುಷ್ಟಿಯಿಂದ ಹೊಡೆಯುವುದು
विस्तारः - > "खटोऽन्धकूपलफयोः प्रहारान्तरटङ्कयोः" - मेदि० ।
L R Vaidya
English
Kawa {% m. %} 1. Phlegm
2. a blind well
3. a hatchet
4. a plough
5. grass.
Edgerton Buddhist Hybrid
English
khaṭa (m. or nt.
Skt. Lex. m.
cf. Deśīn. 〔2.72〕 khaḍaia = saṃkucita), fisticuff, blow with the fist (cf. next): Śikṣ 〔56.17〕 khaṭa-capeṭa-caṇḍa-prahārāṇāṃ
Karmav 〔37.5, 6〕 khaṭa- (by em., ms. śata
Tib. confirms em.) -capeṭapradāna
Laṅk 〔119.14〕 khaṭa-capeṭa-.
धातुपाठः (Krishnacharya)
Sanskrit
धातुः:
 खट्
मूलधातुः:
 खट
धात्वर्थः:
 काङ्क्षायाम्
गणः:
 भ्वादिः
कर्मकत्वं:
 सकर्मकः
इट्त्वं:
 सेट्
उपग्रहः:
 परस्मैपदी
रूपम्:
 खटति
धातुप्रदीपः
Sanskrit
खटँ खट काङ्क्षायाम्
- खटति । खटः । खाटः । खट्वा ।। 307 ।।
Schmidt Nachtrage zum Sanskrit Worterbuch
German
*खट m. Gras, S II, 53, 13 v.u. (Ko.)
201, 13 (Ko.).
अभिधानचिन्तामणिः
Sanskrit
--source--
पित्तं मायुः कफः श्लेष्मा बलाशः स्नेहभूः खटः ।
-wordlist-
पित्त (क्ली), मायु (पुं), कफ (पुं), श्लेष्मन् (पुं), बलाश (पुं), स्नेहभू (पुं), खट (पुं)
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
खट, काड्क्षि । इति कविकल्पद्रुमः ॥
(भ्वां-परं-सकं-सेट् ।) खटति । काङ्क्षि आकाङ्क्षायाम् ।इति दुर्गादासः ॥
खटः
पुं,
 (खट् + अच् ।) अन्धकूपः । कफः ।प्रहारान्तरम् । टङ्कः । इति मेदिनी ॥
तृणम् ।इति हेमचन्द्रः ॥
लाङ्गलम् । कत्तृणम् । इत्य-जयपालः ॥
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
खट काङ्क्षायां
भ्वा०
पर०
सक०
 सेट् । खटति अखाटीत्--अख-टीत् चखाट । प्रनिखटति ।
खट
पु०
 खट--अच् । १ अन्धकूपे, २ कफे, ३ टङ्के, ४ शस्त्रभेदेच मेदि० । ५ तृणे हेमच० । ६ लाङ्गले ७ कत्तृणेइत्यजयपालः ।
क्षीरतरङ्गिणी
Sanskrit
खटँ खट काङ्क्षे
- काङ्क्षास्त्यस्येति काङ्क्षः काङ्क्षाविशिष्टेधात्वर्थे खटति खटस्तृणम् खेटकामुहह हस्तकः खटिका आशुप्रुषिलटि (उ0 151) इति क्वन्-खट्वा 301
धातुवृत्तिः
Sanskrit
खटँ खट (अर्थः) काङ्क्षायाम्
( खटति खट्वा ) अशुषृषीत्यादिना क्वुन् खट्वारूढो जाल्मः "खट्वा क्षेप'' इति क्षेपे गम्यमाने द्वितीयान्तस्य खट्वाशब्दस्य क्तान्तेन तत्पुरुषः 306
कृदन्तरूपमाला
Sanskrit
1 {@“खट काङ्क्षायाम्”@} 2 खाटकः-टिका, खाटकः-टिका, चिखटिषकः-षिका, चाखटकः-टिका
इत्यादीनि सर्वाणि रूपाणि भौवादिक ‘कख’ 3 धातुवत् बोध्यानि।
खटः = तृणविशेषः।
प्रासङ्गिक्यः
01
=>
 (३३३)
02
=>
 (१-भ्वादिः-३०९। सक। सेट्। पर।)
03
=>
 (१४१)
Burnouf
French
खट खट
m.
 puits.
Lymphe ou phlegme.
Gazon.
Charrue.
Hache.
La main fermée, le poing
cf. खजा et
खन्।
खटक
m.
 poing.
Entremetteur de mariages.
खटिक
m.
 poing, main fermée.
-- खटिका
f.
 esp. de
gazon.
Ouverture externe de l'oreille.
Craie.
खऌनी
f.
 craie.
खटी
f.
 craie.