| YouTube Channel

खञ्जनः (khaJjanaH)

 
Apte
English
खञ्जनः [khañjanḥ], [खञ्ज्-ल्युट्] A species of the wag-tail
स्फुट- कमलोदरखेलितखञ्जनयुगमिव शरदि तडागम्
Gīt.*
 11
नेत्रे खञ्जनगञ्जने S. D
एको हि खञ्जनवरो नलिनीदलस्थः Ś. Til.4, 5. -ना A kind of wag-tail.
Mustard. -नम् Going lamely.
Comp.
 -रतम् the cohabitation of saints.
Apte Hindi
Hindi
खञ्जनः
पुं*
 - खञ्ज् - ल्युट्
खञ्जनपक्षी
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 खञ्जनः, कालकण्ठः, तातनः, खण्डरिचः
noun
खगविशेषः यः शरदि तथा च शीतकाले दृश्यते।
"नागस्य फणे स्थितस्य खञ्जनस्य दर्शनं शुभम् अस्ति इति एका लोककथा।"
Synonyms:
 खञ्जनः
noun
खञ्जनवर्णीयः अश्वः।
"शत्रुपक्षे अधिकाः सैनिकाः खञ्जने आरूढाः सन्ति।"
Synonyms:
 खञ्जनः
noun
एकः पुरुषः ।
"खञ्जनस्य उल्लेखः शिवादिगणे वर्तते"
वैजयन्तीकोषः
Sanskrit
Word: खञ्जनः
Root: खञ्जन
Gender: पुं
Number: all
अर्थः ⇒ खञ्जनः इति पक्षिविशेषः
Meaning(s):
⇒ Wagtail
Shloka(s):
2|3|23|2 ► कपोतो बालवत्सः स्यात् खञ्जरीटस्तु खञ्जनः॥ (अन्तरिक्षकाण्डः/खगाध्यायः)
2|3|24|1 ► मिथुनी चञ्चलश्चाथ सुप्तोऽस्मिन् कृष्णवक्षसि। (अन्तरिक्षकाण्डः/खगाध्यायः)
Synonym(s):
➠ 2|3|23|2 ⇢ खञ्जरीटः (खञ्जरीट) (पुं) ⇒ Wagtail ⇒ खञ्जनः इति पक्षिविशेषः
➠ 2|3|23|2 ⇢ खञ्जनः (खञ्जन) (पुं) ⇒ Wagtail ⇒ खञ्जनः इति पक्षिविशेषः
➠ 2|3|24|1 ⇢ मिथुनी (मिथुनिन्) (पुं) ⇒ Wagtail ⇒ खञ्जनः इति पक्षिविशेषः
➠ 2|3|24|1 ⇢ चञ्चलः (चञ्चल) (पुं) ⇒ Wagtail ⇒ खञ्जनः इति पक्षिविशेषः
Related word(s):
परा_अपरासंबन्धः ➡ सुप्तः
जातिः ➡ पक्षी
अमरकोशः
Sanskrit
Word: खञ्जनः
Root: खञ्जन
Gender: पुं
Number: all
Meaning(s):
⇒ wagtail [Motacilla alba]
Shloka(s):
2|5|15|3 ► व्याघ्राटः स्याद्भरद्वाजः खञ्जरीटस्तु खञ्जनः॥ (सिंहादिवर्गः)
Synonym(s):
➠ 2|5|15|3 ⇢ खञ्जरीटः (खञ्जरीट) (पुं)
➠ 2|5|15|3 ⇢ खञ्जनः (खञ्जन) (पुं)
Related word(s):
परा_अपरासंबन्धः ➡ पक्षी
जातिः ➡ पक्षी
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
खञ्जनः,
पुं,
 (खजि + कर्त्तरि ल्युः ।) स्वनामख्यात-पक्षी । तत्पर्य्यायः । खञ्जरीटः २ । इत्यमरः ।२ । ५ । १५ ॥
कणाटीनः ३ काकच्छर्द्दिः ४ खञ्जखेलः ५तातनः ६ मुनिपुत्त्रकः ७ भद्रनामा ८ रत्न-निधिः ९ । इति त्रिकाण्डशेषः ॥
खञ्जखेटः १०गूढनीडः ११ तण्डकः १२ चरः १३ । इतिशब्दमाला ॥
काकच्छदः १४ नीलकण्ठः १५कणाटीरः १६ कणाटारकः १७ । इति शब्द-रत्नावली ॥
(अस्य दर्शनेन यत् शुभाशुभं फलंभवति तदुक्तं बृहत्संहितायां ४५ अध्याये ।तद्यथा, --“खञ्जनको नामायं यो विहगस्तस्य दर्शने प्रथमे ।प्रोक्तानि यानि मुनिभिः फलानि तानिप्रवक्ष्यामि ॥
”तत्र चत्वारः खञ्जना भवन्ति । तेषां नामान्याह ।“स्थूलोऽभ्युन्नतकण्ठः कृष्णगलो भद्रकारको भद्रः ।आकण्ठमुखात् कृष्णः सम्पूर्णः पूरयत्याशाम् ॥
कृष्णो गलेऽस्य विन्दुः सितकरटान्तः स रिक्त-कृद्रिक्तः ।पीतो गोपीत इति क्लेशकरः खञ्जनो दृष्टः ॥
”अथ कस्मिन् काले दृष्टः कीदृक्फलं करोतिइत्याह ।“अथ मधुरसुरभिफलकुमुमतरुषु सलिलाशयेषुपुण्येषु ।करितुरगभुजगमूर्द्ध्नि प्रासादोद्यानहर्म्म्येषु ॥
गोगोष्ठसत्समागमयज्ञोत्सवपार्थिवद्विजसमीपे ।हस्तितुरङ्गमशालाच्छत्रध्वजचामराद्येषु ॥
हेमसमीपसिताम्बरकमलोत्पलपूजितोपलिप्तेषु ।दधिपात्रधान्यकूटेषु च श्रियं खञ्जनः कुरुते ॥
पङ्के स्वाद्वन्नाप्तिर्गोरससम्पच्च गोमयोपगते ।शाद्वलगे वस्त्राप्तिः शकटस्थे देशविभ्रंशः ॥
गृहपटलेऽर्थभ्रंशो वध्रे बन्धोऽशुचौ भवति रोगः ।पृष्ठे त्वजाविकानां प्रियसङ्गममावहत्याशु ॥
महिषोष्ट्रगर्द्दभास्थिश्मशानगृहकोणशर्करा-द्रिस्थः ।प्राकारभस्मकेशेषु चाशुभो मरणरुग्भयदः ॥
पक्षौ धुन्वन्नशुभः शुभः पिबन्वारि निम्नगासंस्थः ।सूर्य्योदयेऽथ शस्तो नेष्टफलः खञ्जनोऽस्तमये ॥
नीराजने निवृत्ते यया दिशा खञ्जनं नृपो यान्तम् ।पश्येत्तया गतस्य क्षिप्रमरातिर्वशमुपैति ॥
तस्मिन् निधिर्भवति मैथुनमेति यस्मिन्यस्मिंस्तु छर्द्दयति तत्रतलेऽस्ति काचः ।अङ्गारमप्युपदिशन्ति पुरीषणेऽस्यतत्कौतुकापनयनाय खनेद्धरित्रीम् ॥
मृतविकलविभिन्नरोगितःस्वतनुसमानफलप्रदः खगः ।धनकृदभिनिलीयमानकोवियति च बन्धुसमागमप्रदः ॥
नृपतिरपि शुभं शुभप्रदेशेखगमवलोक्य महीतले विदध्यात् ।सुरभिकुमुमधूपयुक्तमर्घंशुभमभिनन्दितमेवमेति वृद्धिम् ॥
अशुभमपि विलोक्य खञ्जनंद्विजगुरुसाधुसुरार्च्चने रतः ।न नृपतिरशुभं समाप्नुया-न्न यदि दिनानि च सप्त मांसभुक् ॥
”ततः कालफलप्रदर्शनार्थमाह ।“आ वर्षात् प्रथमे दर्शने फलं प्रतिदिनं तु दिनशेषे ।दिक्स्थानमूर्त्तिलग्नर्क्षशान्तदीप्तादिभिश्चोह्यम् ॥
”शाकुने दिग्विशेषेऽस्य शब्दफलं यथा, --“वित्तं ब्रह्मणि कार्य्यसिद्धिरतुला शक्रे हुताशे भयंयाम्यामग्निभयं सुरद्विषि कलिर्लाभः समुद्रालये ।वायव्यां वरवस्त्रगन्धसलिलं दित्याङ्गना चोत्तरे-ऐशान्यां मरणं ध्रुवं निगदितंदिग्लक्षणं खञ्जने ॥
”)