| YouTube Channel

खगपति (khagapati)

 
शब्दसागरः
English
खगपति
m.
 (-तिः) A name of GARUDA, the bird or vehicle of VISHNU.
E.
 खग a bird. and पति lord or chief.
Capeller Eng
English
खगपति
m.
 king of birds (E. of Garuḍa).
Yates
English
खग-पति (तिः) 2.
m.
 A name of
Ga-
ruḍa, Vishnu's bird or vehicle.
Spoken Sanskrit
English
खगपति khagapati
m.
 garuDa
खगपति khagapati
m.
 chief of birds
Wilson
English
खगपति
m.
 (-तिः) A name of GARUḌA, the bird and vehicle of
VIṢṆU.
E.
 खग a bird, and पति lord or chief.
Monier Williams Cologne
English
ख—ग—पति
m.
 ‘chief of birds’, Garuḍa (Viṣṇu's vehicle)
Apte Hindi
Hindi
खगपतिः
पुं*
 खम्-ग-पतिः -
गरुड़ का विशेषण
Shabdartha Kaustubha
Kannada
खगपति
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಪಕ್ಷಿಗಳರಾಜನಾದ ಗರುಡ
व्युत्पत्तिः - > खगानां पतिः
L R Vaidya
English
Ka-ga˚pati {% m. %} an epithet of Garuḍa.
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
खगपतिः,
पुं,
 (खगान् पातीति । खग + पा +“आतोऽनुपसर्गे कः ।” ३ । २ । ३ । इति कः ।)गरुडः । इति शब्दरत्नावली ॥
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
खगपति
पु०
 खगान् पाति पा--क । गरुडे खगपत्यादयो-ऽप्यत्र । गरुडस्य खगपतित्वलाभकथा भा० आ० ३१ अ०यथा “अथापश्यदृषीन् ह्रस्वानङ्गुष्ठोदरवर्ष्मणः । पला-शवृन्तिकामेकां वहतः संहतान् पथि । प्रलीनान् स्वेष्वि-वाङ्गेषु निराहारांस्तपोधनान् । क्लिश्यमानान्मन्दबलान्गोष्पदे संप्लुतोदके । तान् सर्वान् विस्मयाविष्टोवीर्य्यो-न्मत्तः पुरन्दरः । अवहस्याभ्यगाच्छीघ्रं लङ्घयित्वाऽव-मन्य च । तेऽथ रोषसमाविष्टाः सुभृशं जातमन्यवः ।आरेभिरे महत् कर्म तदा शक्रभयङ्करम् । जुहुवुस्तेसुतपसो विधिवज्जातवेदसमं । मन्त्रैरुच्चावचैर्विप्रा येनकामेन तच्छृणु । कामवीर्य्यः कामगमो देवराजभय-प्रदः । इन्द्रोऽन्यः सर्वदेवानां भवेदिति यतव्रताः । इ-न्द्राच्छतगुणः शौर्य्ये वीर्य्ये चैव मनोजवः । तपसां नःफलेनाद्य दारुणः सम्भवत्विति । तद्बुद्धा भृशसन्तप्तोदेवराजः शतक्रतुः । जगाम शरणं तत्र कश्यपं संशित-व्रतम् । तच्छ्रुत्वा देवराजस्य कश्यपोऽथ प्रजापतिः ।बालिखिल्यानुपागम्य कर्मसिद्धिमपृच्छत । एवमस्त्विमितञ्चापि प्रत्यूचुः सत्यवादिनः । तान् कश्यप उवाचेदंसान्त्वपूर्वं प्रजापतिः । अयमिन्द्रस्त्रिभुवने नियोगाद्-ब्रह्मणः कृतः । इन्द्रार्थे च भवन्तोऽपि यत्नवत्तस्तपो-धनाः । न मिथ्या ब्रह्मणो वाक्यं कर्त्तुमर्तथ सत्तमाः ।भवतां हि न मिथ्याऽयं सङ्कल्पो वै चिकीर्षितः । भव-त्वेष पतत्त्रीणामिन्द्रोऽतिबलसत्त्ववान् । प्रसादः क्रिय-तामस्य देवराजस्य याचतः । एवमुक्ताः कश्यपेन बालि-खिल्यास्तपोधनाः । प्रत्यूचुरभिसम्पूज्य मुनिश्रेष्ठं प्रजा-पतिम् । बालिखिल्या ऊचुः । इन्द्रार्थोऽयं समारम्भःसर्वेषां नः प्रजापते! । अपत्यार्थं समारम्भो भवतश्चाय-मीपिसतः । तदिदं सफलं कर्म त्वयैब प्रतिगृह्यताम् ।तथा चैवं विधत्स्वात्र यथात्राप्यऽनुपश्यति । सौबिरुवाचएतस्मिन्नेव काले तु देवी दाक्षायणी शुभा । विनतामाम कल्याणी पुत्रकामा यशस्विनी । तपस्तत्या व्रतपरास्नाता पुंसवने शुचिः । उपचक्राम भर्त्तारं तामुवाचाथकश्यपः । आरम्भः सफलो देवि! भविता यस्त्वयेपुसितः ।जनयिष्यसि पुत्रौ द्वौ वीरौ त्रिभुवनेश्वरौ । तपसा बा-लिखिल्यानां मम सङ्कल्पजौ तथा । भविष्यतो महा-भागौ पुत्रौ त्रैलोक्यपूजितौ । उवाच चैनां भगवान्कश्यपः पुंनरेव ह । धार्य्यतामप्रमादेन गर्भोऽयं सुम-होदयः । एतौ सर्वपतत्त्रीणामिन्द्रत्वं कारयिष्यतः ।लोकसम्भावितौ वीरौ कामरूपौ विहङ्गमौ । शतक्रतु-मथोवाच प्रीयमाणः प्रजापतिः । त्वत्सहायौ महा-वीर्य्यौ भ्रातरौ ते भविष्यतः । नैताभ्यां भविता दोषःसकाशात्ते पुरन्दर! । व्येतु ते शक्र! सन्तापस्त्वमेवेन्द्रोभविष्यसि । न चाप्येवं त्वया भूयः क्षेप्तव्या ब्रह्मवा-दिनः । न चावमान्या दर्पाते वाग्वज्रा भृशकोपनाः ।एवमुक्तो जगामेन्द्रो निर्विशङ्कस्त्रिपिष्टपम् । विनताचापि सिद्धार्था बभूव मुदिता तथा । जनयामास पुत्रौद्वावरुणं गरुडं तथा । विकलाङ्गोऽरुणस्तत्र भास्करस्यपुरःसरः । पतत्त्रीणाञ्च गरुड इन्द्रत्वेनाभ्यषिच्यत” ।
Capeller
German
खगपति
m.
 König der Vögel, Bein. Garuḍa's.