| YouTube Channel

ख (kha)

 
शब्दसागरः
English
ख The second consonant of the Deva Nagari alphabet, being the
aspirate of the proceding
it is written in the Roman character
Kh.
ख
n.
 (-खं)
1. Heaven.
2. Sky or ether.
3. An organ of sense.
4. Know-
ledge.
5. Happiness, pleasure.
6. vacuity.
7. A dot, a cypher.
8.
A city, a field.
9. Action.
10. Auspiciousness.
11. Tale.
12. The
tenth constellation from any given one, or the sun's entrance in-
to it.
13. Brahma the supreme spirit.
m.
 (-खः) A name of the
sun.
E.
 खन् to dig, to penetrate, affix ड.
Capeller Eng
English
ख॑
n.
 hole, hollow, aperture,
esp.
 the hole in the nave of a
wheel or an aperture of the human body (as eyes, mouth, etc.)
organ of
sense
void space, sky, air.
f.
 खा॑ source, fountain.
Yates
English
ख The second consonant
kh, the
aspirate of क
k,
ख (खं) 1.
n.
 Heaven, sky or æther
organ of sense
knowledge
pleasure
vacuity
a cypher
a
field
talc
10th constellation
Brāhma.
m.
 The sun.
ख, चमस (सः) 1.
m.
 The moon.
Spoken Sanskrit
English
ख - kha - second consonant of the alphabet
ख - kha -
m.
 - sun
ख - kha -
n.
 - understanding
ख - kha -
n.
 - air
ख - kha -
n.
 - heaven
ख - kha -
n.
 - city
ख - kha -
n.
 - hollow
ख - kha -
n.
 - hole made by an arrow
ख - kha -
n.
 - cavern
ख - kha -
n.
 - empty space
ख - kha -
n.
 - brahma
ख - kha -
n.
 - cavity
ख - kha -
n.
 - field
ख - kha -
n.
 - wound
ख - kha -
n.
 - hole in the nave of a wheel
ख - kha -
n.
 - cypher
ख - kha -
n.
 - aperture
ख - kha -
n.
 - happiness
ख - kha -
n.
 - vacuity
ख - kha -
n.
 - hole in the nave of a wheel through which the axis runs
ख - kha -
n.
 - aperture of the human body
ख - kha -
n.
 - anusvAra represented by a circle
ख - kha -
n.
 - organ of sense
ख - kha -
n.
 - action
ख - kha -
n.
 - sky
ख - kha -
n.
 - ether
ख - kha -
n.
 - cave
ख - kha -
n.
 - talc
ख - kha -
n.
 - cavity of the body
ख - kha -
n.
 - glottis
ख-गोल - kha-gola -
m.
 - celestial sphere
क ऋण ख - ka RNa kha - phrase - a minus b [ math. ]
क युत ख - ka yuta kha - phrase - a plus b [ math. ]
क गुणित ख - ka guNita kha - phrase - a times b [ math ]
क वियुत ख - ka viyuta kha - phrase - a minus b [ math. ]
ख / रन्ध्र - kha / randhra -
n.
 - aperture
पर्णशाद ख - parNazAda kha -
m.
 - chlorophyll b
क भाजित ख - ka bhAjita kha - phrase - a divided by b [ math. ]
"अनुकल र च य , क से ख तक" - "anukala ra ca ya , ka se kha taka" - phrase - integral ydx from a to b [ math. ]
ख kha
n.
 glottis
Wilson
English
ख The second consonant of the Nāgarī alphabet, being the aspirate
of the preceding
it is written in the Roman character Kh.
ख
n.
 (-खं)
1 Heaven.
2 Sky or ether.
3 An organ of sense.
4 Knowledge.
5 Happiness, pleasure.
6 Vacuity.
7 A dot, a cypher.
8 A city, a field.
9 Action.
10 Auspiciousness.
11 Talc.
12 The tenth constellation from any given one, or the sun's entrance into it.
13 Brahma the supreme spirit.
m.
 (-खः) A name of the sun.
E.
 खन to dig, to penetrate, affix ड.
Apte
English
खः [khḥ], The sun.
खम् The sky
खं केशवो$पर इवाक्रमितुं प्रवृत्तः
Mk.*
 5.2
यावद्गिरः खे मरुतां चरन्ति
Ku.*
 3.72
Me.*
 9.
Heaven.
Organ of sense
पराञ्चि खानि व्यतृणत्स्वयंभूस्तमात्पराङ् पश्यति नान्तरात्मन् Kaṭh.2.1.1.
A city.
A field.
A cypher.
A dot, an anusvāra.
A cavity, an aperture, hollow, hole
नश्यतीषुर्यथा विद्धः खे विद्धमनुविध्यतः
Ms.*
 9.43.
An aperture of the human body
(of which there are 9, i. e. the mouth, the two ears, the two eyes, the two nostrils, and the organs of excretion and generation)
खानि चैव स्पृशेदद्भिः
Ms.*
 2.6, 53
4.144
Y.*
 1.2
cf.
Ku.*
 3.5.
A wound.
Happiness, pleasure.
Tale.
Action.
Knowledge.
Brahman.
The glottis (in anatomy).
The tenth mansion from any given constellation or the sun's entrance into it.
खा A well, fountain.
A river.
Pārvatī.
The earth.
Lakṣmi.
The speech
cf.
 खोमा क्ष्मा कमला च गीः Enm.
Comp.
 -अटः (खे$टः)
Rāhu, the ascending node. -आपगा an epithet of the Ganges.
उल्कः, खोल्कः a meteor.
N.
 of the sun. ˚आदित्यः a form of the sun. -उल्मुकः the planet Mars. -कामिनी
N.
 of Durgā. -कुन्तलः
N.
 of Śiva. -ग
a.
 [खे आकाशे गच्छति गम्-ड] moving in the air
आरुह्यतामयं शीघ्रं खगो रत्नविभूषितः
Rām.*
 3.42.7.
(गः) a bird
अधुनीत खगः स नैकधा तनुम्
N.*
 2.2
Ms.*
 12.63.
air, wind
तमांसीव यथा सूर्यो वृक्षानग्निर्घनान्खगः
Mb.
a planet
e. g. आपोक्लिमे यदि खगाः स किलेन्दुवारः Tv.
a grass-hopper.
a deity.
an arrow
आशीविषाभान् खगमान् प्रमुञ्चन्
Mb.
 * 8.67.2. ˚अधिपः an epithet of Garuḍa
हर्षयन्विबुधानीकमारुरोह खगाधिपम्
Bhāg.*
 8. 4.26. ˚अन्तकः a hawk, falcon. ˚अभिरामः an epithet of Śiva. ˚आसनः
the eastern mountain on which the sun rises.
an epithet of Viṣṇu. ˚इन्द्रः, ˚ईश्वरः, ˚पतिः epithets of Garuḍa ज्ञानेन वैयासकिशद्वितेन भेजे खगेन्द्रध्वजपादमूलम् Bhāg. ˚वती
f.
 the earth. ˚स्थानम्
the hollow of a tree.
a bird's nest. -गङ्गा celestial Gaṅgā.-गतिः
f.
flight in the air.
the motion of a planet.
a metre of 4 x 16 syllables. -गम
a.
 moving in the air, flying (as the Gandharvas or missile weapons). (-मः) a bird. -(खे)गमनः a kind of gallinule. -गुण
a.
 having a cypher as a multiplier. -गोलः the celestial sphere. ˚विद्या astronomy. -चमसः the moon. -चर
a.
 flying, moving in the air. (-रः) or
खेचरः a bird.
a cloud.
the wind.
a demon.
an aerial spirit.
a Gandharva or Vidyādhara खचरनगरकल्पं कल्पितं शास्त्रदृष्ट्या
Mb.
 * 7.7.54
दिव्यस्रग्वस्त्रसन्नाहाः कलत्रैः खेचरा इव
Bhāg.*
 1.82.9.
a planet. (hence the number 'nine').
mercury or quicksilver.
a sign of the zodiac. (-री i. e. खेचरी)
a semi-divine female able to fly.
an epithet of Durgā.
The magical power of flying (सिद्धि)
एवं सखीभिरुक्ताहं खेचरी- सिद्धिलोलुभा
Ks.*
 2.15.
a particular मुद्रा or position of fingers. -चारिन्
a.
 moving in the air. (m. ) an epithet of Skanda. -जलम् 'sky-water', dew, rain, frost
&c.
 -ज्योतिस्
m.
 a firefly.
तमालः a cloud.
smoke. -तिलकः the sun,
द्योतः a firefly
खद्योतालीविलसितनिभां विद्युदुन्मेषदृष्टिम्
Me.*
 83.
the sun. -द्योतनः the sun. -धूपः a rocket
मुमुचुः खधूपान्
Bk.*
 3.5.-परागः darkness. -पुष्पम् 'sky-flower', used figuratively to denote anything impossible, an impossibility
cf.
 the four impossibilities stated in this verse: मृगतृष्णाम्भसि स्नातः शशशृङ्गधनुर्धरः । एष वन्ध्यासुतो याति खपुष्पकृतशेखरः Subhāṣ. -बाष्पः dew, frost. -भ्रमः a planet. -भ्रान्तिः a falcon. -मणिः 'the jewel of the sky', the sun. -मीलनम् sleepiness, lassitude. -मूर्तिः an epithet of Śiva
a celestial body or person
Ms.*
 2.82. -वारि
n.
 rain-water, dew
&c.
 -बाष्पः snow, hoar-frost. -शय (also खेशय)
a.
 resting or dwelling in the air. -शरीरम् a celestial body. -श्वासः wind, air. -समुत्थ, -संभव
a.
 produced in the sky, ethereal. -सिन्धुः the moon. -सूचि See under that word. -स्तनी the earth. -स्फटिकम् the sun or moon gem. -हर
a.
 having a cypher for its denominator.
Apte 1890
English
खः The sun.
खं 1 The sky
खं केशवोऽपर इवाक्रमितुं प्रवृत्तः Mk. 5. 2
यावद्रिरः खे मरुतां चरंति Ku. 3. 72
Me. 9.
2 Heaven.
3 Organ of sense.
4 A city.
5 A field.
6 A cypher.
7 A dot, an anusvāra.
8 A cavity, an aperture, hollow, hole
Ms. 9. 43.
9 An aperture of the human body
(of which there are 9, i. e. the mouth, the two ears, the two eyes, the two nostrils, and the organs of excretion and generation)
खानि चैव स्पृशेदाद्भिः Ms. 2. 60, 53
4. 144
Y. 1. 20
cf. Ku. 3. 50.
10 A wound.
11 Happiness, pleasure.
12 Talc.
13 Action.
14 Knowledge.
15 Brahman.
16 The glottis (in anatomy).
17 The tenth from any given constellation or the sun's entrance into it.
खा 1 A well, fountain.
2 A river
Comp.
अटः (खेऽटः) {1} a planet. {2} Rāhu, the ascending node.
आपगा an epithet of the Ganges.
उल्कः {1} a meteor. {2} a planet.
उल्मुकः the planet Mars.
कामिनी N. of Durgā.
कुंतलः N. of Śiva.
खोल्कः ‘sky meteor, ’ N. of the sun. °आदित्यः a form of the sun.
ग a. [खे आकाशे गच्छति गम्-ड] moving in the air. (
गः) {1} a bird
अधुनीत खगः स नैकधा तनुं N. 2. 2
Ms. 12. 63. {2} air, wind
तमांसीव यथा सूर्यो वृक्षानग्निर्घनान्खगः Mb. {3} the sun. {4} a planet
e. g. आपोक्लिमे यदि खगाः स किलेंदुवारः Tv. {5} a grasshopper. {6} a deity. {7} an arrow. °अधिपः an epithet of Garuḍa. °अंतकः a hawk, falcon. °अभिरामः an epithet of Śiva. °आसनः {1} the eastern mountain on which the sun rises. {2} an epithet of Viṣṇu. °इंद्रः, °ईश्वरः, °पतिः epithets of Garuḍa. °वती f. the earth. °स्थानं {1} the hollow of a tree. {2} a bird's nest.
गंगा celestial Gaṅgā.
गतिः f. {1} flight in the air. {2} the motion of a planet.
गम a. moving in the air, flying (as the Gandharvas or missile weapons). (
मः) a bird.
(खे) गमनः a kind of gallinule.
गुण a. having a cypher as a multiplier.
गोलः the celestial sphere. °विद्या astronomy.
चमसः the moon.
चर a. flying, moving in the air. (
रः) or खेचरः {1} a bird. {2} a cloud. {3} the sun. {4} the wind. {5} a demon. {6} an aerial spirit. {7} a Gandharva or Vidyādhara. {8} a planet. {9} mercury or quicksilver. 10 a sign of the zodiac. (
री i. e. खेचरी) {1} a semi-divine female able to fly. {2} an epithet of Durgā.
चारिन् a. moving in the air. (
m.) an epithet of Skanda.
जलं ‘sky-water’, dew, rain, frost &c.
ज्योतिस् m. a firefly.
तमालः {1} a cloud. {2} smoke.
तिलकः the sun.
द्योतः {1} a firefly
खद्योतालीविलसितनिभां विद्युदुन्मेषदृष्टिं Me. 81. {2} the sun.
द्यातनः the sun.
धूपः a rocket
मुमुचुः खधूपान् Bk. 3. 5.
परागः darkness.
पुष्पं ‘sky-flower’, used figuratively to denote anything impossible, an impossibility
cf. the four impossibilities stated in this verse:
मृगतृष्णांभसि स्नातः शशशृंगधनुर्धरः । एष वंध्यासुतो यति खपुष्पकृतशेखरः Subhāṣ.
भं a planet.
भ्रांतिः a falcon.
मणिः ‘the jewel of the sky’, the sun.
मूर्तिः an epithet of Śiva.
वारि n. rain-water, dew &c.
बाष्पः snow, hoar-frost.
शय (also खेशय) a. resting or dwelling in the air.
शरीरं a celestial body.
श्वासः wind, air.
समुत्थ,
संभव a. produced in the sky.
सिंधुः the moon.
स्तनी the earth.
स्फटिकं the sun or moon gem.
हर a. having a cypher for its denominator.
Monier Williams Cologne
English
1. ख the second consonant of the alphabet (being the aspirate of the preceding consonant
often in MSS. &
Inscr.
 confounded with ष).
2. ख अम्,
m.
 the sun,
L.
3. ख॑
n.
 (√ खन्) a cavity, hollow, cave, cavern, aperture,
RV.
an aperture of the human body (of which there are nine, viz. the mouth, the two ears, the two eyes, the two nostrils, and the organs of excretion and generation),
AV.
 xiv, 2, 1 and 6
Prāt.
KaṭhUp.
Gaut.
Mn.
&c.
(hence) an organ of sense,
BhP.
 viii, 3, 23
(in anat.) the glottis,
W.
‘the hole made by an arrow’, wound,
Mn.
 ix, 43
the hole in the nave of a wheel through which the axis runs,
RV.
ŚBr.
 xiv
vacuity, empty space, air, ether, sky,
ŚBr.
 xiv
PraśnUp.
Mn.
 xii, 120
&c.
heaven,
L.
Brahma (the Supreme Spirit),
W.
(in
arithm.
 ) a cypher,
Sūryas.
Sāh.
the Anusvāra represented by a circle (बिन्दु),
L.
N.
 of the tenth astrological mansion,
VarBṛ.
talc,
L.
a city,
L.
a field,
L.
happiness (a meaning derived
fr.
 सु-ख, दुः-ख),
L.
action,
L.
understanding,
L.
ख [cf. Gk. χάος
Lat.
 halo.]
Monier Williams 1872
English
ख 1. ख, the second consonant of the
alphabet, being the aspirate of the preceding conso-
nant, and having the sound of kh in inkhorn.
—ख-
कार, अस्, m. the letter or sound ख।
ख 2. ख, अस्, m. the sun.
ख 3. ख, अम्, n. (fr. rt. खन्), a cavity,
hollow, cave, cavern, aperture
an aperture of the
human body (of which there are nine, as the mouth,
the two ears, the two eyes, the two nostrils, and the
organs of excretion and generation)
the glottis (in
anatomy)
an organ of sense
the hole made by
an arrow, a wound
the hole in the nave of a
wheel through which the axis runs
vacuity, empty
space, air, ether, sky, heaven
the character in arith-
metic which expresses nothing, a cypher
a dot,
Anusvāra, represented by a circle (विन्दु)
a city, a
field
happiness, pleasure, auspiciousness [cf. सुख
and दुःख]
understanding, knowledge
action
the tenth from any given constellation or the sun's
entrance into it
talc
Brahma, the supreme spirit
(आ), f. a fountain, a well
[cf. Gr. χάος
Lat.
halo.]
—ख-कामिनी, f. the female of the Falco
Cheela (चिल्ल)
an epithet of Durgā (चर्चिका)।
—ख-कुन्तल, अस्, m. an epithet of Śiva.
—ख-
खोल्क, अस्, m. ‘sky-meteor, ’ an epithet of the sun.
—खखोल्कादित्य (°क-आद्°), अस्, m. a form of
the sun.
—ख-ग, अस्, आ, अम्, moving in the air
(अस्), m. a bird
air, wind
the sun
a planet
a
grasshopper
a deity
an arrow.
—ख-गङ्गा, f.
the Gaṅgā (Ganges) of the sky.
—ख-गण, अस्, m.,
N. of a prince, a son of Vajra-nābha.
—ख-गति,
इस्, f. flight in the air
N. of a metre, [cf. अश्व-
गति।]
—खग-पति, इस्, m. the chief of the birds,
an epithet of Garuḍa, the vehicle of Viṣṇu.
—ख-
गम, अस्, आ, अम्, moving in the air, flying, an epi-
thet of the Gandharvas and of missile weapons
(अस्),
m. a bird
N. of a Brāhman.
—ख-गर्भ, अस्,
m., N. of a mythical person with Buddhists.
—खग-
वक्त्र, अस्, m. the tree Artocarpus Lacucha (लकुच)।
—खग-वती, f. the earth.
—खग-शत्रु, उस्,
f. a plant, commonly called Chakulīya, Hemionitis
Cordifolia
[cf. पृश्नि-पर्णी।]
—खग-स्थान,
अम्, n. the hollow of a tree
a bird's nest.
—खगा-
धिप (°ग-अध्°), अस्, m. the chief of the birds,
an epithet of Garuḍa.
—खगान्तक (°ग-अन्°), अस्,
m. a hawk, a falcon (a destroyer of birds).
—ख-
गाभिराम (°ग-अभ्°), अस्, m. an epithet of Śiva.
—खगासन (°ग-आस्°), अस्, m. an epithet of the
mountain Udaya, the eastern mountain, on which the
sun rises
an epithet of Viṣṇu (‘sitting on a bird, ’
i. e. on Garuḍa).
—ख-गुण, अस्, आ, अम्, (in arith-
metic or algebra) having a cypher as multiplier.
—खगेन्द्र (°ग-इन्°), अस्, m. the chief of the
birds, an epithet of Garuḍa
N. of a prince.
—ख-
गेन्द्र-ध्वज, अस्, m. an epithet of Viṣṇu.
—ख-
गेश्वर (°ग-ईश्°), अस्, m. the chief of the birds,
epithet of Garuḍa.
—ख-गोल, अस्, m. the vault or
circle of the heaven, the celestial sphere.
—खगोल-
विद्या, f. knowledge of the celestial sphere, astronomy.
—ख-चमस, अस्, m. the moon (‘the drinking-
vessel in the sky’).
—ख-चर, अस्, ई, अम्, moving
in the air, flying
(अस्), m. a bird
a cloud
the
wind
the sun
a Rakṣas or demon
an aerial
spirit
N. of a people.
—ख-चारिन्, ई, इणी, इ, moving
in the air, flying, an epithet of Skanda.
—ख-जल,
अम्, n. ‘air-water, ’ i. e. dew, rain, frost, hoar-frost.
—ख-जित्, त्, m. a Buddha, one of the seven teachers
or saints of the Buddha sect.
—ख-ज्योतिस्, इस्, m. a
shining flying insect, a fire-fly, &c.
—ख-तमाल,
अस्, m. a cloud
smoke.
—ख-तिलक, अस्, m. the
sun.
—ख-दूर-वासिनी, f., N. of one of the female
deities or Śaktis with Buddhists.
—ख-द्योत, अस्,
m. a shining flying insect, a fire-fly, the sun
(आ), f.,
scil. द्वार्, the door which shines like a shining insect,
an eye.
—ख-द्योतक, अस् or अम्, m. or n. (?), a
kind of plant with a poisonous fruit.
—ख-द्योतन,
अस्, m. the sun.
—ख-धूप, अस्, m. a rocket, fire-
work.
—ख-पराग, अस्, m. darkness.
—ख-
पुष्प, अम्, n. a flower in the sky, a term for any-
thing impossible.
—ख-भ, अस् or अम्, m. or n. (?),
a planet.
—ख-भ्रान्ति, इस्, f. a kind of falcon, a
kite
[cf. चिल्ल।]
—ख-मणि, इस्, m. the jewel of
the sky, the sun.
—ख-मीलन, अम्, n. sleepiness,
lassitude, weariness.
—ख-मूर्ति, इस्, f. a celestial
appearance or person.
—खमूर्ति-मत्, आन्, अती, अत्,
having a divine or celestial person or form.
—ख-
मूलि, इस्, इका or ई, f. an aquatic plant, Pistia Stratiotes
(कुम्भिका).
—ख-वल्ली, f., N. of a parasitic plant,
= आकाश-वल्ली.
—ख-वारि, इ, n. rain-water, dew,
vapour, &c.
—ख-वाष्प, अस्, m. snow, hoar-frost,
dew.
—ख-शय, अस्, आ, अम्, resting or dwelling in
the air.
—ख-शरीर, अम्, n. a celestial or immortal
body.
—खशरीरिन्, ई, इणी, इ, gifted with an etherial
body, having a heavenly form.
—ख-श्वास, अस्, m.
wind, air.
—ख-सम, अस्, m. a Buddha or deified
Bauddha saint.
—ख-समुत्थ, अस्, आ, अम्, produced
in the sky.
—ख-सम्भव, अस्, आ, अम्, produced
in the sky, aerial, etherial
(आ), f. spikenard, = आकाश-
मांसी.
—ख-सर्पण, अस्, m., N. of a Buddha or
Bauddha saint
(अम्), n. gliding through the air.
—ख-सिन्धु, उस्, m. the moon.
—ख-स्तनी, f.
the earth.
—ख-स्फटिक, अम्, n. aerial crystal,
a N. for the sun and moon-gem, सूर्य-कान्त
and चन्द्र-कान्त
[cf. आकाश-स्फटिक।]
—ख-
हर, अस्, आ, अम्, (in arithmetic) having a cypher
for its denominator (as a fraction).
—खात्मन् (ख-
आत्°), आ, आ, अ, having the air as one's nature.
—खा-
पगा (ख-आप्°), f. a stream in the air, an epithet of
the Ganges.
—खे-गमन, अस्, m. a kind of galli-
nule, = काल-कण्ठ.
—खे-चर, अस्, ई, अम्, moving
in the air, flying, aerial
(अस्), m. a bird
a Gan-
dharva
a Rakṣas
a Vidyādhara
an epithet of Śiva
a planet
quicksilver
(ई), f. a semi-divine female
able to fly
an epithet of Durgā
(अम्), n. green
vitriol.
—खेचर-त्व, अम्, n. capability of flying.
—खे ऽट (खे-अट), अस्, m. a planet
the ascend-
ing node or Rāhu.
—खे-परिभ्रम, अस्, आ, अम्,
flying about in the air.
—खे-शय, अस्, आ, अम्,
lying in the air.
—खोल्क (ख-उल्का), अस्, m. a
meteor
a planet
[cf. ख-खोल्क।]
—खोल्मुक
(ख-उल्°), अस्, m. the planet Mars
[cf. गगनोल्-
मुक।]
Macdonell
English
ख khá,
n.
 cavity, hole
aperture (esp. in the 🞄human body)
wound
axle-hole (in the nave 🞄of a wheel)
ether
air
sky.
Benfey
English
ख ख (vb. खन्),
n.
1. A cavity
of the human body, as mouth, nose, etc.,
Man. 12, 120.
2. A wound, Man. 9,
45.
3. The subtile æther, Man. 12,
120.
4. Sky, Rām. 1, 19, 10.
Hindi
Hindi
आकाश, aakaasha
Apte Hindi
Hindi
खः
पुं*
 - -
सूर्य
खम्
नपुं*
 - -
आकाश
खम्
नपुं*
 - -
स्वर्ग
खम्
नपुं*
 - -
ज्ञानेन्द्रिय
खम्
नपुं*
 - -
एक नगर
खम्
नपुं*
 - -
खेत
खम्
नपुं*
 - -
शून्य
खम्
नपुं*
 - -
"एक बिन्दु, अनुस्वार"
खम्
नपुं*
 - -
"गह्वर, द्वारक, विवर, रन्ध्र"
खम्
नपुं*
 - -
शरीर के द्वारक
खम्
नपुं*
 - -
घाव
खम्
नपुं*
 - -
"प्रसन्नता, आनन्द"
खम्
नपुं*
 - -
अभ्रक
खम्
नपुं*
 - -
कर्म
खम्
नपुं*
 - -
ज्ञान
खम्
नपुं*
 - -
ब्रह्मा
Shabdartha Kaustubha
Kannada
ख
कन्नडार्थः - > ಖಕಾರ
विस्तारः - > ಇದು ವ್ಯಂಜನಾಕ್ಷರಗಳಲ್ಲಿ ಕವರ್ಗದ ಎರಡನೆಯ ಮತ್ತು ಆಭ್ಯಂತರಸ್ಪೃಷ್ಟಪ್ರಯತ್ನದಿಂದ ಹುಟ್ಟುವ ಅಕ್ಷರ "कादयो मावसानाः स्पर्शाः" । "स्पृष्टं प्रयतनं स्पर्शानाम्" - सि० कौ० ।
ख
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಸೂರ್ಯ
ख
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಇಂದ್ರಿಯ
निष्पत्तिः - > खर्व (गतौ) - "डः"(३-२-१०१)
व्युत्पत्तिः - > खर्वति मनोऽस्मिन्
प्रयोगाः - > "ऊर्धन्नाभ्र्यानि खानि तानि मेध्यानि सर्वशः"
उल्लेखाः - > मनु० ५-१३२
ख
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಆಕಾಶ /ಗಗನ /ಅಂತರಿಕ್ಷ
प्रयोगाः - > "क्रोधं प्रभो संहर संहरेति यावद्गिरः खे मरुतां चरन्ति"
उल्लेखाः - > कुमा० ३-७२
ख
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಪುರ /ಪಟ್ಟಣ
ख
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಭೂಮಿ /ಕ್ಷೇತ್ರ /ಮೈದಾನ
ख
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಶೂನ್ಯ /ಖಾಲಿ /ಬರಿಸು
ख
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಬಿಂದು /ಸೊನ್ನೆ
ख
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ತಿಳುವಳಿಕೆ /ಅನುಭವ
ख
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಸ್ವರ್ಗ
ख
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಸುಖ
विस्तारः - > "खं स्वसंविदि व्योमनीन्द्रिये । शून्ये बिन्दौ सुखे खस्तु सूर्ये" - हेम० । "खमिन्द्रिये पुरे क्षेत्रे शून्ये बिन्दौ विहायसि । संवेदने देवलोके शर्मण्यपि नपुंसकम्" - मेदि० ।
ख
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಕಾಗೆಬಂಗಾರ
ख
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಕರ್ಮ /ಕೆಲಸ
ख
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಲಗ್ನದಿಂದ ಹತ್ತನೆಯ ರಾಶಿ
ख
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಪರಬ್ರಹ್ಮ
प्रयोगाः - > "कं ब्रह्म खं ब्रह्म यदेव कं तदेव खम्"
उल्लेखाः - > छान्दोग्य०
ख
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಛಿದ್ರ /ರಂಧ್ರ
L R Vaidya
English
Ka {% (I) m. %} The sun.
Ka {% (II) n. %} 1. An organ of sense
2. a city
3. a field
4. a cypher
5. a dot, an anusvāra
6. the sky, यावद्गिरः खे मरुतां चरंति K.S.iii.72, Megh.i.9
7. heaven
8. a cavity, an aperture, a hole, M.ix.43
9. an aperture of the human body (of which there are nine, viz., the mouth, the two ears, the two eyes, the two nostrils and the organs of excretion and generation), खान्यद्भिः समुपस्पृशेत् Yaj.i.20, M.ii.53, 60, v.132
10. a wound
11. happiness, pleasure
12. tale
13. Brahman (n).
भूतसङ्ख्या
Sanskrit
०, अनन्त, अन्तरिक्ष, अभ्र, अम्बर, अम्बुद, असत्, आकाश, खं, ख, गगन, छिद्र, जलद, जलधर, जलधरपथ, दिव, नग्न, नभ, पयोद, पयोधर, पुष्कर, पूर्ण, पृथु, पृथुल, बिन्दु, मेघ, रन्ध्र, वरीय, विन्दु, वियत्, विष्णुपद, विष्णुपाद, विहायस्, वृहत्, व्योम, शून्य
Bopp
Latin
ख n. aër, coelum. N. 12. 53. (Cf. gr. χάος et lat. ha-
lare.)
Indian Epigraphical Glossary
English
kha (IE 7-1-2), ‘cypher’.
khaṃ, abbreviation of khaṇḍa, ‘a piece’ (JAS, Letters,
Vol. XX, p. 204).
Lanman
English
khá, n.
—1. hole
hollow
—2. opening
—3. hole in the hub of a wheel
—4. void
space
the sky. [√khan, cf. 333.]
Abhyankara Grammar
English
ख tad. affix, always changed into ईन, (l) applied to the word कुल in the sense of a descendant, e.g. कुलीनः, आढ्यकुलीन:
cf. P. IV. 1.139
(2) applied to the words अवार, पार, पारावार and अवारपार in the Śaīṣika senses, e. g. अवारीणः, पारीणः etc.
cf. P.IV.2.93 and Vārttikas 2, 3 on it
(3) applied to words ending in the word वर्ग ( which does not mean 'sound' or 'letter' ) in the sense of 'present there, ' e. g. वासुदेववर्गीणः, युधिष्ठिरवर्गीणः
cf. P. IV. 3.64
(4) applied to the words सर्वधुर and एकधुर in the sense of 'bearing, ' and to ओजसू , वेशोभग, यशोभग and पूर्व, e.g. ओजसीनः etc., cf. P.IV.4.78, 79, 130, 132, 133
(5) applied in the sense of 'favourable to' to the words आत्मन् , विश्वजन, etc. (P.V.1.9), to विंशतिक, (32) to अाढक, अाचित, पात्र and others (53-55), to समा (85-86), to रात्रि, अहन् , संवत्सर and वर्ष (87-88) and संवत्सर and परिवत्सर (92)
e. g. आत्मनीनः, आढकीनः पात्रीणः, समीनः, संवत्स- रीणः etc.
(6) to the words सर्वचर्मन्, यथामुख etc. e. g. सर्वचर्मीणः cf. P.V. 2.5 to 17
(7) to the words अषडक्ष, अशितंगु etc. cf. P.V.4.7, 8. e. g. अषडक्षीणः. (8) ख is also a technical term in the sense of elision or लोप in the Jainendra Grammar cf. Jain I. 1.61. (9) The word ख is used in the sense of 'glottis' or the hole of the throat ( गलबिल ) in the ancient Prātiṣākhya works.
Sanskrit Tibetan
Tibetan
mkha'
१) अम्बर २) आकाश ३) ख ४) गगन ५) गो ६) दिव् ७) द्यौः ८) नभः ९) नाक १०) पुष्कर ११) रोदसी १२) व्योमन्
go 'byed
१) आकाश २) ख ३) गगन
अभिधानचिन्तामणिः
Sanskrit
--source--
व्योमान्तरिक्षं गगनं घनाश्रयो विहाय आकाशमनन्तपुष्करे ।
अभ्रं सुराभ्रोडुमरुत्पथोऽम्बरं खं द्योदिवौ विष्णुपदं वियन्नभः ॥ १६३ ॥
-wordlist-
व्योमन् (क्ली), अन्तरिक्ष (क्ली), गगन (क्ली), घनाश्रय (पुं), विहायस् (पुंक्ली), आकाश (पुंक्ली), अनन्त (क्ली), पुष्कर (क्ली), अभ्र (क्ली), सुरपथ (पुं), अभ्रपथ (पुं), उडुपथ (पुं), मरुत्पथ (पुं), अम्बर (क्ली), ख (क्ली), द्यो (स्त्री), दिव् (स्त्री), विष्णुपद (क्ली), वियत् (क्ली), नभस् (क्ली)
--source--
अभ्रकं स्वच्छपत्त्रं खं मेघाख्यं गिरिजामले ।
-wordlist-
अभ्रक (क्ली), स्वच्छपत्र (क्ली), ख (क्ली), मेघाख्य (क्ली), गिरिज (क्ली), अमल (क्ली)
--source--
हृषीकमक्षं करणं स्रोतः खं विषयीन्द्रियम् ॥ १३८३ ॥
-wordlist-
हृषीक (क्ली), अक्ष (क्ली), करण (क्ली), स्रोतस् (क्ली), ख (क्ली), विषयि (क्ली), इन्द्रिय (क्ली)
अभिधानरत्नमाला
Sanskrit
नभस्
नभस्, मरुद्वर्त्मन्, वियत्, विहायस्, तारापथ, पुष्कर, अन्तरिक्ष, व्योमन्, अम्बर, विष्णुपद, ख, द्यौ, विहायसा, गगन, द्यु
नभो मरुद्वर्त्म वियद्विहाय-
स्तारापथः पुष्करमन्तरिक्षम् ।
व्योमाम्बरं विष्णुपदं च खं द्यौ-
र्विहायसा स्याद्गगनं तथा द्युः ॥ १३७ ॥
verse 1.1.1.137
page 0017
ख
ख, अक्ष, इन्द्रिय, स्रोतस्, हृषीक, करण
खमक्षमिन्द्रियं स्रोतो हृषीकं करणं स्मृतम् ॥ ५३५ ॥
verse 2.1.1.535
page 0061
नाममाला
Sanskrit
ख, विहायस्, वियत्, व्योमन्, गगन, आकाश, अम्बर, द्यो, नभस्, अभ्र, अन्तरीक्ष, घनाघनपथ, घनपथ, मेघपथ, जीमूतपथ, अभ्रपथ, बलाहकपथ, पर्जन्यपथ, मिहिरपथ, नभ्राट्पथ, पवनपथ, पवमानपथ, वायुपथ, वातपथ, अनिलपथ, मरुत्पथ, समीरणपथ, गन्धवाहपथ, श्वसनपथ, सदागतिपथ, नभस्वत्पथ, मातरिश्वपथ, चरण्युपथ, जवनपथ, प्रभञ्जनपथ, घनाघनमार्ग, घनमार्ग, मेघमार्ग, जीमूतमार्ग, अभ्रमार्ग, बलाहकमार्ग, पर्जन्यमार्ग, मिहिरमार्ग, नभ्राट्मार्ग, पवनमार्ग, पवमानमार्ग, वायुमार्ग, वातमार्ग, अनिलमार्ग, मरुत्मार्ग, समीरणमार्ग, गन्धवाहमार्ग, श्वसनमार्ग, सदागतिमार्ग, नभस्वत्मार्ग, मातरिश्वमार्ग, चरण्युमार्ग, जवनमार्ग, प्रभञ्जनमार्ग
खं विहायो वियद् व्योम गगनाकाशमम्बरम् ।
द्यौर्नभोऽभ्रोऽन्तरीक्षं च मेघवायुपथोऽप्यथ ॥ ५३ ॥
verse 0.1.1.53
page 0028
ख, इन्द्रिय, हृषीक, श्रोतस्, अक्ष, करण
खमिन्द्रियं हृषीकं च श्रो(स्रो)तोऽक्षं करणं विदुः ।
verse 0.1.1.129
page 0065
एकाक्षरनाममाला
Sanskrit
ख, इन्द्रिय, स्वर्ग, शून्य, भूप, आकाश, सुख
खमिन्द्रियस्वर्गशून्यभूपाकाशसुखेषु च ॥ ११ ॥
verse 1.1.1.11
page 0120
ख, संविद्, शून्यखण्ड
संविदि शून्यखण्डे च वर्तते खश्च भास्करे ।
verse 1.1.1.12
page 0120
ख, भास्कर
संविदि शून्यखण्डे च वर्तते खश्च भास्करे ।
verse 1.1.1.12
page 0120
Mahabharata
English
Kha(ṃ) = Sūrya (the Sun): III, 147.--Do.^2 = Kṛshṇa: III, 481.--Do.^3 = Śiva (1000 names^1).
पुराणम्
English
ख / KHA. This syllable has the meanings ‘empty’ and ‘organ of sense’. (agni purāṇa, Chapter 348).
Vedic Reference
English
Kha denotes in the Rigveda^1 and later^2 the hole in the nave
of the wheel in which the axle is inserted. There was a
difference, it seems, in the size of the hole in the wheel of
a cart (Anas) and of a chariot (Ratha).^3 See also 1. Yuga.
1) Rv. viii. 77, 3
91, 7
x. 156, 3,
where only the Kha is referred to.
Cf. the adjective su-kha, ‘having a good
axle-hole, ’ ‘running easily’
later,
‘agreeable.’
2) Bṛhadāraṇyaka Upaniṣad, v. 12, 1
(Mādhyaṃdina
v. 10, 1 Kāṇva).
3) Jaiminīya Upaniṣad Brāhmaṇa, 1,
3, 6
Geldner, Vedische Studien, 2, 333.
Cf. Zimmer, Altindisches Leben, 247.
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
ख, खकारः । स तु व्यञ्जनद्वितीयवर्णः । अस्यो-च्चारणस्थानं कण्ठः । (यथा, सिद्धान्तकौमु-द्याम् । “अ-कु-ह-विसर्ज्जनीयानां कण्ठः ।”इति । शिक्षाग्रन्थे तु अस्य जिह्वामूलीयत्वमुक्तम् ।यथा, -- “जिह्वामूले तु कुः प्रोक्तः ।” इति ।परं जिह्वामूलीयस्यापि कण्ठमूलोच्चारणपर-त्वात् न दोषाय एव ॥
) यथा, कामधेनुतन्त्रे ।“खकारं परमाश्चर्य्यं शङ्खकुन्दसमप्रभम् ।कोणत्रययुतं शून्यं बिन्दुत्रयसमन्वितम् ॥
गुणत्रययुतं देवि ! पञ्चदेवमयं सदा ।त्रिशक्तिसंयुतं वर्णं खकारं प्रणमाम्यहम् ॥
”तस्योत्पत्तिर्यथा, प्रपञ्चसारे ।“स सर्गः श्लेषितः कण्ठे वायुना कादिमीरयेत् ।वर्गस्पर्शनमात्रेण कं स्वरस्पर्शनात्तु खम् ॥
”(वङ्गाक्षरैः) तस्य लेखनप्रकारादिर्यथा, --“शिवरूपा वामरेखा दक्षरेखा प्रजापतिः ।अधोरेखा विष्णुरूपा साक्षाद्ब्रह्मस्वरूपिणी ॥
वामाद्वामगता रेखा वह्रिरूपा च सा स्मृता ।मात्रा कुण्डलिनी साक्षात् खकारः पञ्चदैवतः ॥
ध्यानमस्याः प्रवक्ष्यामि शृणुष्व कमलानने ! ।बन्धूकपुष्पसङ्काशां रत्नालङ्कारभूषिताम् ॥
वराभयकरीं नित्यामीषद्धास्यमुखीं पराम् ।एवं ध्यात्वा ब्रह्मरूपां तन्मन्त्रं दशधा जपेत् ॥
”इति वर्णोद्धारतन्त्रम् ॥
* ॥
तस्य नामानि यथा, नानातन्त्रेषु, --“खः प्रचण्डः कामरूपी ऋद्धिर्वह्निः सरस्वती ।आकाशमिन्द्रियं दुर्गा चण्डीशस्तापिनी गुरुः ॥
शिखण्डी दन्तजातीशः कफोणिर्गरुतो यदि ।शून्यं कपाली कल्याणी सूर्पकर्णीऽजरामरः ।शुभ्राग्नेया चण्डलिङ्गो जना व्यङ्गारखड्गकौ ॥
”
खं,
क्ली,
 (खर्व्वति मनोऽस्मिन् खन्यते क्षुभ्यतेमनोऽनेन वा । खर्व्व गतौ, खन दारणे वाअन्येभ्योपीति डः ।) इन्द्रियम् । (यथा, मनौ ।२ । ६० ।“त्रिराचामेदपः पूर्व्वं द्विः प्रमृज्यात् ततो मुखम् ।खानि चैव स्पृशेदद्भिरात्मानं शिर एव च ॥
”)पुरम् । क्षेत्रम् । शून्यम् । (यथा, महाभारते ।१ । ८८ । ७ ।“पतस्युदीर्णाम्बुधरान्धकारात्खात् खेचराणां प्रवरो यथार्कः ॥
”)बिन्दुः । (यथा, लीलावत्यां क्षेत्रव्यवहारे ।“वेदाग्निवाणखाश्वैश्च खखाभ्राभ्ररसैः क्रमात् ॥
”)आकाशम् । (यथा, मनौ । १२ । १२० ।“खं सन्निवेशयेत् खेषु चेष्टनस्पर्शनेऽनिलम् ॥
”“खं वाह्याकाशं खेषु उदराद्यवछिन्नशरीरा-काशेषु ।” इति कुल्लूकभट्टः ॥
) संवेदनम् । देव-लोकः । शर्म्म । इति मेदिनी । खे । १ ॥
लग्नात्दशमराशिः । इति दीपिका ॥
(यथा, जातक-प्रकरणे । “तनुनिधनखभेशाः केन्द्रकोणेत्रिलाभे ॥
”) अभ्रकम् । इति राजनिर्घण्टः ॥
(शब्दतन्मात्रम् । यथा, मण्डूकोपनिषदि ।“एतस्माज्जायते प्राणो मनः सर्व्वेन्द्रियाणि च ।खं वायुर्ज्योतिरापः पृथ्वी सर्व्वस्य धारिणी ॥
”चिदानन्दमयब्रह्माकाशम् । यथा, छान्दोग्योप-निषदि “कं ब्रह्म खं ब्रह्म यदेव कं तदेव खंगङ्काकारो वै पुरुषो घकारो घोषयंस्तथा ॥
”छिद्रम् । यथा भागवते । ७ । १२ । २५ ।“खे खानि वायौ निःश्वासांस्तेजस्युष्माणमात्म-वान् ॥
”)
खः,
पुं,
 (खर्व्वयति स्वरश्मिभिरिति । खर्व्व + अन्त-र्भूतणिच् + डः ।) सूर्य्यः । इति हेमचन्द्रः ॥
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
ख खकारः “जिह्वामूले तु कुः प्रोक्तः” शिक्षोक्तेः कण्ठमूलो-च्चार्य्यः जिह्वामूलपदस्य कण्ठमूलपरत्वात् । अस्योच्चारणेआभ्यन्तरप्रयत्नः स्पृष्टता (जिह्वामूलस्पर्शः) बाह्यप्रयत्नाश्च“खयां यमः खयः + कँ पौ विसर्गः शर एव च । एवे श्वासानु-प्रदाना अघाषाश्च विवृण्वते । कण्ठम्” इति शिक्षोक्तेः श्वासा-घाषबिवाराः “अयुग्मावर्गयमगायणश्चाल्पासवः स्मृताः”इति शिक्षोक्तेः वर्गमध्ये युग्मवर्णत्वात् महाप्राणश्च ।खादिशब्दे परे पूर्वस्थ विसर्गस्य स्थाने जिह्वामूलीयः यथामणे + खनिः समासे तु वा सत्वञ्च । भा + खरः भास्खरःभाःखर इति । वर्ण्णाभिधाने अस्य वाचकाः शब्दाद-र्शिताः यथा “खः प्रचण्डः कामरूपी शुद्धिर्वह्निः सर-स्वती । आकाशैन्द्रियं दुर्गा चण्डी सन्तापिनी गुरुः ।शिखण्डी दन्तोजातीशः कफोणिर्गरुडोगदी । शून्यंकपाली कल्याणी सूर्पकर्णोऽजरामरः । शुभाग्नेयचण्डलिङ्गे जनो झङ्कारखड्गकौ” । अस्य मातृका-वर्णान्तर्गतत्वेन ध्येयरूपं वर्णोद्धारतन्त्रे उक्तं यथा“बन्धूकपुष्पसङ्काशां रत्नालङ्कारभूषिताम् । वराभयकरींनित्यामीषद्धास्यमुखीं पराम् । एवं ध्यात्वा खस्वरूपांतन्मन्त्र दशधा जपेत्” । मातृकान्यासे चास्य बाहौन्यस्यता । श्लोकरचनायां तस्याद्यवर्णतयोपन्यासे ग्रन्थ-कर्त्तुः लक्ष्मीकरता “कः खोगोघश्च लक्ष्मीं वितरतिवियशोङःसुखं चः सुखं छः” वृत्तर० टीकावृतधृवाक्यात् ।
ख
पु०
 खर्व्व--खन--बा० ड । १ सूर्य्ये हेमच० । २ इन्द्रिये३ पुरे ४ क्षेत्रे ५ शून्ये ६ विन्दौ ७ आकाशे ८ संवेदने ९ स्वर्गे१० कर्मणि च
न०
 मेदि० । ११ लग्नात् दशमे स्थानेज्यो० त० । “आरे खस्थे चतुष्पाद्भ्योभयम्” नीलक० ।“तनुनिधनखभेशाः केन्द्रकोणे त्रिलाभे” जातकप० ।१२ सुखे हेमच० । १३ अभ्रके (आव) उपधातुभेदेराजनि० । “तत्रेन्द्रिये “ऊर्द्धं नाभेर्यानि खानितानि मेध्यानि सर्वशः” मनुः । आकाशे “नश्यतीषुर्यथाविद्धः खे विद्धमनुविध्यतः” मनुः खं “वायुर्ज्वलनोजलंक्षितिरिति त्रैलोक्यमुन्मीलति” प्रबो० । “एतस्माज्जायते-खं वायुर्ज्योतिरापश्च” श्रुतिः । “यावत् गिरः खेमरुतां चरन्ति” कुमा० १४ परमानन्दस्वरूपे ब्रह्माकाशे ।“कं ब्रह्म खं ब्रह्मः” यदेव कं तदेव खम्” इति च छा० उ० ।
Capeller
German
ख॑
n.
 Öffnung, Loch (bes. am menschlichen
Leibe)
Achsenloch (am Wagen)
Luft.
f.
 ख॑ Quelle.
Grassman
German
khá, n., Oeffnung, welche gemacht wird, um das Wasser aus einem Behälter abzulassen, Rinne, Kanal [von khan, graben]
2〉 die [Page372] durchbohrte Büchse des Rades, in welcher die Speichen eingefügt werden ({686, 3}) und welche geschmiert wird ({982, 3}).
-ám 1〉 {307, 2} (? bildlich). — 2〉 {982, 3}.
-é 2〉 {686, 3}
{700, 7} ráthasya.
-ā́ni 1〉 {386, 1}
nadinām {206, 3} (vájreṇa atṛṇat)
apā́m {598, 3} (atṛntam)
ápihitā {324, 1}.
Burnouf
French
ख ख, 2ᵉ consonne de l'alphabet sanscrit
elle
équivaut au क् aspiré
cependant elle est rarement représentée
par le क्ष् grec, ou par le छ् des peuples latins ou germains.
ख ख
n.
 air, atmosphère, ciel.
Creux, cavité, vide.
Point, dans l'écriture.
Champ.
Ville.
Organe des sens
connaissance
action
plaisir, bonheur
bon augure, bonne fortune.
-- M. le Soleil.
खकुन्तल
m.
 surn. de Śiva.
Stchoupak
French
ख-
nt. trou, cavité
l'une des (neuf) ouvertures du corps humain,
organe des sens
blessure
moyeu
espace vide, éther, air.
°ग- a. qui se meut dans l'air
m.
 oiseau, insecte volant
soleil
air, vent
°ग-पत्त्र- a. ayant des plumes d'oiseau (flèche)
°गाधिप-
m.
 ép. de Garuḍa
°गेन्द्र-
m.
 roi des oiseaux
°गेन्द्र-ध्वज-
m.
 ép. de Viṣṇu.
°गण-
m.
n.
 d'un prince.
°गत- a. v. qui se meut dans l'air.
°गम- a. qui se meut dans l'air, volant
m.
 oiseau
n.
 d'un Brâhmane.
°चर-
m.
 oiseau
esprit aérien
a. qui se meut dans l'air
°चारिन्- a. id.
°चित्र- (peinture dans le ciel) nt. chose inexistante ou impossible.
°डीन- °परिडीनक- nt.
n.
 d'un vol particulier.
°द्योत-
m.
 insecte phosphorescent
-आ-
f.
 ép. de l'œil gauche
(sous-ent. द्वार्-).
°पुर- nt. ville bâtie dans le ciel.
°पुष्प- (fleur dans le ciel) nt. chose inexistante ou impossible.
°मूर्तिमन्त्- a. revêtu d'une forme immortelle.
°लता- (liane dans le ciel)
f.
 = °पुष्प-।
°शरीरिन्- a. revêtu d'une forme divine.
°स्थ- ag. qui se tient dans l'air.
खे-चर- a. qui se meut dans l'air, volant
m.
 oiseau
esprit aérien
(messager des dieux, etc.)
-ई-
f.
 (सिद्धि- ou गति-) pouvoir
magique de voler
ép. de Durgā
-त्व- nt. pouvoir magique de voler.
°परिभ्रम- a. qui se meut dans l'air.