| YouTube Channel

क्षोभः (kSobhaH)

 
Apte
English
क्षोभः [kṣōbhḥ], [क्षुभ-घञ्]
Shaking, moving, tossing
Me.*
 28, 97
so काननक्षोभः
&c.
Jolting
R.*
 1.58
अयं तस्या रथक्षोभादंसेनांसो निपीडितः
V.*
 3.11.
(a) Agitation, disturbance, excitement, emotion
क्षोभक˚
U.*
 3.3.29
स्वयं- वरक्षोभकृतामभावः
R.*
 7.3
अथेन्द्रियक्षोभमयुग्मनेत्रः पुनर्वशित्वाद्ब- लवन्निगृह्य
Ku.*
 3.69. (b) Provocation, irritation
प्रायः स्वं महिमानं क्षोभात्प्रतिपद्यते जन्तुः
Ś.*
 6.31.
क्षोभः [kṣōbhḥ] मम् [mam], मम् [क्षु-मन्] A room on the top of a house. -मम् Woven silk.
Apte 1890
English
क्षोभः [क्षुभ्-घञ्] 1 Shaking, moving, tossing
Me. 28, 95
so काननक्षोभः &c.
2 Jolting
R. 1. 58
V. 3. 11.
3 (a) Agitation, disturbance, excitement, emotion
क्षोक° U. 3, 3. 29
स्वयंवरक्षोभकृतामभावः R. 7. 3
अथेंद्रियक्षोभमयुग्मनेत्रः पुनर्वशित्वाद्बलवन्निगृह्य Ku. 3. 69. (b) Provocation, irritation
प्रायः स्वं महिमानं क्षोभात्प्रतिपद्यते जंतुः Ś. 6. 30.
Apte Hindi
Hindi
क्षोभः
पुं*
 - क्षुभ् + घञ्
"डोलना, हिलना, लोटपोट होना"
क्षोभः
पुं*
 - क्षुभ् + घञ्
हिचकोले खाना
क्षोभः
पुं*
 - क्षुभ् + घञ्
"आन्दोलन, डाँवाडोल होना, उत्तेजना, संवेग"
क्षोभः
पुं*
 - क्षुभ् + घञ्
"उकसाहट, चिढ़"
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
क्षोभः,
पुं,
 (क्षुभ् + भावे घञ् ।) क्षोभणम् । सञ्च-लनम् । चित्तचाञ्चल्यम् । यथा, --“पूरोत्पीडे तडागस्य परीवाहः प्रतिक्रिया ।शोकक्षोभे तु हृदयं प्रलापैरेव धार्य्यते ॥
”इति उत्तरचरिते । ३ अङ्के ॥
परीबाहः सेतुभेदः । शोकजोभे शोकाधीन-चित्तचाञ्चल्ये । प्रलापैः रोदनादिभिरित्यर्थः ॥
अपि च शाक्तानन्दतरङ्गिणीधृततन्त्रे ।“भुक्त्वा पीत्वा चरेत् पूजां जपं देव्याः समाहितः ।साधके क्षोभमापन्ने मम क्षोभं प्रजायते ।तस्माद्भुक्त्वा च पीत्वा च अक्षुव्वो यजनं चरेत् ॥
”
कृदन्तरूपमाला
Sanskrit
1 {@“क्षुभ सञ्चलने”@} 2 सञ्चलनम् = प्रकृतिविपर्यासः, गमनं च।
इति मा-धातुबृत्तौ।
‘क्षुभ्नाति क्षोभते क्षुभ्येत्, इति संचलने क्षुभेः।।’ 3 इति देवः।
क्षोभकः-भिका, क्षोभकः-भिका, 4 चुक्षुभिषकः-चुक्षोभिषकः-षिका, चोक्षुभकः-भिका
क्षोभिता-त्री, क्षोभयिता-त्री, चुक्षुभिषिता-चुक्षोभिषिता-त्री, चोक्षुभिता-त्री
-- क्षोभयन्-न्ती
क्षोभयिष्यन्-न्ती-ती
-- क्षोभमाणः, क्षोभयमाणः, चुक्षुभिषमाणः-चुक्षोभिषमाणः, चोक्षुभ्यमाणः
क्षोभिष्यमाणः, क्षोभयिष्यमाणः, चुक्षुभिषिष्यमाणः-चुक्षोभिषिष्यमाणः, चोक्षुभिष्यमाणः
प्रक्षुप्-प्रक्षुब्-प्रक्षुभौ-प्रक्षुभः
-- -- 5 6 क्षुभितम्- 7 क्षोभितम्, 8 क्षुब्धः, क्षोभितः, चुक्षुभिषितः-चुक्षोभिषितः, चोक्षु-भितः-तवान्
क्षुभः, 9 क्षोभणः, 10 प्रक्षोभी, क्षोभः, चुक्षुभिषुः-चुक्षोभिषुः, चोक्षुभः
क्षोभितव्यम्, क्षोभयितव्यम्, चुक्षुभिषितव्यम्-चुक्षोभिषितव्यम्, चोक्षुभितव्यम्
क्षोभणीयम्, क्षोभणीयम्, चुक्षुभिषणीयम्-चुक्षोभिषणीयम्, चोक्षुभणीयम्
क्षोभ्यम्, क्षोभ्यम्, चुक्षुभिष्यम्-चुक्षोभिष्यम्, चोक्षुभ्यम्
ईषत्क्षोभः-दुःक्षोभः-सुक्षोभः
-- -- क्षुभ्यमाणः, क्षोभ्यमाणः, चुक्षुभिष्यमाणः-चुक्षोभिष्यमाणः, चोक्षुभ्यमाणः
11 क्षोभः, क्षोभः, चुक्षुभिषः-चुक्षोभिषः, चोक्षुभः
क्षोभितुम्, क्षोभयितुम्, चुक्षुभिषितुम्-चुक्षोभिषितुम्, चोक्षुभितुम्
12 क्षुब्धिः, क्षोभणा, चुक्षुभिषा-चुक्षोभिषा, चोक्षुभा
क्षोभणम्, क्षोभणम्, चुक्षुभिषणम्-चुक्षोभिषणम्, चोक्षुभणम्
13 क्षुभित्वा-क्षोभित्वा, क्षोभयित्वा, चुक्षुभिषित्वा-चुक्षोभिषित्वा, चोक्षुभित्वा
14 प्रक्षुभ्य, प्रक्षोभ्य, प्रचुक्षुभिष्य-प्रचुक्षोभिष्य, प्रचोक्षुभ्य
क्षोभम् २, क्षुभित्वा २ -क्षोभित्वा २, क्षोभम् २, क्षोभयित्वा २, चुक्षुभिषम् २ -चुक्षोभिषम् २, चुक्षुभिषित्वा २ -चुक्षोभिषित्वा २, चोक्षुभम् २
चोक्षुभित्वा २।
प्रासङ्गिक्यः
01
=>
 (३१६)
02
=>
 (१-भ्वादिः-७५१। सक। सेट्। आत्म।)
03
=>
 (श्लो-१४४)
04
=>
 [[३। ‘रलो व्युपधात्--’ (१-२-२६) इति सनः कित्त्वविकल्पः।]]
05
=>
 [पृष्ठम्०३३१+ २५]
06
=>
 [[१। ‘उदुपधात् भावादिकर्मणोरन्यतरस्याम्’ (१-२-२१) इति वा कित्त्वम्।]]
07
=>
 [[आ। ‘कृष्णोऽपि तापोल्लुठिताङ्गशोभा आश्वास्य मारक्षुभिता महेलाः। अनभ्यसन्तोभककंसजीवस्रंसाय पापध्वदयं प्रतस्थे।।’ धा। का। २-२। ‘क्षुभितस्य महीभृतस्त्वयि प्रशमोपन्यसनं वृथा मम। प्रलयोल्लसितस्य वारिधेः परिवाहो जगतः करोति किम्।।’ शिशुपालवधे--१६-५१।]]
08
=>
 [[२। ‘क्षुब्धस्वान्त--’ (७-२-१८) इत्यादिना मन्थे विवक्षिते सति निष्ठायाः इडभावो निपातितः। ‘क्षुब्धादयोऽनिटः क्तान्ता मन्थाद्यर्थे निपातिताः। मन्थो मथनदण्डः स्यात्, सक्तवो वा द्रवीकृताः।। तद्वाची क्षुब्धशब्दोऽयं तयोश्च चलितत्वतः। चलितेष्वपि सर्वेषु प्रयोगोऽस्योपचारतः।।’ इति प्रक्रियासर्वस्वे।]]
09
=>
 [[३। ‘अनुदात्तेतश्च हलादेः’ (३-२-१४८) इति ताच्छीलिको युच्।]]
10
=>
 [[४। ‘सुप्यजातौ--’ (३-२-७८) इति णिनिः ताच्छील्ये।]]
11
=>
 [[B। ‘इति भीष्मभाषितवचोऽर्थमधिगतवतामिव क्षणात्। क्षोभमगमदतिमात्रमथो शिशुपालपक्षपृथिवीभृतां गणः।।’ शिशुपालवधे--१५-४७।]]
12
=>
 [[५। ‘तितुत्र--’ (७-२-९) इत्यादिना क्तिनि इण्णिषेधः।]]
13
=>
 [[६। ‘रलो व्युपधात्--’ (१-२-२६) इति क्त्वायां कित्त्वविकल्पः। तेन रूपद्वयम्।]]
14
=>
 [पृष्ठम्०३३२+ २५]