क्षै (kSai)
This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.
Warning!
This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.
In this section, you'll find information about the dhatus (verbal roots) related to your search. This includes details like dhatu information, forms, and any available commentaries.
Warning!
This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.
Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form
Apte
Englishक्षै [kṣai], 1 [क्षायति, क्षाम] To wane, waste away, become emaciated, decline, decay.
Apte 1890
EnglishMonier Williams Cologne
EnglishMonier Williams 1872
EnglishBenfey
EnglishApte Hindi
Hindiक्षै
"भ्वा* पर* , " - -
"क्षीण होना, नष्ट होना, कृश होना, ह्रास होना, मुर्झाना"
Shabdartha Kaustubha
Kannadaक्षै - क्षये (भ्वा० पर० अक० अनि०) क्षायति ।
पदविभागः - > धातुः
कन्नडार्थः - > ಕ್ಷಯಹೊಂದು /ನಾಶವಾಗು
क्षै - क्षये (भ्वा० पर० अक० अनि०) क्षायति ।
पदविभागः - > धातुः
कन्नडार्थः - > ಕಡಮೆಯಾಗು
L R Vaidya
EnglishKridanta Forms
Sanskritक्षै (क्षै॒ क्षये - भ्वादिः - अनिट्)
ल्युट् = क्षाणम्
अनीयर् = क्षाणीयः - क्षाणीया
ण्वुल् = क्षायकः - क्षायिका
तुमुँन् = क्षातुम्
तव्य = क्षातव्यः - क्षातव्या
तृच् = क्षाता - क्षात्री
क्त्वा = क्षात्वा
ल्यप् = प्रक्षाय
क्तवतुँ = क्षामवान् - क्षामवती
क्त = क्षामः - क्षामा
शतृँ = क्षायन् - क्षायन्ती
धातुपाठः (Krishnacharya)
Sanskrit क्षै
क्षये
भ्वादिः
अकर्मकः
अनिट्
परस्मैपदी
क्षायति
ऐकारान्तः
धातुप्रदीपः
Sanskritक्षै
मानकरूपान्तरम् - जै
जै
मानकरूपान्तरम् - षै
षै क्षये
- क्षायति । क्षायो मः (8/2/50) इति मत्वम्-क्षामः । जायति । सायति । सिषापयिषति ।। 917-919 ।।
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskritक्षीरतरङ्गिणी
Sanskritक्षै
मानकरूपान्तरम् - जै
जै
मानकरूपान्तरम् - सै
सै क्षये
- क्षायति निष्ठायां क्षायो मः (8253) क्षामः जायति जाता सायति साता सायात् - स्यतेर्ग्रहणाद् एत्वं न असासीत्- स्यतेर्ग्रहणाद् विभाषा घ्राधेट् (2478) इति सिज्लुक् नास्ति 883-885
धातुवृत्तिः
Sanskritक्षै
मानकरूपान्तरम् - जै
जै
मानकरूपान्तरम् - षै
षै (अर्थः) क्षये
( क्षायति चक्षौ क्षातेत्यादि क्षामः क्षामवान् ) "क्षायो मः'' इति निष्ठातो मः णौ ( क्षपयति ) अयं मिदिति घटादौ ध्वनतावुक्तम् एवं ( जायति, जजौ, जातौ सायति ससौ साता ) "घुमास्था'' इत्यत्र साग्रहणेन स्यतेर्ग्र हणं नास्येति आशीर्लिङि ईत्वाभावात् ( सायादिति भवति ) अत एव ( सासायते सायते ) इत्यादौ "घुमास्था'' इति ईत्वं न भवति तथा व तत्र न्यासे गामादाग्रहणेष्वविशेषमुक्त्वा षो अन्तकर्मणीत्ययमेवीपात्तः तथा च तन्त्रान्तरे पास्यति जास्यति सास्यतीति स्पष्टं षो अन्तकर्मणीत्ययमेव निर्दिश्यते "विभाषाघ्राधेट्साछासः'' इति सिचो लुग्विधावपि श्यन्विकरणाभ्यां साहचर्यात्स्यतिरेवच गृह्मते इत्यस्मात्सिचि सति च असासीदित्येव भवति ( सिषासति ) आदेशसकारत्वात्षत्वम् ( सापयति असीषपत् ) "शाच्छासा'' इति युग्विधावपि श्यन्विकरणाभ्यां साहचर्यात् स्यतिरेवव गृह्मते इति अस्य पुगेव भवति कके चिदमुं दन्त्यादिं पठन्ति तत् षोपदेशलक्षणविरोधादुपेक्ष्यम् 899
कृदन्तरूपमाला
Sanskrit1 {@“क्षै क्षये”@} 2 3 क्षायकः-यिका, क्षापकः- 4 क्षपकः-पिका, चिक्षासकः-सिका, चाक्षायकः-यिका
क्षाता-त्री, क्षपयिता-त्री, चिक्षासिता-त्री, चाक्षायिता-त्री
5 क्षायन्-न्ती, क्षपयन्-न्ती, चिक्षासन्-न्ती
-- क्षास्यन्-न्ती-ती, क्षपयिष्यन्-न्ती-ती, चिक्षासिष्यन्-न्ती-ती
-- -- क्षपयमाणः, -- चाक्षायमाणः
-- क्षपयिष्यमाणः, -- चाक्षायिष्यमाणः
विक्षाः-विक्षौ-विक्षाः
-- -- -- 6 क्षामम्-क्षामः-क्षामवान्, क्षपितः, चिक्षासितः, चाक्षायितः-तवान्
7 प्रक्षः, 8 क्षायः, क्षपः- 9 क्षपा, चिक्षासुः, चाक्षाः
क्षातव्यम्, क्षपयितव्यम्, चिक्षासितव्यम्, चाक्षायितव्यम्
क्षाणीयम्, क्षपणीयम्, चिक्षासनीयम्, चाक्षायणीयम्
10 क्षेयम्, क्षप्यम्, चिक्षास्यम्, चाक्षाय्यम्
11 ईषत्क्षाणः-दुःक्षाणः-सुक्षाणः
-- -- 12 क्षायमाणः, क्षप्यमाणः, चिक्षास्यमानः, चाक्षाय्यमाणः
क्षायः, क्षपः, चिक्षासः, चाक्षायः
क्षातुम्, क्षपयितुम्, चिक्षासितुम्, चाक्षायितुम्
क्षातिः, 13 प्रक्षा, क्षपणा, चिक्षासा, चाक्षाया
क्षाणम्, क्षपणम्, चिक्षासनम्, चाक्षायणम्
क्षात्वा, क्षपयित्वा, चिक्षासित्वा, चाक्षायित्वा
प्रक्षाय, 14 प्रक्षपय्य, प्रचिक्षास्य, प्रचाक्षाय्य
क्षायम् २, क्षात्वा २, 15 क्षपम् २ -क्षापम् २, क्षपयित्वा २, चिक्षासम् २, चिक्षासित्वा २, चाक्षायम् २
चाक्षायित्वा २।
01 (३२१)
02 (१-भ्वादिः-९१३। अक। अनि। पर।)
03 [[१। ‘आदेच उपदेशेऽशिति’ (६-१-४५) इत्यात्वे, ‘आतो युक् चिण्कृतोः’ (७-३-३३) इति युक्। एवं घञि, णमुलि च ज्ञेयम्।]]
04 [[२। ण्यन्तस्य ‘क्षै’ धातोः भोजमते घटादिषु पाठः। तदानीम् ‘अतिंह्रीव्लीरीक्नूयी- क्ष्माय्यातां पुग् णौ’ (७-३-३६) इति पुकि, घटादित्वेन मित्त्वात्, ‘मितां ह्रस्वः’ (६-४-९२) इत्युपधाया ह्रस्वः। अन्येषां मते घटादिपाठाभावात् क्षापकः- क्षापिका इत्यादीनि रूपाणि यथायथमूह्यानि।]]
05 [[३। शपि, ‘एचोऽयवायावः’ (६-१-७८) इत्यायादेशे च रूपम्।]]
06 [[४। ‘क्षायो मः’ (८-२-५३) इति निष्ठातकारस्य मकारः।]]
07 [[५। ‘आतश्चोपसर्गे’ (३-१-१३६) इति कर्तरि कः प्रत्ययः। ‘आतो लोप इटि च’ (६-४-६४) इत्याकारलोपः।]]
08 [[६। ‘श्याऽऽद्व्यधाश्रु--’ (३-१-१४१) इत्यादिना कर्तरि वा णः प्रत्ययः। युगागमः।]]
09 [[७। ण्यन्तात् पचाद्यचि टाप्। क्षपयति = वारयति इन्द्रियाणां चेष्टामिति क्षपा = रात्रिः। ‘राजानं तु कुरुश्रेष्ठं ते हंसमधुरस्वनाः। आश्वासयन्तो विप्राग्र्याः क्षपां सर्वां व्यनोदयन्।।’ (महाभारते-आरण्यपर्वणि १-४३) इति शब्दकल्पद्रुमे।]]
10 [[८। यत्प्रत्यये, ‘ईद् यति’ (६-४-६५) इत्याकारस्य ईकारे गुणे च रूपम्।]]
11 [[९। ईषदाद्युपपदेषु ‘आतो युच्’ (३-३-१२८) इति खलपवादो युच्।]]
12 [पृष्ठम्०३३५+ २५]
13 [[१। ‘आतश्चोपसर्गे’ (३-३-१०६) इति स्त्रियामङ्।]]
14 [[२। ‘ल्यपि लघुपूर्वात्’ (६-४-५६) इति णेरयादेशः।]]
15 [[३। ‘चिण्णमुलोर्दीर्घोऽन्यतरस्याम्’ (६-४-९३) इति णमुल्परे णौ उपधाया दीर्घ- विकल्पः।]]
No entries for this word is found.
What is this? (Hidden Dictionary)
To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.
How to hide/unhide dictionary?
Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.