| YouTube Channel

क्षेपः (kSepaH)

 
Apte
English
क्षेपः [kṣēpḥ], [क्षिप्-घञ्]
Throwing, tossing, casting, moving about, movement (of limbs)
कुन्दक्षेपानुगम
Me.*
 49
भ्रूक्षे- पमात्रानुमतप्रवेशाम्
Ku.*
 3.6.
A throw, cast.
Sending, dispatching.
Depression
striking down.
Transgressing.
Passing away (time)
कालक्षेपः.
Delay, dilatoriness.
Insult, abuse
क्षेपं संप्राप्तवांस्तत्र
Rām.*
 12.49.56
क्षेपं करोति चेद्दण्ड्यः
Y.*
 2.24
किं क्षेपे.
P.
 II.1.64.
Disrespect, contempt.
Pride, haughtiness.
A nosegay.
A stroke (of an oar
&c.
 ).
Laying on (as a paint
&c.
 ), besmearing.
(in arith.) Addendum.
The astronomical latitude
Golādh.
Comp.
 -दिनम् See क्षयतिथि. -पातः the point where the planets and the moon pass the ecliptic
Golādh.6.14, 2. -वृत्तम् the course of the planets and of the moon
ibid.
 5.13.
Apte 1890
English
क्षेपः [क्षिप्-घञ्] 1 Throwing, tossing, casting, moving about, movement (of limbs)
कुंदक्षेपानुगम Me. 47
भ्रूक्षेपमात्रानुमतप्रवेशां Ku. 3. 60.
2 A throw, cast.
3 Sending, dispatching.
4 Depression
striking down.
5 Transgressing.
6 Passing away (time)
कालक्षेपः.
7 Delay, dilatoriness.
8 Insult, abuse
क्षेपं करोति चेद्दंड्यः Y. 2. 204
किं क्षेपे.
9 Disrespect, contempt.
10 Pride, haughtiness.
11 A nosegay.
12 A stroke (of an oar &c).
13 Laying on (as a paint &c.), besmearing.
14 (in arith.) Addendum.
Apte Hindi
Hindi
क्षेपः
पुं*
 - क्षिप् + घञ्
"फेंकना, उछालना, डालना, इधर-उधर हिलाना, गति"
क्षेपः
पुं*
 - क्षिप् + घञ्
"फेंकना, डालना"
क्षेपः
पुं*
 - क्षिप् + घञ्
"भेजना, प्रेषित करना"
क्षेपः
पुं*
 - क्षिप् + घञ्
आघात
क्षेपः
पुं*
 - क्षिप् + घञ्
उल्लंघन
क्षेपः
पुं*
 - क्षिप् + घञ्
"समय बिताना, कालक्षेप"
क्षेपः
पुं*
 - क्षिप् + घञ्
"विलम्ब, देरी"
क्षेपः
पुं*
 - क्षिप् + घञ्
"अपमान, दुर्वचन"
क्षेपः
पुं*
 - क्षिप् + घञ्
"अनादर, घृणा"
क्षेपः
पुं*
 - क्षिप् + घञ्
"घमंड, अहंकार"
क्षेपः
पुं*
 - क्षिप् + घञ्
"फूलों का गुच्छा, कुसुमस्तवक"
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 आक्षेपणम्, आक्षेपः, अपक्षेपणम्, विक्षेपणम्, प्रक्षेपणम्, क्षेपणम्, विसर्जनम्, संक्षेपणम्, क्षिप्तिः, मुक्तिः, संक्षिप्तिः, प्रक्षेपः, आवापः, विसर्गः, संरोधः, संक्षेपः, विनिक्षेपः, विक्षेपः, प्रासः, समीरणम्, प्रथनम्, प्रपातनम्, प्रहरणम्, अस्र, किरत्, क्षिप, निवापिन्, तस्, कीर्णिः, क्षिपा, टेपनम्, आवपनम्, आक्षेपणम्, असनम्, उदीरणम्, प्रासनम्, डङ्गरः, क्षेपः
noun
केषाञ्चन वस्तूनां क्षेपणक्रिया।
"अमीषां वस्तूनाम् आक्षेपणम् आवश्यकम्।"
Synonyms:
 विलम्बः, क्षेपः
noun
प्रचलिते कार्यक्रमे कञ्चित् कालं यावत् अवरोधनस्य क्रिया।
"अकाले जातया वर्षया कार्यक्रमे विलम्बः स्वाभाविकः।"
Synonyms:
 दोषारोपणम्, दोषारोपः, अधियुक्तिः, अभिशापः, अभीशापः, अधिक्षेपः, दोषणम्, क्षेपः
noun
अनेन अयं अपराधः कृतः अस्ति इति कस्मिन् अपि दोषाणाम् दर्शनम्।
"कस्मिन् अपि मिथ्या दोषारोपणं मा करोतु।"
Synonyms:
 विलम्ब, विलम्बनम्, कालयापः, कालक्षेपः, क्षेपः, विकल्पः, दीर्घसूत्रता, दीर्घीकरणम्
noun
नियत समयात् अधिकः समयः।
"विलम्बः जायते आगच्छामि चिन्ता मास्तु।"
Synonyms:
 अपमानः, भर्त्सना, निर्भर्त्सना, अवज्ञा, अवज्ञानम्, परिभवः, अवलेपः, अवहेला, अवहेलनम्, अनादरः, परिवादः, अनादरक्रिया, अपवादः, अवमानवाक्यम्, तिरस्कारवाक्यम्, तिरस्कारः, तिरस्क्रिया, परिभावः, परिवादः, वाक्पारुष्यम्, परिभाषणम्, असूर्क्षणम्, अवमानना, रीढा, क्षेपः, निन्दा, दुर्वचः, धर्षणम्, अनार्यम्, खलोक्तिः, अपमानक्रिया, अपमानवाक्यम्, विमानना
noun
सा उक्तिः आचारो वा येन कस्यचित् प्रतिष्ठायाः न्यूनता भवति।
"कस्यापि अपमानः न करणीयः।"
Tamil
Tamil
க்ஷேப: : க்ஷேபணம் = எறிதல், போடுதல், அனுப்புதல், தாமதித்தல், அவமதித்தல், கர்வம்.
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
क्षेपः,
पुं,
 (क्षिप + वञ् ।) निन्दा । (यथा, याज्ञ-वल्क्यः । २ । २०७ ।“क्षेपंकरोति चेद्दण्ड्यः पणानर्द्धत्रयोदश ॥
”)विक्षेपः । (यथा, गोः रामायणे । ४ । ६२ । १२ ।“पक्षक्षेपपरिक्लिष्टाः सुपार्श्वेऽभ्यपयास्यति ॥
”)लेपनम् । गर्व्वः । प्रेरणम् । इति मेदिनी ॥
विलम्बः । हेला । लङ्घनम् । इति हेमचन्द्रः ॥
गुच्छः । इति त्रिकाण्डशेषः ॥
(यथा, मेघ-दूते । ४९ ।“कुन्दक्षेपानुगमधुकरश्रीयुषामात्मविम्बम् ॥
”)
कृदन्तरूपमाला
Sanskrit
1 {@“क्षिप प्रेरणे”@} 2 3 अस्य धातोर्दिवादौ नव्यः पाठ इति क्षीरस्वामिमतम्।
तन्न समीचीनम्।
‘क्षिप्यति प्रेरणे, शे तु क्षिपति क्षिपते पदे।’ इति दैवे 4 उक्तम्।
प्रयोगश्च ‘द्वाविमावम्भसि क्षिप्य गले बद्ध्वा महाशिलाम्।
धनिनं चाप्रदातारं दरिद्रं चाप्रवासिनम्।।’ 5 इति प्रयोगात्।
तत्र क्षिप्य इति लोण्मध्यमपुरुषैकवचनम्--इति पुरुषकारे श्रीकृष्णलीलाशुकः।]] प्रेरणम् = निरसनम्--इति धातुकाव्यव्याख्याता।
‘क्षिप्यति प्रेरणे, शे तु क्षिपति क्षिपते पदे।।’ 6 इति देवः।
क्षेपकः-पिका, क्षेपकः-पिका, 7 चिक्षिप्सकः-प्सिका, चेक्षिपकः-पिका
क्षेप्ता-त्री, क्षेपयिता-त्री, चिक्षिप्सिता-त्री, चेक्षिपिता-त्री
8 क्षिप्यन्-न्ती, क्षेपयन्-न्ती, चिक्षिप्सन्-न्ती
-- क्षेप्स्यन्-न्ती-ती, क्षेपयिष्यन्-न्ती-ती, चिक्षिप्सिष्यन्-न्ती-ती
-- 9 व्यतिक्षिप्यमाणः, क्षेपयमाणः, -- चेक्षिप्यमाणः
-- क्षेपयिष्यमाणः, -- चेक्षिपिष्यमाणः
प्रक्षिप्-प्रक्षिपौ-प्रक्षिपः
-- -- क्षिप्तम्-तः 10 -तवान्, क्षेपितः, चिक्षिप्सितः, चेक्षिपितः-तवान्
क्षिपः 11, क्षिपका 12, 13 परिक्षेपी, 14 क्षिप्णुः 15, 16 परिक्षेपकः, क्षेपः, चिक्षिप्सुः, चेक्षिपः
17 क्षेप्तव्यम्, क्षेपयितव्यम्, चिक्षिप्सितव्यम्, चेक्षिपितव्यम्
क्षेपणीयम्, क्षेपणीयम्, चिक्षिप्सनीयम्, चेक्षिपणीयम्
क्षेप्यम्, क्षेप्यम्, चिक्षिप्स्यम्, चेक्षिप्यम्
ईषत्क्षेपः-दुःक्षेपः-सुक्षेपः
-- -- क्षिप्यमाणः, क्षेप्यमाणः, चिक्षिप्स्यमानः, चेक्षिप्यमाणः
क्षेपः-आक्षेपः-विक्षेपः-सुक्षेपः-सङ्क्षेपः-प्रक्षेपः, परिक्षेपः, क्षेपः, चिक्षिप्सः, चेक्षेपः
क्षेप्तुम्, क्षेपयितुम्, चिक्षिप्सितुम्, चेक्षिपितुम्
18 क्षिपा, क्षेपणा, चिक्षिप्सा, चेक्षिपा
क्षेपणम्, क्षेपणम्, चिक्षिप्सनम्, चेक्षिपणम्
क्षिप्त्वा, क्षेपयित्वा, चिक्षिप्सित्वा, चेक्षिपित्वा
19 सङ्क्षिप्य, परिक्षिप्य, परिक्षेप्य, परिचिक्षिप्स्य, परिचेक्षिप्य
20 भ्रूविक्षेपम् 21 22 क्षेपम् २, क्षिप्त्वा २, क्षेपम् २, क्षेपयित्वा २, चिक्षिप्सम् २, चिक्षिप्सित्वा २, चेक्षिपम् २, चेक्षिपित्वा २,
प्रासङ्गिक्यः
01
=>
 (३०६)
02
=>
 (४-दिवादिः-११२१। सक। अनि। पर।)
03
=>
 [[[अ]
04
=>
 (१३०)
05
=>
 (महाभारते उद्योगपर्वणि ३३-६०)
06
=>
 (श्लो। १३०)
07
=>
 [[१। ‘हलन्ताच्च’ (१-२-१०) इति सनः कित्त्वान्न गुणः। एवं सन्नन्ते सर्वत्र बोध्यम्।]]
08
=>
 [[२। ‘दिवादिभ्यः श्यन्’ (३-१-६९) इति श्यन्। श्यनो ङिद्वद्भावादङ्गस्य गुणो न। स्त्रियाम् ‘शप्श्यनोर्नित्यम्’ (७-१-८१) इति नित्यं नुम्।]]
09
=>
 [[३। ‘कर्तरि कर्मव्यतीहारे’ (१-३-१४) इति शानच्।]]
10
=>
 [[आ। ‘वरिषीष्ट शिवं क्षिप्यन् मैथिल्याः कल्पशाखिनः। प्रावारिषुरिव क्षोणीं क्षिप्ता वृक्षाः समन्ततः।।’ भ। का। ९-२५।]]
11
=>
 [[४। ‘इगुपधज्ञाप्रीकिरः कः’ (३-१-१३५) इति कर्तरि कः प्रत्ययः।]]
12
=>
 [[५। क्षिपशब्दात् अज्ञाताद्यर्थे तद्धितप्रत्यये कनि सति, ‘क्षिपकादीनां च’ (वा। ७-३-४४) इति इत्त्वनिषेधे ‘क्षिपका’ इति भवति।]]
13
=>
 [[६। ‘सम्पृचानु--’ (३-२-१४२) इत्यादिना घिनुण् ताच्छीलिकः।]]
14
=>
 [[७। ‘त्रसिगृघिधृषिक्षिपेः क्नुः’ (३-२-१४०) इति क्नुः ताच्छीलिकः। केचित्तु ‘क्षुभ्नादिषु च’ (८-४-३९) इति णत्वं नेच्छन्ति।]]
15
=>
 [[B। ‘विद्यामथैनं विजयां जयां च रक्षोगणं क्षिप्नुमविक्षितात्मा। अध्यापिपद्गाधिसुतो यथावन्निघातयिष्यन् युधि यातुधानाम्।।’ भ। का। २-२१।]]
16
=>
 [[८। ‘निन्दहिंसक्लिशखाद--’ (३-२-१४६) इत्यादिना वुञ् ताच्छीलिकः।]]
17
=>
 [पृष्ठम्०३२२+ २९]
18
=>
 [[१। ‘भिदादि--’ (३-३-१०४) पाठात् अङ्। ‘अजाद्यतः--’ (४-१-४) इति स्त्रियां टाप्।]]
19
=>
 [[आ। ‘अनेकशो निर्जितराजकस्त्वं पितॄनतार्प्सीः नृपरक्ततोयैः। संक्षिप्य संरम्भमसद्विपक्षं काऽऽस्थाऽर्भकेऽस्मिंस्तव राम रामे।।’ भ। का। २-५२।]]
20
=>
 [[B। ‘अधीयन्नात्मविद्विद्यां धारयन् मस्करिव्रतम्। वदन् बह्वङ्गुलिस्फोटं भ्रूविक्षेपं विलोकयन्।।’ भ। का। ५-६३।]]
21
=>
 [[२। ‘स्वाङ्गेऽध्रुवे’ (३-४-५४) इति द्वितीयान्ते उपपदे णमुल्प्रत्ययो भवति।]]
22
=>
 [कथयति]