| YouTube Channel

क्षेत्री (kSetrI)

 
Monier Williams Cologne
English
क्षेत्री॑ (ई॑),
f.
only
dat.
°त्रियै॑ for °त्रिया॑त् (AV. ii, 10, 1),
TBr.
ii, 5, 6, 1
Hindi
Hindi
आत्मा
Kridanta Forms
Sanskrit
क्षि (क्षि॒ क्षये - भ्वादिः - अनिट्)
ल्युट् = क्षयणम्
अनीयर् = क्षयणीयः - क्षयणीया
ण्वुल् = क्षायकः - क्षायिका
तुमुँन् = क्षेतुम्
तव्य = क्षेतव्यः - क्षेतव्या
तृच् = क्षेता - क्षेत्री
क्त्वा = क्षित्वा
ल्यप् = प्रक्षीय
क्तवतुँ = क्षीणवान् / क्षितवान् - क्षीणवती / क्षितवती
क्त = क्षीणः / क्षितः - क्षीणा / क्षिता
शानच् = क्षयमाणः - क्षयमाणा
क्षि (क्षि॒ निवासगत्योः - तुदादिः - अनिट्)
ल्युट् = क्षयणम्
अनीयर् = क्षयणीयः - क्षयणीया
ण्वुल् = क्षायकः - क्षायिका
तुमुँन् = क्षेतुम्
तव्य = क्षेतव्यः - क्षेतव्या
तृच् = क्षेता - क्षेत्री
क्त्वा = क्षित्वा
ल्यप् = प्रक्षीय
क्तवतुँ = क्षीणवान् / क्षितवान् - क्षीणवती / क्षितवती
क्त = क्षीणः / क्षितः - क्षीणा / क्षिता
शतृँ = क्षियन् - क्षियन्ती / क्षियती
क्षी (क्षी॒ष् हिंसायाम् - क्र्यादिः - अनिट्)
ल्युट् = क्षयणम्
अनीयर् = क्षयणीयः - क्षयणीया
ण्वुल् = क्षायकः - क्षायिका
तुमुँन् = क्षेतुम्
तव्य = क्षेतव्यः - क्षेतव्या
तृच् = क्षेता - क्षेत्री
क्त्वा = क्षीत्वा
ल्यप् = प्रक्षीय
क्तवतुँ = क्षीतवान् - क्षीतवती
क्त = क्षीतः - क्षीता
शतृँ = क्षीणन् - क्षीणती
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
क्षेत्री, [न्] त्रि, (क्षेत्रमस्यास्तीति इनिः ।) क्षेत्र-विशिष्टः कृषीवलः यथा, हेमचन्द्रः ।“कुटुम्बी कर्षकः क्षेत्री हली कृषिककार्विकौ
”(यथा मानवे ५१ ।“तथैवाक्षेत्रिणो बीजं परक्षेत्रप्रवापिणः ।कुर्व्वन्ति क्षत्रिणामर्थं बीजी लभते फलम्
”)परगवादिना शस्यविनाशे तत्प्राप्तिर्यथा, --“यावत् शस्यं विनश्येत्तु क्षेत्री तावत् फलं लभेत् ।पालस्ताड्योऽथ गोस्वामी पूर्व्वोक्तं दण्डमर्हति
इति याज्ञवल्क्यवचने गवादिदोषेण यावत् शस्यंविनश्यति तावदेव पालकात् प्राप्तव्यं पालका-शक्तौ पालकस्ताड्यः गोस्वामी पूर्व्वोक्तं दण्डा-दिकं अर्हति ।” इति प्रायश्चित्ततत्त्वम्
क्षेत्री, [न्]
पुं,
(क्षेत्रं स्त्री अस्त्यस्य क्षेत्र +इनिः ।) स्वामी भर्त्ता यथा, मनुः ३२
“भर्त्तुः पुत्त्रं विजानन्ति श्रुतिद्वैधन्तु भर्त्तरि ।आहुरुत्पादकं केचिदपरे क्षेत्रिणं विदुः
”“भर्त्तुरिति भर्त्तुः पुत्त्रो भवतीति मुनयोमन्यन्ते भर्त्तरि द्विप्रकारा श्रुतिर्वर्त्तते केचिदुत्पादकमवोढारमपि भर्त्तारं तेन पुत्त्रेण पुत्त्रिण-माहुः अन्ये तु वोढारं भर्त्तारमनुत्पादक-मपि अन्यजनितेन पुत्त्रेण पुत्त्रिणमाहुः ।”इति तट्टीकायां कुल्लूकभट्टः
(परमात्मा ।यथा, गीतायाम् १३ ३३ ।“यथा प्रकाशयत्येकः कृत्स्नं लोकमिमं रविः ।क्षेत्रं क्षेत्री तथा कृत्स्नं प्रकाशयति भारत !
”)