| YouTube Channel

क्षेत्रम् (kSetram)

 
Apte
English
क्षेत्रम् [kṣētram], [क्षि-ष्ट्रन्] A fiield, ground, soil
चीयते बालिश- स्यापि सत्क्षेत्रपतिता कृषिः
Mu.*
 1.3.
Landed property, land.
Place, abode, region, repository
कपटशतमयं क्षेत्रमप्रत्ययानाम्
Pt.*
 1.191
Bh.*
 1.77
Me.*
 16.
A sacred spot, a place of pilgrimage
क्षेत्रं क्षत्रप्रधनपिशुनं कौरवं तद्भजेथाः
Me.*
 5
Bg.*
 1.1.
An enclosed spot of ground, portion or space, superficies, circuit.
Fertile soil.
Place of origin
Bhāg.*
 2.6.1.
A wife
अपि नाम कुलपतेरियमसवर्णक्षेत्रसंभवा स्यात्
Ś.*
 1
Ms.*
 3.175
वृद्धस्तु व्याधितो वा राजा ... क्षेत्रे बीजमुत्पादयेत् Kau.
A.
 1.17.
The sphere of action, the body (regarded as the field of the working of the soul)
योगिनो यं विचिन्वन्ति क्षेत्राभ्यन्तर- वर्तिनम्
Ku.*
 6.77
Bg.*
 13.1, 2, 3.
The mind.
A house
a town.
A plane figure, as a triangle.
A diagram.
A sign of the zodiac.
(in chiromancy) A certain portion marked out on the palm
क्षेत्रं मृजां च विधिवत्कुशलो$वलोक्य सामुद्रविद्वदति यातमनागतं च Bṛi.
S.*
 68.1.
Comp.
 -अंशः a degree of the ecliptic.-अधिदेवता the tutelary deity of any sacred piece of ground. -आजीवः, -करः, -कृत
m.
 a cultivator, peasant.-इक्षुः
N.
 of a corn (यवनाल-
Mar.
 जोंधळा). -गणितम् geometry. -गत
a.
 geometrical. ˚उपपत्तिः
f.
 geometrical proof. -ज
a.
produced in a field.
born from the body.
(जः) one of the 12 kinds of sons allowed by the old Hindu Law, the offspring of a wife by a kinsman duly appointed to raise up issue to the husband
Ms.*
 9.167, 18
Y.*
 1.69, 2.128. -जात
a.
 begotten on the wife of another. -ज्ञ
a.
knowing places.
clever, dexterous
क्षेत्रज्ञवद्भाषसे त्वं हि धर्मान्
Mb.
 * 1.89.14.
(ज्ञः) the soul
cf.
 क्षेत्रज्ञं चापि मां विद्धि सर्वक्षेत्रेषु भारत
Bg.*
 13.1, 3
Ms.*
 12.12.
the Supreme Soul.
a libertine.
a form of Śiva.
a witness. (-ज्ञा) a girl fifteen years old personating Durgā at a festival. -देवता the deity of the fields
N.
 of a serpant. -पतिः a land-owner, a landlord. -पदम् a place sacred to a deity
पादौ हरेः क्षेत्रपदानुसर्पणे
Bhāg.*
 9.4.2.
पालः a man employed to guard a field.
a deity protecting fields.
an epithet of Śiva. -फलम् the area or superficial contents of a figure (in math.)-भक्तिः
f.
 the division of a field. -भूमिः
f.
 cultivated land. -राशिः quantity represented by geometrical figures. -लिप्ता a minute of the ecliptic. -विद्
a.
=
 क्षेत्रज्ञ q. v. (m. )
a sage, one who has spiritual knowledge
यमक्षरं क्षेत्रविदो विदुः
Ku.*
 3.5.
the soul
यः क्षेत्रवित्तपतया हृदि विष्वगाविः
Bhāg.*
 4.22.37.
व्यवहारः drawing a figure in geometry.
geometrical demonstration. -स्थ
a.
 residing at a sacred place.
Apte Hindi
Hindi
क्षेत्रम्
नपुं*
 - क्षि + ष्ट्रन्
"खेत, मैदान, भूमि"
क्षेत्रम्
नपुं*
 - क्षि + ष्ट्रन्
"भूसंपत्ति, भूमि"
क्षेत्रम्
नपुं*
 - क्षि + ष्ट्रन्
"स्थान, आवास, भूखण्ड, गोदाम"
क्षेत्रम्
नपुं*
 - क्षि + ष्ट्रन्
"पुण्यस्थान, तीर्थस्थान"
क्षेत्रम्
नपुं*
 - क्षि + ष्ट्रन्
बाड़ा
क्षेत्रम्
नपुं*
 - क्षि + ष्ट्रन्
उर्वरा भूमि
क्षेत्रम्
नपुं*
 - क्षि + ष्ट्रन्
जन्मस्थान
क्षेत्रम्
नपुं*
 - क्षि + ष्ट्रन्
पत्नी
क्षेत्रम्
नपुं*
 - क्षि + ष्ट्रन्
कायक्षेत्र शरीर
क्षेत्रम्
नपुं*
 - क्षि + ष्ट्रन्
मन
क्षेत्रम्
नपुं*
 - क्षि + ष्ट्रन्
"घर, नगर"
क्षेत्रम्
नपुं*
 - क्षि + ष्ट्रन्
सपाट आकृति जैसे कि त्रिभुज
क्षेत्रम्
नपुं*
 - क्षि + ष्ट्रन्
रेखाचित्र
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 क्षेत्रम्
noun
ग्रामस्य सीम्नः अभ्यन्तरः भागः।
"अस्माकं क्षेत्रं हरितम् अस्ति।"
Synonyms:
 क्षेत्रम्
noun
समाजस्य अर्थव्यवस्थायाः वा सः भागः यस्मिन् जनाः कार्यं कुर्वन्ति।
"ते सार्वजनिके क्षेत्रे कार्यं कुर्वन्ति।"
Synonyms:
 क्षेत्रम्, प्रदेशः, अन्तः, भूमिः, निवासः, अवकाशः, उद्देशः, दिक्, देशः, स्थानम्
noun
कस्यापि विस्तारितः भागः।
"एतत् भारतस्य कृष्योत्पादकं क्षेत्रम् अस्ति।"
Synonyms:
 प्रभावक्षेत्रम्, क्षेत्रम्
noun
रश्मिविकीरणकारि-पिण्डस्य सर्वतो परितः क्षेत्रं यत्र तस्य पिण्डस्य विद्युच्चुम्बकीय-दोलविस्तारः अपरामृष्टं पिण्डान्तरं विस्पन्दते।
"अस्य पिण्डस्य प्रभावक्षेत्रम् अतीव शक्तिमत् अस्ति।"
Synonyms:
 क्षेत्रम्
noun
* सङ्गणकविज्ञाने सङ्केतानां सूचनायाः एकस्य घटकस्य अथवा एकाधिकानां घटकानां समाहारः क्रियते।
"सङगणकः अद्यतनीयः दिनाङ्कः त्रिषु सुनिश्चितेषु क्षेत्रेषु दर्शयति यथा दिवसः मासः संवत्सरः च।"
Synonyms:
 क्षेत्रम्, भूमिः
noun
विशेषकार्यार्थं आरक्षितं स्थानम्।
"भटानां प्रशिक्षणक्षेत्रे प्रवेशः निषिद्धः।"
Synonyms:
 विषयः, क्षेत्रम्
noun
एकः स्वीकृतः देशः यस्मिन् कः अपि सक्रियः वर्तते वा कर्म कुरोति वा सञ्चालितः वर्तते वा यस्मिन् देशे प्रतिबद्धरूपेण तस्य शक्तिः भवति।
"सः अध्ययनक्षेत्रे अतीव कृतागमः अस्ति।"
Synonyms:
 प्रजा, क्षेत्रम्, जनता, राज्यं, देशः, जनपदः, जगत्, जनाः, लोकः
noun
क्षेत्रवासिनः।
"एषा प्रजा मूल्यवृद्धिकारणात् त्रस्ता।"
Synonyms:
 क्षेत्रम्
noun
एकस्मिन् दिने एकेन हलेन क्रष्टुं शक्यते तावती भूमिः।
"कृषकः क्षेत्रं कृष्ट्वा गृहम् आगतः।"
Synonyms:
 कृषिः, क्षेत्रम्, सीत्यम्, कर्षणभूमिः
noun
शस्योत्पादनार्था भूमिः।
"एषा कृषिः बहुशस्यदा अस्ति।"
Synonyms:
 पत्नी, जाया, भार्या, गृहिणी, वधूः, जनी, सहधर्मिणी, सहचरी, दाराः, कलत्रम्, पाणिगृहीती, सधर्मिणी, धर्माचारिणी, गृहः, क्षेत्रम्, परिग्रहः, ऊढा
noun
सा परिणीता या पत्या उद्वाहविहीतमन्त्रादिना वेदविधानेनोढा।
"पत्न्याः गुणेनैव पुरुषाः सुखिनो भवन्ति।"
Synonyms:
 क्षेत्रम्, प्रदेशः, देशः
noun
भूमेः लघुभागः।
"ग्रामीणे क्षेत्रे अधुना अपि पर्याप्ता विद्युत् नास्ति।"
Synonyms:
 राज्यम्, प्रान्तः, क्षेत्रम्, मण्डलम्, चक्रम्, देशः, प्रदेशः, निर्गः, राष्ट्रम्, ग्रामशतम्, क्षत्रम्, जनपदः
noun
देशस्य तद्भागः यस्य प्रजायाः भाषा तथा च आचारविचारपद्धतिः भिन्ना स्वतन्त्रा च अस्ति।
"अधुना भारतदेशे नवविंशराज्यानि सन्ति।"
Tamil
Tamil
க்ஷேத்ரம் : நிலம், வயல், இடம், வீடு, புண்ணியத் தலம், பிறப்பிடம், உடல், மனம், நகரம்.
अमरकोशः
Sanskrit
Word: क्षेत्रम्
Root: क्षेत्र
Gender: नपुं
Number: all
Meaning(s):
⇒ area
⇒ site
⇒ wife
⇒ body
⇒ land
⇒ town
⇒ soil
⇒ farm
⇒ house
⇒ field
⇒ place
⇒ ground
⇒ domain
⇒ region
⇒ diagram
⇒ country
⇒ department
⇒ superficies
⇒ fertile soil
⇒ fertile womb
⇒ soil of merit
⇒ zodiacal sign
⇒ landed property
⇒ place of origin
⇒ planetary orbit
⇒ portion of space
⇒ sphere of action
⇒ place of pilgrimage
⇒ astrological mansion
⇒ sacred spot or district
⇒ enclosed plot of ground
⇒ buddha or any holy person
⇒ place where anything is found
⇒ plane figure enclosed by lines
⇒ certain portions marked out on the palm
⇒ any figure considered as having geometrical dimensions
Shloka(s):
2|9|11|1 ► पुन्नपुंसकयोर्वप्रः केदारः क्षेत्रमस्य तु। (वैश्यवर्गः)
3|3|31|2 ► वलजे क्षेत्रपूर्द्वारे वलजा वल्गुदर्शना॥ (नानार्थवर्गः)
3|3|54|2 ► करणं साधकतमं क्षेत्रगात्रेन्द्रियेष्वपि॥ (नानार्थवर्गः)
Synonym(s):
➠ 2|9|11|1 ⇢ वप्रः (वप्र) (पुं) ⇒ father, barrier, bastion, barricade, Indian madder [Rubia cordifolia - Bot.]
➠ 2|9|11|1 ⇢ वप्रम् (वप्र) (नपुं) ⇒ father, barrier, bastion, barricade, Indian madder [Rubia cordifolia - Bot.]
➠ 2|9|11|1 ⇢ केदारः (केदार) (पुं) ⇒ lea, area, plain, paddy field, water meadow, kapila's field, mataGga's field, field or meadow, land under water, field under water, bed in a garden or field, name of a sacred body of water, basin for water round the root of a tree
➠ 2|9|11|1 ⇢ क्षेत्रम् (क्षेत्र) (नपुं) ⇒ area, site, wife, body, land, town, soil, farm, house, field, place, ground, domain, region, diagram, country, department, superficies, fertile soil, fertile womb, soil of merit, zodiacal sign, landed property, place of origin, planetary orbit, portion of space, sphere of action, place of pilgrimage, astrological mansion, sacred spot or district, enclosed plot of ground, buddha or any holy person, place where anything is found, plane figure enclosed by lines, certain portions marked out on the palm, any figure considered as having geometrical dimensions
➠ 3|3|31|2 ⇢ वलजम् (वलज) (नपुं)
➠ 3|3|54|2 ⇢ करणम् (करण) (नपुं) ⇒ act, mind, time, bond, body, charm, grain, sinew, heart, spell, muscle, rhythm, action, tendon, activity, document, producing, calculation, articulation, pronunciation, act of making, means of action, instrumentality, operation [math.], separated from its context, organ of sense or of speech, posture in sexual intercourse, astrological division of the day, special business of any tribe or caste, idea expressed by the instrumental case, sound or word as an independent part of speech, means or instrument by which an action is effected
Related word(s):
अवयव_अवयवीसंबन्धः ➡ लाङ्गलकृतरेखा
स्व_स्वामीसंबन्धः ➡ कृषीवलः
जातिः ➡ पृथ्वी
परा_अपरासंबन्धः ➡ षष्टिकक्षेत्रम्