क्षेत्रज्ञः (kSetrajJaH)
This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.
Warning!
This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.
Hindi
Hindiक्षेत्र का ज्ञाता
Apte Hindi
Hindiक्षेत्रज्ञः
क्षेत्रम्-ज्ञः -
आत्मा
क्षेत्रज्ञः
क्षेत्रम्-ज्ञः -
परमात्मा
क्षेत्रज्ञः
क्षेत्रम्-ज्ञः -
व्यभिचारी
क्षेत्रज्ञः
क्षेत्रम्-ज्ञः -
किसान
Wordnet
Sanskrit क्षेत्रज्ञः
एकः राजपुत्रः ।
"क्षेत्रज्ञस्य उल्लेखः भागवतपुराणे प्राप्यते"
क्षेत्रज्ञः
एकः राजपुत्रः ।
"क्षेत्रज्ञस्य उल्लेखः भागवतपुराणे प्राप्यते"
Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskritक्षेत्रज्ञः, (क्षेत्रं शरीरं एतच्छरीरं ममेतिकृत्वा यो जानाति आपादतलमस्तकं ज्ञानेनविषयीकरोति स्वाभाविकेन औपदेशिकेन वेद-नेन विषयीकरोति वा कृषीवलवत् तत्फल-भोक्तृत्वादित्यर्थः । ज्ञा + “इगुपधज्ञाप्रीकिरःकः ।”३ । १ । १३५ । इति कः ।) शरीराधिदैवतम् ।तत्पर्य्यायः । आत्मा २ पुरुषः ३ । इत्यमरः ।१ । ४ । २९ ॥
त्रीणि शरीराधिदैवतेऽन्तर्भोक्तरि ।(क्षेत्रेषु सर्व्वदेहेषु सर्व्वान्तर्य्यामितया विराज-मानः सन् “सर्व्वज्ञः सर्व्वशक्तिमान् सर्व्वक्षेत्र-पालयिता” इत्यात्मस्वरूपं जानाति अनुभवतियः प्रज्ञानघनः परमपुरुषः स सर्व्वान्तरात्माअसंसारी परमेश्वरः ।) क्षेत्रं शरीरं जाना-तीति क्षेत्रे शरीरे जानाति ज्ञानवान् भव-तीति वा क्षेत्रज्ञः । हनजनादिति डः । इतिभरतः ॥
तस्य पर्य्यायान्तरम् । सुबीजः ४पुरुषः ५ अन्तर्यामी ६ ईश्वरः ७ पुद्गलः ८परसंज्ञकः ९ । इति शब्दरत्नावली ॥
प्रधानम्१० । इति जटाधरः ॥
* ॥
(उभयतः प्रमाणंयथा, भगवद्गीतायाम् । १३ । १--२ ।“इदं शरीरं कौन्तेय ! क्षेत्रमित्यभिधीयते ।एतद्यो वेत्ति तं प्राहुः क्षेत्रज्ञ इति तद्विदः ॥
क्षेत्रज्ञञ्चापि मां विद्धि सर्व्वक्षेत्रेषु भारत ।क्षेत्रक्षेत्रज्ञयोर्ज्ञानं यत्तज्ज्ञानं मतं मम ॥
”ईश्वरपक्षे भाष्यकृदर्थो यथा, -- “क्षेत्रक्षेत्रज्ञा-वुक्तौ किमेतावन्मात्रेण ज्ञानेन ज्ञातव्यावितिनेत्युच्यते क्षेत्रज्ञमिति । क्षेत्रज्ञं यथोक्तलक्षण-ञ्चापि मां परमेश्वरमसंसारिणं विद्धि जानीहियोऽसौ सर्व्वक्षेत्रेष्वेकः क्षेत्रज्ञो ब्रह्मादिस्तम्ब-पर्य्यन्तानेकक्षेत्रोपाधिप्रविभक्तस्तं निरस्तसर्व्वो-पाधिभेदं सदसदादिशब्दप्रत्ययागोचरं विद्धी-त्यभिप्रायः । हे भारत ! यस्मात् क्षेत्रक्षेत्रज्ञे-श्वरयाथात्म्यव्यतिरेकेण न ज्ञानगोचरमन्यद-वशिष्टमस्ति तस्मात् क्षेत्रक्षेत्रज्ञयोर्ज्ञेयभूतयोर्यज्ज्ञानं क्षेत्रक्षेत्रज्ञौ येन ज्ञानेन विषयीक्रियेतेतज्ज्ञानं सम्यक्ज्ञानमिति मतं अभिप्रेत-मित्यभिप्रायो मम ईश्वरस्य विष्णोः ॥
” अपि चतत्रैव । १३ । २२ ।“उपद्रष्टानुमन्ता च भर्त्ता भोक्ता महेश्वरः ।परमात्मेति चाप्युक्तो देहेऽस्मिन् पुरुषः परः ॥
”विष्णुः । यथा, महाभारते । १३ । विष्णुसहस्र-नामकीर्त्तने । १४९ । १५ ।“पूतात्मा परमात्मा च मुक्तानां परमा गतिः ।अव्ययः पुरुषः साक्षी क्षेत्रज्ञोऽक्षर एव च ॥
”)वटुकभैरवः । यथा, -- “क्षेत्रज्ञः क्षत्त्रियोविराट् ।” इति तस्य स्तोत्रम् ॥
छेकः । इतिमेदिनी ॥
विदग्धः । कृषकः । इति शब्दरत्ना-वली ॥
शेषद्वयार्थे त्रि ॥
No entries for this word is found.
What is this? (Hidden Dictionary)
To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.
How to hide/unhide dictionary?
Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.