| YouTube Channel

क्षुरः (kSuraH)

 
Apte
English
क्षुरः [kṣurḥ], [क्षुर्-क]
A razor
क्षुराग्रैः चक्रैः (हृतानि)
R.*
 7.46. प्रवर्तमानमन्याये छेदयेल्लवशः क्षुरैः
Ms.*
 9.292.
A razor-like barb attached to an arrow.
The hoof of a cow or horse.
An arrow
क्षुरैश्चिच्छेद लघ्वस्त्रम्
Mb.
 * 3.287.17.
The foot of a bed-stead.
Comp.
 -कर्मन्
n.
 -क्रिया the act of shaving
नाश्मनि स्यात्क्षुरक्रिया
Pt.*
 1.386. -चतुष्टयम् the four things necessary for shaving. -धानम्, -भाण्डम् a razor-case. यथा क्षुरः क्षुरधाने$वोपहितः Kauṣ.
Up.*
 4.2
भद्रे शीघ्रमानीयतां क्षुरभाण्डं येन क्षौरकर्मकरणाय गच्छामि Pt.-धार
a.
 as sharp as a razor. -नक्षत्रम् Any luner mansion that is inauspitius for shaving.
प्रः an arrow with a sharp horse-shoe shaped head
तं क्षुरप्रशकलीकृतं कृती
R.*
 11.29
9.62. क्षुरप्रचक्र-निस्त्रिंश-कुन्त-पट्टिश-पाणिभिः Śiva B.4.5. -˚माला a chain of crescent necklets
अहो मया भद्रवत्याः क्षुरप्रमालाहिता Pratijñā.4.
a sort of hoe, a weeding-spade. -मर्दिन्, -मुण़्डिन्
m.
 a barber.
Apte 1890
English
क्षुरः [क्षुर्-क] 1 A razor
R. 7. 46
Ms. 9. 292.
2 A razor-like barb attached to an arrow.
3 The hoof of a cow or horse.
4 An arrow.
5 The foot of a bed-stead.
Comp.
कर्मन् n.
क्रिया the act of shaving
Pt. 1. 386.
चतुष्टयं the four things necessary for shaving.
धानं,
भांडं a razor-case.
धार a. as sharp as a razor.
प्रः {1} an arrow with a sharp horse-shoe-shaped head
तं क्षुरप्रशकलीकृतं कृती R. 11. 29
9. 62. {2} a sort of hoe, a weeding-spade.
मर्दिन्, मुंडिन् m. a barber.
Apte Hindi
Hindi
क्षुरः
पुं*
 - क्षुर् + क
उस्तरा
क्षुरः
पुं*
 - क्षुर् + क
उस्तरे जैसी नोंक जो तीर में लगाई जाय
क्षुरः
पुं*
 - क्षुर् + क
गाय या घोड़े का सुम
क्षुरः
पुं*
 - क्षुर् + क
बाण
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 गोक्षुरः, गोक्षुरकः, क्षुरः, क्षुरकः, गोशफः
noun
गावः खुरः।
"गोक्षुरस्य मर्दनात् शस्यं नष्टम्।"
Synonyms:
 तीक्ष्णम्, तीक्ष्णः, तीक्ष्णा, तीक्ष्णधारम्, तीक्ष्णधारा, तीक्ष्णधारः, शितधारम्, शितधारा, शितधारः, धाराधरम्, धाराधरः, धाराधरा, शितम्, शितः, शिता, निशितम्, निशितः, निशिता, लविः, लवि, क्षुरधाराभः, क्षुरधाराभा, क्षुरधाराभम्, तीक्ष्णाग्रम्, तीक्ष्णाग्रः, तीक्ष्णाग्रा, शिताग्रम्, शिताग्रा, शिताग्रः, तीक्ष्णशिखम्, तीक्ष्णशिखः, तीक्ष्णशिखा, क्षुरः
adjective
धारावत्
"तेन एकेन तीक्ष्णेन शस्त्रेण सर्पः आहतः"
Synonyms:
 खुरः, क्षुरः, शफः, शफम्, वर्तकः, वर्तका, निघृष्वः, पुटः, विङ्खः, रिङ्खः
noun
शृङ्गवतां पशूनां पादाग्रम्।
"कृषिक्षेत्रे स्थाने स्थाने गोः खुराणां चिह्नानि दृश्यन्ते।"
Synonyms:
 क्षुरः
noun
लोमच्छेदनार्थे अस्त्रम्।
"मुण्डनार्थे क्षुरः आवश्यकः"
वैजयन्तीकोषः
Sanskrit
Word: क्षुरः
Root: क्षुर
Gender: पुं
Number: all
अर्थः ⇒ इक्षुगन्धा
Meaning(s):
⇒ Gocharu
Barleria (ruellia) longifolia
Tamil Neriñjal
Shloka(s):
3|3|141|1 ► क्षरे तु कण्टकिफलः स्त्रीगोभ्यां कण्टकः परः। (भूमिकाण्डः/वनाध्यायः)
3|3|141|2 ► गोक्षुरः स्थलश्रृङ्गाट इक्षुगन्धा पलङ्कषा॥ (भूमिकाण्डः/वनाध्यायः)
3|3|142|1 ► श्वदंष्ट्रा भीरुपर्ण्यां तु शतमूली शतावरी। (भूमिकाण्डः/वनाध्यायः)
Synonym(s):
➠ 3|3|141|1 ⇢ क्षुरः (क्षुर) (पुं) ⇒ Gocharu
Barleria (ruellia) longifolia
Tamil Neriñjal ⇒ इक्षुगन्धा
➠ 3|3|141|1 ⇢ कण्टकिफलः (कण्टकिफल) (पुं) ⇒ Gocharu
Barleria (Ruellia) longifolia
Tamil Neriñjal ⇒
➠ 3|3|141|1 ⇢ त्रिकण्टकः (त्रिकण्टक) (पुं) ⇒ Gocharu
Barleria (Ruellia) longifolia
Tamil Neriñjal ⇒
➠ 3|3|141|1 ⇢ गोकण्टकः (गोकण्टक) (पुं) ⇒ Gocharu
Barleria (Ruellia) longifolia
Tamil Neriñjal ⇒ गोक्षुरकः
➠ 3|3|141|2 ⇢ गोक्षुरः (गोक्षुर) (पुं) ⇒ Gocharu
Barleria (Ruellia) longifolia
Tamil Neriñjal ⇒
➠ 3|3|141|2 ⇢ स्थलशृङ्गाटः (स्थलशृङ्गाट) (पुं) ⇒ Gocharu
Barleria (Ruellia) longifolia
Tamil Neriñjal ⇒
➠ 3|3|141|2 ⇢ इक्षुगन्धा (इक्षुगन्धा) (स्त्री) ⇒ Gocharu
Barleria (Ruellia) longifolia
Tamil Neriñjal ⇒
➠ 3|3|141|2 ⇢ पलङ्कषा (पलङ्कषा) (स्त्री) ⇒ Gocharu
Barleria (Ruellia) longifolia
Tamil Neriñjal ⇒ गोक्षुरकः
➠ 3|3|142|1 ⇢ श्वदंष्ट्रा (श्वदंष्ट्रा) (स्त्री) ⇒ Gocharu
Barleria (Buellia) longifolia
Tamil Neriñjal ⇒ गोक्षुरकः
Related word(s):
Tamil
Tamil
க்ஷுர : : குதிரையின்/ பசுவின் குளம்பு, அம்பு, சவரக்கத்தி.
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
क्षुरः,
पुं,
 (क्षुर + “इगुपधेति” । ३ । १ । १३५ । कः ।यद्वा, “ऋज्रेन्द्राग्रवज्रविप्रकुब्रचुब्रक्षुरखुरेति” ।उणां । २ । २८ । इति निपातनात् सिद्धम् ।)कोकिलाक्षः । इत्यमरः । २ । ८ । ४९ ॥
(अस्यपर्य्याया यथा, --“कोकिलाक्षस्तु काकेक्षुरिक्षुरः क्षुरकः क्षुरःभिक्षुः काण्डेक्षुरप्युक्त इक्षुगन्धेक्षुबालिका” ॥
इति भावप्रकाशस्य पूर्व्वखण्डेप्रथमे भागे ॥
)शफम् । इति तट्टीका । छेदनद्रव्यम् । तत्तु नापि-तस्य लोमच्छेदकास्त्रम् । (यथा, मनुः । ९ । २९२ ।“सर्व्वकण्टकपापिष्ठं हेमकारन्तु पार्थिवः ।प्रवर्त्तमानमन्याये छेदयेल्लवशः क्षुरैः” ॥
)गोक्षुरः । इति मेदिनी ॥
(अस्य पर्य्याया यथा, --वैद्यकरत्नमालायाम् ।“त्रिकण्टः स्थलशृङ्गाटो गोकण्टोऽथ त्रिकण्टकः ।त्रिपुटः कण्टकफलः स्वदंष्ट्रा गोक्षुरः क्षुरः” ॥
महापिण्डीतकः । शरः । इति राजनिर्घण्टः ॥
(यथा, महाभारते । १ । १३४ । ९० ।“ततस्तस्य नगस्थस्य क्षुरेण निशितेन च ।शिर उत्कृत्य तरसा पातयामास पाण्डवः” ॥
खट्वादिपादुका । इति धरणिः । क्षुरा इति भाषा ॥