| YouTube Channel

क्षुप (kSupa)

 
शब्दसागरः
English
क्षुप
m.
 (-पः) A small tree, one with short branches and roots, a bush,
a shurb.
E.
 क्षु to sound,
aff.
 प.
Capeller Eng
English
क्षुप
m.
 क्षुपक
m.
 & °का
f.
 shrub, bush.
Wilson
English
क्षुप
m.
 (-पः) A small tree, one with short branches and roots, a
bush, a shrub.
E.
 क्षु to sound,
aff.
 प.
Apte
English
क्षुपः [kṣupḥ], A tree with small roots and branches, a shrub, bush,
Rām.*
 2.25.7
क्षुपेषु मुक्तमूलेषु केचित्पेतुरवाङ्मुखाः Śiva. B.2.36.
Apte 1890
English
क्षुपः A tree with small roots and branches, a shrub, bush.
Monier Williams Cologne
English
क्षुप
m.
 a bush, shrub (a small tree with short branches and roots,
W.
 ),
Yājñ.
 ii, 229
MBh.
R.
 ii, 25, 7
VarBṛS.
N.
 of an old king (son of Prasaṃdhi and father of Ikṣvāku),
MBh.
N.
 of a son of Kṛṣṇa by Satya-bhāmā,
Hariv.
 9183 (v.l. कृप)
N.
 of a mountain westward from Dvārakā, ib. 8950 (v.l. अ-क्षय)
Monier Williams 1872
English
क्षुप क्षुप, अस्, m. [cf. क्षुम्प], a bush,
a shrub
a small tree, one with short branches and
roots
N. of an old king, a son of Prasandhi and
father of Ikṣvāku
N. of a son of Kṛṣṇa from
Satya-bhāmā
N. of a mountain westward from
Dvārakā.
—क्षुप-डोडमुष्टि, इस्, m., N. of a
plant.
—क्षुपालु (°प-आलु), उस्, m. a kind of
bulbous plant, = पानीयालु।
Macdonell
English
क्षुप kṣupa,
m.
 ā,
f.
 shrub, bush
a-ka,
m.
 , 🞄a-kā,
f.
 id..
Benfey
English
क्षुप क्षुप,
m.
1. A shrub, Yājñ.
2, 229.
2. The name of a king,
MBh. 14, 66.
3. The name of a moun-
tain, Hariv. 8950. -- Cf. O.H.G. scubo,
scubil.
Apte Hindi
Hindi
क्षुपः
पुं*
 - क्षुप् + क
"छोटी जडों के वृक्ष, झाड़, झाड़ी"
Shabdartha Kaustubha
Kannada
क्षुप
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಸಣ್ಣ ರೆಂಬೆ ಮತ್ತು ಬುಡಗಳುಳ್ಳ ಮರ
निष्पत्तिः - > टुक्षु (शब्दे) - "पः" बाहु० ।
प्रयोगाः - > "नभसः कलभैरुपासितं जलदौर्भूरितरक्षुपं नगम्"
उल्लेखाः - > नैष० २-६७
क्षुप
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನ ಪುತ್ರ / ಸತ್ಯಭಾಮೆಯ ಮಗ
प्रयोगाः - > "जज्ञिरे सत्यभामायां भानुर्भूमिरथः क्षुपः"
उल्लेखाः - > हरिवं०
L R Vaidya
English
kzupa {% m. %} A tree with small roots and branches.
Bopp
Latin
क्षुप m. frutex. H. 1. 18.
अभिधानचिन्तामणिः
Sanskrit
--source--
क्षुपो ह्रस्वशिफाशाखः प्रततिर्व्रततिर्लता ॥ १११७ ॥
वल्ल्यस्यां तु प्रतानिन्यां गुल्मिन्युलपवीरुधः ।
-wordlist-
क्षुप (पुं), प्रतति (स्त्री), व्रतति (स्त्री), लता (स्त्री), वल्ली (स्त्री), प्रतानिनी (स्त्री), गुल्मिनी (स्त्री), उलप (पुं), वीरुध् (स्त्री)
अभिधानरत्नमाला
Sanskrit
क्षुप
क्षुप
क्षुपो ह्रस्वशिफाशाखी फलवान् फलिनः फली ॥ १७८ ॥
verse 2.1.1.178
page 0022
क्षुप
क्षुप, गुच्छ
नालं काण्डं क्षुपो गुच्छो व्रीहिः स्तम्बकरिः स्मृतः ॥ ५७९ ॥
verse 2.1.1.579
page 0065
वैजयन्तीकोषः
Sanskrit
Word: क्षुपः
Root: क्षुप
Gender: पुं
Number: all
अर्थः ⇒ हृस्वशाखािशिफः
सूक्ष्मशाखामूलयुतवृक्षः
Meaning(s):
⇒ Small tree
Shloka(s):
3|3|6|2 ► ओषधिः फलपाकान्ता ह्रस्वशाखाशिफः क्षुपः॥ (भूमिकाण्डः/वनाध्यायः)
Synonym(s):
➠ 3|3|6|2 ⇢ क्षुपः (क्षुप) (पुं) ⇒ Small tree ⇒ हृस्वशाखािशिफः
सूक्ष्मशाखामूलयुतवृक्षः
Related word(s):
परा_अपरासंबन्धः ➡ वृक्षः
Mahabharata
English
Kshupa, a ṛshi. § 267 (Yamasabhāv.): II, 8, 323 (in the palace of Yama).--§ 641 (Rājadh.): XII, 102, 4485 (Prajāpatiḥ, son of Brahmán
the fœtus fell from the head of Brahmán when he sneezed--kshuvataḥ), 4503, 4506 (received the rod of chastisement from the Lokapālas), 4507 (made it over to Manu (Vaivasvata)).--§ 656 (Khaḍgotpattik.): XII, 166, 6192 (son of Manu, received the sword), 6193 (gave it to Ikshvāku).--§ 761 (Ānuśāsanik.): XIII, 115, 5669 (among the kings who did not eat meat during the month of Kārttika).--§ 775 (do.): XIII, 166, 7682 (rājarshiḥ).- § 778b (Saṃvartta-Maruttīya): XIV, 4, 66 (son of Prasandhi and father of Ikshvāku). Cf. Prajānām adhipaḥ, Prajāpati.
पुराणम्
English
क्षुप १ / KṢUPA I. A prajāpati. There is a story about the birth of this prajāpati in mahābhārata. Once brahmā wished to perform a sacrifice. But he could not get suitable priest as the performer of the sacrifice. So brahmā decided to create a befitting person as ṛtvik (the priest who does the rituals of the sacrifice) and he got pregnant in his head. After a thousand years he sneezed and a prajāpati came out of the head of brahmā. That prajāpati was kṣupa. He made kṣupa his ṛtvik. (mahābhārata, śānti Parva, Chapter 122).
rudra Bhagavān made him prajāpati (the Lord of all subjects).
क्षुप २ / KṢUPA II. A King who was the son of prasandhi, and the grandson of vaivasvata manu. He was the father of ikṣvāku. In mahābhārata, Sabhā Parva, Chapter 8, it is mentioned that kṣupa stayed in the Palace of yama after his death. In mahābhārata, śānti Parva, Chapter 166 it is stated that this King had received a sword directly from vaivasvata manu. kṣupa was not in the habit of eating flesh. (M.B. Anuśāsana Parva. Chapter 159, Stanza 67).
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
क्षुप, सादे । इति कविकल्पद्रुमः ॥
(सौं-परं-अकं-सेट् ।) सौत्रधातुरयम् । क्षुपः । इति दुर्गा-दासः ॥
क्षुपः,
पुं,
 (क्षुप् + “इगुपधेति कः” । ३ । १ । १३५ ।)ह्रस्वशाखाशिफः । क्षुद्रवृक्षः । इत्यमरः । २ । ४ । ८ ॥
(यथा, महाभारते । १ । १७२ । २८ ।“तस्या रूपेण स गिरिर्वेशेन च विशेषतः ।स सवृक्षक्षुपलतो हिरण्मय इवाभवत्” ॥
)श्रीकृष्णात् सत्यभामायां जातपुत्त्रविशेषः । यथा, “जज्ञिरे सत्यभामायां भानुर्भोमरथः क्षुपः ।रौहितो दीप्तिमांश्चैव ताम्रजाक्षो जलान्तकः ॥
भानुर्भीमरिका चैव ताम्रपक्षा जलन्धमा ।चतस्रो जज्ञिरे तेषां स्वसारो गरुडध्वजात्” ॥
इति महाभारते हरिवंशे १६३ अध्यायः ॥
* ॥
इक्ष्वाकुराजपिता । यथा, --“आसीत् कृतयुगे तात ! मनुर्द्दण्डधरः प्रभुः ।तस्य पुत्त्रो महाबाहुः प्रसन्धिरिति विश्रुतः ॥
प्रसन्धेरभवद् पुत्त्रः क्षुप इत्यभिसंज्ञितः ।क्षुपस्य पुत्त्रस्त्विक्ष्वाकुर्महीपालोऽभवत् प्रभुः” ॥
इति महाभारते । १४ । ४ । २-४ ॥
द्वारकापश्चिम-दिक्स्थपर्व्वतः । यथा, --“दक्षिणस्यां लतावेष्टः पञ्चवर्णो विराजते ।इन्द्रकेतुप्रतीकाशः पश्चिमस्यां तथा क्षुपः” ॥
इति महाभारते हरिवंशे द्वारवतीविशेष-निर्म्माणे १५७ अध्यायः ॥
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
क्षुप मदे सौ० प० अक० सेट् । क्षोपति अक्षोपीत् चुक्षोप“स सवृक्षक्षुपलतः” भा० आ० १७१ अ०
क्षुप
पु०
 क्षुप--क क्षु--पक् वा । ह्रस्वशाखाशिफे वृक्षे अमरः ।वासुदेवस्य सत्यभामाया गर्भजातपुत्रभेदे । “जज्ञिरेसत्यभामायां भानुर्भीमरथः क्षुपः” हरिब० १६ अ० ।इक्ष्वाकुपितरि ३ राजभेदे च
पु०
 । “आसीत् कृतयुगेतात! मनुर्दण्डधरः प्रभुः । तस्य पुत्रो महाबाहुः प्रस-न्धिरिति विश्रुतः । प्रसन्धेरभवत् पुत्रः क्षुप इत्येवसंज्ञितः । क्षुपस्य पुत्र इक्ष्वाकुः” भा० आश्व० ३ अ० । ४ द्वार-कापश्चिमस्थे ४ पर्वतभेदे ।“बभौ रैवतकः शैलो रम्यसानुगुहाजिरः । पूर्वस्यांदिशि लक्ष्मीवान् मणिकाञ्चनतोरणः । दक्षिणस्यां ल-तावेष्टः पञ्चवर्णो विराजते । इन्द्रकेतुप्रतीकाशः पश्चि-मस्यां तथा क्षुपः” हरि० १५७ अ० ।
Capeller
German
क्षुप u.
°क
m.
f.
 (आ) Staude, Busch.
Burnouf
French
क्षुप क्षुप
m.
 arbrisseau, buisson, arbuste.
Stchoupak
French
क्षुप-
m.
 arbuste, buisson
n.
 d'un vieux roi.