| YouTube Channel

क्षुद्रान्त्र (kSudrAntra)

 
Monier Williams Cologne
English
क्षुद्रान्त्र
n.
 the small cavity of the heart,
W.
Apte Hindi
Hindi
क्षुद्रान्त्रः
पुं*
 क्षुद्र-अन्त्रः -
हृदय के भीतर का छोटा सा रंध्र
L R Vaidya
English
kzudra-aMtra {% m. %} the small cavity of the heart.
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
क्षुद्रान्त्रं,
क्ली,
 (क्षुद्रं अन्त्रं उदरस्थनाडीभेदः ।)हृदयस्थितसूक्ष्मान्त्रम् । यथा, -- समाननाम्नः पव-नस्य सकलाङ्गचारित्वेऽपि नाभ्यादिस्थानविशेषावाचो युक्तिप्राचुर्य्याभिप्रायेण प्राणायतनानि प्रप-ञ्चयितुमाह ।“वपा वसावहननं नाभिः क्लोम यकृत् प्लिहा ।क्षुद्रान्त्रं वृक्ककौ वस्तिः पुरीषाधानमेव च ॥
प्राणाशयोऽथ हृदयं स्थूलान्त्रं गुद एव च ।उदरञ्च गुदौ कौद्व्यौ विस्तारोऽयमुदाहृतः” ॥
वपा प्रसिद्धा । वसा मांसस्नेहः । नाभिः प्रसिद्धा ।अवहननं पुष्फुसः । प्लीहा आयुर्व्वेदप्रसिद्धः ।ते च मांसपिण्डाकारे सव्यकुक्षिगते । यकृत्कालिका । क्लोम मांसपिण्डः । ते च दक्षिण-कुक्षिगते । क्षुद्रान्त्रं हृत्स्थान्त्रम् । वृक्ककौहृदयसमीपस्थौ मांसपिण्डौ । वस्तिर्मूत्राशयः ।पुरीषाधानं पुरीषाशयः । आमाशयोऽपक्वान्न-स्थानम् । हृदयं हृत्पुण्डरीकम् । स्थूलान्त्रगुदो-दराणि प्रसिद्धानि । वाह्याद्गुदवलयादन्तर्गुद-वलये द्वे । तौ च गुदौ कौष्ठ्यौ कोष्ठे नाभेरधःप्रदेशे भवौ । अयञ्च प्राणायतनस्य विस्तार-उक्तः । पूर्व्वश्लोके तु सङ्क्षेपः । अतएव पूर्व्वश्लोको-क्तानां केषाञ्चिदिह पाठः । इति मिताक्षरायांप्रायश्चित्ताध्यायः ॥
(“पञ्चदशकोष्ठाङ्गानि तद्यथा, --“नाभिश्च हृदयञ्च क्लोम च यकृच्च प्लीहा च वुक्कौच वस्तिश्च पुरीषाधाराश्चामाशयश्चेति पक्वा-शयश्चोत्तरगुदञ्चाधरगुदञ्च क्षुद्रान्त्रञ्च स्थूलान्त्रञ्चवपावहञ्चेति” । इति चरके शारीरस्थाने ७अध्याये ॥
)