क्षुद्र (kSudra)

This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

In this section, you'll find information about the dhatus (verbal roots) related to your search. This includes details like dhatu information, forms, and any available commentaries.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

शब्दसागरः

English

 क्षुद्र mfn.
   (-द्रः-द्रा-द्रं)
	 1. Small,  little.
	 2. Mean,  low.
	 3. Mean,  niggardly, 
avaricious.
	 4. Cruel.
	 5. Poor,  indigent.
	 f.
  (-द्रा)
	 1. A woman maim-
ed or crippled,  wanting a limb,  &c.
	 2. A dancing girl.
	 3. A whore, 
a harlot.
	 4. A fly.
	 5. A bee or wasp.
	 6. A gnat,  &c.
	 7. A prickly
nightshade: see कण्टकारी.
	 8. The egg plant,  (Solanum melongena.)
9. Sorrel,  (Oxalis monadelpha.)
 E.
  क्षुद् to bruise or pound,  Unadi
affix रक्.

Capeller Eng

English

 क्षुद्र॑ a.
  small,  minute (also क्षुद्रक)
 low,  mean. 

Yates

English

 क्षुद्र (द्रः-द्रा-द्रं)
a. Small
 mean
 cruel.
f.
  A cripple
 a dancer
 a harlot
 a
fly
 a bee
 a gnat
 a prickly night-
shade
 sorrel
 the egg-plant.

Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form

Spoken Sanskrit

English

क्षुद्र 	-	 kSudra 	-	 adj.
  	-	 cruel
क्षुद्र 	-	 kSudra 	-	 adj.
  	-	 small
क्षुद्र 	-	 kSudra 	-	 adj.
  	-	  low
क्षुद्र 	-	 kSudra 	-	 adj.
  	-	  mean-hearted
क्षुद्र 	-	 kSudra 	-	 adj.
  	-	  petty
क्षुद्र 	-	 kSudra 	-	 adj.
  	-	  worthless
क्षुद्र 	-	 kSudra 	-	 adj.
  	-	  beggarly
क्षुद्र 	-	 kSudra 	-	 adj.
  	-	  wicked
क्षुद्र 	-	 kSudra 	-	 adj.
  	-	  diminutive
क्षुद्र 	-	 kSudra 	-	 adj.
  	-	  insignificant
क्षुद्र 	-	 kSudra 	-	 adj.
  	-	  indigent
क्षुद्र 	-	 kSudra 	-	 adj.
  	-	  trifling
क्षुद्र 	-	 kSudra 	-	 adj.
  	-	  minute
क्षुद्र 	-	 kSudra 	-	 adj.
  	-	  mean
क्षुद्र 	-	 kSudra 	-	 adj.
  	-	  very small
क्षुद्र 	-	 kSudra 	-	 adj.
  	-	  little
क्षुद्र 	-	 kSudra 	-	 adj.
  	-	  avaricious
क्षुद्र 	-	 kSudra 	-	 adj.
  	-	  poor
क्षुद्र 	-	 kSudra 	-	 adj.
  	-	  niggardly
क्षुद्र 	-	 kSudra 	-	 adj.
  	-	  tiny
क्षुद्र 	-	 kSudra 	-	 adj.
  	-	  vile
क्षुद्र 	-	 kSudra 	-	 m.
  	-	  base or despicable woman
क्षुद्र 	-	 kSudra 	-	 m.
  	-	  gnat
क्षुद्र 	-	 kSudra 	-	 m.
  	-	  whore
क्षुद्र 	-	 kSudra 	-	 m.
  	-	  maimed or crippled woman
क्षुद्र 	-	 kSudra 	-	 m.
  	-	  dancing girl
क्षुद्र 	-	 kSudra 	-	 m.
  	-	  quarrelsome woman
क्षुद्र 	-	 kSudra 	-	 m.
  	-	  harlot
क्षुद्र 	-	 kSudra 	-	 m.
  	-	  small particle of rice
क्षुद्र 	-	 kSudra 	-	 m.
  	-	  fly
क्षुद्र 	-	 kSudra 	-	 n.
  	-	  particle of dust
क्षुद्र 	-	 kSudra 	-	 n.
  	-	  meal
क्षुद्र 	-	 kSudra 	-	 n.
  	-	  flour

क्षुद्र 	-	  kSudra 	-	 adj.
  	-	  mean-hearted

क्षुद्र 	-	  kSudra 	-	 adj.
  	-	 petty
चिल्लाभ 	-	  cillAbha 	-	 m.
  	-	 petty thief
चोरितक 	-	  coritaka 	-	 n.
  	-	 petty theft
क्षितिलवभुज् 	-	  kSitilavabhuj 	-	 m.
  	-	 petty prince
राजक 	-	  rAjaka 	-	 m.
  	-	 petty prince
राजानक 	-	  rAjAnaka 	-	 m.
  	-	 petty prince
कुग्राम 	-	  kugrAma 	-	 m.
  	-	 petty village
क्षूद्र - रोक - पुस्त 	-	  kSUdra - roka - pusta 	-	 n.
  	-	 petty cash book
हट्टी 	-	  haTTI 	-	 f.
  	-	 petty market or fair
विपण 	-	  vipaNa 	-	 m.
  	-	  low or petty traffic

क्षुद्र 	-	  kSudra 	-	 adj.
  	-	 beggarly

Wilson

English

 क्षुद्र
mfn.
   (-द्रः-द्रा-द्रं)
1 Small,  little.
2 Mean,  low.
3 Mean,  niggardly,  avaricious.
4 Cruel.
5 Poor,  indigent.
f.
  (-द्रा)
1 A woman maimed or crippled,  wanting a limb,  &c.
2 A dancing girl.
2 A whore,  a harlot.
4 A fly.
5 A bee or wasp.
6 A gnat,  &c.
7 A prickly nightshade: see कण्टकारी.
8 The egg plant,  (Solanum melongena.)
9 Sorrel,  (Oxalis monadelpha.)
E.
  क्षुद to bruise or pound,  Uṇādi affix रक्.

Apte

English

क्षुद्र [kṣudra],  a.
  [क्षुद्-कर्तरि रक्] (compar. क्षोदीयस्
 superl. क्षोदिष्ठ)

Minute,  small,  tiny,  little,  trifling.

Mean,  low,  vile,  base
 क्षुद्रे$पि नूनं शरणं प्रपन्ने Ku.*
  1.12.

Wicked.

Cruel.

Poor,  indigent.

Miserly,  niggardly
 Me.*
  17.

Diminutive,  short.

Trifling,  insignificant.

Unimportant,  minor.

द्रः A small particle of rice.

A bee or wasp.

द्रा A bee
 क्षुद्राभिरक्षुद्रतराभि- राकुलम् Śi.*
  12.54.

A fly or gnat.

A woman maimed or crippled.

A quarrelsome woman. 

A prostitute,  whore,  harlot
 उपसृष्टा इव क्षुद्राधिष्ठितभवनाः K.*
  17.

A base or despicable woman. 

A dancing girl. -द्रम् Ved.
  A particle of dust,  flour,  meal
 अव क्षुद्रमिव स्रवेत Rv.*
  1.129.6. Comp.
   -अञ्जनम् a kind of unguent applied to the eyes in certain diseases. -अन्त्रः the small cavity of the heart. -उलूकः a small owl.-कम्बुः a small shell. -कुलिशः a precious stone.-कुष्ठम् a mild form of leprosy.

घण्टिका small bell.

a girdle of small bells. -चूडः N.
  of a bird.-चन्दनम् red sandal-wood. -जन्तुः any small animal.-तण्डुलः a grain of rice. -तातः a father's brother,  uncle. -दंशिका a small gadfly. -पत्रा a kind of sorrel (Oxalis Pusilla). -पदम् a kind of measure of length (equal to 1 Aṅgulas). -बुद्धि a.
  low-minded,  mean. 

रसः honey.

(pl. ) base pleasures
 Bhāg.*
  5.13.1.-रोगः a minor disease
 (44 are enumerated by Suśruta).-वंशा N.
  of a plant (Mimosa Pudica). -शर्करा a kind of suger (coming from यवनाल). -शार्दूलः leopard.-शङ्खः a small conch-shell. -सुवर्ण low or bad gold
i. e.  brass. -हन् m.
  an epithet of Śiva. 

Apte 1890

English

 क्षुद्र a. [क्षुद्-कर्तरि रक्] (compar. क्षोदीयस्
 superl. क्षोदिष्ठ) 1 Minute,  small,  tiny,  little,  trifling. 
2 Mean,  low,  vile,  base
 क्षुद्रेऽपि नूनं शरणं प्रपन्ने Ku. 1. 12. 
3 Wicked. 
4 Cruel. 
5 Poor,  indigent. 
6 Miserly,  niggardly
 Me. 17. 
7 Diminutive,  short. 
8 Trifling,  insignificant. 
9 Unimportant,  minor. 
द्रः 1 A small particle of rice. 
2 A bee or wasp. 
द्रा 1 A bee. 
2 A fly or gnat. 
3 A woman maimed or crippled. 
4 A quarrelsome woman. 
5 A prostitute,  whore,  harlot
 उपसृष्टा इव क्षुद्राधिष्ठितभवनाः K. 107. 
6 A base or despicable woman. 
7 A dancing girl. 
द्रं Ved. A particle of dust,  flour,  meal. 
Comp. 
अंजनं a kind of unguent applied to the eyes in certain diseases. 
अंत्रः the small cavity of the heart. 
उलूकः a small owl. 
कंबुः a small shell. 
कुलिशः a precious stone. 
कुष्ठं a mild form of leprosy. 
घंटिका {1} small bell. {2} a girdle of small bells. 
चंदनं red sandal-wood. 
जंतुः any small animal. 
तंडुलः a grain of rice. 
दंशिका a small gadfly. 
बुद्धि a. low-minded,  mean. 
रसः honey. 
रोगः a minor disease
 (44 are enumerated by Suśruta). 
शंखः a small conch-shell. 
सुवर्णं low or bad gold
 i. e. brass. 
हन् m. an epithet of Śiva. 

Monier Williams Cologne

English

 क्षुद्र॑ mf(आ)n.  (compar.  क्षोदीयस्,  superl.
  °दिष्ठ,  qq.vv.) minute,  diminutive,  tiny,  very small,  little,  trifling,  AV.
  
 VS.
  xiv,  30
 TBr.
   iii
 ŚBr.
  
 ChUp.
   
 AitUp.
   
 Yājñ.
  &c.
  

 mean,  low,  vile,  Mn.
   vii,  27
 Yājñ.
  i,  309
 MBh.
   &c.
  

 wicked (said in joke),  Mālav.
 

 niggardly,  avaricious,  L.
 

 cruel,  L.
 

 poor,  indigent,  L.
 

 क्षुद्र॑ (अस्),  m.
  a small particle of rice,  L.
 

 =
  -रोग (q.v.),  Suśr.
 

 =
  -पनस (q.v.),  L.
 

 क्षुद्र॑ (अ॑म्),  n.
  a particle of dust,  flour,  meal,  RV.
   i,  129,  6 and viii,  49,  4

 क्षुद्र [cf.   Lith.
  kūdikis,  ‘an infant’
 Pers.
  كودك kūdak,  ‘small a boy’.]

Monier Williams 1872

English

 क्षुद्र,  अस्,  आ,  अम् (compar. क्षोदीयस्,  superl.
क्षोदिष्ठ),  minute,  diminutive,  tiny,  very small, 
small,  little,  trifling
 mean,  low,  vile,  niggardly,  base, 
avaricious
 wicked
 cruel
 poor,  indigent
 (अस्),  m.
a small particle of rice
 a bee or wasp
 the plant
Artocarpus Lacucha [cf. लकुच and डहु]
 (आस्),  m. pl.
a peculiar class of writings,  see क्षुद्र-कल्प
 (आ), 
f. a woman maimed or crippled
 a base or despicable
woman
 a whore,  a harlot
 a dancing girl
 a quarrel-
some woman
 a bee,  fly,  gnat
 several plants,  Sola-
num Jacquini,  = वृहती
 also = चाङ्गेरिका
 also =
गवेधुका
 (अम्),  n.,  Ved. a particle of dust,  flour, 
meal
 [cf. Lith. kûdikis,  ‘an infant
’ Pers. كودك
kūdak,  ‘small,  a boy.’]
—क्षुद्र-कण्टकारी,  f. the
plant Solanum Jacquini,  = अग्नि-दमनी.
—क्षुद्र-
कण्टकी,  f. a kind of Solanum,  = बृहती.
—क्षु-
द्रक-मानस,  अम्,  n.,  N. of a lake.
—क्षुद्र-
कम्बु,  उस्,  m. a small shell.
—क्षुद्र-कल्प,  अस्, 
m. ‘the smaller ritual, ’ title of a class of works.
—क्षुद्र-कारलिका,  f. (for क्षुद्र-करालिका?), 
and क्षुद्र-कारवेल्ली,  f. a kind of Cucurbitaceous
plant.
—क्षुद्र-कुलिश,  अस्,  m. a precious stone
[cf. वैक्रान्त।]
—क्षुद्र-कुष्ठ,  अम्,  n. a mild
form of leprosy,  (comprising eleven varieties,  whereas
the महा-कुष्ठ contains seven severe forms of
leprosy.)
—क्षुद्र-क्षुर and क्षुद्र-गोक्षु-
रक,  अस्,  m. a variety of the plant Asteracantha
Longifolia.
—क्षुद्र-घण्टिका,  f. a tinkling orna-
ment,  a girdle of small bells.
—क्षुद्र-घोली,  f., 
N. of a plant,  = चिविल्लिका.
—क्षुद्र-चञ्चु,  उस्,  f., 
N. of a plant.
—क्षुद्र-चन्दन,  अम्,  n. red
sandal-wood.
—क्षुद्र-चिर्भिटा,  f.,  N. of a plant, 
= गोपाल-कर्कटी.
—क्षुद्र-चूड,  अस्,  m. a kind
of small bird,  commonly called गोसालिक.
—क्षुद्र-
जन्तु,  उस्,  m. any small animal
 a kind of worm, 
Julus (शत-पदी).
—क्षुद्र-जातीफल,  अम्,  n. a
kind of Myrobalan
 [cf. आमलक।]
—क्षुद्र-
जीर,  अस्,  m. small cummin.
—क्षुद्र-जीवा,  f.,  N.
of a plant,  = जीवन्ती.
—क्षुद्रञ्-चर,  अस्,  ई,  अम्, 
following small or minute or trifling matters.
—क्षु-
द्र-तण्डुल,  अस्,  m. a grain of rice.
—क्षुद्र-ता, 
f. or क्षुद्र-त्व,  अम्,  n. minuteness,  smallness
inferiority,  insignificance
 meanness.
—क्षुद्र-
तुलसी,  f. a kind of Ocimum,  = अर्जक.
—क्षुद्र-
दंशिका or क्षुद्र-दंशी,  f. a small gad-fly.
—क्षुद्र-दुरालभा,  f.,  N. of a thorny plant
much eaten by camels.
—क्षुद्र-दुःस्पर्शा,  f. the
plant Solanum Jacquini,  = अग्नि-दमनी.
—क्षुद्र-
धात्री,  f.,  N. of a plant
 [cf. कर्कट।]
—क्षुद्र-
धान्य,  अम्,  n. shrivelled grain.
—क्षुद्र-नासिक, 
अस्,  ई,  अम्,  having a small nose.
—क्षुद्र-पक्-
षिक,  अस्,  m. a small bird.
—क्षुद्र-पत्त्रा,  f. a
kind of wood-sorrel,  Oxalis Monadelpha,  = चाङ्गेरी
(ई),  f.,  N. of another plant,  = वचा.
—क्षुद्र-प-
नस,  अस्,  m. the plant Artocarpus Lacucha (लकुच)।
—क्षुद्र-पर्ण,  अस्,  m. a kind of Ocimum, 
= अर्जक.
—क्षुद्र-पाषाण-भेदा or ई,  f., 
N. of a plant,  = चतुः-पत्त्री,  पार्वती,  नग-भू, 
&c.
—क्षुद्र-पिप्पली,  f. wild pepper (= वन-
पिप्पली).
—क्षुद्र-पृषती,  f.,  Ved. covered
with small spots.
—क्षुद्र-पोतिका,  f.,  N. of a pot-
herb.
—क्षुद्र-फलक,  अस्,  m.,  N. of a plant, 
= जीवन,  Celtis Orientalis.
—क्षुद्र-फला,  f.,  N.
of several plants,  Ardisia Solanacea,  = भूमि-जम्बु, 
and others.
—क्षुद्र-बुद्धि,  इस्,  इस्,  इ,  of little
understanding,  simple,  silly,  ignorant
 (इस्),  m.,  N.
of a jackal in the Hitopadeśa.
—क्षुद्रबुद्धि-
नामन्,  आ,  आ,  अ,  named Kṣudra-buddhi.
—क्षुद्र-
भण्टाकी,  f.,  N. of a plant,  a kind of Solanum,  =
बृहती
 [cf. क्षुद्र-कण्टकी।]
—क्षुद्र-मीन, 
आस्,  m. pl.,  N. of a people.
—क्षुद्र-मुस्ता,  f. the
plant Scirpus Kysoor
 [cf. कसेरु।]
—क्षुद्र-
रस,  अस्,  m. honey
 (आ),  f. the plant Pongamia
Glabra
 [cf. करञ्ज।]
—क्षुद्र-रोग,  अस्,  m. a
minor disease,  one of little importance
 a name
applied to various local diseases,  especially exanthemas
of different kinds
 there are forty-four such diseases.
—क्षुद्ररोगिक,  अस्,  आ,  अम्,  affected with such
a disease.
—क्षुद्र-वंशा,  f.,  N. of a plant,  Dios-
corea,  = वराह-क्रान्ता.
—क्षुद्र-वर्वणा,  f. a
small gad-fly
 [cf. वरटा।]
—क्षुद्र-वल्ली,  f.,  N.
of a pot-herb
 [cf. मूल-पोती।]
—क्षुद्र-वार्ताकिनी, 
f. a kind of Solanum with white blossoms,  = श्वेत-
कण्टकारी.
—क्षुद्र-वार्ताकी,  f. a kind of Sola-
num,  = बृहती.
—क्षुद्र-शङ्ख,  अस्,  m. a small
conch shell.
—क्षुद्र-शर्करा or क्षुद्र-शर्-
करिका,  f. a kind of sugar-cane,  = यावनाल-शर्-
करा.
—क्षुद्र-शार्दूल,  अस्,  m. a kind of tiger, 
= चित्र-व्याघ्र.
—क्षुद्र-शीर्ष,  अस्,  m. the
tree Celosia Cristata,  = मयूर-शिखा.
—क्षुद्र-
शुक्ति,  इस्,  m. a bivalve shell,  = जल-शुक्ति.
—क्षुद्र-
श्यामा,  f.,  N. of a plant,  = कटभी.
—क्षुद्र-
श्लेष्मान्तक,  अस्,  m.,  N. of a plant,  = भूकर्बु-
दारक.
—क्षुद्र-श्वास,  अस्,  m. short breath.
—क्षुद्र-श्वेता,  f.,  N. of a plant
 [cf. महा-
श्वेता।]
—क्षुद्र-सहा,  f. the plant Phaseolus Tri-
lobus
 the Coloquintida,  = इन्द्र-वारुणी
 [cf. म-
हा-सहा।]
—क्षुद्र-सुवर्ण,  अम्,  n. bad gold, 
prince's metal.
—क्षुद्र-हन्,  आ,  m. killing the
wicked
 an epithet of Śiva.
—क्षुद्र-हिङ्गुलिका, 
f. a small species of prickly nightshade,  Solanum
Jacquini
 [cf. कण्टकारी।]
—क्षुद्र-हिङ्गुली,  f.
= the preceding.
—क्षुद्राग्निमन्थ (°र-अग्°), 
अस्,  m. the plant Premna Spinosa used for kindling
fire
 [cf. अरणि।]
—क्षुद्राञ्जन (°र-अञ्°),  अम्, 
n. a kind of unguent applied to the eyes in certain
diseases.
—क्षुद्राण्ड (°र-अण्°),  अस्,  आ,  अम्, 
born from minute eggs.
—क्षुद्राण्ड-मत्स्य-
सङ्घात,  अस्,  m. small fry.
—क्षुद्रान्त्र
(°र-अन्°),  अम्,  n. the small cavity of the heart.
—क्षुद्रापामार्ग (°र-अप्°),  अस्,  m.,  N. of the
plant Desmochæta Atropurpurea (= रक्तापामार्ग), 
a biennial plant.
—क्षुद्रामलक (°र-आम्°), 
अम्,  n. Myrobalan (आमलक).
—क्षुद्रामलक-
सञ्ज्ञ,  अस्,  m.,  N. of a plant,  = कर्कट.
—क्षु-
द्राम्र (°र-आम्°),  अस्,  m.,  N. of a plant,  = कोशाम्र।
—क्षुद्राम्लपनस or क्षुद्राम्बुपनस (°र-
अम्°),  अस्,  m. the plant Artocarpus Lacucha (लकुच)।
—क्षुद्राम्ला (°र-अम्°),  f. wood-sorrel,  Oxalis
Corniculata (= अम्ललोणिका)
 another plant,  = श-
शाण्डुली.
—क्षुद्राम्लिका (°र-अम्°),  f. a kind of
wood-sorrel or Oxalis,  = चाङ्गेरी.
—क्षुद्रेङ्गुदी
(°र-इङ्°),  f.,  N. of a plant,  = यवास.
—क्षुद्रेर्-
वारु (°र-इर्°),  उस्,  m.,  N. of a plant,  = गोपाल-
कर्कटी.
—क्षुद्रोदुम्बरिका (°र-उद्°),  f. the
plant Ficus Oppositifolia
 [cf. काकोदुम्बरिका।]
—क्षुद्रोपोदक-नाम्नी (°र-उप्°),  f.,  N. of a
pot-herb
 [cf. मूल-पोती।]
—क्षुद्रोपोदकी (°र-
उप्°),  f.,  N. of a pot-herb,  = सूक्ष्म-पत्त्रा and
मण्टपी.
—क्षुद्रोलूक (°र-उल्°),  अस्,  m. a small
kind of owl.

Macdonell

English

 क्षुद्र kṣud-rá,  a.
  small,  tiny
 low,  mean,  🞄base
 wicked (in jest): (a) -ka,  a.
  small,  tiny
 🞄*-ghaṇṭikā,  f.
  small bell (ornament).

Benfey

English

 क्षुद्र क्षुद् + र,  adj.
 ,  f.
  रा।
 1. Small, 
Rām.  3,  33,  21.
 2. Mean,  Pañc. iii. d.
89. Comparat. क्षोदीयंस्,  superl.
क्षोदिष्ठ।
 -- Comp.
 
अ-,  adj.
  Lofty, 
Pañc. iii. d. 69
 MBh. 2,  152.

Hindi

तुच्छ छोटे, 

Apte Hindi

Hindi

क्षुद्र
वि* - क्षुद् + रक्
"सूक्ष्म,  अल्प,  छोटा सा,  तुच्छ,  हल्का"

क्षुद्र
वि* - क्षुद् + रक्
"कमीना,  नीच,  दुष्ट,  अधम्"

क्षुद्र
वि* - क्षुद् + रक्
दुष्ट

क्षुद्र
वि* - क्षुद् + रक्
क्रूर

क्षुद्र
वि* - क्षुद् + रक्
"गरीब,  दरिद्र"

क्षुद्र
वि* - क्षुद् + रक्
"कृपण,  कंजूस"

क्षुद्र
वि* - क्षुद्+रक्
छोटा

क्षुद्र
वि* - क्षुद्+रक्
सामान्य

क्षुद्र
वि* - क्षुद्+रक्
तुच्छ

क्षुद्र
वि* - क्षुद्+रक्
क्रूर

क्षुद्र
वि* - क्षुद्+रक्
गरीब

Shabdartha Kaustubha

Kannada

क्षुद्र
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ದರಿದ್ರ /ಬಡವ
क्षुद्र
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಕೃಪಣ /ಜಿಪುಣ
क्षुद्र
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಚಿಕ್ಕದಾದ /ಸಣ್ಣದಾದ
क्षुद्र
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ನೀಚ /ಅಧಮ
निष्पत्तिः - > क्षुदिर् (सम्पेषणे) - "रक्" (उ० २-१३)
प्रयोगाः - > "क्षुद्रेऽपि नूनं शरणं प्रपन्ने ममत्वमुच्चैःशिरसां सतीव"
उल्लेखाः - > कुमा० १-१२
क्षुद्र
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಕ್ರೂರ /ದಯೆಯಿಲ್ಲದವನು /ಹಿಂಸಿಸುವವನು
विस्तारः - > "क्षुद्रो दरिद्रे कृपणे निकृष्टेऽल्पनृशंसयोः"- हेम० ।

L R Vaidya

English

 kzudra {% (I) a. (f. द्रा
 compar. क्षोदीयस्,  super. क्षोदिष्ठ) %} 1. Minute,  tiny,  little,  trifling
 2. mean,  vile,  base,  क्षुद्रेऽपि नूनं शरणं प्रपन्ने K.S.i.12,  M.vii.27
 3. wicked,  cruel
 4. poor,  indigent
 5. miserly,  Megh.i.17.

 kzudra {% (II) m. %} A bee,  a wasp.

Bopp

Latin

 क्षुद्र (r. क्षुद् s. र)
1) parvus,  debilis. M. 6.
2) trop. vilis, 
abjectus,  humilis. IN. 2. 6. DR. 9. 21. (Cf. lith. kûdikis
infans,  pers. كودك kûdek parvus,  puer.)

Anekartha-Dvani-Manjari

Sanskrit

क्षुद्र
पु
क्षुद्र,  असहिष्णु
क्षुद्रा वेश्या नटी क्षुद्रा क्षुद्रा स्यान्मधुमक्षिका ।
असहिष्णुर्नरः क्षुद्रः क्षुद्रा स्यात् कण्टकारिका ॥ ११ ॥
verse 1.1.1.11
page 0001

Edgerton Buddhist Hybrid

English

 kṣudra (= kṣaudra,  q.v.
 cf. Pali Lex. khudda,  honey,  Abhidh.,  see Childers), 
(1) ep. of madhu,  = kṣaudra(ṃ) madhu,  (a kind of) honey: kṣudramadhusadṛśāni phalāni Mv 〔ii.107.4〕
 〔108.4,  13〕
 kṣudra-madhu (°dhv,  °dhum) aneḍakaṃ (once °ko
 or anel°) Mv 〔i.339.8〕
 〔340.13〕
 〔341.7〕 (vv.ll. kṣaudra-,  kṣudro,  kṣudraṃ
 at least 1 ms. each time kṣudra-)
(2) adj.,  honey-like,  honeyed,  honey-,  sweet: with yvāgu,  gruel,  Mv 〔ii.84.9—10〕 (prose) kṣudrāye ca yvāgūye ghaṭikā haste
 〔13,  16〕 yvāgu (°gū) kṣudrā (n. sg.)
 kṣudra-kṣudrāṇi phalāni Mv 〔iii.145.2〕,  see s.v. kṣudra-pāka,  in which kṣudra-seems to = Skt. svādu-.

Indian Epigraphical Glossary

English

 kṣudra,  cf. Prakrit cūla=culla ‘small’
 prefixed to the names
of persons,  localities,  etc.,  in order to distinguish them from
others
 e. g.,  Kṣudra-Mūla,  Mahā-Mūla
 Kṣudra-Dharmagiri, 
Mahā-Dharmagiri.

Lanman

English

 kṣudrá,  a. small. [√kṣud.]

Wordnet

Sanskrit

Synonyms:
  लघु,  अमहत्,  क्षुद्र
adjective
 
यत् नातिमहत् नाप्यत्यन्तं लघु तादृशं कार्यम्।
 "सः लघु कार्यं कृत्वा परिवारस्य पोषणं कोरोति।"

Synonyms:
  निर्धन,  क्षुद्र,  क्षुल्लक,  दीन,  कृपण,  दरिद्र
adjective
 
दारिद्र्यात् वा पीडितः।
 "निर्धनेन जीवनेन पीडितेन तेन आत्महत्या कृता।"

Synonyms:
  सूक्ष्म,  क्षुद्र,  अस्थूल
adjective
 
यः स्थूलः नास्ति।
 "अमीबा इति एकपेशीयसमुदायस्य एकः सूक्ष्मः जीवः।"

अभिधानचिन्तामणिः

Sanskrit

--source--
 
महेच्छे तूद्भटोदारोदात्तोदीर्णमहाशयाः ।
महामना महात्मा च कृपणस्तु मितंपचः ॥ ३६७ ॥
कीनाशस्तद्धनक्षुद्रकदर्यदृढमुष्टयः ।
किंपचानो दयालुस्तु कृपालुः करुणापरः ॥ ३६८ ॥
सूरतोऽथ दया शूकः कारुण्यं करुणा घृणा ।
कृपानुकम्पानुक्रोशो हिंस्रे शरारुघातुकौ ॥ ३६९ ॥
-wordlist-
 
महेच्छ (पुं),  उद्भट (पुं),  उदार (पुं),  उदात्त (पुं),  उदीर्ण (पुं),  महाशय (पुं),  महामनस् (पुं),  महात्मन् (पुं),  कृपण (पुं),  मितम्पच (पुं),  कीनाश (पुं),  तद्धन (पुं),  क्षुद्र (पुं),  कदर्य (पुं),  दृढमुष्टि (पुं),  किम्पचान (पुं),  दयालु (पुं),  कृपालु (पुं),  करुणापर (पुं),  सूरत (पुं),  दया (स्त्री),  शूक (पुं),  कारुण्य (क्ली),  करुणा (स्त्री),  घृणा (स्त्री),  कृपा (स्त्री),  अनुकम्पा (स्त्री),  अनुक्रोश (पुं),  हिंस्र (पुं),  शरारु (पुं),  घातुक (पुं)

--source--
 
स्तोकं क्षुल्लं तुच्छमल्पं दभ्राणुतलिनानि च ॥ १४२६ ॥
तनु क्षुद्रं कृशं सूक्ष्मं पुनः श्लक्ष्णं च पेलवम् ।
-wordlist-
 
स्तोक (क्ली),  क्षुल्ल (क्ली),  तुच्छ (क्ली),  अल्प (क्ली),  दभ्र (क्ली),  अणु (पुं),  तलिन (क्ली),  तनु (क्ली),  क्षुद्र (क्ली),  कृश (क्ली),  सूक्ष्म (क्ली),  श्लक्ष्ण (क्ली),  पेलव (क्ली)

अभिधानचिन्तामणिपरिशिष्टम्

Sanskrit

--source--
 
परतन्त्रे वशायत्तावधीनोऽप्यथ दुर्गते ।
क्षुद्रो हीनश्च दीनश्च भाटिस्तु गणिकाभृतौ ॥ ९२ ॥
-wordlist-
 
वशायत्त (पुं),  अवधीन (पुं),  क्षुद्र (पुं),  हीन (पुं),  दीन (पुं),  भाटि (स्त्री)

--source--
 
त्रस्नुत्रस्तौ तु चकितेऽथ क्षुद्रप्रखलौ खले ।
-wordlist-
 
त्रस्नु (पुं),  त्रस्त (पुं),  क्षुद्र (पुं),  प्रखल (पुं)

अभिधानरत्नमाला

Sanskrit

दुर्जन
दुर्जन,  पिशुन,  क्षुद्र,  नीच,  कर्णेजप,  खल,  दोषग्राहिन्,  पुरोभागिन्,  द्विजिह्व,  मत्सरिन्
दुर्जनः पिशुनः क्षुद्रो नीचः कर्णेजपः खलः ।
दोषग्राही पुरोभागी द्विजिह्वो मत्सरी मतः ॥ ३४६ ॥
verse 2.1.1.346
page 0041

कदर्य
कदर्य,  हीन,  कीनाश,  किम्पचान,  मितम्पच,  कृपण,  क्षुल्लक,  क्लीव,  क्षुद्र
कदर्यहीनकीनाशकिम्पचानमितम्पचाः ।
कृपणक्षुल्लकक्लीवक्षुद्रा एकार्थवाचकाः ॥ ३४७ ॥
verse 2.1.1.347
page 0041

क्षुद्र
क्षुद्र,  दरिद्र,  अकिञ्चन,  दुर्विध,  दुःस्थ,  दुर्गत
क्षुद्रदरिद्राकिञ्चनदुर्विधदुःस्थाश्च दुर्गताः प्रोक्ताः ।
verse 2.1.1.348
page 0041

सूक्ष्म
सूक्ष्म,  लेश,  लव,  श्लक्ष्ण,  क्षुद्र,  दभ्र,  कण,  अणु,  किञ्चित्,  मात्र,  तनु,  स्तोक,  ह्रस्व,  अल्प,  त्रुटि
सूक्ष्मलेशलवश्लक्ष्णक्षुद्रदभ्रकणाणवः ।
किञ्चिन्मात्रतनुस्तोकह्रस्वाल्पत्रुटयः समाः ॥ ६८८ ॥
verse 4.1.1.688
page 0079

क्षुद्र
क्षुद्र,  क्रूर
मात्रा परिच्छदेऽपि क्षुद्रः क्रूरे श्रुतौ निगमः ॥ ७९६ ॥
verse 5.1.1.796
page 0092

Tamil

க்ஷுத்3ர : அற்பமான,  குறைவான,  ஏழ்மையான,  எளிய,  குரூரமான,  லோபியான.

Mahabharata

English

Kshudra^1,  name of a caste: XIII,  2587.

Kshudra^2 = Śiva (1000 names^1).

शब्दकल्पद्रुमः

Sanskrit

 क्षुद्रः,  पुं,
   (क्षुदि + “स्फायितञ्चिवञ्चिंशकिक्षिपि-क्षुदीति” । उणां । २ । १३ । इति रक् ।) तण्डु-लावयवः । इति मंक्षिप्तसारोणादिवृत्तिः ॥
डहुः । इति शब्दरत्नावली ॥
 (मक्षिकाविशेषः ।यदुक्तम् ।“मक्षिकाः कपिलाः सूक्ष्माः क्षुद्राख्यास्तत्कृतं मधु ।मुनिभिः क्षौद्रमित्युक्तं तद्वर्णात् कपिलं भवेत्” ॥
)

 क्षुद्रः,  त्रि,  (क्षुद् + “स्फायितञ्चीति” उणां । २ ।१३ । इति रक् ।) कृपणः । अधमः । (यथा, कुमारे । १ । १२ ।“क्षुद्रेऽपि नूनं शरणं प्रपन्नेममत्वभुच्चैः शिरसां सतीव” ॥
तुच्छः । यथा,  गीतायाम् । २ । ३ ।“क्षुद्रं हृदयदौर्बल्यं त्यक्त्वोतिष्ठ परन्तप !” ॥
)क्ररः । अल्पः । इत्यमरमेदिनीकरौ ॥
 (यथा,  महा-भारते । ३ । आरण्ययात्रापर्व्वणि । १० । २४ ।“तं भीमः समरश्लाघी बलेन बलिनाम्बरः ।जघान पशुमारेण व्याध्रः क्षुद्रमृगं यथा” ॥
)दरिद्रः । इति हेमचन्द्रः ॥

वाचस्पत्यम्

Sanskrit

 क्षुद्र स्त्री क्षुद्र--सम्प० भावे क्विप् । चूर्ण्णने “क्षुदिर क्षदि” कविक०

 क्षुद्र त्रि०
  क्षुद--कर्त्तरि रक् । १ कृपणे २ अधमे ३ क्रूरे ४ अल्पे चमेदि० । ५ दरिद्रे हेम० । ६ तण्डुलीयशाके पु०
  संक्षिप्त-सा० । “क्षुद्रेऽपि नूनं शरणं प्रपन्न” कुमा० “क्षुद्राः संत्रास-मेते विजहतु हरयः” सा० द० । “कामात्मा विषयः क्षुद्रः”मनुः । ततः अतिशायने इष्ठन् ईयसुन् रलोपे गुणः ।क्षोदिष्ठ क्षोदीयस् अतिशयकृपणादौ त्रि०
  । “वृहत्स-हायः कार्य्यान्तं क्षोदीयानपि गच्छति” माघः

Capeller

German

 क्षुद्र klein,  winzig,  niedrig,  gemein,  böse.

Grassman

German

 kṣudrá,  n.,  Stäubchen,  als das leicht erregte [kṣud].
-ám {129, 6}.
-ā́ {1018, 4}.

Burnouf

French

 क्षुद्र क्षुद्र a. (sfx. र) petit,  menu.
		 Faible,  débile.
		 Au fig. vil,  bas,  abject,  infime
		 pauvre
		 avare
		 cruel.
	-- क्षुद्रा f.
  femme estropiée ou contrefaite
 danseuse
 fille de
rien. 
		 Mouche: abeille,  guêpe,  cousin,  moustique.
		 Solanum
ovigerum ou plante aux œufs
 oxalis monadelpha,  etc.
क्षुद्रकम्बु m.
  petite coquille.
क्षुद्रघण्टिका f.
  (घण्ट) ceinture de grelots ou de
clochettes.
क्षुद्रचूड m.
  esp. d'oiseau.
क्षुद्रजन्तु m.
  iule,  esp. de myriapode.
क्षुद्रजीर m.
  petit cumin,  bot.
क्षुद्रदंशिका f.
  petit taon,  esp. d'insecte.
क्षुद्रनासिक a. camus,  qui a un petit nez.
क्षुद्रपत्रा f.
  oxalis monadelpha,  bot.
क्षुद्रफलक m.
  (फल) celtis orientalis ou micocoulier, 
arbre.
क्षुद्रफला f.
  ardisia solanacea,  bot.
क्षुद्रवंशा f.
  dioscorea,  esp. de smilax.
क्षुद्रशङ्ख m.
  petit coquillage univalve.
क्षुद्रशीर्ष m.
  celosia cristata,  bot.
क्षुद्रहिङ्गुलिका f.
  petit solanum jacquini,  bot.
क्षुद्राम्लपनस m.
  artocarpus lacucha,  bot.
 cf.  लकुच।
क्षुद्राम्ला f.
  (अम्ल) oxalis monadelpha,  bot.

Stchoupak

French

 क्षुद्र-
 a. petit,  menu,  insignifiant 
 bas,  vil,  mauvais 
 -क-
petit,  menu 
 m.
  pl.
  n.
  d'un peuple du Penjab 
 sg. n.
  d'un prince.
°कर्मन्- a. qui agit avec bassesse.
°जन्तु- m.
  petit animal.
°पशुमन्त्- a. qui possède un petit bétail.
°बुद्धि- m.
  n.
  d'un chacal.
°भृत्- m.
  n.
  d'un homme.
°रस- m.
  pl.
  plaisirs grossiers.
°शील- a. d'une nature basse.
°समाचार- a. qui se conduit avec bassesse.
क्षुद्राक्ष- a. qui a de petites mailles (filet).
क्षुद्रात्मन्- a. d'un caractère bas.
°अं-चर- ag. qui broute de petites feuilles.

No entries for this word is found.

What is this? (Hidden Dictionary)

To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.

How to hide/unhide dictionary?

Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.