क्षुद् (kSud)

This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

In this section, you'll find information about the dhatus (verbal roots) related to your search. This includes details like dhatu information, forms, and any available commentaries.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

Capeller Eng

English

 क्षुद् क्षो॑दति pp.
   क्षुण (q.v. ) pound,  shatter,  shake, 
stamp upon,  dash to pieces.  C.
  क्षोद॑यति shake,  crush. — अव,  प्र, 
वि,  सम् = S.
 

Yates

English

 क्षुद् (ञ,  औ,  इर) क्षुणत्ति क्षुत्ते 7.
c. To
pound,  to bruise,  to break.

Apte

English

क्षुद् [kṣud],  7 U.
  (क्षुणत्ति,  क्षुन्ते,  क्षुण्ण)

To tread or trample upon,  strike against,  crush (under the foot),  bruise,  pound down
 क्षुणद्मि सर्पान् पाताले Bk.*
  6.36
 ते तं व्याशिषता- क्षौत्सुः पादैर्दन्तैस्तथाच्छिदन् 15.43
17.66.

To move,  be agitated (Ā.)
 क्षोदन्तं आपो रिणते वनानि Rv.*
  5.58.6. -With -प्र to crush,  bruise,  pound
 मित्रघ्नस्य प्रचुक्षोद गदयाङ्गं विभीषणः Bk.*
  14.33.

क्षुद् [kṣud],  f.
  Grinding,  crushing.

क्षुद् [kṣud],  f.
 , 

क्षुधा Hunger
 सीदति क्षुधा Ms.*
  7.134, 4.187.

Food. Comp.
   -अन्वित,  -आर्त,  -आविष्ट a.
  afflicted by hunger. -क्षाम a.
  emaciated by hunger
 Mb.
 *  1.5.1
 Bh.*
  2.29. -पिपासित a.
  hungry and thirsty
 Ms.*
  8.93.-निवृत्तिः f.
  cessation of hunger,  appeasing of appetite (in general). -शान्तिः f.
  (क्षुधाशान्तिः) allaying hunger,  satisfaction
 Bh.

Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form

Apte 1890

English

 क्षुद् {c7c} U. (क्षुणत्ति,  क्षुंते,  क्षुण्ण) 1 To tread or trample upon,  strike against,  crush (under the foot),  bruise,  pound down
 क्षुणद्मि सर्पान् पाताले Bk. 6. 36
 ते तं व्याशिषताक्षौत्सुः पादैर्दंतैस्तथाच्छिदन् 15. 43,  17. 66. 
2 To move,  be agitated (A.). 
WITH प्र to crush,  bruise,  pound
 मित्रघ्नस्य प्रचुक्षोद गदयांगं बिभीषणः Bk. 14. 33. 

 क्षुद् f. Grinding,  crushing. 

 क्षुद् f. क्षुधा 1 Hunger
 सीदति क्षुधा Ms. 7. 134,  4. 187. 
2 Food. 
Comp. 
अन्वित,  
आर्त,  
आविष्ट a. afflicted by hunger. 
क्षाम a. emaciated by hunger
 Bh. 2. 29. 
पिपासित a. hungry and thirsty. 
निवृत्तिः f. cessation of hunger,  appeasing of appetite (in general). 

Monier Williams Cologne

English

 1. क्षुद् cl.
  1. P.
  क्षो॑दति,  to strike against,  shake,  RV.
   vii,  85,  1 (Naigh.  ii,  14)
 Ā. to move,  be agitated or shaken,  RV.
   v,  58,  6 : cl.
  7. Ā. P.
  क्षुणत्ति,  क्षुन्त्ते (impf.   अक्षुणत्
 aor.
  3. pl.
  अक्षौत्सुर्
 fut. क्षोत्स्यति,  Pāṇ.
  vii,  2,  10
 Siddh.
 ), 
to stamp or trample upon,  Bhaṭṭ.
  :
Caus.
  क्षोदयति (impf.   अ॑क्षोदयत्),  to shake or agitate by stamping,  RV.
   iv,  19,  4
to crush,  pound,  pulverise,  Suśr.
 
 (Nom.   P.
  fr.
  क्षुद्र॑) to reduce,  diminish,  Bhaṭṭ.
  xviii,  26

 क्षुद् [cf.   Gk. ξύω,  ξέω for ξέϝω,  ξυστός,  ξεστός
 Lith.
  skausti ?]

 2. क्षुद् See 1. क्षुत् and √ 1. क्षुध्.

 क्षुद् a (in comp.  for 2. क्षु॑ध्).

Monier Williams 1872

English

 क्षुद् क्षुद्,  cl. 7. P. A. and Ved. cl. 1. P.
क्षुणत्ति,  क्षुन्ते,  क्षोदति,  चुक्षोद, 
चुक्षुदे,  क्षोत्स्यति,  -ते,  अक्षुदत्,  अक्षौत्सीत्, 
अक्षुत्त,  क्षोत्तुम्,  to strike against,  stamp or
trample upon,  pound
 to bruise,  crush,  shiver,  shatter, 
reduce to powder,  dash to pieces,  shake by stamping
on
 A. to move,  to be agitated or shaken: Caus. P.
क्षोदयति,  -यितुम्,  to crush,  pound,  comminute, 
pulverize,  reduce to powder,  diminish
 shake or
agitate by stamping
 [cf. Gr. ξύω,  ξέω,  for ξεύω, 
ξυστός,  ξεστός
 Lith. skausti?].

Macdonell

English

 क्षुद् KṢUD,  Ⅰ. P. kṣóda,  pound: pp. 🞄kṣuṇṇa,  trodden
 crushed,  broken
 pierced. 🞄pra,  goad,  urge on.  vi,  pound
 urge on. 

Benfey

English

 क्षुद् क्षुद्,  ii. 7,  क्षुणद्, 
क्षुन्द्,  Par.,  Ātm.  To pound. -- Ptcple.
of the pf.  pass.,  क्षुण्ण, 
 1. Pounded, 
Pañc. 160,  3.
 2. Scattered,  MBh. 3,  678.
 3. Exercised,  Suśr. 2,  139,  12.
 -- Comp.
 
अ-क्षुण्ण,  adj.
  unbroken,  Rām.  1,  8, 
9. -- Caus. To grind,  Suśr. 2,  66,  13. --
With the prep. अव अव,  To grind, 
Suśr. 1,  163,  13. -- With प्र प्र,  प्र-
क्षुण्ण,  metaph.,  urged on,  Pañc.
ii. d. 150. -- With वि वि,  विक्षुण्ण, 
Pounded,  Dev. 3,  25. -- With सम् सम्, 
To stamp,  Rām.  2,  80,  10. -- Cf.  खुद्, 
probably Lat. cudere,  incus.

Apte Hindi

Hindi

क्षुद्
"रुधा*,  उभ* ,  ,  " - -
"कुचलना,  घिसना,  कुचल डालना,  रगड़ना,  पीस देना"

क्षुद्
"रुधा*,  उभ* ,  ,  " - -
"उत्तेजित करना,  क्षुब्ध होना"

Shabdartha Kaustubha

Kannada

क्षुद्
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಪುಡಿ ಮಾಡುವುದು /ಚೂರ್ಣ ಮಾಡುವುದು
निष्पत्तिः - > क्षुदिर् (सम्पेषणे) - "क्विप्" (वा० ३-३-९४)
क्षुद्
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಒಡೆಯುವುದು /ಚೂರು ಮಾಡುವುದು
क्षुद्
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ತುಳಿದು ಮರ್ದನ ಮಾಡುವುದು

L R Vaidya

English

 kzud {% vt. 7U (pp. क्षुण्ण) %} 1. To strike against,  to trample upon,  ते तं व्याशिषताक्षोत्सुः पादैः Bt.xv.43
 2. to bruise,  to crush,  to pound,  क्षुणद्मि सर्पान् पाताले Bt.vi.36.With प्र-,  to bruise,  to pound,  मित्रध्नस्य प्रचुक्षोद गदयांगम् Bt.xiv.33.

Bopp

Latin

 क्षुद् 7. P. A. क्षुणद्मि,  क्षुन्दे contundere,  conterere. Part.
pass. क्षुण्ण. DEV. 3. 24.: खुरक्षुण्णमहीतलः
 9. 35.: दं-
ष्ट्राक्षुण्णशिरोधर. (Fortasse huc pertinet gr. ξύω,  ξέω
pro ξεύω,  adjecto Gunnae incremento
 si ita est,  sibi-
lans in formis ξυσ-τός,  ξεσ-τός ad radicem pertinet, 
mutato,  ex generali euphoniae lege,  δ in σ. Lith. skaus-
ti dolet,  e skaud-ti,  skaudếjimas dolor
 pra-skunda do-
lere incipit,  nu-skaudinu noceo,  transposito ks in sk.)
c. वि id. DEV. 3. 25.: वेगभ्रमणविक्षुण्णा मही.
c. सम् id. RAM. III. 63. 10.: बबन्धुर् बन्धनीयांश्च क्षो-
द्यान् सञ्च्क्षुदुस् तथा.

Lanman

English

 √kṣud (kṣódati,  -te
 cukṣóda
 kṣuṇṇá
-kṣúdya). shatter
 stamp upon
 grind
small.

Kridanta Forms

Sanskrit

क्षुद् (क्षु॒दिँ॑र् सम्प्रेषणे - रुधादिः - अनिट्)
ल्युट् =  क्षोदनम्
अनीयर् =  क्षोदनीयः - क्षोदनीया
ण्वुल् =  क्षोदकः - क्षोदिका
तुमुँन् =  क्षोत्तुम्
तव्य =  क्षोत्तव्यः - क्षोत्तव्या
तृच् =  क्षोत्ता - क्षोत्त्री
क्त्वा =  क्षुत्त्वा
ल्यप् =  प्रक्षुद्य
क्तवतुँ =  क्षुण्णवान् - क्षुण्णवती
क्त =  क्षुण्णः - क्षुण्णा
शतृँ =  क्षुन्दन् - क्षुन्दती
शानच् =  क्षुन्दानः - क्षुन्दाना

धातुपाठः (Krishnacharya)

Sanskrit

धातुः:
  क्षुद्
मूलधातुः:
   क्षुदिर्
धात्वर्थः:
  सम्पेषणे
गणः:
  रुधादिः
कर्मकत्वं:
  सकर्मकः
इट्त्वं:
  अनिट्
उपग्रहः:
  उभयपदी
रूपम्:
  क्षुणत्ति, क्षुन्ते

Schmidt Nachtrage zum Sanskrit Worterbuch

German

 क्षुद् ,  auch क्सुणत्ति. [H 15,  66 steht क्षुणद्मि.]

अभिधानरत्नमाला

Sanskrit

अशनाया
अशनाया,  बुभुक्षा,  प्सा,  जिघत्सा,  क्षुद्,  क्षुधा
अशनाया बुभुक्षा प्सा जिघत्साक्षुत्क्षुधाः समाः ।
verse 2.1.1.361
page 0043

शब्दकल्पद्रुमः

Sanskrit

 क्षुद्,  [ध्] स्त्री,
   (क्षुध् + सम्पदादित्वात् भावे क्विप् ।)क्षुधा । इत्यमरः । २ । ९ । ५४ ॥
 (विष्णुपुराणे । १ । ५ । ३९ ।“रजोमात्रात्मिकामेव ततोऽन्यां जगृहे तनुम् ।ततः क्षुद् ब्रह्मणो जाता जज्ञे कोपस्तया ततः” ॥
)

Capeller

German

 क्षुद् क्षो॑दति stampfen,  zermalmen,  terere
p.p. क्षुण्ण.

 क्षुद् Caus. = Simpl.  — 2. क्षु॑भ् (accent.).

Grassman

German

 √kṣud,  1〉 im Act. und Caus. erschüttern,  die Welten,  die Erde,  den Boden
 2〉 im Med. sich erregen,  sich bewegen (vom Wasser beim Andrang der Marutʼs)
 vgl. kṣódas,  kṣudrá. Die spätere Bedeutung „stampfen“ ist erst aus der Bed. erschüttern hervorgegangen. Dem umgekehrten Uebergange widerspricht besonders kṣódas.
Stamm kṣóda:
-ante 2〉 ā́pas {412, 6}.
kṣoda:
-anti 1〉 ródasī {574, 1}.
Imperf. des Caus. ákṣodaya:
-at kṣā́ma,  budhnám {315, 4}.

Burnouf

French

 *क्षुद् क्षुद्। क्षुणद्मि et क्षुन्दे 7
 p. चुक्षोद, 
चुक्षुदे
 f2. क्षोत्स्यामि
 a1. अक्षोत्सम्
 a2. अक्षुदम्
pp. क्षुण्ण। Ecraser
 piler,  broyer.

 *क्षुद् क्षुद्। क्षुदामि 1
 etc. Vd. Aller
 aller vers,  ac.

Stchoupak

French

 क्षुद्-
 (véd. क्षोदति -ते) 
 {%cukṣuduḥ 
 kṣuṇṇa- °kṣudya %}
-- écraser,  fouler aux pieds 
 a. v. écrasé,  piétiné,  broyé,  pulvérisé, 
cassé,  troué 
 violé (vœu).

No entries for this word is found.

What is this? (Hidden Dictionary)

To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.

How to hide/unhide dictionary?

Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.