क्षुत (kSuta)

This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

In this section, you'll find information about the dhatus (verbal roots) related to your search. This includes details like dhatu information, forms, and any available commentaries.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

शब्दसागरः

English

 क्षुत mfn.
   (-तः-ता-तं) Sneezed,  sneezing.
	 mf.  (-तः-ता)
	 1. Sneezing.
	 2.
Cough.
 E.
  क्षु to sneeze,  affix क्त.

Capeller Eng

English

 क्षुत a.
  having sneezed or being sneezed upon
 n.
  = prec.
 

Yates

English

 क्षुत (तः-ता) 1.
m.
  f.
  Idem. 

Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form

Wilson

English

 क्षुत
mfn.
   (-तः-ता-तं) Sneezed,  sneezing.
mf.  (-तः-ता)
1 Sneezing.
2 Cough.
E.
  क्षु to sneeze,  affix क्त.

Apte

English

क्षुतः [kṣutḥ] क्षुतकः [kṣutakḥ],  क्षुतकः Black mustard.

Monier Williams Cologne

English

 क्षुत mfn.
   one who has sneezed,  MBh.
   xiii,  7584

 (=  अव-क्ष्°) sneezed upon,  ib. 1577

 for क्ष्णुत (sharp),  L.
 

 क्षुत m.
  black mustard,  Gal.
 

 क्षुत n.
  (also अस्,  आ mf(आ). ,  L.
 ) sneezing,  Yājñ.
  i,  196
 Suśr.
 

Monier Williams 1872

English

 क्षुत,  अस्,  आ,  अम्,  one who has sneezed
 sneezed
upon
 (as a less correct form for क्ष्णुत),  sharp
(अस्,  आ,  अम्),  m. f. n. a sneeze,  sneezing,  cough.
—क्षुत-वत्,  आन्,  अती,  अत्,  sneezing.
—क्षुता-
भिजनन (°त-अभ्°),  अस्,  m. black mustard
 [cf.
क्षुधाभिजनन।]

Apte Hindi

Hindi

क्षुतम्
नपुं*
   - "क्षु + क्विप्,  तुगागमः
 क्षु + क्त,  क्षुत + टाप्"
"छींकने वाली,  छींक"

Shabdartha Kaustubha

Kannada

क्षुत
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಸೀನು /ಮೂಗಿನ ಒಂದು ರೋಗ
निष्पत्तिः - > टुक्षु (शब्दे) - भवे "क्तः" (३-३-११४)
प्रयोगाः - > "स्रस्तभुजयुगलद्बलयस्वनितं प्रतिक्षुतमिवोपशुश्रुवे" । "स्नात्वा पीत्वा क्षुते सुप्ते भुक्त्वा रथ्योपसर्पणे । आचान्तः पुनराचामेत् वासो विपरिधाय च ॥"
उल्लेखाः - > माघ० १५-९१,  याज्ञ० १-१९६
क्षुत
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಸೀನಿದವನು
निष्पत्तिः - > टुक्षु (शब्दे) - कर्त० "क्तः" (३-४-७२)

L R Vaidya

English

 kzuta {% n. %} Sneezing,  a sneeze.

Bopp

Latin

 क्षुत m. et क्षुता f. (r. क्षु s. त) id. AM.

Kridanta Forms

Sanskrit

क्षु (टु꣡क्षु꣡ शब्दे - अदादिः - सेट्)
ल्युट् =  क्षवणम्
अनीयर् =  क्षवणीयः - क्षवणीया
ण्वुल् =  क्षावकः - क्षाविका
तुमुँन् =  क्षवितुम्
तव्य =  क्षवितव्यः - क्षवितव्या
तृच् =  क्षविता - क्षवित्री
क्त्वा =  क्षुत्वा
ल्यप् =  प्रक्षुत्य
क्तवतुँ =  क्षुतवान् - क्षुतवती
क्त =  क्षुतः - क्षुता
शतृँ =  क्षुवन् - क्षुवती

अभिधानचिन्तामणिः

Sanskrit

--source--
 
क्षयः शोषो राजयक्ष्मा यक्ष्माथ क्षुत्क्षुतं क्षवः ॥ ४६३ ॥
-wordlist-
 
क्षय (पुं),  शोष (पुं),  राजयक्ष्मन् (पुं),  यक्ष्मन् (पुं),  क्षुध् (स्त्री),  क्षुत (क्ली),  क्षव (पुं)

Mahabharata

English

Kshuta = Śiva (1000 names^1).

शब्दकल्पद्रुमः

Sanskrit

 क्षुतं,  क्ली,
   (क्षु शब्दे क्षुते च + भावे क्तः ।) ना-सिकाभिघातजन्यसशब्दवायुनिःसरणम् । हाँचीइति भाषा । तत्पर्य्यायः । क्षुत् २ क्षवः ३ ।इत्यमरः । २ । ६ । ५२ ॥
 क्षुता ४ छिक्का ५क्षवथुः ६ क्षुतः ७ । इति शब्दरत्नावली ॥
 हञ्छिः८ । इति जटाधरः ॥
 * ॥
 तस्य शकुनानि यथा,  --“अथ क्षुताख्यं शकुनं क्रमेणमहाप्रभावं प्रतिभावयामः ।नश्यन्ति यस्माच्छकुनाः समस्तामृगाधिनाथादिव वन्यसत्त्वाः ॥
सर्व्वस्य सर्व्वत्र च सर्व्वकालंक्षुतं न कार्य्यं क्वचिदेव शस्तम् ।यातुः क्षुते तेन न किञ्चिदेवकुर्य्यात् क्षुतं प्राणहरञ्च गन्तुः ॥
निषेधमग्रेऽक्षिणि दक्षिणे चधनक्षयं दक्षिणकर्णदेशे ।तत् पृष्ठभागे कुरुतेऽर्थवृद्धिंक्षुतं कदाचित् शुभमादधाति ॥
भोगाय वामश्रवणस्य पृष्ठेकर्णे च वामे कथितं जयाय ।सर्व्वार्थलाभाय च वामनेत्रेजातं क्षुतं स्यात् क्रमशोऽष्टधैव ॥
क्रमान्निषेधं गमनस्य विघ्नंकलिं समृद्धिं क्षुतमुग्ररोगम् ।करोति रोगक्षयमर्थलाभंदीप्त्यादिनाशञ्च क्षुतं करोति ॥
प्रागास्य पुंसः परतोऽपरा स्यात्पुनः पुनर्व्वा तत एव जातः ।वृद्धाच्छिशोर्व्वा कफतो हठाद्वाजातं क्षुतं केऽपि वदन्ति सत्यम् ॥
आद्यन्तयोर्न स्वजने प्रशस्तक्षुतं प्रशंसन्ति न भोजनादौभवेत् कथञ्चिद्यदि भोजनान्तेभवेत्तदाग्रे न हि भोज्यलाभः ॥
आदौ क्षुतञ्चेत् शकुनैस्ततः किंजातानजातान् शकुनान्निहन्ति ।क्षुतं क्षणेनात्र न संशयोऽस्मिन्प्रयोजने यत्नकृतेऽपि जातम् ॥
क्षुतं क्षणात्तद्विनिहन्त्यवश्यंकार्य्यात्मकेनापि मनागपीदम् ॥
तस्मादुपेक्ष्यं न विचक्षणेनक्षुतं यतश्चाशु फलं विधत्ते” ॥
इति वसन्तराजशाकुने क्षुत्प्रकरणं तृतीयम् ॥
अपि च ।“छिक्काया लक्षणं वक्ष्ये लभेत् पूर्व्वे महाफलम् ।आग्नेये शोकसन्तापौ दक्षिणे हानिमाप्नुयात् ॥
नैरृत्ये शोकसन्तापौ मिष्ठान्नञ्चैव पश्चिमे ।अन्नं प्राप्नोति वायव्ये उत्तरे कलहो भवेत् ।ईशाने मरणं प्रोक्तं प्रोक्तं छिक्काफलाफलम्” ॥
इति गारुडे ज्योतिश्चक्रे ६० अध्यायः ॥
 * ॥
अन्यच्च । वर्षकृत्ये ।“वित्तं ब्रह्मणि कार्य्यसिद्धिरतुला शक्रे हुताशे भयंयाम्यामग्निभयं सुरद्विषि कलिर्लाभः समुद्रालये ।वायव्यां वरवस्त्रगन्धसलिलं दिव्याङ्गना चोत्तरेऐशान्यां मरणं ध्रुवं निगदितं दिग्लक्षणं खञ्जने ॥
ज्येष्ठीरुते क्षुतेऽप्येवमूचुः केचिच्च कोविदाः” ॥
इति ॥
 * ॥
 क्षुते जीवेति प्रयोगः कर्त्तव्यः । यथा, मदनपारिजातधृतम् ।“जीवेति क्षुवतो ब्रूयात् जीवेत्युक्तस्त्वया सह” ॥
इति ॥
 * ॥
“क्षुतोत्पतनजृम्भासु जोवोत्तिष्ठाङ्गुलिध्वनिः ।शत्रोरपि च कर्त्तव्यमन्यथा ब्रह्महा भवेत्” ॥
इति च तिथ्यादितत्त्वम् ॥
 * ॥
 तस्य शुभजन-कत्वम् । यथा,  दाक्षिणात्यास्तु ।“आसने शयने दाने भोजने वस्त्रसंग्रहे ।विवादे च विवाहे च क्षुतं सप्तसु शोभनम्” ॥
अन्यत्र विष्णोरित्यधिकृत्य विष्णुधर्म्मोत्तरम् ।“नामसंकीर्त्तनं नित्यं क्षुतप्रस्खलितादिषु ।वियोगं शीघ्रमाप्नोति सर्व्वानर्थो न संशयः” ॥
इति ॥
 * ॥
 असंवृतमुखस्य क्षुन्निषेधो यथा,  --विष्णुधर्म्मोत्तरे ।“नासंवृतमुखः कुर्य्याद्धास्यं जृम्भां तथा क्षुतम्” ।इति ॥
 * ॥
 क्षुते आचमनं कर्त्तव्यं यथा । याज्ञ-वल्क्यः ।“स्नात्वा पीत्वा क्षुते सुप्ते भुक्त्वा रथ्योपसर्पणे ।आचान्तः पुनराचामेत् वासोविपरिधाय च” ॥
इति ॥
 * ॥
 अशक्तौ स्मृतिः ।“क्षुते निष्ठीविते सुप्ते परिधानेऽश्रुपातने ।कर्म्मस्थ एषु नाचामेद्दक्षिणं श्रवणं स्पृशेत्” ॥
इति च उद्वाहतत्त्वम् ॥
 * ॥
 बलिनां सकृत् क्षुतंभवति यथा,  --“क्रूरे दक्षिणवक्रा स्याद्बलिनाञ्च क्षतं सकृत्” ।दक्षिणवक्रेति नासाविशेषणम् । इति च गारुडे६६ अध्यायः ॥

 क्षुतः,  पुं,
   (क्षु + क्तः । आभिधानात् पुंस्त्वम् ।)क्षुतम् । इति शब्दरत्नावली ॥

वाचस्पत्यम्

Sanskrit

 क्षुत न०
  क्षु--भावेक्त । क्षवथौ (हाँचि) अमरः क्षवथुशब्दे वि-वृतिः । क्षुतस्य शुभाशुभसूचकत्वं,  वसत्तराजशाकुने ३ प्र०“अथ क्षुताख्यं शकुनं क्रमेण महाप्रभावं प्रविभाव-यामः । नश्यन्ति यस्माच्छकुनाः समस्ता मृगाधिनाथा-दिव वन्यसत्वाः । सर्व्वस्य सर्व्वत्र च सर्व्वकालं क्षुतं नकार्य्यं क्वचिदेव शस्तम् । यातुः क्षुते तेन न किञ्चिदेवकुर्य्यात् क्षुतं प्राणहरञ्च गन्तुः । निषेधमग्रेऽक्षिणिदक्षिशे च धनक्षयं दक्षिणकर्णदेशे । तत्पृष्ठभागे कुरुतेऽर्थवृद्धिं क्षतं कदाचित् शुभमादध नि । भोगाय वाम-श्रवणस्य,  पृष्ठे कर्णे च वामे कथितं जयाय । सर्व्वार्थला-भाय च वामनेत्रे जातं क्षुतं स्यात् क्रमशोऽष्टधैव ।क्रमान्निषेधं गमनस्य विघ्नं कलिं समृद्धिं क्षुतमुग्ररो-गम् । करेति रोगक्षयमर्थनाभं दीप्त्यादिनाशञ्च क्षुतंकरेति । प्रागास्यपुंसः परतो ऽपरा स्यात् पुनः पुन-र्व्वातत एव जातम् । वृद्धाच्छिशोर्व्वा कफतो हठाद्वाजातं क्षुतं केऽपि वदन्ति शस्तम् । आद्यलयोर्न स्वज-ने प्रशस्तं क्षुतं प्रशंसन्ति न भोजनादौ । भवेत् कथ-ञ्चिद्यदि भोजनान्ते भवेत्तदाग्रे न हि भोज्यलाभः ।आदौ क्षुतञ्चेत् शकुनैस्ततः किं जातानजातान् शकुना-न्निहन्ति । क्षुतं क्षणेनात्र न संशयोऽस्मिन् प्रयोजनेयत्नकृतेऽपि जातम् । क्षुतं क्षणात्तद्विनिहन्त्यवश्यंवार्य्यात्मकेनापि मनागदोषम् । तस्मादपेक्ष्यं न विचक्ष-णेन क्षुतं यतश्चाशु फलं विधत्ते” । इति ।“छिक्काया लक्षणं वक्ष्ये लभेत् पूर्वे महाफलम् । आग्ने-षे शोकसन्तापौ,  दक्षिणे हानिमाप्नुयात् । नैरृते शोक-सन्तापौ,  मिष्टान्नञ्चैव पश्चिमे । अन्नं प्राप्नोति वायव्ये, उत्तरे कलहो भवेत् । ईशाने मरणं प्रोक्तं,  प्रोक्तंछिक्काफलाफलम्” गारुडपु०  ६० अ०तिथित० वर्षकृत्यवाक्यम “वित्तं ब्रह्मणि,  कार्यसिद्धिरतुलाशक्रे,  हुताशे भयं,  याम्यामग्निभयं,  सुरद्विषि कलि,  र्लाभःसमुदालये । वायव्यां वरवस्त्रगन्धसलिलं दिव्याङ्गनाचोत्तरे,  एशान्यां मरणं ध्रुवं निगदितं दिग् लक्षणं खञ्जने ।ज्येष्ठीरुते क्षुतेऽप्येवमूचुः केचिच्च कोविदाः” इति ।क्वचित्तस्य शुभसूचकता यथा “आसने शयने दाने भोजनेव त्रसंग्रहे । विवाहे च विवाहे च क्षुतं सप्तसु शोभनम्”क्षतनिमित्तं शुद्ध्यर्थमाचमनं कर्त्तव्यम् यथाह याज्ञ०“स्नात्वा पीत्वा क्षुते सुप्ते भुक्त्वा वस्त्रोपसर्पणे । आचान्तःपुनराचामेत् वासोविपरिधाय च” । अशक्तौ स्मृतिः“क्षुते निष्ठीविते सुप्ते परिधानेऽश्रुपातने । कर्म्मस्थ एषुनाचामेत् दक्षिणं श्रवणं स्पृशेत्” । अन्यक्षुते जीवश्बदःप्रयोज्यः यथा मदनपरिजातधृतम् “जीवेति क्षवतोब्रूयात् जीवेत्युक्ते त्वया सहेति” “क्षुतोत्पतनजृम्भासुजीवोत्तिष्ठाक्षुलिध्वनिः । शत्रोरपि च कर्त्तव्योह्यन्यथाब्रह्महा भवेत्” ति० त० । “दीर्घायुष्कृत् क्षुतं दीर्घं युगपद्द्वित्रिपिण्डितम्” काशीख० स्त्रीलक्षणे । असंयुतमुखस्य क्षुत-करणंनिषिद्धं यथा विष्णुध० “नासंवृत्तमुखः कुर्य्याद्धास्यंजृम्भां तथा क्षुतम्” । “स्वनितं प्रतिक्षुतमिवोपशुश्रुवे” माघःताजकोक्तायाम् २ अरिदृष्टौ अरिशब्दे ३५५ पृ० विवृतिः“क्षुताख्यदृष्ट्या न शुभंतदापि” । “क्षुतदृष्ट्या रिपोर्भ-यम्” नीलक० ।

Burnouf

French

 क्षुत क्षुत m.
  et क्षुता f.
  mms.
क्षुताभिजनन m.
  (अभि
 जन्) moutarde noire.

No entries for this word is found.

What is this? (Hidden Dictionary)

To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.

How to hide/unhide dictionary?

Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.