| YouTube Channel

क्षु (kSu)

 
शब्दसागरः
English
क्षु (टु) टुक्षु r. 2d cl. (क्षौति) To sneeze, to make any such sound.
Capeller Eng
English
1 क्षु क्षौति sneeze (upon)
pp.
 क्षुत (q.v. ) — Cf.
अवक्षुत.
2 क्षु॑
n.
 food.
Yates
English
क्षु (ल) क्षौति 2.
a. To sneeze.
Spoken Sanskrit
English
क्षु kSu
n.
 food
क्षौति { क्षु } kSauti { kSu } verb 2 cough
क्षौति { क्षु } kSauti { kSu } verb 2 sneeze
चुक्षूषति { क्षु } cukSUSati { kSu } verb try to sneeze
चुक्षावयिषति { क्षु } cukSAvayiSati { kSu } verb wish to cause sneezing
Wilson
English
क्षु (टु) टुक्षु r. 2d cl. (क्षौति) To sneeze, to make any such
sound.
Apte
English
क्षु [kṣu], 2
P.
 [क्षौति, क्षुत]
To sneeze
अपयाति सरोषया निरस्ते कृतकं कामिनि चुक्षुवे मृगाक्ष्या
Śi.*
 9.83
Ch.
P.*
 1
Bk.*
 14.75
... रात्रौ मयि क्षुतवति क्षितिपालपुत्र्या । जीवेति मङ्गलवचः परिहृत्य कोपात् कर्णे कृतं कनकपत्रमनालपन्त्या ॥ Bil. Ch.2.5.
To cough.
क्षु [kṣu], 9
U.
 To jump (also 5
P.
 )
cf.
 क्षुणाति च क्षुणीते च क्षुणोत्याप्लवने$पि च । क्षन्दते क्षुन्दते चापि षडाप्लवनवाचिनः ॥ इति भट्टमल्ल.
क्षुः [kṣuḥ],
Ved.
Food
विश्वं विवेष्टि द्रविणमुप क्षु
Rv.*
 1.61.12
A lion.
Apte 1890
English
क्षु {c2c} P. [क्षौति, क्षुत] 1 To sneeze
अपयाति सरोषया निरस्ते कृतकं कामिनि चुक्षुवे मृगाक्ष्या Śi. 9. 83
Ch. P. 10
Bk. 14. 75.
2 To cough.
क्षुः Ved. 1 Food.
2 A lion.
Monier Williams Cologne
English
1. क्षु
cl.
 2.
P.
 क्षौति (Gaut.
pr.
p.
 क्षुवत्,
TāṇḍyaBr.
Mn.
 iv, 43
BhP.
 ix, 6, 4
perf. चुक्षाव,
Bhaṭṭ.
Pass.
 चुक्षुवे,
Śiś.
 ix, 83
fut. 2nd क्षविष्यति,
Pāṇ.
 vii, 2, 10
Siddh.
fut. 1st क्षविता,
Vop.
ind.
p.
 क्षुत्वा,
Mn.
 v, 145
MBh.
 ),
to sneeze
to cough,
W.
 :
Desid.
 चुक्षूषति, to try to sneeze,
JaimBr.
 :
Caus.
Desid.
 चुक्षावयिषति,
Pāṇ.
Siddh.
क्षु [cf.
Lith.
 czaudmi.]
2. क्षु॑ उ,
n.
 (√ घस्,
Naigh.
 ii, 7) food,
RV.
 ix, 97, 22 and x, 61, 12.
Monier Williams 1872
English
क्षु 1. क्षु, cl. 2. P. क्षौति, चुक्षाव,
क्षविष्यति, अक्षावीत्, क्षवितुम्, to
sneeze, to make any sound like sneezing
to cough:
Caus. क्षावयति: Desid. of Caus. चुक्षावयिषति
[cf. Lith. czaudmi.]
क्षु 2. क्षु, n. (fr. घस्?), Ved. food.
—क्षु-मत्, आन्, अती, अत्, Ved. abounding in food,
nourishing, nutritious
strong
powerful, robust,
valiant.
Macdonell
English
क्षु KṢU, Ⅱ. P. kṣau-ti, sneeze: pp. 🞄kṣuta, having sneezed
n.
 sneeze. ava, 🞄pp. sneezed upon.
क्षु kṣú,
n.
 [gh(a)s-ú] food, nutriment.
Benfey
English
क्षु क्षु, ii. 2, Par. To sneeze,
Man. 5, 145
Śiś. 9, 83. क्षुत,
1.
One who has sneezed, MBh. 13, 7584.
2. On which a person has sneezed,
MBh. 13, 1577.
n.
 Sneezing, Yājñ. 1,
196. -- With the prep. अव अव, अव-
क्षुत, On which a person has sneezed,
Man. 4, 213. -- Akin to क्षिव्, q. cf.
Apte Hindi
Hindi
क्षु
"अदा* पर* , " - -
छींकना
क्षु
"अदा* पर* , " - -
खाँसना
क्षु
क्रया*उभ* - -
"कूदना, उछलना"
L R Vaidya
English
kzu {% vi. 2P (pp. क्षुत) %} To sneeze, to cough, रात्रौ मयि क्षुतवति क्षितिपालपुत्र्या Ch.P.10, Bt.xiv.75.
Bopp
Latin
क्षु 2. P.: क्षौमि (शब्दे K. क्षुते V.) sonum edere, sternu-
tare. (Huc retulerim lith. cźaudmi sternuto = क्षौ-
मि, adjecto d (cf. क्षुत्) et mutato क्ष् in cź = च्.)
Kridanta Forms
Sanskrit
क्षु (टु꣡क्षु꣡ शब्दे - अदादिः - सेट्)
ल्युट् = क्षवणम्
अनीयर् = क्षवणीयः - क्षवणीया
ण्वुल् = क्षावकः - क्षाविका
तुमुँन् = क्षवितुम्
तव्य = क्षवितव्यः - क्षवितव्या
तृच् = क्षविता - क्षवित्री
क्त्वा = क्षुत्वा
ल्यप् = प्रक्षुत्य
क्तवतुँ = क्षुतवान् - क्षुतवती
क्त = क्षुतः - क्षुता
शतृँ = क्षुवन् - क्षुवती
धातुपाठः (Krishnacharya)
Sanskrit
धातुः:
 क्षु
मूलधातुः:
 टुक्षु
धात्वर्थः:
 शब्दे
गणः:
 अदादिः
कर्मकत्वं:
 अकर्मकः
इट्त्वं:
 सेट्
उपग्रहः:
 परस्मैपदी
रूपम्:
 क्षौति
Schmidt Nachtrage zum Sanskrit Worterbuch
German
1. क्षु , Desid. चुक्षूषति, niesen wollen, JAOS. Proc. May 1885, S. XX. — *चुक्षावयिषति ist Desid. vom Kaus.
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 छिक्क्, क्षु
verb
कफादिदोषात् मुखस्य उद्घाटनावघाटनपूर्वकः छिक् इति शब्दनानुकूलः व्यापारः।
"शैत्यात् मोहनः वारं वारं छिक्कति।"
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
क्षु, दु ल क्षुते । इति कविकल्पद्रुमः ॥
(अदां-परं-अकं-सेट् ।) क्षुतं हाँची इति ख्यातम् । टु, क्षवथुः । ल, क्षौति कफी । कृतकं कामिनिचुक्षुवे मृगाक्ष्या । इति माघे । इति दुर्गादासः ॥
क्षुः,
पुं,
 (क्षणोति हिनस्ति जीवान् इति । क्षण्हिंसायां + डुः ।) सिंहः । इत्येकाक्षरकोषः ॥
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
क्षु क्षुतौ
पु०
 (हाँचि) अदा० अक० सेट् । क्षौति क्षुतः क्षुवन्तिअक्षावीत् चुक्षाय क्षविष्यति । उगन्तत्वात् किति कृति अ-निट्क्षुतम् । क्षुतिः क्षुत्वा । क्षयथुः “पुरांचुक्षाव चाशुभम्”भट्टिः । “कृतकं कामिनि चुक्षुवे मृगाक्ष्या” माघः “सुप्त्वाक्षुत्वा च भुक्त्वा च निष्ठीव्योक्त्वाऽनृतं वचः । पीत्वापोऽध्येष्य-माणश्च आचामेत् प्रयतोऽपि सन्” । “क्षुवतीं जृम्भमाणांवा” मनुः । “क्षतोत्पतनजृम्भसु” ति० त० पुरा० ।“रात्रौ मयि क्षुतवति क्षितिपालपुत्र्या” चोरप० ।अव + अधःस्थस्य क्षवथुना दूषणे “अवक्षुतं केशपतङ्गकीटैः”यमः । अवक्षुतं उपरिकृतक्षुतेन दूषितम् । “पतितान्न-मवक्षुतम्” मनुः “अवक्षुतम् उपरिकृवक्षुतम्” कुल्लू०अन्योपसर्गपूर्व्वस्तु तत्तद्द्योत्यार्थयुक्तक्षुतौ ।
क्षु
पु०
 क्षुद--बा० डु । १ अन्ने निघण्टुः “तक्षद्यदी मनसोवेनतावाग्ज्येष्ठाय व धर्म्मणि क्षोरनीके” ऋ० ९ । ५ । ७ । २२क्षण--हिंसायां डु । २ सिंहे एकाक्ष रकोषः ३ स्तवादिशब्देक्षुमत्
Capeller
German
1. क्षु क्षौति niesen. 2. क्षु॑
n.
 Speise.
Grassman
German
kṣú, n., Speise [von ghas, essen], vgl. purukṣú und kṣumát.
-ú {887, 12}.
-ós 〰 ánīke {809, 22}.
Burnouf
French
*क्षु क्षु। क्षौमि 2
p. चुक्षाव
f2.
क्षविष्यामि
ā अक्षाविषम्। Eternuer. -- Lith. czaudmi.
Stchoupak
French
क्षु-
{%kṣauti
cukṣuve
kṣuta- kṣutvā %} -- éternuer
a. v. qui
a éternué.