| YouTube Channel

क्षीरिका (kSIrikA)

 
शब्दसागरः
English
क्षीरिका
f.
 (-का)
1. A tree bearing an edible fruit, (Mimusops kauki,
Rox.)
2. A potherb, Bhuicaonra, (Convolvulus paniculatus.)
E.
 क्षीर
milk, affix ठक्.
Yates
English
क्षीरिका (का) 1.
f.
 A plant (Mimu-
sops kauki)
a potherb.
Wilson
English
क्षीरिका
f.
 (-का)
1 A tree bearing an edible fruit, (Mimusops kauki, Rox.)
2 A potherb, Bhuincaönra, (Convolvulus paniculatus.)
E.
 क्षीर milk, affix ठक्.
Apte
English
क्षीरिका [kṣīrikā], 1 A dish prepared with milk.
N.
 of plant (Mar. दुधी, रांजणी, खिरणी).
Apte 1890
English
क्षीरिका A dish prepared with milk.
Monier Williams Cologne
English
क्षीरिका
f.
 a dish prepared with milk,
Bhpr.
a variety of the date tree,
MBh.
 iii, 11570 (= iii, 158, 47
ed.
 Bomb.
v.l. °क),
Lalit.
 xxiv.
Apte Hindi
Hindi
क्षीरिका
स्त्री*
 - क्षीर + ठन् + टाप्
दूध से बना भोज्य पदार्थ
Shabdartha Kaustubha
Kannada
क्षीरिका
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಹಾಲೆ ಗಿಡ
निष्पत्तिः - > "ठन्" (५-२-११५)
व्युत्पत्तिः - > क्षीरमस्त्यस्याः
क्षीरिका
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಪರಮಾನ್ನ /ಪಾಯಸ
L R Vaidya
English
kzIrikA {% f. %} A dish prepared with milk.
Edgerton Buddhist Hybrid
English
kṣīrikā, °ka (nt.), °kā recorded as n. of a tree Skt. Lex., and once in Var.Bṛh.S., BR 〔5.1350〕
the one occurrence cited from Mbh. in BR, pw, is shown by Crit. ed. 〔3.155.42d〕 to be a false reading for kṣīriṇas, acc. pl.
cf. Skt. kṣīrin, n. of one or more trees, and kṣīriṇī, n. of various plants
AMg. khīriṇī, n. of a creeper
cf. s.v. kṣīraka,
(1) °kā, n. of a tree, perhaps date, but context gives no clue in LV 〔381.12〕 (prose) kṣīrikā-vana-nivāsinīdevatā-
Tib. śiṅ ḥo ma can, milky tree
in Mv 〔ii.248.16〕 read prob. °kāhi with mss., see s.v. kṣīraka
(2) °kā, n. of a kind of grass or herb: Mv 〔ii.137.1, 19〕 kṣīrikā (v.l. both times sthinikā) nāma tṛṇajāti
medicinal, brought by Śakra from Mt. Gandhamādana, Av 〔i.31.16〕 kṣīrikām oṣadhīm
(3) nt. kṣīrikāni (so
no v.l.), fruits, apparently of the date: Mv 〔ii.475.16〕, in a list of names of fruits, all nt. pl.
अमरकोशः
Sanskrit
Word: क्षीरिका
Root: क्षीरिका
Gender: स्त्री
Number: all
Meaning(s):
⇒ dish prepared with milk
⇒ variety of the date tree
Shloka(s):
2|4|45|2 ► राजादनः फलाध्यक्षः क्षीरिकायामथ द्वयोः॥ (वनौषधिवर्गः)
Synonym(s):
➠ 2|4|45|2 ⇢ राजादनः (राजादन) (पुं)
➠ 2|4|45|2 ⇢ राजादनम् (राजादन) (नपुं)
➠ 2|4|45|2 ⇢ फलाध्यक्षः (फलाध्यक्ष) (पुं) ⇒ superintendent of fruit, caqui plant [Mimusops Kauki - Bot.]
➠ 2|4|45|2 ⇢ क्षीरिका (क्षीरिका) (स्त्री) ⇒ dish prepared with milk, variety of the date tree
Related word(s):
परा_अपरासंबन्धः ➡ वृक्षः
जातिः ➡ वृक्षः
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
क्षीरिका,
स्त्री,
 (क्षीरवत् स्वादोऽस्त्यस्य इति ठन् ।)क्षीरीवृक्षः । क्षीरखर्ज्जूर इति पिण्डखर्ज्जूर इतिच केचित् । तत्पर्य्यायः । राजादनः २ फलाध्यक्षः३ । इत्यमरः । २ । ४ । ४५ ॥
राजातनः ४ राजादन-फलम् ५ अध्यक्षम् ६ मधुका ७ क्षीरवृक्षः ८पलाशो ९ पर्क्कटप्रियः १० गुरुस्कन्धः ११ श्लेष्मला१२ आतपली १३ वृषा १४ मौलिकाजाली १५ ।इति भरतधृतवाचस्पतिः ॥
क्षीरिवृक्षः १६ वानर-प्रियः १७ । इति रत्नमाला ॥
राजन्यः १८ प्रिय-दर्शनः १९ दृढस्कन्धः २० कपीठः २१ । इति जटा-धरः ॥
वरादनम् २२ क्षीरी २३ क्षीरी [न्] २४ ।इति शब्दरत्नावली ॥
अस्याः फलगुणाः ।“क्षीरिकायाः फलं पक्कं गुरु विष्टम्भि शीतलम् ।कषायं मधुरं साम्लं नातिवातप्रकोपणम्” ॥
इति राजबल्लभः ॥
अपि च ।“क्षीरिकायाः फलं वृष्यं बल्यं स्निग्धं हिमं गुरु ।तृष्णामूर्च्छामदभ्रान्तिक्षयदोषत्रयास्रजित्” ॥
इति भावप्रकाशः ॥
अन्यत् राजादनीशब्दे द्रष्ट-व्यम् ॥
* ॥
परमान्नम् । इति राजनिर्घण्टः ॥
(“क्षीरिका मधुरा चैते फलवर्गे प्रकीर्त्तिताः” ॥
इति हारीते प्रथमस्थाने १० अध्याये ॥
परमान्नार्थे पर्य्यायाः पाकप्रकारश्चास्या यथा, --“पायसं परमान्नं स्यात् क्षीरिकापि तदुच्यते ।शुद्धेऽर्द्धपक्वे दुग्धे तु घृताक्तांस्तण्डुलान् पचेत् ॥
ते सिद्धाः क्षीरिका ख्याता ससिताज्ययुतोत्तमा” ॥
गुणाश्च यथा, --“क्षीरिका दुर्ज्जरा प्रोक्ता वृंहणी बलबर्द्धिनी” ॥
इति भावप्रकाशस्य पूर्व्वखण्डे द्वितीये भागे ॥
)
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
क्षीरिका स्त्री क्षीरं तत्तुल्यस्वादोऽस्त्यस्य ठन् । १ राजादने२ पिण्डखर्ज्जूरे अमरः । “क्षीरिकायाः फलं पक्वंगुरु विष्ठम्भि शीतलम्” राजनि० । “क्षीरिकायाः फलं वृष्यंबल्यं स्निग्धं हिमं गुरु । तृष्णामूर्च्छामदभ्रान्तिक्षयदोयत्रयास्रजित्” भावप्र० । ३ परमान्ने भावप्र० कृतान्नशब्दे२१८० पृ० दृश्यम्
Burnouf
French
क्षीरिका क्षीरिका
f.
 (sfx. इक) nom de plusieurs plantes
laiteuses.