क्षीण (kSINa)
This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.
Warning!
This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.
In this section, you'll find information about the dhatus (verbal roots) related to your search. This includes details like dhatu information, forms, and any available commentaries.
Warning!
This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.
शब्दसागरः
EnglishCapeller Eng
EnglishHelp us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form
Spoken Sanskrit
Englishक्षीण - kSINa - - diminished
निष्कल - niSkala - - diminished
अपचित - apacita - - diminished
क्षपित - kSapita - - diminished
तनूभूत - tanUbhUta - - diminished
निर्ह्रस्त - nirhrasta - - diminished
न्यून - nyUna - - diminished
परिक्षीण - parikSINa - - diminished
प्रक्षीण - prakSINa - - diminished
मन्दीभूत - mandIbhUta - - diminished
विच्छर्दित - vicchardita - - diminished
विक्षीण - vikSINa - - diminished
वियुत - viyuta - - diminished
ह्रसित - hrasita - - diminished
क्षत - kSata - - diminished
परिशुद्ध - parizuddha - - diminished by
विवर्जित - vivarjita - - diminished by
षट्त्रिंशदुन - SaTtriMzaduna - - diminished by 36
क्षीयते { क्षि } - kSIyate { kSi } - verb 4 - to be diminished
क्षतौजस् - kSataujas - - of diminished power
क्षीणधन - kSINadhana - - having diminished wealth
शिथिलवसु - zithilavasu - - having diminished wealth
ह्रसते { ह्रस् } - hrasate { hras } - verb - be diminished or lessened
ह्रसति { ह्रस् } - hrasati { hras } - verb - be diminished or lessened
सङ्क्षिप्तदैर्घ्य - saGkSiptadairghya - - having the length diminished
शमितायाम - zamitAyAma - - having the length diminished
शिथिलवसु - zithilavasu - - shining with diminished rays
ह्रासनीय - hrAsanIya - - to be made shorter or diminished
अर्धोन - ardhona - - diminished by half a short syllable
प्रक्षीयते { प्रक्षि } - prakSIyate { prakSi } - verb pass. - be worn out or exhausted or diminished
सङ्क्षिप्यते { संक्षिप् } - saGkSipyate { saMkSip } - verb pass. - be thrown together or compressed or diminished
क्षीणगति - kSINagati - - with slackened or diminished motion or progress
चान्द्रायण - cAndrAyaNa - - food being diminished every day by one mouthful for the dark fortnight
क्षीण kSINa feeble on
क्षीण kSINa waning
क्षीण kSINa torn
क्षीण kSINa broken
क्षीण kSINa destroyed
क्षीण kSINa injured
क्षीण kSINa weakened
क्षीण kSINa delicate
क्षीण kSINa lost
क्षीण kSINa miserable
क्षीण kSINa worn away
क्षीण kSINa emaciated
क्षीण kSINa wasted
क्षीण kSINa poor
क्षीण kSINa expended
क्षीण kSINa diminished
क्षीण kSINa slender
क्षीण kSINa ppp. weak
क्षीण kSINa ppp. powerless
क्षीण kSINa ppp. thin
Wilson
EnglishApte
Englishक्षीण [kṣīṇa], p. p. [क्षि-क्त]
Thin, emaciated, waned, become lean, diminished, worn away, expended
भार्यां क्षीणेषु वित्तेषु (जानीयात्) 1.7
so क्षीणः क्षीणो$पि शशी
K. क्षीणे पुण्ये मर्त्यलोकं विशन्ति 9.21.
Slender, delicate
क्षीणेन मध्ये$पि सतोदरेण 7.81.
Small, little.
Poor, miserable
यो वै प्रियसुखे क्षीणः * 12.295.13.
Powerless, weak.
Wasted away, decreased, lost, diminished.
Dead, destroyed
अक्षीणभक्तिः क्षीणे$पि नन्दे 2.21.
Injured, broken, torn
-कोश One whose wealth is exhausted
आरब्धै- र्व्यसनैंर्भूम्ना क्षीणकोशः क्षणे क्षणे Rāj. T.5.166. -चन्द्रः the moon on the wane. -धन reduced to poverty, impoverished. -पाप one who is purified after having suffered the consequence of sin. -पुण्य one who has enjoyed all his stock of merit, and must work to acquire more in another birth. -मध्य slender-waisted.-वासिन् inhabiting a dilapidated house. (m. ) a dove or pigeon. -विक्रान्त destitute of courage or prowess-वृत्ति deprived of the means of support, out of employ
8.341. -शक्ति, -बल weakened in strength, subsided (as a disease)
उपेक्षितः क्षीणबलो$पि शत्रुः 1.235.
क्षीण [kṣīṇa], See under क्षि.
Apte 1890
Englishक्षीण p. p. [क्षि-क्त] 1 Thin, emaciated, waned, become lean, diminished, worn away, expended
भार्यां क्षीणेषु वित्तेषु (जानीयात्) H. 1. 72
so क्षीणः. शशी
क्षीणे पुण्ये मर्त्यलोके विशंति.
2 Slender, delicate.
3 Small, little.
4 Poor, miserable.
5 Powerless, weak.
6 Wasted away, decreased, lost, diminished.
7 Dead, destroyed
अक्षीणभक्तिः क्षीणेऽपि नंदे Mu. 2. 21,
8 Injured, broken, torn.
Comp.
चंद्रः the moon on the wane.
धन a. reduced to poverty, impoverished.
पाप a. one who is purified after having suffered the consequences of sin.
पुण्य a. one who has enjoyed all his stock of merit, and must work to acquire more in another birth.
मध्य a. slenderwaisted.
वासिन् a. inhabiting a dilapidated house. (m.) a dove or pigeon.
विक्रांत a. destitute of courage or prowess.
वृत्ति a. deprived of the means of support, out of employ.
शक्ति,
बल a. weakened in strength, subsided (as a disease)
Pt. 1. 235.
Monier Williams Cologne
EnglishMonier Williams 1872
Englishक्षीण, अस्, आ, अम्, diminished, wasted, expended,
worn away
lost, destroyed
injured, broken, torn
subdued, suppressed
thin, emaciated, feeble
delicate,
slender, poor, miserable.
—क्षीण-गति, इस्, इस्, इ,
with slackened or diminished motion or progress.
—क्षीण-तमस्, आस्, m., N. of a Vihāra.
—क्षीण-
ता, f. or क्षीण-त्व, अम्, n. the state of wasting
away, diminution, decay
the state of being worn
away or injured
emaciation, thinness
slenderness.
—क्षीण-धन, अस्, आ, अम्, impoverished.
—क्षी-
ण-पाप, अस्, आ, अम्, one whose sins are destroyed
one who is purified after having suffered the con-
sequences of sin.
—क्षीण-पुण्य, अस्, आ, अम्, one
whose merit is lost
one who has enjoyed the fruits
of merit and is doomed to labour for more in another
birth.
—क्षीण-मध्य, अस्, आ, अम्, slender-waisted.
—क्षीण-वत्, आन्, अती, अत्, wasted, decayed.
—क्षी-
ण-वासिन्, ई, इनी, इ, inhabiting a dilapidated house
(ई), m. a dove or pigeon.
—क्षीण-विक्रान्त, अस्,
आ, अम्, one who has lost courage, destitute of prowess.
—क्षीण-वृत्ति, इस्, इस्, इ, out of employ, having
no means of subsistence or maintenance.
—क्षीण-
शक्ति, इस्, इस्, इ, one whose strength is wasted, weak,
impotent.
—क्षीण-शरीर, अस्, आ, अम्, having a thin
or emaciated body.
—क्षीण-सुकृत, अस्, आ, अम्,
having one's stock of merit exhausted.
—क्षीणाङ्ग
(°ण-अङ्°), अस्, आ, अम्, having emaciated limbs.
—क्षीणाज्य-कर्मन् (°ण-आज्°), आ, m. a Buddhist.
—क्षीणाष्ट-कर्मन् (°ण-अष्°), आ, m. (with
Jainas) an Arhat or inspired teacher.
Macdonell
EnglishApte Hindi
Hindiक्षीण
वि* - "क्षि + क्त, दीर्घः"
"पतला, कृश, क्षयप्राप्त, निर्बल घटा हुआ, थका हुआ या समाप्त, खर्च कर डाला हुआ"
क्षीण
वि* - "क्षि + क्त, दीर्घः"
"सुकुमार, नाजुक"
क्षीण
वि* - "क्षि + क्त, दीर्घः"
थोड़ा अल्प
क्षीण
वि* - "क्षि + क्त, दीर्घः"
"निर्धन, संकटग्रस्त"
क्षीण
वि* - "क्षि + क्त, दीर्घः"
"शक्तिहीन, दुर्बल"
Shabdartha Kaustubha
Kannadaक्षीण
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಕಡಮೆಯಾದ
क्षीण
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ದುರ್ಬಲವಾದ /ಬದಕಲಾದ
क्षीण
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ನಾಶ ಹೊಂದಿದ
निष्पत्तिः - > क्षि (क्षये) - "क्तः" (३-४-७२) । दीर्घः (६-४-६०) । निष्ठातस्य नत्वम् (८-२-४६) ।
प्रयोगाः - > "ते तं भुक्त्वा स्वर्गलोकं विशालं क्षीणे पुण्ये मर्त्यलोकं विशन्ति"
उल्लेखाः - > गीता० ९-२१
क्षीण
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಅವನತಿ ಹೊಂದಿದ /ಕ್ಷಯ ಹೊಂದಿದ
प्रयोगाः - > "वारेऽर्कस्य सुदुःखदः कलहदः क्षीणेन्दुवारेऽर्थदः"
उल्लेखाः - > काला० २७२
क्षीण
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಚಿಕ್ಕದಾದ /ಸಣ್ಣದಾದ
क्षीण
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಸಣ್ಣದಾದ /ತೆಳುವಾದ
प्रयोगाः - > "क्षीणेन मध्येऽपि सतोदरेण यत्प्राप्यते नाक्रमणं वलिभ्यः"
उल्लेखाः - > नैष० ७-८१
L R Vaidya
EnglishWordnet
Sanskrit क्षीण, कृशकाय, कृश
यस्य काया कृश्यति।
"व्याधिना सः क्षीणः जातः।"
सुकुमार, अदृढ, अस्थूल, क्षीण, तनु, मृदु, मिष्ट, पेलव, पेशल, सघृण, सुभग
यः दृढं नास्ति।
"सुकुमाराणि वस्तूनि अनायासेन भिद्यन्ते।"
Sanskrit Tibetan
Tibetanrgyus
१) क्षीण २) चर्या ३) ज्ञान ४) प्रकृति ५) ° हेतोः ६)
अभिधानचिन्तामणिः
Sanskritचक्षुष्यः सुभगो द्वेष्योऽक्षिगतोऽथांसलो बली ॥ ४४८ ॥
निर्दिग्धो मांसलश्चोपचितोऽथ दुर्बलः कृशः ।
क्षामः क्षीणस्तनुश्छातस्तलिनामांसपेलवाः ॥ ४४९ ॥
चक्षुष्य (पुं), सुभग (पुं), द्वेष्य (पुं), अक्षिगत (पुं), अंसल (पुं), बलिन् (पुं), निर्दिग्ध (पुं), मांसल (पुं), उपचित (पुं), दुर्बल (पुं), कृश (पुं), क्षाम (पुं), क्षीण (पुं), तनु (पुं), शात (पुं), तलिन (पुं), अमांस (पुं), पेलव (पुं)
अभिधानरत्नमाला
Sanskritक्षाम
क्षाम, शात, कृश, क्षीण, पेलव, तलिन, तनु
क्षामं शातं कृशं क्षीणं पेलवं तलिनं तनु ।
verse 4.1.1.717
page 0083
नाममाला
Sanskritक्षाम, शान्त, कृश, क्षीण, हीन, जीर्ण, शीर्ण, अवसान, दून
क्षामं शान्तं कृशं क्षीणं हीनं जीर्णं च वैरिणाम् ।
शीर्णावसानं दूनं च धैर्यं शौर्यं च पौरुषे ॥ १७१ ॥
verse 0.1.1.171
page 0083
Tamil
Tamilக்ஷீண : மெலிந்த, தேய்ந்த, அழிந்த, பலஹீனமான, ஏழ்மையான,
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskritक्षीणः, त्रि, (क्षि + क्तः । “निष्ठायामण्यदर्थे” ।६ । ४ । ६० । इति दीर्घः । “क्षियोदीर्घात्” ।८ । २ । ४६ । इति निष्ठातस्य नः ।) सूक्ष्मः ।अबलः । तत्पर्य्यायः । दुर्ब्बलः २ कृशः ३ क्षामः ४तनुः ५ छातः ६ तलिनः ७ अमांसः ८ पेलवः ९ ।इति हेमचन्द्रः ॥
(यथा, गीतायाम् ९ । २१ ।“ते तं भुक्त्वा स्वर्गलोकं विशालंक्षीणे पुण्ये मर्त्यलोकं विशन्ति” ॥
राजयक्ष्मान्तर्गतरोगविशेषे, पुं ।“क्षीणे सरक्तमूत्रत्वं पार्श्वपृष्ठकटीग्रहः” ॥
अस्य चिकित्सा यथा, --“क्षामः क्षीणः क्षतोरस्कस्त्वनिद्रः सबलेऽनलेशृतक्षीररसेनाद्यात् सक्षौद्रघृतशर्करम् ॥
शर्कराञ्च यवक्षौद्रजीवकर्षभकौ मधु ।शृतक्षीरानुपानं वा लिह्यात् क्षीणः क्षतः कृशः ॥
क्रव्यादमांसनिर्य्यूहं घृतभृष्टं पिबेच्च सः” ॥
“क्षामक्षीणकृशाङ्गानां एतान्येव घृतानि च ।त्वक्क्षीरीशर्करालाजचूर्णैः पानानि योजयेत् ।सर्पिर्गुडान् समध्वंशान् जग्ध्वा दद्यात्पयोऽनु च ॥
रेतो वीर्य्यं बलं पुष्टिं तैराशुतरमाप्नुयात्” ॥
“फलाम्लं सर्पिषा भृष्टं विदारीक्षुरसे शृतम् ।स्त्रीषु क्षीणः पिबेद्यूषं जीवनं बृंहणं परम् ॥
जीवनीयोपसिद्धं वा घृतभृष्टन्तु जाङ्गलम् ।रसं प्रयोजयेत् क्षीणो व्यञ्जनार्थे सशर्करम्” ॥
“यद्यत् सन्तर्पणं शीतमविदाहि हितं लघु ।अन्नपानं निषेव्यन्तत् क्षतक्षीणैः सुखार्थिभिः” ॥
इति चिकित्सास्थाने षोडशेऽध्याये चरकेणोक्तम् ॥
)
वाचस्पत्यम्
Sanskritक्षीण क्षि--क्त । १ दुर्बले, २ क्षामे च “अष्टमांशे चतुर्द्दश्याःक्षीणोभवति चन्द्रमाः” छन्दो० । “क्षीणे पुण्ये मर्त्यलोकंविशन्ति” श्रुतिःभावप्र० वातादिक्षयभेदेन क्षीणभेदास्तल्लक्षणादिकमुक्तम्“वातक्षयेऽल्पचेष्टत्वं मन्दवाक्यं विसंज्ञता । पित्तक्षयेऽधिकःश्लेष्मा वह्निमान्द्यं प्रभाक्षयः । सन्धयः शिथिलमूर्च्छारौक्ष्मन्दाहः कफक्षये । हृत्पीडा कण्ठशोथोऽथ त्वक्शून्या तृड् रसक्षये । सिराः श्लथा हिमाम्लेच्छा त्वक्-पारुष्यं क्षयेऽसृजः । गण्डौष्ठकन्धरास्कन्धवक्षोजौरःसन्धिषु । उपस्थशोथपिण्डीषु शुष्कता गात्ररूक्षता ।मेदीधमन्यः शिथिलाः भवेयुर्माससंक्षये । प्लीहाभि-वृद्धिः सन्धीनां शून्यता तनुरूक्षता । प्रार्थना स्निग्ध-मांसस्य लिङ्गं स्यान्मेदसः क्षये । अस्थिशूलन्तनौ रौक्ष्यंनखदन्तत्रुटिस्तथा । अस्थिक्षये लिङ्गमेतद्वैद्यैः सर्व्वै-रुदाहृतम् । शुक्राल्पत्यं पूर्व्वभेदस्तोदः शून्यं त्वनस्थिनि ।लिङ्गान्येतानि जायन्ते नराणां मज्जसंक्षये । शुक्रक्षयेरतेऽशक्तिर्व्यथा शेफसि सुष्कयोः । चिरेण शुक्रसेकःस्यात्सेके रक्ताल्पशुक्रता । अथौजःक्षयस्य निदानमाह“ग्रोजः संक्षीयते कोपाच्चिन्ताशोकश्रमादिभिः । रूक्षतीक्ष्णोष्णकटुकैः कर्षणैरपरैरपि । अथ क्षीणौज आदीनांलक्षणमाह । “बिभेति दुर्बलोऽभीक्ष्णंचिन्तयेद्व्यथितेन्द्रि-यः । अभ्युत्थानोन्मना रूक्षः क्षामः स्यादोजसः क्षये ।पुरीषस्य क्षये पार्श्वे हृदये च व्यथा भवेत् । सशब्दस्यानि-लस्यीर्द्धगमनं कुक्षिसंवृतिः” । कुक्षिसंवृतिः उदरसङ्कोचः“मूत्रक्षयेऽल्पमूत्रत्वं वस्तौ तोदश्च जायते । स्वेदनाशेत्वचो रौक्ष्यञ्चक्षुषोरपि रूक्षता । स्तब्धाश्च रोमकूपाःस्युर्लिङ्गं स्वेदक्षये भवेत् । आर्त्तवस्य स्वकाले चाभावस्त-स्याल्पताथ वा । जायते वेदना योनौ लिङ्गं स्यादार्त्त-वक्षये । अभावः स्वल्पता वा स्यात् स्वप्नस्य भवतस्तथा ।म्लानौ पयोधरावेतल्लक्षणं स्तन्यसंक्षये । अनुन्नतो भवेत्-कुक्षिर्गर्भस्यास्पन्दनन्तथा । इति गर्भक्षये प्राज्ञैर्लक्षणंसमुदाहृतम्” । अथ क्षीणानां धातुदोषमलानां वर्द्धन-माह । “तत्तत्संवर्द्धनाहारविहारातिनिषेवणात् ।तत्तत् प्राप्य नरः शीघ्रं तत्तत्क्षयमपोहति । ओजस्तुवर्द्धते नॄणां सुस्निग्धस्वादुभिस्तथा । वृष्यैरन्यैर्विशेषात्तुक्षीरमांसरसादिभिः” । अन्यच्च “दोषधातुमलक्षीणोबलक्षीणोऽपि मानवः । तत्तत्संवर्द्धनं यत्तदन्नपानं प्रका-ज्ञति । यद्यदाहारजातन्तु क्षीणः प्रार्थयते नरः । तस्यतस्य स लाभेन तत्तत्क्षयमपोहति” । तत्र केन क्षीणःकिङ्खाङ्क्षतीत्याकाङ्क्षायामाह “कषायकटुतिक्तानि रूक्ष-शीतलघूनि च । यवमुद्गप्रियङ्गूंश्च वातक्षीणोऽभिकाङ्क्ष-ति” । पित्तक्षीणः किं काङ्खतीत्याकाङ्क्षायामाह “तिल-माषकुलत्थादिपिष्टान्नविकृतिन्तथा । मस्तुशुक्लाम्लतक्राणिकाञ्जिकञ्च तथा दधि । कट्वम्ललवणोष्णानि तीक्ष्णंक्रोधं विदाहि च । समयं देशमुष्णञ्च पित्तक्षीणोऽभिका-ङ्क्षाति । मधुरस्निग्धशीतानि लवणाम्लगुरूणि च ।दधि क्षीरं दिवास्वप्नं कफक्षीणोभिकाङ्क्षति । रस-क्षीणो नरः काङ्क्षत्यम्भोऽतिशिशिरं मुहुः । रात्रिनिद्रां हिमं चन्द्रं भोक्तुञ्च मधुरं रसम् । इक्षुं मांस रसंमन्थं मधुसर्पिर्गुडौदनम् । द्राक्षादाडिमशुक्तानि स-स्नेहलवणानि च । रक्तसिद्धानि मांसानि रक्तक्षीणो-ऽभिकाङ्क्षति । अन्नानि दधिसिद्धानि षाडवांश्चबहूनपि । स्थूलक्रव्यादमांसानि मांसक्षीणोऽभिकाङ्-क्षति” । षाडवा मधुराम्लादिरससंयोगपाचिताः गुडप्रभृतयः । “मेदःसिद्धानि मांसानि ग्राम्यानूपौदकानिच । सक्षाराणि विशेषेण मेदःक्षीणोऽभिकाङ्क्षति ।अस्थिक्षीणस्तथा मांसं मज्जास्थिस्नेहसंयुतम् । स्वा-द्वम्लसंयुतं द्रव्यं मज्जाक्षीणोऽभिकाङ्क्षति । शिखिनःकुक्वुटस्याण्डं हंससारसयोस्तथा । ग्राम्यानूपौदकानाञ्चशुक्रक्षीणोऽभिकाङ्क्षति । यवान्नं यावकान्नञ्च शाकानिविविधानि च । मसूरमाषयूषञ्च मलक्षीणोऽभिकाङ्क्षति ।पेयमिक्षुरसं क्षीरं समुडं वदरोदकम् । मूत्रक्षीणोऽभि-लषति त्रपुसेर्वारुकाणि च । अभ्यङ्गोद्वर्त्तने मद्यं निवा-तशयनासने । गुरु प्रावरणं चैव स्वेदक्षीणोऽभिकाङ्क्ष-ति । कट्वम्ललवणोष्णानि विदाहीनि गुरूणि च । फ-लशाकानि पानानि स्त्री काङ्खत्यार्त्तवक्षये । सुराशा-ल्यन्नमांसानि गोक्षीरं शर्करान्तथा । आसवं दधि हृद्यानिस्तन्यक्षीणाऽभिवाञ्छति । मृगाजाविवराहाणां गर्भा-न्वाञ्छति संस्कतान् । वसाशूल्यप्रकारादीन् भोक्तुगर्भपरिक्षये” ।
No entries for this word is found.
What is this? (Hidden Dictionary)
To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.
How to hide/unhide dictionary?
Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.