| YouTube Channel

क्षिया (kSiyA)

 
शब्दसागरः
English
क्षिया
f.
 (-या) Loss, waste, destruction.
E.
 क्षि to waste, अङ् and टाप् affix
es, इ substituted for the penultimate.
Yates
English
क्षिया (या) 1.
f.
 Loss, waste.
Spoken Sanskrit
English
क्षिया kSiyA
f.
 loss
क्षिया kSiyA
f.
 offence against the customs
क्षिया kSiyA
f.
 waste
क्षिया kSiyA
f.
 destruction
Wilson
English
क्षिया
f.
 (-या) Loss, waste, destruction.
E.
 क्षि to waste, अङ्, and टाप् affixes, इ substituted for the
penultimate.
Apte
English
क्षिया [kṣiyā], 1 Loss, destruction, waste, decay.
An impropriety, offence against established customs (आचारभेद)
the following is an instance
स्वयमह रथेन याति उपाध्यायं पदातिं गमयति Sk.
Apte 1890
English
क्षिया 1 Loss, destruction, waste, decay.
2 An impropriety, offence against established customs ( आचारभेद)
the following is an instance
स्वयमह रथेन याति उपाध्यायं पदातिं गमयति Sk.
Monier Williams Cologne
English
क्षिया a
f.
 (g. भिदादि) loss, waste, destruction,
L.
offence against the customs,
Pāṇ.
 viii, 1, 60 and 2, 104.
क्षिया b See √ 4. क्षि.
Monier Williams 1872
English
क्षिया, f. loss, waste, destruction
offence against
the customs.
क्षिया क्षिया। See under rt. 4. क्षि।
Apte Hindi
Hindi
क्षिया
स्त्री*
 - क्षि + अङ् + टाप्
"हानि, विनाश, बर्वादी, ह्रास"
क्षिया
स्त्री*
 - क्षि + अङ् + टाप्
"अनौचित्य, सर्वसम्मत आचार का उल्लंघन"
Shabdartha Kaustubha
Kannada
क्षिया
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ನಾಶ
क्षिया
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಕಡಮೆಯಾಗುವುದು
क्षिया
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಧರ್ಮದ ವ್ಯತಿಕ್ರಮ / ಧರ್ಮಮಾರ್ಗವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ನಡೆಯುವುದು
निष्पत्तिः - > क्षीष् (हिंसायाम्) - "अङ्" (३-३-१०४)
L R Vaidya
English
kziyA {% f. %} 1. Loss, destruction, decay
2. an offence against the customs (the following is an instance, स्वयं ह रथे न याति, उपाध्यायं पदातिं गमयति).
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 अवकरः, अवक्षयः, शेषम्, उपक्षयः, कान्तारः, कान्तारम्, क्षिया, प्रहीणः
noun
सः पदार्थः यम् अनुपयुक्तम् इति मत्वा क्षिप्यते।
"यन्त्रागाराणाम् अवकराः नदीः प्रदूषयन्ति।"
Synonyms:
 क्षयः, व्ययः, हानिः, अपायः, क्षतिः, अपचयः, नाशः, अपचितिः, उपक्षयः, परिक्षयः, संक्षयः, क्षिया, अत्ययः
noun
व्यापारे अर्थस्य अपागमः।
"अस्मिन् व्यापारे व्ययः जातः।"
अभिधानचिन्तामणिः
Sanskrit
--source--
रक्ष्णस्त्राणे ग्रहो ग्राहे व्यधो वेधे क्षये क्षिया ।
-wordlist-
रक्ष्ण (पुं), त्राण (क्ली), ग्रह (पुं), ग्राह (पुं), व्यध (पुं), वेध (पुं), क्षय (पुं), क्षिया (स्त्री)
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
क्षिया,
स्त्री,
 (क्षि क्षये + “षिद्भिदादिभ्यो ऽङ्” ।३ । ३ । १०४ । इत्यङ् । टाप् च ।) अपचयः ।इत्यमरः । ३ । २ । ७ ॥
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
क्षिया स्त्री क्षि--क्षये भावे भिदा० अङ् । १ अपचये अमरः२ धर्म्मव्यतिक्रमे सि० कौ० । “हेति क्षियायाम्” “क्षियाशीःप्रयोगेषु तिङाकाङ्क्षम्” पा० “क्षयायां धर्म्मव्यतिक्रमेसि० कौ० यथा “स्वयं ह रथेन याति ३ उपाध्यापं पदातिंगमयति” उदा० अत्राद्यतिङ् प्लुतः ।
कृदन्तरूपमाला
Sanskrit
1 {@“क्षि क्षये”@} 2 ‘क्षये क्षयति, हिंसायां क्षिणातीति षितो भवेत्।।
निवासगत्योः क्षियति, क्षिणोत्यावगुणे क्षिणोः।’ 3 इति देवः।
‘औ = उविकरणे अगुणे = ‘संज्ञापूर्वको विधिरनित्यः’ 4 इति गुणाभावे च सति, ‘क्षणु हिंसायाम्, क्षिणु च’ इति मैत्रेयरक्षिता- द्युक्तस्य धातोः क्षिणोतीति भवति।’ इति पुरुषकारे कृष्णलीलाशुकमुनिः।
5 6 क्षायकः-यिका, 7 क्षायकः-यिका, 8 चिक्षीषकः-षिका, 9 चेक्षीयकः-यिका
10 क्षेता-त्री, क्षाययिता-त्री, चिक्षीषिता-त्री, चेक्षीयिता-त्री
11 क्षयन्-न्ती, क्षाययन्-न्ती, चिक्षीषन्-न्ती
-- क्षेष्यन्-न्ती-ती, क्षाययिष्यन्-न्ती-ती, चिक्षीषिष्यन्-न्ती-ती
-- -- क्षाययमाणः, क्षाययिष्यमाणः, -- चेक्षीयमाणः, चेक्षीयिष्यमाणः
12 प्रक्षित्-प्रक्षितौ-प्रक्षितः, 13 महीक्षित्
-- -- 14 क्षितम्-क्षितः-क्षितवान्, 15 क्षीणः- 16 क्षीणवान्, 17 प्रक्षीणः-आक्षीणः
परिक्षीणः, 18 क्षितायुः-क्षीणायुः 19, क्षीणः क्षितो वा 20, क्षायितम्-तः, चिक्षीषितः, चेक्षीयितः-तवान्
21 22 क्षयः, 23 क्षयी, 24 क्षयिष्णुः, क्षायः, चिक्षीषुः, 25 चेक्षियः
क्षेतव्यम्, क्षाययितव्यम्, चिक्षीषितव्यम्, चेक्षीयितव्यम्
क्षयणीयम्, क्षायणीयम्, चिक्षीषणीयम्, चेक्षीयणीयम्
26 क्षय्यम्-क्षेयम्, क्षाय्यम्, चिक्षीष्यम्, चेक्षीय्यम्
ईषत्क्षयः-दुःक्षयः-सुक्षयः
-- -- -- 27 क्षीयमाणः, क्षाय्यमाणः, चिक्षीष्यमाणः, चेक्षीय्यमाणः
क्षयः, क्षायः, चिक्षीषः, चेक्षीयः
क्षेतुम्, क्षाययितुम्, चिक्षीषितुम्, चेक्षीयितुम्
28 क्षिया, क्षायणा, चिक्षीषा, चेक्षीया
क्षयणम्, क्षायणम्, चिक्षीषणम्, चेक्षीयणम्
क्षित्वा, क्षाययित्वा, चिक्षीषित्वा, चेक्षीयित्वा
29 प्रक्षीय, प्रक्षाय्य, प्रचिक्षीष्य, प्रचेक्षीय्य
क्षायम् २, क्षित्वा २, क्षायम् २, क्षाययित्वा २, चिक्षीषम् २, चिक्षीषित्वा २, चेक्षीयम्
चेक्षीयित्वा।
प्रासङ्गिक्यः
01
=>
 (३०२)
02
=>
 (१-भ्वादिः-२३६। अक। अनि। पर।)
03
=>
 (श्लो। १२-१३)
04
=>
 (परिभाषा-९५)
05
=>
 [पृष्ठम्०३१६+ २४]
06
=>
 [[१। ‘अचो ञ्णिति’ (७-२-११५) इतीकारस्य वृद्धौ, आयादेशः।]]
07
=>
 [[२। ण्यन्ताण्ण्वुलि णिनिमित्तकवृद्धौ सत्यां, ‘णेरनिटि’ (६-४-५१) इति णिलोपे आयादेशे च रूपम्। एवं ण्यन्ते सर्वत्र ज्ञेयम्।]]
08
=>
 [[३। ‘अज्झनगमां सनि’ (६-४-१६) इति दीर्घः। ‘इको झल्’ (१-२-९) इति सनः कित्त्वम्। तेन गुणो न। एवं सन्नन्ते सर्वत्र बोध्यम्।]]
09
=>
 [[४। यङन्तात्, ‘अकृतत्सार्वधातुकयोः--’ (७-४-२५) इति दीर्घः। ‘गुणो यङ्लुकोः’ (७-४-८२) इत्यभ्यासस्य गुणः।]]
10
=>
 [[५। अस्य धातोरनुदात्तत्वादिडागमो न भवति। एवं स्यादिप्रत्ययेष्वपि बोध्यम्।]]
11
=>
 [[६। ‘कर्तरि शप्’ (३-१-६८) इति शप्प्रत्यये गुणायादेशौ भवतः।]]
12
=>
 [[७। क्विपि, ‘ह्रस्वस्य पिति कृति--’ (६-१-७१) इति तुक्।]]
13
=>
 [[८। क्षीरस्वामी भ्वादावेवान्यत्र ‘क्षि ऐश्वर्ये’ इति पठति। तन्मते मह्यां क्षयति = ईष्टे इति महीक्षित् = राजा इति शब्दनिष्पत्तिर्ज्ञेया।]]
14
=>
 [[९। ‘निष्ठायामण्यदर्थे’ (६-४-६०) इत्यत्र ‘अण्यदर्थे’ इत्युक्तत्वात् भावकर्मवाचिनि निष्ठाप्रत्यये दीर्घो न भवति।]]
15
=>
 [[१०। कर्तरि निष्ठायाम्, ‘निष्ठायामण्यदर्थे’ (६-४-६०) इति दीर्घे, ‘क्षियो दीर्घात्’ (८-२-४६) इति निष्ठानत्वे, ‘अट्कुप्वाङ्नुम्--’ (८-४-२) इति णत्वे च रूपम्।]]
16
=>
 [[आ। ‘विस्फूर्जदक्षीणघनाघनोपमक्षीजा लजन्तस्त्रिदशानलाञ्जितान्। लाजादिहोतृष्वपि लञ्जनप्रदा यस्मिन् विनेशुर्जजनेषु दानवाः।।’ धा। का। १-३२।]]
17
=>
 [[११। ‘आदिकर्मणि क्तः कर्तरि च’ (३-४-७१) इति कर्तरि क्तः।]]
18
=>
 [[१२। ‘वाऽऽक्रोशदैन्ययोः’ (६-४-६१) इति दीर्घविकल्पः। दीर्घपक्षे निष्ठानत्वम्। दीर्घाभावे निष्ठानत्वाभावः।]]
19
=>
 [वा भव]
20
=>
 [तपस्वी]
21
=>
 [पृष्ठम्०३१७+ २४]
22
=>
 [[आ। ‘भयसंहृष्टरोमाणः ततस्तेऽपचितद्विषः। क्षणेन क्षीणविकान्ताः कपिनाऽनेषत क्षयम्।।’ भ। का। ९-२२।]]
23
=>
 [[१। ‘जिदृक्षिविश्रीण्--’ (३-२-१५७) इत्यादिना तच्छीलादिषु कर्तृषु इनिः।]]
24
=>
 [[२। ‘भुवश्च’ (३-२-१३८) इत्यत्र, अनुक्तसमुच्चयार्थकचकारेणास्यापि इष्णुच् ताच्छीलिकः।]]
25
=>
 [[३। यङन्तात् पचाद्यचि (३-१-१३४), ‘यङोऽचि च’ (२-४-७४) इति लुकि, इकारस्य संयोगपूर्वकत्वात् ‘अचि श्नुधातु--’ (६-४-७७) इत्यनेन इयङ्।]]
26
=>
 [[४। ‘क्षय्यजय्यौ शक्यार्थे’ (६-१-८१) इत्यनेन यति अयादेशो निपात्यते। शक्या- र्थादन्यत्र यति, गुणे क्षेयम् इत्येव। क्षेयम् = पापम्।]]
27
=>
 [[५। यकि, ‘अकृत्सार्वधातुकयोः’ (७-४-२५) इति दीर्घः।]]
28
=>
 [[६। भिदादिपाठात् ‘षिद् भिदादिभ्यः--’ (३-३-१०४) इत्यङ्। इयङादेशः।]]
29
=>
 [[७। ‘क्षियः’ (६-४-५९) इति ल्यपि दीर्घः।]]
Burnouf
French
क्षिया क्षिया
f.
 (क्षि) destruction lente, disparition,
perte.