धातुः: क्षिप्
मूलधातुः: क्षिप
धात्वर्थः: प्रेरणे
गणः: तुदादिः
कर्मकत्वं: सकर्मकः
इट्त्वं: अनिट्
उपग्रहः: उभयपदी
रूपम्: क्षिपति-ते


धातुः: क्षिप्
मूलधातुः: क्षिप
धात्वर्थः: प्रेरणे
गणः: दिवादिः
कर्मकत्वं: सकर्मकः
इट्त्वं: अनिट्
उपग्रहः: परस्मैपदी
रूपम्: क्षिप्यति


ADVANCED, Sanskrit to Sanskrit, Madhavlya Dhatu Vritti is about Dhatus

क्षिपँ क्षिप  (अर्थः)  प्रेरणे
( क्षिपति, क्षिपते अभिक्षिपति प्रतिक्षिपति अतिक्षिपति ) "अभिप्रत्यतिभ्यः क्षिपः'' इति क्रियाफलस्य कर्तृगामित्वे ऽपि परस्मैपदम् इदञ्च शुद्धे कर्तरीति कर्मकर्तरि तङ् भवति (अभिक्षिप्यत इति ) (चिक्षेप चिक्षेपिथ चिक्षिपिव चिक्षिपे चिक्षिपिषे क्षेप्ता क्षेप्स्यति क्षेप्स्यते क्षिपतु क्षिपताम् अक्षिपत् अक्षिपत क्षिपेत् क्षिपेत क्षिप्यात् क्षिप्सीष्ट अक्षेप्सीत् अक्षेप्ताम् अक्षिप्त अक्षिप्साताम् ) "लिङ्सिचावात्मनेपदेषु'' इति कित्त्वान्न गुणः ( चिक्षिप्सति चिक्षिप्सते ) "हलन्ताच्च'' इति सनः कित्वम् ( चेक्षिप्यते चेक्षिपीति चेक्षेप्ति क्षेपयति अचिक्षिपत् ) कृतः क्षिप्यतिवदेव 5

क्षिपँ क्षिप  (अर्थः)  प्रेरणे
( क्षिप्याति चिक्षेप, क्षिप्ता क्षिप्स्यति क्षिप्यतु अक्षिप्यत् क्षिप्येत्) आशिषि ( क्षिप्यात् अक्षैप्सीत्, अक्षैप्ताम् चिक्षिप्सते, चेक्षिप्यते चेक्षेप्ति क्षेपयति अचिक्षिपत् क्षिप्त्वा क्षिप्तः क्षिपः ) इगुपधलक्षणः कः ( क्षिपका ) अज्ञातादौ कः "प्रत्ययस्थात्'' इतीत्वस्य [ क्षिपकादीनां चोपसङ्क्यानम् ] इति निषेधः (क्षिप्नुः) "त्रसिगृधिधृषि'' इत्यादिना क्नुः ( परिक्षेपी ) सम्पृचादिना घिनुण् ( परिक्षेपकः ) "निन्दहिंस'' इत्यादिना वुञ् ( क्षिपा ) भिदादिपाठाद्ङ् ( क्षिप्रम् ) "ऋज्रेन्द्र'' इत्यादिना रक् ( क्षेपिष्ठः, क्षेपीयान् क्षिपयति ) "स्थूलदूर'' इत्यादिना "णाविष्ठवत्'' इतियणादेर्लोपः, पूर्वस्य च गुणः सम्पृचादिसूत्रे वृत्तिकारेण "क्षिपिर्दिवादिस्तुदादिश्च गृह्यते' इतियणादेर्लोपः, पूर्वस्य च गुणः सम्पृचादिसूत्रे वृत्तिकारण "क्षिपिर्दिवादिस्तुदादिश्च गृह्यते' इत्युक्तत्वात् "द्वाविमावम्भसि क्षिप्य गले बध्वा महाशिलाम्' इति, "संक्षिप्य संरम्भमसद्विपक्षम्' इति, भारते भट्टिकाव्ये च दर्शनात्, पारायणिकैः क्षिपेरिह पाठो ऽयुक्त इति भूसूत्रे सुधाकरेण प्रतिपादितम् कृतस्तौदादिकस्यापि समानः "स्वरेण नीचेन शपिं छुपि क्षपिम्' इति पाठादयमनिट् अयं चुरादावदन्त इत्यात्रेयः 14

क्षिपँ क्षिप प्रेरणे 
- क्षिपति क्षिपते  अभिक्षिपति  क्षेप्ता  अक्षैप्सीत् अक्षिप्त  परिक्षेपी  परिक्षेपकः  क्षेपः  क्षिप्यतीति दिवादिषु पाठात्  5

क्षिपँ क्षिप  प्रेरणे 
- क्षिप्यति  चिक्षेप  क्षेप्ता  अक्षैप्सीत्  क्षिपः  क्षिपकः  क्षिपका  परिक्षेपी  क्षिपते क्षिपतीति तुदादिपाठात्  15

ADVANCED, Sanskrit to Sanskrit, Various kridanta words of Dhatus.

<ul><li><a href="#foot_krm01">1</a> {@“क्षिप प्रेरणे”@} <a href="#foot_krm02">2</a> अदन्तः। </li> <li><a href="#foot_krm03">3</a> यद्यपि अयं धातुः क्षीरस्वामिनः, धातुवृत्तिकारस्य च म सम्मत इति प्रतिभाति;</li> <li> उभयोः ग्रन्थयोः अपाठात्। </li> <li>तथापि, बालमनोरमाकारसम्मत- पाठमनुसृत्य अस्य रूपाणि प्रदर्शितानि।]] अस्य धातोरनेकाच्त्वात् यङ् न। </li> <li><a href="#foot_krm04">4</a> क्षिपकः-पिका, चिक्षिपयिषकः-षिका;</li> <li> क्षिपयिता-त्री, चिक्षिपयिषिता-त्री;</li> <li> क्षिपयन्-न्ती, चिक्षिपयिषन्-न्ती;</li> <li> क्षिपयिष्यन्-न्ती-ती, चिक्षिपयिषिष्यन्-न्ती-ती;</li> <li> क्षिपयमाणः, चिक्षिपयिषमाणः;</li> <li> क्षिपयिष्यमाणः, चिक्षिपयिषिष्यमाणः;</li> <li> क्षिप्-क्षिपौ-क्षिपः;</li> <li> -- <a href="#foot_krm05">5</a> क्षिपितम्-तः-तवान्, चिक्षिपयिषितः-तवान्;</li> <li> क्षिपः, चिक्षिपयिषुः;</li> <li> क्षिपयितव्यम्, चिक्षिपयिषितव्यम्;</li> <li> क्षिपणीयम्, चिक्षिपयिषणीयम्;</li> <li> क्षिप्यम्, चिक्षिपयिष्यम्;</li> <li> ईषत्क्षिपः-दुःक्षिपः-सुक्षिपः;</li> <li> -- क्षिप्यमाणः, चिक्षिपयिष्यमाणः;</li> <li> क्षिपः, चिक्षिपयिषः;</li> <li> क्षिपयितुम्, चिक्षिपयिषितुम्;</li> <li> क्षिपणा, चिक्षिपयिषा;</li> <li> क्षिपणम्, चिक्षिपयिषणम्;</li> <li> क्षिपयित्वा, चिक्षिपयिषित्वा;</li> <li> <a href="#foot_krm06">6</a> परिक्षिपय्य, परिचिक्षिपयिष्य;</li> <li> <a href="#foot_krm07">7</a> क्षिपम् २, क्षिपयित्वा २, चिक्षिपयिषम् २;</li> <li> चिक्षिपयिषित्वा २।</li></ul>

प्रासङ्गिक्यः
 <ul><li id="foot_krm01">01 => (३०८)</li> <li id="foot_krm02">02 => (१०-चुरादिः-१९४१। सक। सेट्। उभ)</li> <li id="foot_krm03">03 => [[[अ]</li> <li id="foot_krm04">04 => [[१। धातोरदन्तत्वेन अल्लोपस्य स्थानिवत्त्वात् उपधागुणो न।]]</li> <li id="foot_krm05">05 => [[२। ‘निष्ठायां सेटि’ (६-४-५२) इति णिलोपः।]]</li> <li id="foot_krm06">06 => [[३। ‘ल्यपि लघुपूर्वात्’ (६-४-५६) इति णेरयादेशः।]]</li> <li id="foot_krm07">07 => [पृष्ठम्०३२४+ २५]</li></ul>

<ul><li><a href="#foot_krm01">1</a> {@“क्षिप प्रेरणे”@} <a href="#foot_krm02">2</a> ‘क्षिप्यति प्रेरणे, शे तु क्षिपति क्षिपते पदे।’ <a href="#foot_krm03">3</a> इति देवः। </li> <li>क्षेपकः-पिका, क्षेपकः-पिका, चिक्षिप्सकः-प्सिका, चेक्षिपकः-पिका, क्षेप्ता-त्री;</li> <li> <a href="#foot_krm04">4</a> क्षिपन् <a href="#foot_krm05">5</a> -न्ती-ती, <a href="#foot_krm06">6</a> अभिक्षिपन् <a href="#foot_krm07">7</a> प्रतिक्षिपन्-अतिक्षिपन्-न्ती-ती;</li> <li> <a href="#foot_krm08">8</a> क्षिपमाणः, इत्यादीनि रूपाण्यस्येति विशेषः। </li> <li>अन्यानि रूपाणि सर्वाण्यपि दैवादिकक्षिप्यतिवत् <a href="#foot_krm09">9</a> ज्ञेयानि।</li></ul>

प्रासङ्गिक्यः
 <ul><li id="foot_krm01">01 => (३०७)</li> <li id="foot_krm02">02 => (६-तुदादिः-१२८५। सक। अनि। उभ।)</li> <li id="foot_krm03">03 => (श्लो। १३०)</li> <li id="foot_krm04">04 => [[३। ‘तुदादिभ्यः शः’ (३-१-७७) इति शः विकरणप्रत्ययः। तस्य ङिद्वद्भावात् अङ्गस्य न गुणः। स्त्रियाम्, ‘आच्छीनद्योर्नुम्’ (७-१-८०) इति नुमो वैकल्पिकत्वम्। तेन रूपद्वयम्।]]</li> <li id="foot_krm05">05 => [[C। ‘तुदन् कुचरिताञ् शुभे प्रणुदमान इष्टं दिशन् प्रभृष्टपललान् क्षिपन् अरिमतिं कृषन् माधवः।’ धा। का। २-७२।]]</li> <li id="foot_krm06">06 => [[ड्। ‘सुखाहरैर्वर्महरैः सगर्भ्यैः प्रलम्बमुख्यैश्च सहाश्रवैस्तैः। अभिक्षिपन् अक्षमकोऽर्चनार्हान् दृष्ट्वा स्वसुर्दीप्तिमखिन्त कंसः।।’ वा। वि। २-५९।]]</li> <li id="foot_krm07">07 => [[४। ‘अभिप्रत्यतिभ्यः क्षिपः’ (१-३-८०) इत्यनेन कर्तृगामिनि क्रियाफलेऽपि परस्मै- पदमेव। न शानच्। तेन शतरि रूपम्।]]</li> <li id="foot_krm08">08 => [पृष्ठम्०३२३+ २७]</li> <li id="foot_krm09">09 => (३०६)</li></ul>

<ul><li><a href="#foot_krm01">1</a> {@“क्षिप प्रेरणे”@} <a href="#foot_krm02">2</a> <a href="#foot_krm03">3</a> अस्य धातोर्दिवादौ नव्यः पाठ इति क्षीरस्वामिमतम्। </li> <li>तन्न समीचीनम्। </li> <li>‘क्षिप्यति प्रेरणे, शे तु क्षिपति क्षिपते पदे।’ इति दैवे <a href="#foot_krm04">4</a> उक्तम्। </li> <li>प्रयोगश्च ‘द्वाविमावम्भसि क्षिप्य गले बद्ध्वा महाशिलाम्। </li> <li>धनिनं चाप्रदातारं दरिद्रं चाप्रवासिनम्।।’ <a href="#foot_krm05">5</a> इति प्रयोगात्। </li> <li>तत्र क्षिप्य इति लोण्मध्यमपुरुषैकवचनम्--इति पुरुषकारे श्रीकृष्णलीलाशुकः।]] प्रेरणम् = निरसनम्--इति धातुकाव्यव्याख्याता। </li> <li>‘क्षिप्यति प्रेरणे, शे तु क्षिपति क्षिपते पदे।।’ <a href="#foot_krm06">6</a> इति देवः। </li> <li>क्षेपकः-पिका, क्षेपकः-पिका, <a href="#foot_krm07">7</a> चिक्षिप्सकः-प्सिका, चेक्षिपकः-पिका;</li> <li> क्षेप्ता-त्री, क्षेपयिता-त्री, चिक्षिप्सिता-त्री, चेक्षिपिता-त्री;</li> <li> <a href="#foot_krm08">8</a> क्षिप्यन्-न्ती, क्षेपयन्-न्ती, चिक्षिप्सन्-न्ती;</li> <li> -- क्षेप्स्यन्-न्ती-ती, क्षेपयिष्यन्-न्ती-ती, चिक्षिप्सिष्यन्-न्ती-ती;</li> <li> -- <a href="#foot_krm09">9</a> व्यतिक्षिप्यमाणः, क्षेपयमाणः, -- चेक्षिप्यमाणः;</li> <li> -- क्षेपयिष्यमाणः, -- चेक्षिपिष्यमाणः;</li> <li> प्रक्षिप्-प्रक्षिपौ-प्रक्षिपः;</li> <li> -- -- क्षिप्तम्-तः <a href="#foot_krm10">10</a> -तवान्, क्षेपितः, चिक्षिप्सितः, चेक्षिपितः-तवान्;</li> <li> क्षिपः <a href="#foot_krm11">11</a>, क्षिपका <a href="#foot_krm12">12</a>, <a href="#foot_krm13">13</a> परिक्षेपी, <a href="#foot_krm14">14</a> क्षिप्णुः <a href="#foot_krm15">15</a>, <a href="#foot_krm16">16</a> परिक्षेपकः, क्षेपः, चिक्षिप्सुः, चेक्षिपः;</li> <li> <a href="#foot_krm17">17</a> क्षेप्तव्यम्, क्षेपयितव्यम्, चिक्षिप्सितव्यम्, चेक्षिपितव्यम्;</li> <li> क्षेपणीयम्, क्षेपणीयम्, चिक्षिप्सनीयम्, चेक्षिपणीयम्;</li> <li> क्षेप्यम्, क्षेप्यम्, चिक्षिप्स्यम्, चेक्षिप्यम्;</li> <li> ईषत्क्षेपः-दुःक्षेपः-सुक्षेपः;</li> <li> -- -- क्षिप्यमाणः, क्षेप्यमाणः, चिक्षिप्स्यमानः, चेक्षिप्यमाणः;</li> <li> क्षेपः-आक्षेपः-विक्षेपः-सुक्षेपः-सङ्क्षेपः-प्रक्षेपः, परिक्षेपः, क्षेपः, चिक्षिप्सः, चेक्षेपः;</li> <li> क्षेप्तुम्, क्षेपयितुम्, चिक्षिप्सितुम्, चेक्षिपितुम्;</li> <li> <a href="#foot_krm18">18</a> क्षिपा, क्षेपणा, चिक्षिप्सा, चेक्षिपा;</li> <li> क्षेपणम्, क्षेपणम्, चिक्षिप्सनम्, चेक्षिपणम्;</li> <li> क्षिप्त्वा, क्षेपयित्वा, चिक्षिप्सित्वा, चेक्षिपित्वा;</li> <li> <a href="#foot_krm19">19</a> सङ्क्षिप्य, परिक्षिप्य, परिक्षेप्य, परिचिक्षिप्स्य, परिचेक्षिप्य;</li> <li> <a href="#foot_krm20">20</a> भ्रूविक्षेपम् <a href="#foot_krm21">21</a> <a href="#foot_krm22">22</a> क्षेपम् २, क्षिप्त्वा २, क्षेपम् २, क्षेपयित्वा २, चिक्षिप्सम् २, चिक्षिप्सित्वा २, चेक्षिपम् २, चेक्षिपित्वा २,</li></ul>

प्रासङ्गिक्यः
 <ul><li id="foot_krm01">01 => (३०६)</li> <li id="foot_krm02">02 => (४-दिवादिः-११२१। सक। अनि। पर।)</li> <li id="foot_krm03">03 => [[[अ]</li> <li id="foot_krm04">04 => (१३०)</li> <li id="foot_krm05">05 => (महाभारते उद्योगपर्वणि ३३-६०)</li> <li id="foot_krm06">06 => (श्लो। १३०)</li> <li id="foot_krm07">07 => [[१। ‘हलन्ताच्च’ (१-२-१०) इति सनः कित्त्वान्न गुणः। एवं सन्नन्ते सर्वत्र बोध्यम्।]]</li> <li id="foot_krm08">08 => [[२। ‘दिवादिभ्यः श्यन्’ (३-१-६९) इति श्यन्। श्यनो ङिद्वद्भावादङ्गस्य गुणो न। स्त्रियाम् ‘शप्श्यनोर्नित्यम्’ (७-१-८१) इति नित्यं नुम्।]]</li> <li id="foot_krm09">09 => [[३। ‘कर्तरि कर्मव्यतीहारे’ (१-३-१४) इति शानच्।]]</li> <li id="foot_krm10">10 => [[आ। ‘वरिषीष्ट शिवं क्षिप्यन् मैथिल्याः कल्पशाखिनः। प्रावारिषुरिव क्षोणीं क्षिप्ता वृक्षाः समन्ततः।।’ भ। का। ९-२५।]]</li> <li id="foot_krm11">11 => [[४। ‘इगुपधज्ञाप्रीकिरः कः’ (३-१-१३५) इति कर्तरि कः प्रत्ययः।]]</li> <li id="foot_krm12">12 => [[५। क्षिपशब्दात् अज्ञाताद्यर्थे तद्धितप्रत्यये कनि सति, ‘क्षिपकादीनां च’ (वा। ७-३-४४) इति इत्त्वनिषेधे ‘क्षिपका’ इति भवति।]]</li> <li id="foot_krm13">13 => [[६। ‘सम्पृचानु--’ (३-२-१४२) इत्यादिना घिनुण् ताच्छीलिकः।]]</li> <li id="foot_krm14">14 => [[७। ‘त्रसिगृघिधृषिक्षिपेः क्नुः’ (३-२-१४०) इति क्नुः ताच्छीलिकः। केचित्तु ‘क्षुभ्नादिषु च’ (८-४-३९) इति णत्वं नेच्छन्ति।]]</li> <li id="foot_krm15">15 => [[B। ‘विद्यामथैनं विजयां जयां च रक्षोगणं क्षिप्नुमविक्षितात्मा। अध्यापिपद्गाधिसुतो यथावन्निघातयिष्यन् युधि यातुधानाम्।।’ भ। का। २-२१।]]</li> <li id="foot_krm16">16 => [[८। ‘निन्दहिंसक्लिशखाद--’ (३-२-१४६) इत्यादिना वुञ् ताच्छीलिकः।]]</li> <li id="foot_krm17">17 => [पृष्ठम्०३२२+ २९]</li> <li id="foot_krm18">18 => [[१। ‘भिदादि--’ (३-३-१०४) पाठात् अङ्। ‘अजाद्यतः--’ (४-१-४) इति स्त्रियां टाप्।]]</li> <li id="foot_krm19">19 => [[आ। ‘अनेकशो निर्जितराजकस्त्वं पितॄनतार्प्सीः नृपरक्ततोयैः। संक्षिप्य संरम्भमसद्विपक्षं काऽऽस्थाऽर्भकेऽस्मिंस्तव राम रामे।।’ भ। का। २-५२।]]</li> <li id="foot_krm20">20 => [[B। ‘अधीयन्नात्मविद्विद्यां धारयन् मस्करिव्रतम्। वदन् बह्वङ्गुलिस्फोटं भ्रूविक्षेपं विलोकयन्।।’ भ। का। ५-६३।]]</li> <li id="foot_krm21">21 => [[२। ‘स्वाङ्गेऽध्रुवे’ (३-४-५४) इति द्वितीयान्ते उपपदे णमुल्प्रत्ययो भवति।]]</li> <li id="foot_krm22">22 => [कथयति]</li></ul>

ADVANCED, Sanskrit to Sanskrit, Only about Dhatus

क्षिपँ क्षिप प्रेरणे
- क्षिपति, क्षिपते  अभिप्रत्यतिभ्यः क्षिपः (1380) परस्मैपदम्-अभिक्षिपति, प्रतिक्षिपति, अतिक्षिपति  संपृच (32142) इति परिक्षेपी  निन्दहिंस (32146) इति परिक्षेपकः  त्रसिगृधिधृषिक्षिपेः क्नु (32140) क्षिप्णुः  भिदादौ (गण0 33104) क्षिपा  रक् (द्र0 उ0 213)-क्षिप्रम्  क्षिपेरनिः किच्च (तु0 उ0 2107)-क्षिपणिः, क्षिपणी वा  दिवादौ (413) क्षिप्यति  5

क्षिपँ क्षिप प्रेरणे
- क्षिप्यति, द्वाविमावम्भसि क्षिप्य (महाभारत) इति लोट्  नेट्-क्षेप्ता  नव्योऽयम्  तुदादौ (65) क्षिपते, क्षिपति

क्षिपकः [kṣipakḥ], (f. क्षिपिका) [P.VIII.3.45.Vart.6.] An archer, a warrior.

BEGINNER, Sanskrit to English, 1890 Apte edition

क्षिपकः An archer, a warrior. 

क्षिपकः, पुं, (क्षिप् + कः ततः संज्ञायां कन् ।)योद्धा । इत्युणादिकोषः ॥


INTERMEDIATE, Sanskrit to English, 1872 Edition

क्षिपक, अस्, m. an archer, a warrior.


INTERMEDIATE, Sanskrit to English, Cologne Edition

क्षिपक

पदविभागः - >पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - >ಬಿಲ್ಲುಗಾರ /ಬಾಣವನ್ನು ಪ್ರಯೋಗಿಸುವವನು

क्षिपक

पदविभागः - >विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - >ಇಡುವವನು /ಇರಿಸುವವನು
निष्पत्तिः - >क्षिप - स्वार्थे "कः" (५-३-७३)

क्षिपक m. (-कः) A warrior, a fighter.
 E. क्षिप throwing or directing,
(darts, &c.) क Unadi aff.


<table><tr><td>क्षिपक</td><td>kSipaka</td><td>m.</td><td> archer</td></td></tr></table><table width='800px' ><tr></tr></table><table ><colgroup><col width=160px><col width=160px><col width=160px><col width=160px><col width=160px></colgroup>

क्षिपक त्रि० क्षिप--क क्षिपः ततः अज्ञातादौ कन् । क्षेपकेस्त्रियां टापि क्षिपका० नात इत्त्वम् । ततः निर्वृत्तादौप्रेक्षादि० चतुरर्थ्याम् इनि । क्षिपकिन् तन्निर्वृत्तादौ त्रि०स्त्रियां ङीप् ।

क्षिपक
m. (-कः) A warrior, a fighter.
E. क्षिप throwing or directing, (darts, &c.) क Uṇādi aff.


क्षिपक (कः) 1.
m. A warrior.


क्षिपक (kSipaka)

शब्दसागरः

Yates

Spoken Sanskrit

Wilson

Apte

Apte 1890

Monier Williams Cologne

Monier Williams 1872

Shabdartha Kaustubha

शब्दकल्पद्रुमः

वाचस्पत्यम्