| YouTube Channel

क्षारः (kSAraH)

 
Apte
English
क्षारः [kṣārḥ],
&c.
 See under क्षर्.
Apte 1890
English
क्षारः &c. See under क्षर्.
Apte Hindi
Hindi
क्षारः
पुं*
 - क्षर् + ण बा*
"रस, अर्क"
क्षारः
पुं*
 - क्षर् + ण बा*
"शीरा, राब"
क्षारः
पुं*
 - क्षर् + ण बा*
कोई क्षारीय या खट्टा पदार्थ
क्षारः
पुं*
 - क्षर् + ण बा*
शीशा
क्षारः
पुं*
 - क्षर् + ण बा*
"बदमाश, ठग"
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 क्षारः, क्षारकः, योगवाही
noun
जले मिश्रितः सः पदार्थः येन रक्तं शेवलपत्रं नीलं भवति तथा च आम्लेन सह प्रक्रियायां कृतायां लवणं जलं च भवति।
"रासायनिकप्रयोगशालायां क्षारः प्रयोगार्थे उपयुज्यते।"
Synonyms:
 लवणम्, रूचकम्, क्षारः
noun
क्षाररसयुक्तद्रव्यं येन पदार्थस्य स्वादः वर्धते।
"लवणेन पदार्थस्य स्वादः वर्धते।"
Tamil
Tamil
க்ஷார: : ரசம், சாறு, ஜீரா, சர்க்கரைப் பாகு.
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
क्षारः,
पुं,
 (क्षर् सञ्चलने + ज्वलादित्वात् णः ॥
)रसविशेषः । (यथा, पञ्चतन्त्रे । १ । ३१५ ।“तातस्य कूपोऽयमिति ब्रुवाणाःक्षारं जलं कापुरुषः पिबन्ति” ॥
अस्य गुणा यथा ।“क्षारः क्लेदं जनयति मुखे स्वाद्रुष्णो विदाहीशूलश्लेष्मा रुचिभृशतृषामूत्रकृच्छोषणश्च ।आनाहं सञ्जनयति पुनर्वह्निसन्धुक्षणः स्या-देवं प्रोक्तं विदितगणकः कोविदैः क्षारवीर्य्यम्” ॥
इति हारीते प्रथमस्थाने ६ अध्याये ॥
) धूर्त्तः ।लवणम् । (यथा, रामायणे । २ । ७३ । ३ ।“दुःखे मे दुःखमकरोर्व्रणे क्षारमिवाददाः ।राजानं प्रेतभावस्थं कृत्वा रामञ्च तापसम्” ॥
)काचः । भस्म । इति मेदिनी ॥
गुडः इति हेम-चन्द्रः ॥
टङ्कणः । (अस्य पर्य्याया यथा, --“सौभाग्यं टङ्कणं क्षारो धातुद्रावकमुच्यते” ॥
इति भावप्रकाशस्य पूर्व्वखण्डे प्रथमे भागे ॥
)सर्जिक्षारः । इति राजनिर्घण्टः ॥
* ॥
क्षारविशेषगुणाः ।“पलाशधवपूतीककरञ्जपाटलादिजाः ।क्षारास्तु पाचनाः सर्व्वे रक्तपित्तकराः सराः ।गुल्मार्शःक्रिमिपुंस्त्वघ्नाः शर्कराश्मरिनाशनाः” ॥
इति राजवल्लभः ॥
(क्षारसामान्यगुणा यथा, --“क्षारः सर्व्वश्च परमं तीक्ष्णोष्णः क्रिमिजिल्लघुः ।पित्तासृग्दूषणः पाकी च्छेद्यहृद्यो विदारणः ।अपथ्यः कटुलावण्याच्छुक्रौजः केशचक्षुवाम्” ॥
इति सूत्रस्थाने षष्ठेऽध्याये वाभटेनोक्तम् ॥
)
कृदन्तरूपमाला
Sanskrit
1 {@“क्षर संचलने”@} 2 ज्वलादिः।
‘सञ्चये’ इति च एके।
क्षारकः-रिका, क्षारकः-रिका, चिक्षरिषकः-षिका, 3 चाक्षरकः-रिका
क्षरिता-त्री, क्षारयिता-त्री, चिक्षरिषिता-त्री, चाक्षरिता-त्री
क्षरन्-न्ती, क्षारयन्-न्ती, चिक्षरिषन्-न्ती
-- क्षरिष्यन्-न्ती-ती, क्षारयिष्यन्-न्ती-ती, चिक्षरिषिष्यन्-न्ती-ती
-- --क्षारयमाणः, क्षारयिष्यमाणः, चाक्षर्यमाणः, चाक्षरिष्यमाणः
विक्षः-विक्षरौ-विक्षरः
-- -- क्षरितम्-तः, क्षारितः, चिक्षरिषितः, चाक्षरितः-तवान्
4 5 क्षरः, 6 क्षारः-क्षारी, 7 क्षारः 8 क्षरणः, 9 अक्षरम्, चिक्षरिषुः, चाक्षरः
क्षरितव्यम्, क्षारयितव्यम्, चिक्षरिषितव्यम्, चाक्षरितव्यम्
क्षरणीयम्, क्षारणीयम्, चिक्षरिषणीयम्, चाक्षरणीयम्
क्षार्यम्, क्षार्यम्, चिक्षरिष्यम्, चाक्षर्यम्
ईषत्क्षरः-दुःक्षरः-सुक्षरः
-- -- क्षर्यमाणः, क्षार्यमाणः, चिक्षरिष्यमाणः, चाक्षर्यमाणः
10 क्षारः, क्षारः, चिक्षरिषः, चाक्षरः
क्षरितुम्, क्षारयितुम्, चिक्षरिषितुम्, चाक्षरितुम्
क्षर्तिः, क्षारणा, चिक्षरिषा, चाक्षरा
क्षरणम्, क्षारणम्, चिक्षरिषणम्, चाक्षरणम्
क्षरित्वा, क्षारयित्वा, चिक्षरिषित्वा, चाक्षरित्वा
विक्षर्य, विक्षार्य, सञ्चिक्षरिष्य, सञ्चाक्षर्य
क्षारम् २, क्षरित्वा २, क्षारम् २, क्षारयित्वा २, चिक्षरिषम् २, चिक्षरिषित्वा २, चाक्षरम् २
चाक्षरित्वा २।
प्रासङ्गिक्यः
01
=>
 (३००)
02
=>
 (१-भ्वादिः-८५१। अक। सेट्। पर।)
03
=>
 [[२। ‘दीर्घोऽकितः’ (७-४-८३) इत्यभ्यासस्य दीर्घः।]]
04
=>
 [पृष्ठम्०३१४+ २७]
05
=>
 [[आ। ‘द्वाविमौ पुरुषौ लोके क्षरश्चाक्षर एव च। क्षरः सर्वाणि भूतानि कूटस्थोऽक्षर उच्यते।।’ इति भगवद्गीता (१५-१६)।]]
06
=>
 [[१। ‘ज्वलितिकसन्तेभ्योणः’ (३-१-१४०) इति कर्तरि णो वा। पक्षे पचाद्यच् (३-१-१३४)।]]
07
=>
 [[२। ‘णेऽप्यण्कृतानि भवन्ति क्वचित्’ (परिभाषा) इति ङीप्। इति क्षीरतरङ्गिणी।]]
08
=>
 [[३। ‘चलनशब्दार्थादकर्मकात्’ (३-२-१४८) इति युच् ताच्छीलिकः।]]
09
=>
 [[४। न क्षरतीत्यक्षरम्। पचाद्यजन्तोऽयम्।]]
10
=>
 [[५। ‘हलश्च’ (३-३-१२१) इति संज्ञायां घञ्।]]