| YouTube Channel

क्षर् (kSar)

 
Capeller Eng
English
क्षर् क्ष॑रति (क्ष॑र°ते) flow, glide, melt away,
perish
flow with, abound in (acc. ).
C.
 क्षारयति cause to flow,
dismiss. —अभि flow through (acc. )
overflow. अनु flow upon or into
(acc. ) अभि the same, flow about. आ
C.
 cause to flow near, sprinkle,
soil
defame, accuse. उप flow near. प्रति flow around or towards.
प्र stream forth. वि flow asunder, pour down. सम् flow together.
Apte
English
क्षर् [kṣar], 1
P.
 [क्षरति-क्षरित] (Used transitively or intransitively)
To flow, glide.
To send or stream forth, pour out, emit
तेषु क्षरत्सु बहुधा मदवारिधाराः
R.*
 13.74
Bk.*
 9.8.
To drop, trickle, ooze.
To waste away, wane, perish.
To become useless, have no effect
यज्ञो$नृतेन क्षरति तपः क्षरति विस्मयात्
Ms.*
 4.237.
To melt.
To slip from, be deprived of (with
abl.
 ).
Caus.
 (क्षारयति-ते) To accuse, traduce (usually with आ). -With वि to melt away, dissolve.
Apte 1890
English
क्षर् {c1c} P. [क्षरति, क्षरित] (Used transitively or intransitively) 1 To flow, glide.
2 To send or stream forth, pour out, emit
R. 13. 74
Bk. 9. 8.
3 To drop, trickle, ooze.
4 To waste away, wane, perish.
5 To become useless, have no effect
यज्ञोऽनृतने क्षरति तपः क्षरति विस्मयात् Ms. 4. 237.
6 To melt.
7 To slip from, be deprived of (with abl.).
Caus. (क्षारयति-ते) To accuse, traduce (usually with आ).
WITH
वि to melt away, dissolve.
Monier Williams Cologne
English
क्षर्
cl.
 1.
P.
 क्ष॑रति (ep. also Ā. °ते
Ved.
cl.
 2.
P.
 क्षरिति,
Pāṇ.
 vii, 2, 34
Subj. क्षरत्
impf.
 अ॑क्षरत्
aor.
 3. sg. अक्षार् (cf.
Nir.
 v, 3)
अक्षारीत्,
Pāṇ.
 vii, 2, 2
p.
 क्ष॑रत्
inf.
 क्ष॑रध्यै,
RV.
 i, 63, 8),
to flow, stream, glide, distil, trickle,
RV.
AV.
ŚBr.
R.
&c.
to melt away, wane, perish,
Mn.
MBh.
 iii, 7001
to fall or slip from, be deprived of (abl. ),
MBh.
 xiii, 4716
to cause to flow, pour out,
RV.
AV.
 vii, 18, 2
Mn.
 ii, 107
MBh.
&c.
 (with मूत्रम्, ‘to urine’,
Car.
 ii, 4)
to give forth a stream, give forth anything richly,
MBh.
Hariv.
 8898 (pf. चक्षार),
R.
Ragh.
 :
Caus.
 क्षारयति, to cause to flow (as urine),
Vait.
to overflow or soil with acrid substances (cf. क्षार),
MārkP.
 viii, 142 (cf. क्षारित.)
Monier Williams 1872
English
क्षर् क्षर्, cl. 1. P. क्षरति, चक्षार,
क्षरिष्यति, अक्षारीत्, क्षरितुम् (ep.
cl. 1. A. क्षरते, Ved. cl. 2. P. क्षरिति, Ved.
inf. क्षरध्यै), to flow, stream, glide
to flow
away
to stream forth
pour out (either in active
or neuter sense)
to drop, distil, trickle, ooze,
run
to melt away, wane, perish, be destroyed
to
fall or slip from, to be deprived of (with abl.):
Caus. क्षारयति, -यितुम्: Desid. चिक्षरिषति:
Intens. चाक्षर्यते, चाक्षर्ति
[cf. Lat. scateo ?].
Macdonell
English
क्षर् KṢAR, Ⅰ. P. (Ā.) kṣára, flow
🞄pass away, perish
pour forth, discharge, 🞄yield
emit a stream
cs. kṣāraya, cause to 🞄flow, discharge. ati, flow through, overflow 🞄(tr.). abhi‿ati, flow across to. ava, sprinkle
🞄cs. cause to flow down upon (ac.). ā, cs. defame. 🞄upa, flow towards.
Benfey
English
क्षर् क्षर्, i. 1, Par. (in epic
poetry also Ātm. ).
1. To stream,
Rām. 5, 42, 8.
2. To pass away,
Man. 2, 84.
3. To lose (with abl.),
MBh. 13, 4716.
4. To let escape, to
yield, Chr. 297, 11 = Rigv. i. 112, 11
MBh. 13, 3720. -- With the prep. वि वि,
To dissolve, MBh. 14, 2184. -- Cf. Lat.
scortum (cf. मिह्)
Goth. hôrs.
Apte Hindi
Hindi
क्षर्
"भ्वा* पर* , " - -
"बहना, सरकना"
क्षर्
"भ्वा* पर* , " - -
"भेज देना, नदी की भाँति बहना, उडेलना, निकालना"
क्षर्
"भ्वा* पर* , " - -
"बूँद-बूँद करके गिरना, टपकना, रिसना"
क्षर्
"भ्वा* पर* , " - -
"नष्ट होना, घटना, मिटना"
क्षर्
"भ्वा* पर* , " - -
"व्यर्थ होना, प्रभाव न होना"
क्षर्
"भ्वा* पर* , " - -
"खिसकना, वञ्चित होना"
क्षर्
"भ्वा* पर*, प्रेर*" - -
"आरोप लगाना, बदनाम करना"
L R Vaidya
English
kzar {% vt. or vi. 1P (pp. क्षरित) %} 1. To flow, to glide
2. to stream forth, to pour out, to run, Bt.ix.8
3. to drop, to trickle, to ooze
4. to perish, to become useless, to have no effect, यज्ञोऽनृतेन क्षरति तपः क्षरति विस्मयात् M.iv.237
5. to slip from, to be deprived of.With वि-, to dissolve.
kzar {% Caus. (क्षारयति) %} to accuse.
Bopp
Latin
क्षर् 1. P.
1) stillare, effundere. MAH. 1. 797.: क्षरन्त इव
जीमूताः
5471.: क्षरन्तो रुधिरम् बहुम्
RAGH. 13.
74.: क्षरत्सु (गजेषु) बहुदा मदवारिधाराः.
2) diffluere,
dilabi, dissolvi, evanescere. MAN. 2. 99.: इन्द्रियाणान्
तु सर्वेषां यद्य् एकङ् क्षरतीऽन्द्रियम् । तेना ऽस्य क्ष-
रति प्रज्ञा दृतेः पत्राद् इवोऽदकम्. 4. 237.: यज्ञोऽनृ-
तेन क्षरति तपः क्षरति विस्मयात्. - Caus. calumniari,
falso accusare, c. loc. vel. instr. rei. MAH. 2. 238.: कच्चिद्
आर्यो विशुद्धात्मा क्षारितश् चौरकर्मणि
RAM. III. 72.
87.: कच्चिद् आर्यो ऽपि शुद्धात्मा क्षारितश्चाऽपकर्मणा.
(Fortasse lat. scateo cum hac radice cohaeret, ita ut in
sca-teo dissolvendum et ortum sit e perdito quodam no-
mine, cujus suffixum a t inceperit
sca pro scar igitur
litteris transpositis ortum esset e csar
v. क्षर.)
c. आ Caus. आक्षारयामि conviciari, maledicere. MAN. 8.
275.: मातरम्…आक्षारयन्.
Lanman
English
√kṣar (kṣárati, -te
cakṣā́ra
ákṣār
[890]
kṣaritá).
—1. flow
—2. liquefy
melt away
and so, perish. [for *skar:
cf. ψείρω (*σπείρω) = φθείρω, ‘destroy, ’
ἐ-φθάρ-η, ‘perished’: for ψ, cf. kṣapā,
kṣíti: for φθ, cf. 2kṣi.]
Kridanta Forms
Sanskrit
क्षर् (क्ष꣡रँ꣡ सञ्चलने - भ्वादिः - सेट्)
ल्युट् = क्षरणम्
अनीयर् = क्षरणीयः - क्षरणीया
ण्वुल् = क्षारकः - क्षारिका
तुमुँन् = क्षरितुम्
तव्य = क्षरितव्यः - क्षरितव्या
तृच् = क्षरिता - क्षरित्री
क्त्वा = क्षरित्वा
ल्यप् = प्रक्षर्य
क्तवतुँ = क्षरितवान् - क्षरितवती
क्त = क्षरितः - क्षरिता
शतृँ = क्षरन् - क्षरन्ती
धातुपाठः (Krishnacharya)
Sanskrit
धातुः:
 क्षर्
मूलधातुः:
 क्षर
धात्वर्थः:
 सञ्चलने श्रवणे च
गणः:
 भ्वादिः
कर्मकत्वं:
 अकर्मकः
इट्त्वं:
 सेट्
उपग्रहः:
 परस्मैपदी
रूपम्:
 क्षरति
धातुः:
 क्षर्
मूलधातुः:
 क्षर
धात्वर्थः:
 ईषच्चलने (चारु.)
Schmidt Nachtrage zum Sanskrit Worterbuch
German
क्षर् Kaus. 3. mit Instr. st. Lok., R. Gorr. 2, 109, 55.
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 स्रु, प्रस्रु, परिस्रु, स्यन्द्, प्रस्यन्द्, प्रसृ, संसृ, क्षर्, वह्, प्रवह्, पयस्य
verb
द्रवपदार्थस्य एकस्थानवियोगपूर्वकान्यस्थानसंयोगानुकूलः व्यापारः।
"नदी पर्वतात् प्रभूय समुद्रं प्रति स्रवति।"
Synonyms:
 प्रस्रु, स्रु, प्रस्यन्द्, प्रस्यंद, निष्यन्द्, निष्यंद्, अभिष्यन्द्, अभिष्यंद्, क्षर्, गल्, सृ, प्रवह्, री, द्रु
verb
रसस्य बहिः अप्रतिहतं निःसरणानुकूलः व्यापारः।
"तस्य स्फोटात् पूयं प्रस्रवते।"
Capeller
German
क्षर् क्ष॑रति (क्षरते) fließen, strömen, zerrinnen,
schwinden. Caus. क्षारयति
fließen lassen. अव begießen
Caus.
herabfließen lassen, auf (Acc.).
Grassman
German
√kṣar, 1〉 fliessen, strömen, von Wassern, Strömen, [Page364] dem Somatranke, dem Feuer, und bildlich von Gebeten (dhītí) und Liedern (gír)
2〉 dahinfahren, von der mit einem schaukelnden Schiffe verglichenen Erde beim Toben der Marutʼs
3〉 etwas [A.] strömen, ausströmen, ergiessen
4〉 hinströmen zu [A.].
Mit ati 1〉 hindurchströmen durch [A.]
2〉 überströmen [A.] womit [I.].
ánu, hineinströmen in, sich ergiessen in [A.].
abhí 1〉 zuströmen auf [A.]
2〉 jemandem [D.] etwas [A.] herbeiströmen.
úpa, hinströmen zu [A.].
pári 1〉 herumströmen
2〉 jemandem [D.]
etwas [A.] zuströmen.
prá, strömen, vorwärtsströmen.
ví, sich ergiessen in [A., L.].
ádhi ví, sich ergiessen aus [Ab.], hervorströmen aus.
sám, zusammen hinfliessen in [L.].
abhí sám, zusammen hinfliessen zu [A.].
Stamm kṣára:
-anti 1〉 dhītáyas {1018, 6}. — anu: kākúdam {678, 12}. — abhi 1〉 pavítram {773, 5}.
-at [Conj.] 3〉 sómas víśvāni {821, 8}.
-an 1〉 ā́pas ná {116, 9}.
-a [-ā] abhí 2〉 nas vā́riam {747, 3}. — pári 2〉 nas íṣas {773, 3}.
kṣara:
-asi 1〉 (agne) dāśúṣe {27, 6}. — ví: vā́ram {797, 5}.
-ati 1〉 akṣáram {164, 42}
rātís sunvatás {633, 4}. — 2〉 bhū́mis naús ná pūrṇā́ 〰 vyáthis yati {413, 2}.
-anti 1〉 síndhavas {72, 10}
saptá (síndhavas) {839, 5}. — 3〉 síndhavas mádhu {90, 6}. — 4〉 dhītáyas anehásam {1019, 4}. — áti 2〉 mitrā́váruṇā yā́mabhis {420, 5}. — úpa: síndhavas ījānám {125, 4}
síndhavas (vām) {416, 4}. — ádhi ví: tásyās {164, 42} (samudrā́s).
-at [Conj.] mádhu {798, 20}.
-a ánu: mádhos dhā́rām {729, 8}.
-antu 3〉 te ghṛtám {798, 37}.
Imperf. ákṣara:
-at 3〉 kóśas mádhu {112, 11}
vípras íṣam {627, 1}. — pari: ūrmís pavítre ā́ {776, 11}. — ví: (sómas) síndhos ūrmā́ {751, 4}.
-an abhí sam: ā́pas síndhum {869, 7}.
akṣara:
-as sám: índrasya soma jatháre 〰 {797, 5}.
-at 1〉 sómas pavítre {740, 2}
sómas kaláśe {775, 3}.
-an 1〉 ā́pas {33, 11}
sómās pavítre {810, 11}
{813, 4}. — 3〉 ghṛtā́ni {188, 5}
vā́jam {745, 2}
{775, 14}. — áti 1〉 pavítram {775, 15}. — abhí 1〉 tvā {84, 4}
kā́mam {720, 1}
índram {729, 2}
sómam {790, 3}. — prá: dhā́rās {741, 1}
{742, 1}. — ví: índavas síndhos ūrmā́ {733, 3}.
Aor. ákṣar (ákṣār):
-ār [3. s.] áti (pavítram) {755, 5}.
akṣar (akṣār):
-ār [3. s.] 1〉 vom Soma {821, 17}
{915, 6}
{810, 2}
{822, 10}. — abhí 1〉 síndhus nimnám {809, 45}. [Page365] pári 1〉 sómas pavítre {799, 4}. — prá vom Soma {801, 1}
{821, 16}.
-aar [dass.] vom Soma {730, 1} (pavítre)
{819, 9}. — pári 1〉 índus ávye {810, 3}. — prá: índus {778, 28}.
Part. kṣárat:
-antas 1〉 síndhavas {202, 1}
parvatāvṛ́dhas (índavas) {758, 1}.
-antī 1〉 gī́r {181, 7}.
-antīm 1〉 avánim {315, 6}.
-antīs [N. p.] 1〉 ā́pas {550, 2}.
Inf. kṣáradhi:
-yai 3〉 ū́rjam nas {63, 8}.
kṣar,
Stamm kṣara:
-a abhí 2〉 mádam {718, 2}.
Burnouf
French
*क्षर् क्षर्। क्षरामि 1
p. चक्षार
etc. qqf.
क्षरे 1
etc. Couler, s'écouler
tomber goutte à goutte [comme
la pluie]
être sécrété [en parlant de l'humeur qui coule des
tempes de l'éléphant]
par ext. être furieux ou intraitable
[comme l'éléphant en rut].
Au fig. s'échapper, se perdre,
s'évanouir: यज्नो ऽनृतेन क्षरति le sacrifice est anéanti
par un mensonge.
Se laisser aller, ne pas se contenir, être
abandonné à soi-même: यद्य् एकं क्षरती ऽन्द्रियं, क्षरति
प्रज्ञा, si un seul de nos sens cesse d'être contenu, la science
se perd.
Actt. répandre: वर्षम् la pluie
शोणितम् le
sang
expulser, chasser: शोकम् le chagrin.
Stchoupak
French
क्षर्-
{%kṣarati -te
cakṣāra
kṣārayati
kṣarita- %} -- couler,
s'écouler, s'échapper de (abl.)
verser, répandre (abondamment).