| YouTube Channel

क्षम् (kSam)

 
Capeller Eng
English
1 क्षम् क्ष॑मते (क्षमति & क्षम्यते),
pp.
 क्षान्त
(q.v. ) be patient or quiet, endure, suffer, bear, pardon, forgive (gen.
or
dat.
 of
pers.
 &
acc.
 of th.,
pp.
 also क्षमित)
be able to
(infin. ).
C.
 क्षमयति, °ते ask pardon for (2
acc.
 )
endure, put up
with (acc. ). — अभि be gracious, pardon. सम् suffer, put up with
(acc. ).
2 क्ष॑म् (क्षा॑म्)
f.
 the earth
instr.
 क्षमा॑ on the earth.
Yates
English
क्षम् (ड, ङ, ञि, ष) क्षमते 1.
d. To bear
or endure. (य, ड
इ, र, भ) क्षाम्यति
4.
a. To bear or endure.
Apte
English
क्षम् [kṣam], 1 Ā., 4
P.
 (क्षमते, क्षाम्यति, चक्षमे, चक्षाम, क्षान्त or क्षमित)
To permit, allow, suffer
अतो नृपाश्चक्षमिरे समेताः स्त्रीरत्नलाभं न तदात्मजस्य
R.*
 7.34
12.46.
To pardon, forgive (as an offence)
क्षान्तं न क्षमया
Bh.*
 3.13
क्षमस्व परमेश्वर
निघ्नस्य मे भर्तृनिदेशरौक्ष्यं देवि क्षमस्वेति बभूव नम्रः
R.*
 14. 58.
To be patient or quiet, wait
स मुहूर्तं क्षमस्वेति (v. l. सहस्वेति) द्विजमाश्वास्य दुःखितम्
R.*
 15.45.
To endure, put up with, suffer
अपि क्षमन्ते$स्मदुपजापं प्रकृतयः
Mu.*
 2
नाज्ञाभङ्गकरान् राजा क्षमेत स्वसुतानपि
H.*
 2.15.
To oppose, resist
Rām.*
 7.58.6.
To be competent or able (to do anything)
ऋते रवेः क्षालयितुं क्षमेत कः क्षपा- तमस्काण्डमलीमसं नभः
Śi.*
 1.38, 9.65.
Caus.
 To beg pardon, forgive
एको$थवाप्यच्युत तत्समक्षं तत्क्षामये त्वामहमप्रमेयम्
Bg.*
 11.42.
क्षम् [kṣam],
f.
Ved.
 The ground, earth.
Apte 1890
English
क्षम् {c1c} A., {c4c} P. (क्षमते, क्षाम्यति, चक्षमे, चक्षाम, क्षांत or क्षमित) 1 To permit, allow, suffer
अतो नृपाश्चक्षमिरे समेताः स्त्रीरत्नलाभं न तदात्मजस्य R. 7. 34
12. 46.
2 To pardon, forgive (as an offence)
क्षांतं न क्षमया Bh. 3. 13
क्षमस्व परमेश्वर
निघ्नस्य मे भर्तृनिदेशरौक्ष्यं देवि क्षमस्वेति बभूव नम्रः R. 14. 58.
3 To be patient or quiet, wait
R. 15. 45.
4 To endure, put up with, suffer
अपि क्षमंतेऽ स्मदुपजापं प्रकृतयः Mu. 2
नाज्ञाभंगकरान् राजा क्षमेत स्वसुतानपि H. 2. 107.
5 To oppose, resist.
6 To be competent or able (to do anything)
ऋने रवेः क्षालयितुं क्षमेत कः क्षपातमस्कांडमलीमसं नभः Śi. 1. 38, 9. 65.
क्षम् f. Ved. The ground, earth.
Monier Williams Cologne
English
1. क्षम्
cl.
 1. Ā. क्ष॑मते (ep. also
P.
 °ति
Ved.
cl.
 2.
P.
 क्षमिति,
Pāṇ.
 vii, 2, 34
cl.
 4.
P.
 क्षाम्यति [cf.
Impv.
 Ā. 3. sg. क्षम्यताम्,
BhP.
 vi, 3, 30]
Pāṇ.
 vii, 3, 74
perf. चक्षमे,
MBh.
&c.
 , 3.
pl.
 °मिरे,
ŚBr.
1.
du.
 चक्षण्वहे & 1.
pl.
 °ण्महे,
Pāṇ.
 viii, 2, 65, Sch.
fut. 2nd क्षंस्यते, °ति, क्षमिष्यति
aor.
 2. sg. अक्षंस्थास्,
Bhaṭṭ.
inf.
 क्षन्तुम्,
MBh.
&c.
 ),
to be patient or composed, suppress anger, keep quiet,
RV.
 x, 104, 6
MBh.
R.
&c.
to submit to (dat. ),
ŚBr.
 iii
iv
to bear patiently, endure, put up with (acc. ), suffer,
MBh.
R.
Ragh.
to pardon, forgive anything (acc. ) to (gen. or
dat.
 ),
MBh.
R.
&c.
 (e.g. क्षमस्व मे तद्, forgive me that,
Ragh.
 xiv, 58)
to allow, permit, suffer,
Sāh.
 (Kuval. )
(with
Pot.
 ),
Daś.
to bear any one, be indulgent to,
MBh.
 iii, 13051
R.
 iv, 27, 22
VarBṛS.
Pañcat.
 (Pass. ),
Hit.
to resist,
Pāṇ.
 i, 3, 33, Sch.
to be able to do anything (inf. ),
Śiś.
 i, 38 and ix, 65
to seem good,
Divyāv.
 iv :
Caus.
 Ā.
P.
 क्षमयति, क्षामयते, to ask any one (acc. ) pardon for anything (acc. ),
MBh.
Bhag.
Pañcat.
(perf. क्षमयाम् आस) to suffer or bear patiently,
R.
 v, 49, 11 (cf. क्षमापय)
क्षम् [cf.
Goth.
 hramja (?) Angl.Sax. hremman, ‘to hinder, disquiet’.]
2. क्ष॑म्
f.
 (nom. क्षा॑स्
acc.
 क्षा॑म् instr. क्षमा॑ once ज्मा॑ [RV. vi, 52, 15]
dat.
 क्षे [?
RV.
 iv, 3, 6],
gen.
abl.
 ग्म॑स्, ज्म॑स्, once क्ष्म॑स् [RV. i, 100, 15],
loc.
 क्ष॑मि
du.
nom.
 क्षा॑मा [RV. ii, 39, 7
x, 12, 1
cf.
 द्या॑व-क्षा॑मा]
pl.
nom.
 क्षामस् [RV. viii, 70, 4
क्षा॑मीस्
fr.
 °मि,
SV.
 ], क्षा॑स् [RV. iv, 28, 5]
acc.
 क्षा॑स् [RV. x, 2, 6]
loc.
 क्षा॑सु,
RV.
 i, 127, 10 and v, 64, 2) the ground, earth, χθών
RV.
AV.
VS.
ŚBr.
 vi
क्षम् [cf. क्ष्मा
cf.
 also Gk. χαμαί, χθαμαλός
Lat.
 humus, homo.]
Monier Williams 1872
English
क्षम् 1. क्षम्, cl. 1. A., 4. P. क्षमते,
क्षाम्यति (ep. also 1. P. and Ved. 2. P.
क्षमति, क्षमिति), चक्षमे, चक्षाम, क्ष-
मिष्यते, -ति, and क्षंस्यते, -ति, अक्षमिष्ट,
अक्षंस्त, अक्षमत्, क्षमितुम् and क्षन्तुम्,
to be patient or composed, to suppress anger, keep quiet
to submit to (with dat.)
to bear patiently, endure, put
up with, suffer
to pardon, forgive (with gen. or dat.
of the person, e. g. क्षमस्व तद् मे, forgive me
that)
to allow, permit, suffer
to resist
to be com-
petent or able to do anything (with inf.): Caus.
क्षमयति, -ते, -यितुम्, to ask pardon for anything
(with double acc., e. g. तत् क्षमये भवन्तम्,
I ask you to pardon that)
to suffer or bear patiently:
Desid. चिक्षमिषते, -ति, and चिक्षंसते, -ति:
Intens. चङ्क्षम्यते, चङ्क्षन्ति
[cf. Goth.
hramja (?)
Angl. Sax. hremman, ‘to hinder,
disquiet.’]
2. क्षम्, f. (making क्षास् in the nom. case),
Ved. the ground, the earth, χθών
[cf. χαμαί. &c.]
—क्ष-पावत्, आन्, m., Ved. an earth-protector,
a ruler, a governor.
Macdonell
English
क्षम् KṢAM, Ⅰ. Ā. (P.) kṣáma (Ⅳ. 🞄Ā. kṣamya), have patience
submit to 🞄(d.)
endure, put up with
pardon (g. or d. 🞄of person, ac. of thing)
grant anything (ac.) 🞄to (g.), allow to (pot.)
show indulgence to 🞄(ac.)
be able to (inf. ): pp. kṣānta, patient
🞄cs. kṣā̆maya, ask any oneʼs (ac.) pardon or 🞄indulgence for (ac.).
क्षम् kṣám, strong base kṣā́m, weakest kṣm, 🞄earth.
Benfey
English
क्षम् क्षम्, i. 1, Ātm. (in epic
poetry also Par.) and i. 4, † क्षाम्य,
Par. (क्षम्य, Ātm. , Bhāg. P. 6, 3, 30),
1. To endure, Rām. 4, 21, 23.
2. To
have patience, Rām. 4, 26, 25.
3. To
pardon, Rām. 2, 23, 11.
4. To permit,
Rām. 2, 64, 37.
5. To be able, Śiś. 9, 65.
क्षान्त, Patient, Man. 5, 158
n.
Patience, Rām. 1, 34, 32. Caus. क्ष-
मय,
1. To beg one's pardon for
something (with two acc., literally, To
cause somebody to endure something),
MBh. 3, 3017.
2. To endure patiently,
Rām. 5, 49, 11. -- With the prep. सम्
सम्, To indulge MBh. 2, 1389. -- Cf.
κομίζω, etc.
Apte Hindi
Hindi
क्षम्
"भ्वा* आ* , , या " - -
"अनुमति देना, इजाजत देना, चलने देना"
क्षम्
"भ्वा* आ* , , या " - -
"क्षमा करना, माफ करना देना"
क्षम्
"भ्वा* आ* , , या " - -
"धैर्यवान होना, चुप होना, प्रतीक्षा करना"
क्षम्
"भ्वा* आ* , , या " - -
"सहन करना, गम का जाना, भुगतना"
क्षम्
"भ्वा* आ* , , या " - -
"विरोध करना, रोकना"
क्षम्
"भ्वा* आ* , , या " - -
सक्षम या योग्य होना
L R Vaidya
English
kzam {% vt. 1A, 4P (pp. क्षांत or क्षमित
pres. क्षमते, क्षाम्यति) %} 1. To be patient or quiet
2. to allow, to suffer, अतो नृपाश्चक्षमिरे समेताः स्त्रीरत्नलाभं न तदात्मजस्य R.vii.34
3. to pardon, to forgive, निघ्नस्य मे भर्तृनिदेशरौक्ष्यं देवि क्षमस्वेति बभूवः नम्रः R.xiv.58
4. to endure, to put up with, आज्ञाभंगकरान्राजा न क्षमेत सुतानपि Hit.ii.
5. to resist
6. to be competent or able to do anything, ऋते रवेः क्षालयितुं क्षमेत कः क्षपातमस्कांडमलीमसं नभः Sis.i.38, ix.65.
Bopp
Latin
1. क्षम् 1. A. interdum P. tolerare, perferre, pati. N. 7. 8.:
न चक्षमे ततो राजन् समाह्वान्म् BR. 1. 8.: रो-
रुद्यमानांस् तान् दृष्ट्वा…कारुण्यात् साधुभावाच्च कुन्ती
राजन् न चक्षमे
HIT.: आज्ञाभङ्गकरान् राजा न क्ष-
मेत्.
2) ignoscere, condonare, indulgere. N. 3. 8.: तत्
क्षमन्तु महेश्वराः
25.: 12.: यदि…मया कृतान्य् अका-
र्याणि तानि त्वङ् क्षन्तुम् अर्हसि. - Caus. क्षमयामि
veniam petere ab aliquo, orare alqm ut ignoscat, se ex-
cusare alicui, c. acc. pers. N. 25. 9.: तम् आनाय्य नलो
राजा क्षमयामास पार्थिवम् । सच तन् क्षमयामास हे-
तुभिः. (Fortasse goth. hramja crucifigo proprie si-
gnificat vexare, ita ut nitatur formâ causali क्षमयामि fa-
cio ut alqs patiatur, mutatâ sibilante in r (v. क्षपस्,
क्षुध्)
anglo-sax. hremman «to hinder, disquiet»
v.
क्षम.)
2. क्षम् 4. P.: क्षम्यामि id.
3. क्षम् (r. क्षम्) terra, in dial. vêd. RIGV. p. 41. 18.: क्षमि
in terra
203. 15.: क्ष्मस् terrae, v. क्षमा, et क्ष्मा.
Lanman
English
√kṣam (kṣámate, -ti
cakṣamé
kṣamiṣyáte,
kṣaṃsyáte
kṣāntá [955a]
kṣántum
kṣamyáte).
—1. be patient
endure
put up with
kṣānta, patient
—2.
forgive
pardon.
धातुपाठः (Krishnacharya)
Sanskrit
धातुः:
 क्षम्
मूलधातुः:
 क्षमू
धात्वर्थः:
 सहने
गणः:
 दिवादिः
कर्मकत्वं:
 सकर्मकः
इट्त्वं:
 वेट्
उपग्रहः:
 परस्मैपदी
रूपम्:
 क्षाम्यति
अनुबन्धादिविशेषः:
 शमामष्टानां दीर्घः श्यनिः
धातुः:
 क्षम्
मूलधातुः:
 क्षमूष्
धात्वर्थः:
 सहने
गणः:
 भ्वादिः
कर्मकत्वं:
 सकर्मकः
इट्त्वं:
 वेट्
उपग्रहः:
 आत्मनेपदी
रूपम्:
 क्षमते
Schmidt Nachtrage zum Sanskrit Worterbuch
German
क्षम् 3. etwas ertragen, dulden (mit unpersönlichem Subjekt), Vajracch. 42, 7
möglich sein, Jātakam. 14
passend -x-, gehörig sein, 22, 25
jemand (Gen.) gut dünken, Divyāvad. 70, 18. — Mit अनु dulden, sich gefallen lassen, Jātakam. 25, 18.
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 क्षम्, मृष्, अनुज्ञा
verb
अन्येषाम् अपराधानां दण्डम् अनपेक्ष्य तितिक्षानुकूलः व्यापारः।
"शतापराधानन्तरमपि महात्मा तं चक्षमे।"
Tamil
Tamil
க்ஷம் : மன்னிக்க, அனுமதிக்க, பொறுத்துக்கொள்ள.
Capeller
German
1. क्षम् क्ष॑मते (क्षमति u. क्षम्यते) geduldig,
ruhig sein, erdulden, ertragen
verzeihen
(Gen. o. Dat. der Pers. u. Acc.
der S.)—p.p. क्षान्त s. bes. — Caus. क्षमयति
u. क्षामयते jemd. wegen etwas um
Verzeihung bitten (2. Acc.) अभि gnädig,
günstig sein.
2. क्ष॑म् (क्षा॑म्)
f.
 Erde.
Grassman
German
√kṣam, sich gedulden, gnädig sein. — Mit abhi 1〉 sich gnädig erzeigen
2〉 einer Sache [D., L.] günstig sein
3〉 begnadigen [A.].
Stamm kṣáma:
-eta [3. s. Opt.] abhí 2〉 nas árvati {224, 1}.
-adhvam abhí 1〉 {220, 2}. — 2〉 nas yújiāya {219, 3}.
Perf. cakṣam:
-mīthās [2. s. Opt.] abhí 3〉 mā {224, 7}.
Part. kṣámamāṇa:
-am tvā (índram) {930, 6}.
kṣám, f., stark kṣā́m, in den schwächsten Formen kṣm, die Erde, der Erdboden, als der niedrige, tiefe [gr. χϑώυ neben χαμαί, χϑαμαλός, Cu. 〔n. 183〕
als Grundformen sind gham und ghyam anzunehmen]. Der Gegensatz des Himmels, div, tritt vielfach hervor ({103, 1}
{406, 3}
{100, 15}
{891, 11}
{838, 1}
{679, 4}). Die Formen kṣā́, kṣmā́, kṣā́man, gmā́, jmā́ s. besonders.
-amā́ [I.] auf dem Erdboden, neben diví {103, 1}
{406, 3}
auf den Boden, zu Boden {640, 26}
{885, 8}. _{885, 9}.
-más [Ab.] {100, 15}.
-ámi {663, 6}
{669, 7}. — ádhi 〰 {25, 18}
{242, 7}
{326, 12}
{543, 3}
{836, 1}
{891, 11}.
-ā́mā [d.] (dyā́vā) {838, 1}
die unmittelbare Zusammenfügung dyā́vākṣā́mā s. d.
-ā́mas [N. p.] (dyā́vas) {679, 4}.
kṣam,
Stamm kṣáma (betont nur {220, 2}).
kṣám:
-ámi {665, 32}.
Burnouf
French
*क्षम् क्षम्। क्षमे 1
qqf. क्षमामि 1 et
क्षम्यामि 4
p. चक्षमे et चक्षाम
f1.
क्षमिताहे et क्षन्ताहे
f2. क्षमिष्ये et
क्षंस्ये
a1. अक्षमिषि
a2. अक्षमम् [अक्षंस्त]
pp.
क्षान्त। Souffrir, endurer, supporter: कर्मम् अतिघोरम् une
action épouvantable.
Avoir la patience d'exécuter: धर्मम् une
loi.
Avoir la force de, pouvoir, avec l'inf.
Supporter qqc. de la
part de qqn. , pardonner, faire grâce avec le g. de la pers.: तन्
मे क्षन्तुम् अर्हसि veuille me pardonner cela
क्षम pardonne,
pardon!
क्षम् क्षम्
f.
 Vd. terre
क्षमि dans la terre ou à terre,
gr.
χαμαί
cf. क्षोणि।
Stchoupak
French
क्षम्-
{%kṣamate -ti kṣamyate
cakṣame
kṣaṃsyati kṣamiṣyati
%}
{%kṣamyate kṣamayati kṣamāpayati
kṣānta- kṣamita- kṣantum %} -- être
patient, supporter, endurer, permettre, pardonner (à qq'un, gén. dat.)
être indulgent (envers qq'un)
être en condition de
faire
qqch. (inf. )
caus. demander pardon à qq'un (acc.) pour qqch. (acc.)
supporter (patiemment).