क्षम (kSama)

This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

शब्दसागरः

English

 क्षम (उ,  ष,  ञि) ञिक्षमुष r. 1st cl. (क्षमते) To bear or endure. (उ,  इर,  भ
इर्क्षमुभ r. 4th. cl. (क्षाम्यति) To bear or endure.

 क्षम mfn.
   (-मः-मा-मं)
	 1. Patient,  resigned,  enduring.
	 2. Refraining from, 
forbearing.
	 3. Able,  adequate.
	 4. Benevolent,  friendly.
	 5. Fit,  ap-
propriate,  suitable,  proper.
	 f.
  (-मा)
	 1. Patience.
	 2. The earth.
	 3.
Night.
	 4. A name of DURGA.
	 n.
  (मं) Propriety,  fitness.
 E.
  क्षम as
above,  affix अच्.

Capeller Eng

English

 क्षम॑ a.
  patient
 enduring,  resisting (—°)
 propitious, 
friendly
 tolerable
 able to,  capable of (loc. ,  infin. ,  or —°)
suitable,  fit,  proper for (dat.  ,  gen.
  ,  loc.
 ,  inf.
  ,  or —°). f.
  क्षमा
patience,  forbearance,  indulgence (gen.   or प्रति)
 the earth.

Yates

English

 क्षम (म-ःमा-मं)
a. Patient. forbearing
able,  fit
 kind
 (मा) 1
f.
  Patience
pardon
 the earth
 night
Dur-
gā. 1.
n.
  Propriety,  fitness.

Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form

Spoken Sanskrit

English

क्षम 	-	 kSama 	-	 adj.
  	-	  becoming
क्षम 	-	 kSama 	-	 adj.
  	-	  enduring
क्षम 	-	 kSama 	-	 adj.
  	-	  proper for
क्षम 	-	 kSama 	-	 adj.
  	-	  patient
क्षम 	-	 kSama 	-	 adj.
  	-	  capable
क्षम 	-	 kSama 	-	 adj.
  	-	  competent
क्षम 	-	 kSama 	-	 adj.
  	-	  resisting
क्षम 	-	 kSama 	-	 adj.
  	-	  adequate
क्षम 	-	 kSama 	-	 adj.
  	-	  fit
क्षम 	-	 kSama 	-	 adj.
  	-	  favourable to
क्षम 	-	 kSama 	-	 adj.
  	-	  submissive
क्षम 	-	 kSama 	-	 adj.
  	-	  suitable
क्षम 	-	 kSama 	-	 adj.
  	-	  appropriate
क्षम 	-	 kSama 	-	 adj.
  	-	  proper
क्षम 	-	 kSama 	-	 adj.
  	-	  fit for
क्षम 	-	 kSama 	-	 adj.
  	-	  bearing
क्षम 	-	 kSama 	-	 adj.
  	-	  tolerable
क्षम 	-	 kSama 	-	 adj.
  	-	  bearable
क्षम 	-	 kSama 	-	 adj.
  	-	  apt
क्षम 	-	 kSama 	-	 adj.
  	-	  suffering
क्षम 	-	 kSama 	-	 adj.
  	-	  able
क्षम 	-	 kSama 	-	 m.
  	-	  kind of sparrow
क्षम 	-	 kSama 	-	 n.
  	-	  propriety fitness

 
   क्षम  kSama adj.
   bearable    
   विषह्य  viSahya adj.
   bearable     
   अविषह्य  aviSahya adj.
   not bearable     

Wilson

English

 क्षम (उ,  ष,  ञि) ञिक्षमुष r. 1st cl. (क्षमते) To bear or
endure. (उ,  इर,  भ) इरक्षमुभ r. 4th cl. (क्षम्यति) To bear or
endure.

 क्षम
mfn.
   (-मः-मा-मं)
1 Patient,  resigned,  enduring.
2 Refraining from,  forbearing.
2 Able,  adequate.
4 Benevolent,  friendly.
5 Fit,  appropriate,  suitable,  proper.
f.
  (-मा)
1 Patience.
2 The earth.
3 Night.
4 A name of DURGĀ.
n.
  (-मं) Propriety,  fitness.
E.
  क्षम as above,  affix अच्.

Apte

English

क्षम [kṣama],  a.
  [क्षम्-अच्]

Patient (said of the earth)
 विमृग्वरीं पृथिवीमा वदामि क्षमां भूमिं ब्रह्मणा वावृधानाम् Av.*
  12. 1.29.

Enduring,  submissive
 अतो$त्र किंचिद्भवर्ती बहुक्षमाम् Ku.*
  5.4.

Adequate,  competent,  able (with gen.
  ,  loc.
 ,  inf.
   or in comp.
 ) मलिनो हि यथादर्शो रूपालोकस्य न क्षमः Y.*
  3.141
 सा हि रक्षणविधौ तयोः क्षमा R.*
  11.6
 हृदयं न त्ववलम्बितुं क्षमाः R.*
  8.6
 गमनक्षम,  निर्मूलनक्षम &c.
 

Appropriate,  fit,  proper,  suitable
 तन्नो यदुक्तमशिवं न हि तत्क्षमं ते U.*
  1.14
 आत्मकर्मक्षमं देहं क्षात्रो धर्म इवाश्रितः R.*
  1.13
 Ś5.27.

Fit for,  capable of,  suited to
 उपभोगक्षमे देशे V.*
  2
 तपःक्षमं साधयितुं य इच्छति Ś.*
  1.18
 स्पर्शक्षमं रत्नम् 1.27
7.5.

Bearable,  endurable.

Favourable,  friendly.

Worthy
 यूयमेव स्तवक्षमाः Mv.*
  1.26.

मम् Propriety,  fitness.

Battle,  war. -मः N.
  of Śiva. 

Apte 1890

English

 क्षम a. [क्षम्-अच्] 1 Patient. 
2 Enduring,  submissive. 
3 Adequate,  competent,  able (with gen.,  loc.,  inf. or in comp.)
 मलिनो हि यथादर्शो रूपालोकस्य न क्षमः Y. 3. 141
 सा हि रक्षणविधौ तयोः क्षमा R. 11. 6
 हृदयं न त्ववलंबितुं क्षमाः R. 8. 60
 गमनक्षम,  निमूर्लनक्षम &c. 
4 Appropriate,  fit,  proper,  suitable
 तन्नो यदुक्तमशिवं न हि तत्क्षमं ते U. 1. 14
 आत्मकर्मक्षमं देहं क्षात्रो धर्म इवाश्रितः R. 1. 13
 Ś. 5. 27. 
5 Fit for,  capable of,  suited to
 उपभोगक्षमे देशे V. 2
 तपःक्षमं साधयितुं य इच्छति Ś. 1. 18
 स्पर्शक्षमं रत्नं 1. 28
 7. 5. 
6 Bearable,  endurable. 
7 Favourable,  friendly. 
मं 1 Propriety,  fitness. 
2 Battle,  war. 
मः N. of Śiva. 

Monier Williams Cologne

English

 क्षम॑ mf(आ)n.  (g. पचादि) patient (said of the earth,  perhaps with reference to 2. क्ष॑म्),  AV.
   xii,  1,  29

 ifc.  (Pāṇ.  iii,  2,  1,  Vārtt.
  8) enduring,  suffering,  bearing,  submissive,  resisting,  MBh.
  
 Śak.
 
 Kum.
   v,  40

 adequate,  competent,  able,  fit for (loc.   or inf.
   or in comp. ,  e.g. वयं त्यक्तुं क्षमाः,  ‘we are able to quit’,  Śāntiś.
 ),  Nal.
 
 R.
 
 Ragh.
  &c.
  

 favourable to (gen.  ),  R.
  ii,  35,  31

 bearable,  tolerable,  Śak.
 
 Pañcat.
  (=  Subh.
 )

 fit,  appropriate,  becoming,  suitable,  proper for (gen.   dat.
 ,  loc.
   inf.
   or in comp. ),  MBh.
   (e.g. क्षमं कौरवाणाम्,  ‘proper for the Kauravas’,  iii,  252),  R.
  (e.g. न स क्षमः कोपयितुम्,  ‘he is not a fit object,  for anger’,  iv,  32,  20) &c.
  

 क्षम॑ (अस्),  m.
  ‘the patient’,  N.
  of Śiva

 a kind of sparrow,  L.
 

 क्षम॑ (अम्),  n.
  propriety fitness,  W.
 

 क्षम [cf.   Hib.
  cam,  ‘strong,  mighty
 power’
 cama,  ‘brave’.]

Monier Williams 1872

English

 क्षम,  अस्,  आ,  अम्,  patient
 enduring,  suffering, 
bearing,  submissive,  resisting
 adequate,  competent,  able, 
fit for (with inf. or at the end of a compound,  वयं
त्यक्तुं क्षमाः,  we are able to quit
 गमन-
क्षम,  able to go)
 friendly
 favourable
 bear-
able,  tolerable
 fit,  appropriate,  becoming suitable, 
proper for (with gen. of the person,  e. g. क्ष-
मं कौरवाणाम्,  proper for the Kauravas
 or with
inf.,  e. g. न स क्षमः कोपयितुम्,  he is not a
fit object for anger)
 (अस्),  m. a N. of Śiva,  ‘the
patient
’ (आ),  f. patience,  forbearance,  indulgence
 per-
sonified as a daughter of Dakṣa and wife of Pulaha
resistance
 the earth
 an epithet of Durgā
 N. of a
female shepherd
 the tree Acacia Catechu (खदिर)
N. of a species of the Atijayatī metre [cf. उत्पलिनी]
night (wrong form for क्षपा)
 (अम्),  n. propriety, 
fitness
 [cf. Hib. cam,  ‘strong,  stout,  mighty
 power, 
might
’ cama,  ‘brave.’]
—क्षम-ता,  f. or क्ष-
म-त्व,  अम्,  n. ability,  fitness,  capability.
—क्षम-
वत्,  आन्,  अती,  अत्,  knowing what is proper or right.
—क्षमा-कल्याण,  अस्,  m.,  N. of a pupil of
Jinalābhasūri,  who composed 1794 A. D. a com-
mentary on the Jīva-vicāra.
—क्षमा-तल,  अम्,  n.
the earth.
—क्षमा-दंश,  अस्,  m.,  N. of a tree, 
= शिग्रु.
—क्षमान्वित (°मा-अन्°),  अस्,  आ,  अम्, 
endowed with patience,  patient,  enduring,  forgiving.
—क्षमा-पति,  इस्,  m. lord of the earth,  a king.
—क्षमापन्न (°मा-आप्°),  अस्,  आ,  अम्,  forbearing, 
patient.
—क्षमा-पर,  अस्,  आ,  अम्,  very patient,  for-
bearing.
—क्षमा-भुज्,  क्,  क्,  क्,  patient
 (क्),  m.
a king,  a prince.
—क्षमा-युक्त,  अस्,  आ,  अम्,  en-
dowed with patience,  patient,  enduring.
—क्षमा-
वत्,  आन्,  अती,  अत्,  patient,  enduring,  forbearing
 (अती), 
f.,  N. of the wife of Nidhi-pati.

Macdonell

English

 क्षम kṣam-á,  a.
  patient
 enduring (—°)
 🞄capable of,  able to,  equal to (in. ,  lc.,  or —°)
 🞄endurable
 suitable,  useful,  favourable (for,  🞄d.,  g.,  lc.,  inf. ,  or —°
 inf.  or —° after verbal 🞄ɴ. having a passive sense): -tvā,  f.
 ,  -tva,  n.
  🞄capacity for,  ability to (lc. or —°).

Benfey

English

 क्षम क्षम् + अ, 
 I. adj.
 ,  f.
  मा।
 1.
Enduring,  Draup. 6,  4.
 2. Endurable, 
Śāk. d. 123.
 3. Able,  Pañc. v. d. 30.
 4. Favourable,  Rām.  2,  35,  31.
 5. Use-
ful,  Man.  7,  208.
 6. Suitable,  MBh. 14, 
703.
 II. f.
  मा, 
 1. Patience,  forbear-
ance,  Rām.  1,  1,  19.
 2. The earth,  Rājat.
5,  334.
 -- Comp.
 
आयति-,  adj.
  useful in
future time,  Man.  7,  208.
उपभोग-, 
adj.
  abounding in enjoyment,  Śāk. 4, 
4.
कालान्तर-,  i. e.
काल-अन्तर-,  adj.
 
suffering delay,  Mālav. 28,  8.
दृष्टि-, 
adj.
  worth to be looked on,  Vikr. d.
84.
देश-काल-,  adj.
  in accordance with
place and time,  Rām.  5,  49,  1. वन
-वास-,  adj.
  suitable to a sojourn in a
forest,  Rām.  2,  30,  42. -- Cf.  χαμά + θεν χθαμαλός, 
etc.,  and ved. क्षम् = χθών.

Apte Hindi

Hindi

क्षम
वि* - क्षम् + अच्
धैर्यवान

क्षम
वि* - क्षम् + अच्
"सहनशील,  विनम्र"

क्षम
वि* - क्षम् + अच्
"पर्याप्त,  सक्षम,  योग्य"

क्षम
वि* - क्षम् + अच्
"समुपयुक्त,  योग्य,  उचित,  उपयुक्त"

क्षम
वि* - क्षम् + अच्
"योग्य,  समर्थ,  अनुरूप"

क्षम
वि* - क्षम् + अच्
"सहने योग्य,  सह्य"

क्षम
वि* - क्षम् + अच्
"अनुकूल,  मित्रवत्"

Shabdartha Kaustubha

Kannada

क्षम
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಯೋಗ್ಯವಾದ /ಅರ್ಹವಾದ
निष्पत्तिः - > क्षमूष् (सहने) - "अच्" (३-१-१३४)
प्रयोगाः - > "दिगङ्गनाः क्षणमविलोकनक्षमाः शरीरिणां परिहरणीयतां ययुः"
उल्लेखाः - > माघ० १७-६१
क्षम
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಶಕ್ತನಾದ /ಸಮರ್ಥನಾದ
प्रयोगाः - > "उभ एव क्षमे वोढुमुभयोर्बीजमाहितम्"
उल्लेखाः - > कुमा० २-६०
क्षम
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಉಚಿತವಾದ /ಯೋಗ್ಯವಾದ /ತಕ್ಕುದಾದ
प्रयोगाः - > "प्रस्थानकालक्षमवेषकल्पनाकृतक्षणक्षेपमुदैक्षताच्युतम्"
उल्लेखाः - > माघ० १२-१
क्षम
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಹಿತವಾದ /ಅನುಕೂಲವಾದ
क्षम
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಸಹನೆಯುಳ್ಳ /ತಾಳ್ಮೆಯುಳ್ಳ
प्रयोगाः - > "अतोऽत्र किञ्चिद्भवतीं बहुक्षमां द्विजातिभावादुपपन्नचापलः"
उल्लेखाः - > कुमा० ५-४०
क्षम
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಅನುರೂಪವಾದ /ಸದೃಶವಾದ
क्षम
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಯುಕ್ತವಾದ /ಸಂಗತವಾದ
प्रयोगाः - > "न समयपरिरक्षणं क्षमं ते निकृतिपरेषु परेषु भूरिधाम्नः"
उल्लेखाः - > किरा० १-४५

L R Vaidya

English

 kzama {% a. (f. मा) %} 1. Patient,  enduring,  submissive
adequate,  competent,  able,  (with loc. or inf.),  e.g. मलिनो हि यथादर्शो रूपालोकस्य न क्षमः Yaj.iii.141,  हृदयं न त्ववलंबितुं क्षमाः R.viii.59,  xi.6,  K.S.iii.16
friendly,  favourable
bearble,  tolerable
appropriate,  suitable,  आत्मकर्मक्षमं देहं क्षात्रो धर्म इवाश्रितः R.i.13
fit for,  इदं वपुस्तपःक्षमं साधयितुं य इच्छति Sak.i.

Bopp

Latin

 क्षम (r. क्षम् s. अ) Adj.
1) tolerans,  perferens,  perpetiens.
DR. 6. 4.: क्लेशक्षम.
2) capax,  potens,  c. loc. vel infinit.
RAGH. 11. 5.: सा हि रक्षणविधौ तयोः क्षमा
 8. 59.:
हृदयन् न त्व अवलम्बितुङ् क्षमाः.
3) aptus,  ido-
neus,  conveniens. RAGH. 9. 50.: मृगवनोपगमक्षमवे-
षभृत्
 R. Schl. I. 1. 49.: न विरोधो बलवता क्षमो रा-
वण तेन ते
 SAK. 2. 9.: उभभोगक्षमङ् ग्रीष्मसमयम्
आश्रित्य. - Subst. n.
1) patientia,  to leratio. BR. 3. 2.:
क्रियताङ् क्षमम्.
2) facultas,  vis. BR. 1. 35.: न तु मे
जीवितुङ् क्षमम्. (Cum sgn. 2. cf. hib. cam «strong, 
stout,  mighty»,  subst. «power,  might»,  cama «brave», 
abjectâ sibilante.)

Lanman

English

 kṣamá,  a. patient
 bearing or enduring
and so,  equal to a thing,  able. [√kṣam.]

Wordnet

Sanskrit

Synonyms:
  क्षम,  समर्थ,  शक्त,  योग्य,  उपयुक्त,  उचित,  पात्र,  युज्य,  समर्थक,  सह,  सुशक्त,  कल्पुष
adjective
 
कार्यं संपन्नतां नेतुं योग्यः कार्ये योग्यार्हः वा।
 "एतत् कार्यं कर्तुं क्षमस्य पुरुषस्य आवश्यकता वर्तते।"

अभिधानचिन्तामणिः

Sanskrit

--source--
 
प्रणाय्योऽसंमतोन्वेष्टानुपद्यथ सहः क्षमः ।
शक्तः प्रभूष्णुर्भूतात्तस्त्वाविष्टः शिथिलः श्लथः ॥ ४९१ ॥
-wordlist-
 
प्रणाय्य (पुं),  असम्मत (पुं),  अन्वेष्टृ (पुं),  अनुपदिन् (पुं),  सह (पुं),  क्षम (पुं),  शक्त (पुं),  प्रभूष्णु (पुं),  भूतात्त (पुं),  आविष्ट (पुं),  शिथिल (पुं),  श्लथ (पुं)

अभिधानरत्नमाला

Sanskrit

क्षम
क्षम,  शक्त
क्षीवो मत्तः क्षमः शक्तः प्रगल्भः प्रौढ उच्यते ॥ ३८६ ॥
verse 2.1.1.386
page 0045

Mahabharata

English

Kshama,  Kshāma = Vishṇu (1000 names).

शब्दकल्पद्रुमः

Sanskrit

 क्षम,  उ इर् भ य मर्षे । इति कविकल्पद्रुमः ॥
(दिवां--परं--सकं--सेट् । उदित्वात् क्त्वावेट् ।)मर्षः सहनम् । उ,  क्षमित्वा क्षान्त्वा । षष्ठस्वरा-नुबन्ध इत्येके । इ र,  अक्षमत् अक्षमीत् । अस्मात्पुषादित्वान्नित्यं ङ इत्यन्ये । भ य,  क्षाम्यति दोषंसाधुः । इति दुर्गादासः ॥

 क्षम,  ऊ ङ ञि ष मर्षे । इति कविकल्पद्रुमः ॥
(म्वां--आत्मं--सकं--वेट् ।) ऊ,  अक्षमिष्ट अक्षंस्त ।ङ,  क्षमते । ञि,  क्षन्तोऽस्ति । ष,  क्षमा । इतिदुर्गादासः ॥

 क्षमं,  क्ली,
   (क्षम् + पचाद्यच् ।) युक्तम् । इत्यमरः ।३ । ३ । १२२ ॥
 (यथा,  शाकुन्तले ५ अङ्के ।“यदि यथा वदति क्षितिपस्तथात्वमसि किं पुनरुत्कुलया त्वया ।अथ तु वेत्सि शुचिव्रतमात्मनःपतिगृहे तव दास्यमपि क्षमम्” ॥
)

 क्षमः,  त्रि,  (क्षमते इति । क्षम् + अच् ।) शक्तः ।हितः । इत्यमरः । ३ । ३ । १२२ ॥
 आद्यस्य पर्य्यायः ।सहः २ प्रभुष्णुः ३ । इति हेमचन्द्रः ॥
(यथा,  शाकुन्तले १ माङ्के ।“इदं किलाव्याजमनोहरं वपु-स्तपःक्षमं साधयितुं य इच्छति” ॥
रघौ च । ११ । ६ ।“आशिषं प्रयुयुजे न वाहिनींसा हि रक्षणविधौ तयोः क्षमा” ॥
)

वाचस्पत्यम्

Sanskrit

 क्षम सहने भ्वादि० आत्म० सक०
  वेट् । क्षमते अक्षमिष्ट अक्षंस्तचक्षमे क्षान्तः क्षात्तिः । क्षमिता क्षन्ता । “इन्द्र त्वा यज्ञःक्षममाण मानट्” ऋ० १० । १०३ । ६ । योनित्यं क्षमते तात!बहून् लोकान् स विन्दति” भा० व० १०३५ श्लो० । “का-र्पण्यात् साधुभावाच्च कुन्ती राजन्न चक्षपे” भा० आ०१५७ अ० । “ऋते रवेः क्षालयितुं क्षमेत कः” माघः“कुरुस्थ्यं भीरु! यत्तेभ्योद्रुहद्भोऽपि क्षमामहे”ट्टिः । षित् क्षमा “तेजः क्षमा वानैकान्तम्” माघःपैदिके तु नि० क्षमति क्षमिति । इति पा ।

 क्षम सहने दिवा० पर०
  सक०
  सेट् शमादि० इरित् । क्षाम्यतिअक्षमत् अक्षनीत् । चक्षाम “कामं क्षाम्यतु यः क्षमी” माघः ।

 क्षम न०
  क्षम--अच । १ युद्धे । २ शक्ते,  “रुषितुं सहितुंरणे--काकुत्स्थं भीरु! कः क्षमः” भट्टिः आत्मकर्भक्षयं देहस्” रघुः “प्रियासु बालासु रतक्षमासु”च नैप्र० ४ क्षमावति त्रि०
  “अतोऽत्र ३ हिते,  किञ्चित्भवतीं बहुक्षमाम्” कुमा० ।

Capeller

German

 क्षम॑ geduldig,  ertragend (—°),  vermögend, 
imstande zu (Loc.,  Inf.  o. —°)
 passend, 
recht,  möglich
 sich eigend zu (Gen. , 
Dat.,  Loc.,  Inf.  o. —°)
 f.
  क्षमा Geduld, 
Nachsicht
 die Erde.

Burnouf

French

 क्षम क्षम a. (क्षम्) patient
 capable de supporter,  capable
de faire,  avec le l. ou l'inf. 
		 Tolérant,  indulgent. -- S. n.
 
patience
 force,  faculté
 indulgence.

Stchoupak

French

 क्षम-
 a. capable d'endurer,  patient,  capable de (loc. inf. ) 
convenable,  adapté à (gén.  dat. loc. inf. ) 
 supportable,  tolérable 
 m.
 
ép. de Śiva 
 -वन्त्- a. qui connaît ce qui est convenable 
 -इन्- a.
patient,  tolérant.

No entries for this word is found.

What is this? (Hidden Dictionary)

To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.

How to hide/unhide dictionary?

Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.