| YouTube Channel

क्षत्त्र (kSattra)

 
शब्दसागरः
English
क्षत्त्र
m.
 (-त्त्रः) A man of the second or military and regal class.
n.
 (-त्त्रं)
The body.
E.
 क्षद Sautra root, to divide or eat, Unadi affix त्र
this
word and its derivatives are commonly, for the sake of con-
venience, written with one त, क्षत्र.
Yates
English
क्षत्त्र (त्त्रः) 1.
m.
 A man of the se-
cond or military class. (त्रं)
n.
The body. Also क्षेत्र.
Wilson
English
क्षत्त्र
m.
 (-त्त्रः) A man of the second or military and regal class.
n.
 (-त्त्रं) The body.
E.
 क्षद Sautra root, to divide or eat, Uṇādi affix त्र
this
word and its derivatives are commonly, for the sake of convenience, written with
one त, क्षत्र.
Shabdartha Kaustubha
Kannada
क्षत्त्र
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः / नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಕ್ಷತ್ತ್ರಿಯ
निष्पत्तिः - > त्रैङ् (पालने) - "कः" (३-२-४) पृषो० ।
व्युत्पत्तिः - > क्षतात् त्रायते
प्रयोगाः - > "क्षतात् किल त्रायत इति उदग्रः क्षत्त्रस्य शब्दस्य भुवनेषु रूढः" । "क्षत्त्रस्यातिप्रवृद्धस्य ब्राह्मणान् प्रति सर्वशः । ब्रह्मैव सन्नियन्तृ स्यात् क्षत्त्रं हि ब्रह्मसम्भवम् ॥"
उल्लेखाः - > रघु० २-५३, मनु० ९-३२०
क्षत्त्र
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः / नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ರಾಷ್ಟ್ರ /ನಾಡು /ದೇಶ
क्षत्त्र
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಜಲ /ನೀರು
क्षत्त्र
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಶರೀರ /ದೇಹ
क्षत्त्र
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಸಂಪತ್ತು /ಧನ
अभिधानचिन्तामणिः
Sanskrit
--source--
क्षत्त्रं तु क्षत्त्रियो राजा राजन्यो बाहुसंभवः ॥ ८६३ ॥
-wordlist-
क्षत्त्र (पुंक्ली), क्षत्त्रिय (पुं), राजन् (पुं), राजन्य (पुं), बाहुसम्भव (पुं)
अभिधानरत्नमाला
Sanskrit
राजन्
राजन्, राजन्य, राज्, प्रजापति, क्षत्रिय, नृप, क्षत्त्र, मूर्धाभिषिक्त, भूपति, पार्थिव, नरदेव, लोकपाल
राजा राजन्यो राट् प्रजापतिः क्षत्रियो नृपः क्षत्त्रम् ।
मूर्धाभिषिक्तभूपतिपार्थिवनरदेवलोकपालाः स्युः ॥ ४२१ ॥
verse 2.1.1.421
page 0049
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
क्षत्त्र पुंन० । क्षतस्त्रायते त्रै--क ५ त० क्षद--संभृतौ कर्त्तरि त्रवा अर्द्धर्चा० । १ क्षत्रिये “यस्य व्रह्म च क्षत्त्रं च उमे भवतिओदनः” श्रुतिः “यत्र ब्रह्म च क्षत्त्रञ्च सम्यञ्चौ चरतः सह”यजु०२० । २५ । “क्षत्त्रं क्षतयजातिः” वेददी० “क्षतात् किलत्रायते इत्युग्रः क्षत्त्रस्य शब्दोभुवनेषु रूढः” रघुः । अत्रमल्लि० “क्षणु हिंसायामिति धातोः सम्पदादित्वात् क्विप्गमादीनामिति वक्तव्यादनुनासिकलोपे तुगागमे चक्षदिति रूपं सिद्धम् क्षतः न शात् त्रायते इति क्षत्त्रःसुपीति योगविभागात् कः । तामेतां व्युत्पत्तिं कवि-रर्थतोऽनुक्रामति क्षतादित्यादिना । उदग्रः उन्नतःक्षत्त्रस्य क्षत्त्रवर्णस्य वाचकः शब्दः क्षत्त्रशब्द इत्यर्थःक्षतात् त्रावते इति व्युत्पत्त्या भुवनेषु रूढः किलप्रसिद्धः खलु नाश्वकर्णादिवत् केवलरूढः किन्तु पङ्कजा-दिवत् योगरूढः” । “नाब्रह्म क्षत्त्रमृध्नोति नाक्षत्त्रं ब्रह्मबर्द्धते । ब्रह्मक्षत्त्रञ्च संयुक्तमिहामुत्र च वर्द्धते” मनुः ।क्षद्यते संभ्रियते राज्ञा, क्षद--कर्म्मणि त्र । २ राष्ट्रे “क्षत्त्रंवा एष प्रपद्यते योराष्ट्रं प्रपद्यते क्षत्त्रं राष्ट्रम्”शत० व्रा० । २२ । क्षत्त्रस्य कर्म्म अण् । तत्कर्म्मणि, “क्षात्त्रं द्विजत्वञ्चपरस्परार्थम्” भट्टिः तस्येदमण् । क्षात्त्रतत्सम्बन्धिनि
त्रि०
 “क्षात्त्रं कर्म्म स्वभावजम्” गीता३ उदके ४ धने च निघ० ५ देहे उणादिको० ६ तगरे
न०
 राजनि०
Burnouf
French
क्षत्त्र क्षत्त्र
m.
 (क्षण् ou क्षि) guerrier, Vd.
kṣatriya, homme ārya de la seconde caste ou caste royale.
Le
pouvoir des kṣatriyas.
Zd. क्षथ्र।
क्षत्त्रबन्धु a. qui est, ou qui feint d'être, ou qu'on suppose
être kṣatriya.
क्षत्त्रधर्म
m.
 la loi militaire, le devoir des kṣatriyas.
क्षत्त्रिन् a. (f. क्षत्त्रिणी) qui est de la caste des
kṣatriyas.
क्षत्त्रिय a. et s. (f. क्षत्त्रिया, क्षत्त्रियी, et
क्षत्त्रियाणी) homme ou femme de la caste royale et militaire.