क्षतोदरः (kSatodaraH)
This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.
Warning!
This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskritक्षतोदरः, (क्षतं शर्करादिभिन्नं उदरमत्र रोगे ।अथवा क्षतात् स्रुतात् जातं उदरं उदररोग-विशेषो यत्र ।) उदररोगविशेषः । तस्य सामा-न्यरूपमाह ।“आध्मानं गमनेऽशक्तिर्द्दौर्ब्बल्यं दुर्ब्बलाग्निना ।शोथः सदनमङ्गानां सङ्गो वातपुरीषयोः ।दाहस्तन्द्रा च सर्व्वेषु जठरेषु भवन्ति हि” ॥
सन्निकृष्टनिदानपूर्व्विकां संख्यामाह ।“पृथक्दोषैः समस्तैश्च प्लीहबद्धक्षतोदकैः ।सम्भवन्त्युदरान्यष्टौ तेषां लिङ्गं पृथक् शृणु” ॥
क्षतोदरमाह ।“शल्यं तथान्नोपहितं यदन्नंभुक्तं भिनत्त्यागतमन्यथा वा ।तस्मात् स्रुतोऽन्त्रात् सलिलप्रकाशःस्रावः स्रवेद्वै गुदतस्तु भूयः ॥
नाभेरधश्चोदरमेति वृद्धिंनिस्तुद्यते दाल्यति चातिमात्रम् ।एतत् परिस्राव्युदरं प्रदिष्टंदकोदरं कीर्त्तयतो निबोध” ॥
शल्यं कण्टककर्क्करादि अन्नोपहितं अन्ननिहितंभुक्तं यत् अन्नं भिनत्ति तथा अन्यथा आगतंभोजनं विना आगतं शरादि तदपि यदन्नं भिनत्तिएतदुपलक्षणम् । जृम्भणमत्यशनञ्च अत्र भिनत्ति ।यत उक्तं चरके ।“शर्करातृणकाष्ठास्थिकण्टकैरन्नसंयुतैः ।भिद्येतान्त्रं यदा भुक्तं जृम्भयात्यशनेन च” ॥
इतितस्मात् भिन्नादन्त्रात् । गुदतस्तु भूयः अन्त्रात्संस्रुत्य पुनर्गुदतः स्रवेदित्यर्थः । दाल्यति विदीर्य्यतइव । पदसिद्धिरार्षत्वात् । एतत् क्षतोदरं तन्त्रा-न्तरे परिस्राव्युदरं प्रदिष्टम् ॥
तस्य चिकित्सा ।“शालिषष्टिकगोधूमयवनीवारभोजनम् ।निरूहो रेचनं श्रेष्ठं सर्व्वेषु जठरेषु च ॥
आनूपमौदकं मांसं शाकं पिष्टकृतं तिलाः ।व्यायामाध्वदिवास्वप्नयानप्रानानि वर्ज्जयेत् ॥
तथाम्ललवणोष्णानि विदाहीनि गुरूणि च ।नाद्यादन्नानि जठरे तोयपानञ्च वर्ज्जयेत् ॥
उदराणां मलाढ्यत्वात् बहुशः शोधनं हितम् ।क्षीरेणैरण्डजं तैलं पिबेन्मूत्रेण वा सकृत्” ॥
इति भावप्रकाशः । (उदररोगशब्दे विशेषविवृ-तिरस्य ज्ञेया ॥
)
No entries for this word is found.
What is this? (Hidden Dictionary)
To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.
How to hide/unhide dictionary?
Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.