क्षतिः (kSatiH)

This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

Apte

English

क्षतिः [kṣatiḥ],  f.
  [क्षण्-क्तिन्]

Injury,  wound
 द्विषां क्षतीर्याः प्रथमे शिलीमुखा विभिद्य देहावरणानि चक्रिरे Ki.*
  14.55.

Destruction,  cutting,  tearing down
 विस्रब्धं क्रियतां वराहततिभिर्मुस्ताक्षतिः पल्वले Ś.*
  2.6.

(Fig.) Ruin,  loss,  disadvantage
 सुखं संजायते तेभ्यः सर्वेभ्योपीति का क्षतिः S. D.*  37.

Decline,  decay,  diminution
 प्रतापक्षतिशीतलाः Ku.*
  2.24
 H.*
  1.114.

Death
 आचक्षते शुद्धिदमा प्रसूतेरा च क्षते रागमधोक्षजे च Viś. Guṇa 572.

Apte 1890

English

 क्षतिः f. [क्षण्-क्तिन्] 1 Injury,  wound. 
2 Destruction,  cutting,  tearing down
 विस्रब्धं क्रियतां वराहततिभिर्मुस्ताक्षतिः पल्वले Ś. 2. 6. 
3 (Fig.) Ruin,  loss,  disadvantage
 सुखं संजायते तेभ्यः सर्वेभ्योपीति का क्षतिः S. D. 37. 
4 Decline,  decay,  diminution
 प्रतापक्षतिशीतलाः Ku. 2. 24
 H. 1. 114. 

Apte Hindi

Hindi

क्षतिः
स्त्री*
  - क्षण् +क्तिन्
"चोट,  घाव"

क्षतिः
स्त्री*
  - क्षण् +क्तिन्
"नाश,  काट,  फाड़"

क्षतिः
स्त्री*
  - क्षण् +क्तिन्
"बर्बादी,  हानि,  नुकसान"

क्षतिः
स्त्री*
  - क्षण् +क्तिन्
"ह्रास,  क्षय,  न्यूनता"

क्षतिः
स्त्री*
  - क्षण्+क्तिन्
"मृत्यु,  निधन"

Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form

Wordnet

Sanskrit

Synonyms:
  क्षतिः,  अपचयः,  क्षयः,  हानिः
noun
 
कस्यापि भोग्यस्य वस्तुनः भ्रंशनेन नाशनेन वा जायमाना असुविधा।
 "गृहस्य भित्त्यां भवता यद् क्षतिः कृता तस्य अपचितिः भवता एव करणीया।"

Synonyms:
  अपायः,  बाधा,  अपकारः,  दोषः,  हानिः,  क्षतिः
noun
 
अनिष्टपरिणामः।
 "श्वसनं यदि नासिकया अपेक्षया मुखेन क्रियते तर्हि  क्लोमनाम् अपायः भवितुम् अर्हति।"

Synonyms:
  अहितम्,  अपकृत्यम्,  अपभूतिः,  अवपीडना,  उपहतिः,  क्षतिः,  हानिः,  धूर्तिः,  रिष्टिः,  विप्लवः
noun
 
हितस्य विपरितः भावः।
 "कस्यापि अहितम् न कर्तव्यम्।"

Synonyms:
  अपकारः,  हानिः,  क्षतिः,  अपकृतिः
noun
 
अनुचितं कार्यम्।
 "कस्मैपि अपकारः न करणीया।"

Synonyms:
  क्षयः,  व्ययः,  हानिः,  अपायः,  क्षतिः,  अपचयः,  नाशः,  अपचितिः,  उपक्षयः,  परिक्षयः,  संक्षयः,  क्षिया,  अत्ययः
noun
 
व्यापारे अर्थस्य अपागमः।
 "अस्मिन् व्यापारे व्ययः जातः।"

Tamil

க்ஷதி: : நஷ்டம்,  அடி,  காயம்,  அழிவு.

शब्दकल्पद्रुमः

Sanskrit

 क्षतिः,  स्त्री,
   (क्षण् + क्तिन् ।) अपचयः । क्षयः ।(यथा,  महाभारते । ३ । १७२ । १९ ।“हयानां न क्षतिः काचित् न रथस्य न मातलेः” ॥
)“जलमुचि वितरणविमुखेका क्षतिरस्त्यखिलाम्बुपातॄणाम् ।केवलघनरसभक्षीचातकपक्षी कमाश्रयति” ॥
इत्युद्भटश्च ॥

कृदन्तरूपमाला

Sanskrit

1 {@“क्षणु हिंसायाम्”@} 2 क्षाणकः-णिका,  क्षाणकः-णिका,  चिक्षणिषकः-षिका,  3 चङ्क्षणकः-णिका
   क्षणिता-त्री,  क्षाणयिता-त्री,  चिक्षणिषिता-त्री,  चङ्क्षणिता-त्री
   4 क्षण्वन्- 5 ती,  क्षाणयन्-न्ती,  चिक्षणिषन्-न्ती
   -- क्षणिष्यन्-न्ती-ती,  क्षाणयिष्यन्-न्ती-ती,  चिक्षणिषिष्यन्-न्ती-ती
   -- क्षण्वानः,  क्षाणयमानः,  चिक्षणिषमाणः,  चङ्क्षण्यमानः
   क्षणिष्यमाणः,  क्षाणयिष्यमाणः,  चिक्षणिषिष्यमाणः,  चङ्क्षणिष्यमाणः
   6 क्षत्-क्षतौ-क्षतः
   -- -- -- 7 क्षतम्-तः,  क्षाणितः,  चिक्षणिषितः,  चङ्क्षणितः-तवान्
   क्षणः,  क्षाणः,  चिक्षणिषुः,  चङ्क्षणः
   8 क्षणितव्यम्,  क्षाणयितव्यम्,  चिक्षणिषितव्यम्,  चङ्क्षणितव्यम्
   क्षणनीयम्,  क्षाणनीयम्,  चिक्षणिषणीयम्,  चङ्क्षणनीयम्
   क्षाण्यम्,  क्षाण्यम्,  चिक्षणिष्यम्,  चङ्क्षण्यम्
   ईषत्क्षणः-दुःक्षणः-सुक्षणः
   -- -- क्षण्यमानः,  क्षाण्यमानः,  चिक्षणिष्यमाणः,  चङ्क्षण्यमानः
   क्षाणः,  क्षाणः,  चिक्षणिषः,  चङ्क्षणः
   क्षणितुम्,  क्षाणयितुम्,  चिक्षणिषितुम्,  चङ्क्षणितुम्
   क्षतिः,  9 क्षन्तिः,  क्षाणना,  चिक्षणिषा,  चङ्क्षणा
   क्षणनम्,  क्षाणनम्,  चिक्षणिषणम्,  चङ्क्षणनम्
   10 क्षणित्वा-क्षत्वा,  क्षाणयित्वा,  चिक्षणिषित्वा,  चङ्क्षणित्वा
   11 प्रक्षत्य,  प्रक्षाण्य,  प्रचिक्षणिष्य,  प्रचङ्क्षण्य
   क्षाणम् २,  क्षणित्वा-क्षत्वा २,  क्षाणम् २,  क्षाणयित्वा २,  चिक्षणिषम् २,  चिक्षणिषित्वा २,  चङ्क्षणम् २
   चङ्क्षणित्वा २।
प्रासङ्गिक्यः
 
 01 =>
  (२९६)
 02 =>
  (८-तनादिः-१४६५। सक। सेट्। उभ।)
 03 =>
  [[३। ‘नुगतोऽनुनासिकान्तस्य’ (७-४-८५) इत्यभ्यासस्य नुक्।]]
 04 =>
  [[४। ‘तनादिकृञ्भ्य उः’ (३-१-७९) इति उः विकरणप्रत्ययः। यण्।]]
 05 =>
  [[आ। ‘तन्वन् स मञ्चभुवि सातरसः स्वबन्धून् अक्षण्वतां क्षितिकरः मुदमर्णुवानः।’ धा। का। ३-४।]]
 06 =>
  [[५। “‘गमः क्वौ’ (६-४-४०) इत्यत्र ‘गमादीनामिति वक्तव्यम्’ इति उपसंख्यानात् अनुनासिकलोपः तुक्।” इति ‘क्षतात् किल त्रायत’ इति (रघुवंशे २-५३) श्लोकव्याख्यायां मल्लिनाथः।]]
 07 =>
  [[६। ‘अनुदात्तोपदेशवनतितनोत्यादीनामनुनासिकलोपो झलि क्ङिति’ (६-४-३७) इत्यनुनासिकलोपः।]]
 08 =>
  [पृष्ठम्०३०९+ २५]
 09 =>
  [[१। ‘न क्तिचि दीर्घश्च’ (६-४-३९) इति दीर्घोऽनुनासिकलोपश्च निषिध्यते। क्तिजन्तोऽ- यम्। उपदेशे नान्तोऽयं धातुः। लक्षणवशाण्णकार इति धातुवृत्त्यादौ व्यक्तम्। अनुस्वारे ‘अनुस्वारस्य ययि परसवर्णः’ (८-४-५८) इति परसवर्णः।]]
 10 =>
  [[२। ‘उदितो वा’ (७-२-५६) इति क्त्वायामिङ्विकल्पः। इडभावपक्षेऽनुनासिकलोपः।]]
 11 =>
  [[३। ‘वा ल्यपि’ (६-४-३८) इत्यत्र व्यवस्थितविभाषाश्रयणात् नकारस्य नित्यमनुनासिक- लोपः। अनन्तरं तुक्।]]

1 {@“रश 2”@} 3 “रशिरस्मा अविशेषेणोपदिष्टः,  सः राशिः,  रश्मिः,  रशना इत्येवं- 4 विषयः। 
 …” इति ‘तृज्वत् क्रोष्टुः’ 5 इत्यत्र भाष्यात् “रशिलुशी अपठितावपि भाष्यकारवचनाद् धातू बोद्धव्यौ।” इति प्रदीप- वाक्यात्,  “धातुपाठे पठितावाचार्येणेति बोद्धव्यावित्यर्थः।” इति उद्द्योतवाक्याच्च रशधातुः धातुपाठे पूर्वमासीदधुना तु भ्रष्ट इति ज्ञायते। 
 तत्र च निरुक्तरूपत्रयविषय एवास्य प्रयोग इत्यपि भाष्यादस्माज्ज्ञायते। 
 प्रयुक्तानां शब्दानां राशि-रश्मि-रशनात्मकानां लोकप्रयोगानुसारेणास्माभिरर्थ- निर्देश ऊहितः। 
 औत्सर्गिकः शब्विकरण इति ज्ञेयम्। 
 यद्यपि निरुक्तरूपत्रये- ष्वपि इडागमप्रसक्त्यभावात् अनिट्त्वेऽपि न क्षतिः
   तथापि अनिट्कारिकासु परिगणनाभावादस्य सेट्त्वमिति ज्ञेयम्। 
 ‘शेषात् कर्तरि--’ 6 इति परस्मैपदम्। 
 राशिरित्यत्र ‘इण् अजादिभ्यः’ 7 इति इण्प्रत्ययः। 
 उपधावृद्धिः। 
 रश्मिरित्यत्र तु बाहुलकादौणादिको मिप्रत्यय इति बोध्यम्। 
 रशना इति तु ल्युडन्तम्। 
 बाहुलकात् अजादिषु 8 पाठात् टाबिति बोध्यम्। 
 उणादिषु ‘अशे रश च’ 9 इत्य- नेन अशधातोः रश्मिशब्दनिर्वचनं कृतम्। 
 एतन्निरुक्तभाष्यविरुद्धम्।
प्रासङ्गिक्यः
 
 01 =>
  (१३८३)
 02 =>
  (समूहकिरणशब्देषु?)
 03 =>
  (१-भ्वादिः। अक। सेट्। पर।)
 04 =>
  [पृष्ठम्११०८+ २७]
 05 =>
  (७-१-९५)
 06 =>
  (१-३-७८)
 07 =>
  (वा। ३-३-१०८)
 08 =>
  (४-१-४)
 09 =>
  (द। उ। १-१५)

No entries for this word is found.

What is this? (Hidden Dictionary)

To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.

How to hide/unhide dictionary?

Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.