क्लेश (kleza)

This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

In this section, you'll find information about the dhatus (verbal roots) related to your search. This includes details like dhatu information, forms, and any available commentaries.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

शब्दसागरः

English

 क्लेश r. 1st cl. (क्लेशते)
	 1. To speak articulately,  2. To distress.
	 3. To im-
pede or obstruct.
	 4. To kill,  to strike.

 क्लेश m.
  (-शः)
	 1. Pain,  affliction or distress.
	 2. Pain from disease,  an-
guish. Worldly occupation,  care,  trouble.
	 4. Wrath,  anger.
 E.
  क्लिश्
to suffer or inflict pain,  affix घञ्.

Capeller Eng

English

 क्लेश m.
  affliction,  pain,  distress. 

Yates

English

 क्लेश (शः) 1.
m.
  Pain
 care
 anger.

Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form

Spoken Sanskrit

English

क्लेश 	-	 kleza 	-	 m.
  	-	  wrath
क्लेश 	-	 kleza 	-	 m.
  	-	  burdensomeness
क्लेश 	-	 kleza 	-	 m.
  	-	  anger
क्लेश 	-	 kleza 	-	 m.
  	-	  suffering
क्लेश 	-	 kleza 	-	 m.
  	-	  arduousness
क्लेश 	-	 kleza 	-	 m.
  	-	  care
क्लेश 	-	 kleza 	-	 m.
  	-	  trouble
क्लेश 	-	 kleza 	-	 m.
  	-	  pain
क्लेश 	-	 kleza 	-	 m.
  	-	  pain from disease
क्लेश 	-	 kleza 	-	 m.
  	-	  distress
क्लेश 	-	 kleza 	-	 m.
  	-	  affliction
क्लेश 	-	 kleza 	-	 m.
  	-	  worldly occupation
क्लेश 	-	 kleza 	-	 m.
  	-	  troublesomeness
क्लेश 	-	 kleza 	-	 m.
  	-	  hardship
क्लेश 	-	 kleza 	-	 m.
  	-	  anguish

क्लेश 	-	  kleza 	-	 m.
  	-	 troublesomeness
श्रम 	-	  zrama 	-	 m.
  	-	 troublesomeness
आयास 	-	  AyAsa 	-	 m.
  	-	 troublesomeness
कष्ट 	-	  kaSTa 	-	 n.
  	-	 troublesomeness

Wilson

English

 क्लेश r. 1st cl. (क्लेशते)
To speak articulately.
To distress.
To impede or obstruct.
To kill,  to strike.

 क्लेश
m.
  (-शः)
1 Pain,  affliction or distress.
2 Pain from disease,  anguish.
3 Worldly occupation,  care,  trouble.
4 Wrath,  anger.
E.
  क्लिश to suffer or inflict pain,  affix घञ्.

Apte

English

क्लेशः [klēśḥ],  [क्लिश्-भावे घञ्]

Pain,  anguish,  suffering,  distress,  trouble
 किमात्मा क्लेशस्य पदमुपनीतः Ś.*
  1
 क्लेशः फलेन हि पुनर्नवतां विधत्ते Ku.*
  5.86
 Bg.*
  12.5.

Wrath,  anger.

Care,  trouble.

Worldly occupation. 

Sin (in the Buddhist sense)
 अविद्या$स्मितारागद्वेषाभिनिशाः क्लेशाः Yoga Sūtra 2.3. अपि च क्लेशान् विहाय मम शत्रुबुद्धिरे नान्यत्र Nāg.3
 अनुकम्प्यतामसौ राज्यस्य कृते क्लेशदासीकृतो तपस्वी ibid.
 Comp.
   -अपह a.
  allaying pain,  consoling,  palliative. (-हः) a son.  -कर a.
  causing pain or trouble. -क्षमा a.
  capable of enduring trouble.

Apte 1890

English

 क्लेशः [क्लिश्-भावे घञ्] 1 Pain,  anguish,  suffering,  distress,  trouble
 किमात्मा क्लेशस्य पदमुपनीतः Ś. 1
 क्लेशः फलेन हि पुनर्नवतां विधत्ते Ku. 5. 86
 Bg. 12. 5. 
2 Wrath,  anger. 
3 Care,  trouble. 
4 Worldly occupation. 
Comp. 
अपह a. allaying pain,  consoling,  palliative. (
हः) a son. 
कर a. causing pain or trouble. 
क्षम a capable of enduring trouble. 

Monier Williams Cologne

English

 क्लेश a m.
  pain,  affliction,  distress,  pain from disease,  anguish,  ŚvetUp.
   
 Mn.
  
 Yājñ.
 
 MBh.
   &c.
  

 (in Yoga phil.
  five Kleśas are named,  viz. अ-विद्या,  ‘ignorance’,  अस्मि-ता,  ‘egotism’,  राग,  ‘desire’,  द्वेष,  ‘aversion’,  and अभिनिवेश,  ‘tenacity of mundane existence’,  Yogas.
 
 Prab.
 
 Sarvad.
 
 the Buddhists reckon ten,  viz. three of the body [murder,  theft,  adultery],  four of speech [lying,  slander,  abuse,  unprofitable conversation],  three of the mind [covetousness,  malice,  scepticism] Buddh.
 
 Sarvad.
 )

 wrath,  anger,  L.
 

 worldly occupation,  care,  trouble (=  व्यवसाय),  L.
 

 क्लेश b &c.
   See √ क्लिश्.

Monier Williams 1872

English

 क्लेश,  अस्,  m. pain,  affliction,  distress
 pain from
disease,  anguish
 wrath,  anger
 worldly occupation
care,  trouble.
—क्लेश-कारिन्,  ई,  इणी,  इ,  causing pain, 
afflicting.
—क्लेश-क्षम,  अस्,  आ,  अम्,  capable of
enduring pain and trouble.
—क्लेश-द,  अस्,  आ,  अम्, 
distressing.
—क्लेश-नाशन,  अस्,  आ,  अम्,  destroying
or palliating trouble.
—क्लेश-प्रहाण,  अम्,  n. ter-
mination of distress,  especially of worldly cares and
passions.
—क्लेश-भागिन्,  ई,  इनी,  इ,  having trouble.
—क्लेश-भाज्,  क्,  क्,  क्,  having trouble.
—क्लेशा-
पह (°श-अप्°),  अस्,  आ,  अम्,  allaying pain or suffer-
ing,  consolatory,  consoling
 palliative
 (अस्),  m. a son.

 क्लेश क्लेश। See under rt. क्लिश्।

Macdonell

English

 क्लेश kleś-a,  m.
  torment,  pain,  suffering,  affliction,  🞄distress
 -in,  a.
  painful,  distressing
 🞄hurting.

Benfey

English

 क्लेश क्लेश,  i. e. क्लिश् + अ,  m.
  Pain, 
Man.  2,  227.
 -- Comp.
 
अ-,  m.
  want of
bodily pain,  Man.  4,  3
 abl. शात्,  with-
out any effort,  Pañc. ii. d. 9.
गर्भ-, 
m.
  pains in labour,  Mārk. P. 22,  45.

Hindi

(पु) संकट

Apte Hindi

Hindi

क्लेशः
पुं*
  - क्लिश् + घञ्
"पीड़ा,  वेदना,  कष्ट,  दुःख,  तकलीफ"

क्लेशः
पुं*
  - क्लिश् + घञ्
"गुस्सा,  क्रोध"

क्लेशः
पुं*
  - क्लिश् + घञ्
सांसारिक कामकाज

Shabdartha Kaustubha

Kannada

क्लेश
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಕಷ್ಟ /ತೊಂದರೆ /ದುಃಖ
निष्पत्तिः - > क्लिशू (विबाधने) - "घञ्" (३-३-१८)
प्रयोगाः - > "यान्ति निर्वहणमस्य संसृतिक्लेशनाटकविडम्बनाविधेः"
उल्लेखाः - > माघ० १४-६३
क्लेश
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಆಯಾಸ /ಶ್ರಮ /ದಣಿವು
प्रयोगाः - > "अह्नाय सा नियमजं क्लमुत्ससर्ज क्लेशः फलेन हि पुनर्नवतां विधत्ते"
उल्लेखाः - > कुमा० ५-८६
क्लेश
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಸಿಟ್ಟು /ಕೋಪ
क्लेश
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ವ್ಯವಸಾಯ
विस्तारः - > "क्लेशो दुःखेऽपि कोपेऽपि व्यवसायेऽपि च दृश्यते" - मेदि० ।
क्लेश
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಯೋಗಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಉಕ್ತವಾದ ೫ ವಿಧ ಕ್ಲೇಶಗಳು
प्रयोगाः - > "क्लेशकर्मफलभोगवर्जितं पुंविशेषममुमीश्वरं विदुः"
उल्लेखाः - > माघ० १४-६२
विस्तारः - > "अविद्यास्मितारागद्वेषाभिनिवेशाः पञ्च क्लेशाः" - पा० यो० सू० ।

L R Vaidya

English

 kleSa {% m. %} 1. Pain,  anguish,  trouble,  suffering,  क्लेशः फलेन हि पुनर्नवतां विधत्ते K.S.v.86,  Bg.xii.5,  xviii.8
 2. wrath,  anger
 3. worldly occupation.

Bopp

Latin

 क्लेश m. (r. क्लिश् s. अ) molestia,  aerumna. H. 1. 44. BR.
3. 18.

Edgerton Buddhist Hybrid

English

 kleśa (also semi-MIndic kileśa),  m. (= Pali kilesa),  impurity,  depravity
 on relation to anuśaya,  q.v.,  see esp. LaVallée Poussin,  AbhidhK. 〔v.1 note 4〕
 Dharmas 〔67〕 six kleśa: rāga,  pratigha,  māna,  avidyā,  kudṛṣṭi,  vicikitsā
 AbhidhK. 〔v.2〕,  six anuśaya,  same list (for the last two,  the synonyms dṛṣṭi,  vimati)
 Kv 〔80.5〕,  read,  katimāḥ ṣaṭ kleśāḥ (no list given)
 the word is extremely common,  but usually vague and undefined
 Mvy 〔862〕
 LV 〔8.18〕
 〔11.5〕
 〔12.12〕,  etc. etc.
 kileśa,  Mv 〔i.299.16〕 (vs
 mss. kilena,  em. Senart),  and others,  〔§ 3.109〕. A discussion in Burnouf,  Lotus,  〔443 ff.〕

Lanman

English

 kleśa,  m. pain
 trouble. [√kliś.]

धातुपाठः (Krishnacharya)

Sanskrit

धातुः:
  क्लेश्
मूलधातुः:
   क्लेश
धात्वर्थः:
  अव्यक्तायां वाचि, बाधने इति केचित्
गणः:
  भ्वादिः
कर्मकत्वं:
  सकर्मकः
इट्त्वं:
  सेट्
उपग्रहः:
  आत्मनेपदी
रूपम्:
  क्लेशते

धातुप्रदीपः

Sanskrit

क्लेशँ क्लेश  व्यक्तायां_वाचि 
- क्लेशते । चिक्लेशे।।  607 ।।

अभिधानचिन्तामणिः

Sanskrit

--source--
 
दैन्यं कार्पण्यं श्रमस्तु क्लमः क्लेशः परिश्रमः ॥ ३१९ ॥
प्रयासायासव्यायामा उन्मादश्चित्तविप्लवः ।
-wordlist-
 
दैन्य (क्ली),  कार्पण्य (क्ली),  श्रम (पुं),  क्लम (पुं),  क्लेश (पुं),  परिश्रम (पुं),  प्रयास (पुं),  आयास (पुं),  व्यायाम (पुं),  उन्माद (पुं),  चित्तविप्लव (पुं)

अभिधानरत्नमाला

Sanskrit

निष्ठा
निष्ठा,  क्लेश,  अवसान,  व्यवस्था,  उत्कर्ष,  व्रत
निष्ठा क्लेशेऽवसाने च व्यवस्थोत्कर्षयोर्व्रते ।
verse 5.1.1.853
page 0097

अमरकोशः

Sanskrit

Word:  क्लेशः
Root:  क्लेश
Gender:  पुं
Number:  all
Meaning(s): 
⇒ pain
⇒ care
⇒ anger
⇒ wrath
⇒ grief
⇒ trouble
⇒ anguish
⇒ hardship
⇒ distress
⇒ suffering
⇒ affliction
⇒ arduousness
⇒ burdensomeness
⇒ troublesomeness
⇒ pain from disease
⇒ worldly occupation
Shloka(s): 
3|2|29|2 ► आदीनवास्रवौ क्लेशे मेलके सङ्गसङ्गमौ॥ (सङ्कीर्णवर्गः)
Synonym(s): 
➠ 3|2|29|2 ⇢ आदीनवः (आदीनव) (पुं)
➠ 3|2|29|2 ⇢ आस्रवः (आस्रव) (पुं) ⇒ sin, pain, impurity, distress, defilement, affliction, foam on boiling rice, action of the senses which impels the soul towards external objects, door opening into water and allowing the stream to descend through it, influence or action of body and mind and speech in impelling the soul to generate Karma
➠ 3|2|29|2 ⇢ क्लेशः (क्लेश) (पुं) ⇒ pain, care, anger, wrath, grief, trouble, anguish, hardship, distress, suffering, affliction, arduousness, burdensomeness, troublesomeness, pain from disease, worldly occupation
Related word(s): 
जातिः ➡ क्रिया
    

शब्दकल्पद्रुमः

Sanskrit

 क्लेश,  ङ वधे । उपतापे । इति कविकल्पद्रुमः ॥
(भ्वां-आत्मं-सकं उपतापार्थे अकं-सेट् ।) ङ,  क्लेशतेचिक्लेशे । धातुप्रदीपे तु क्लेष व्यक्तायां वाचीतिमूर्द्धन्यान्तो दृश्यते । क्लेषते न वृथावाक्यमिति ।हलायुधोऽपि । इति दुर्गादासः ॥

 क्लेशः,  पुं,
   (क्लिश् + भावे घञ् ।) दुःखम् । तत्प-र्य्यायः । आदीनवः २ आस्रवः ३ । इत्यमरः ॥
(यथा,  भगवद्गीतायाम् । १२ । ५ ।“क्लेशोऽधिकतरस्तेषामव्यक्तासक्तचेतसाम्” ॥
)स तु पञ्चविधः । अविद्या १ विद्याविरोधिनी ।अस्मिता २ अहमस्मीत्यहङ्कारः । रागः ३ इच्छा-विशेषः । द्वेषः ४ वैरिता । अभिनिवेशः ५ मरण-भयम् । इति कुसुमाञ्जलिः ॥
 (तथाच पातञ्जलेसाधनपादे २ । २--३ ।“समाधिभावनार्थः क्लेशतनूकरणार्थश्च । अवि-द्याऽस्मितारागद्वेषाभिनिवेशाः” ॥
“क्लेशतनूकरणार्थ इत्युक्तं तत्र के क्लेशा इत्याह ।अविद्यादयो वक्ष्यमाणलक्षणाः पञ्च ते पाधना-लक्षणं परितापमुपजनयन्तः क्लेशशब्दवाच्याःभवन्ति । ते हि चेतसि प्रवर्त्तमानाः तस्कार-लक्षणं गुणपरिणामं द्रढयन्ति” । इति तट्टीका-कृद्राजमार्त्तण्डः ॥
) कोपः । व्यवसायः । इतिमेदिनी ॥

वाचस्पत्यम्

Sanskrit

 क्लेश पु०
  क्लिश भावे घञ् । उपतापे दुःख क्लिश्नन्ति क्लिश-बाधते कर्त्तरि अच । पातञ्जनोक्तेषु अविद्यादिषुपञ्चषु । “क्लेशकर्म्मविपाकाशयैरपरामृष्टः पुरुषविशेषईश्वरः” पात० सू० । “अविद्यादयः क्लेशाः” भा० ।“क्लिप्नन्ति खल्वमी पुण्यं सांसारिकं विविधदुःखप्रहा-रेणेति” विवरणम् । अविद्यादीनां यथाक्लेशहेतुत्वात्तच्छब्दवाच्यत्वम् तया तेषां निरोधोपायश्च तत्रेव साधन-पादे दर्शितो यथा“अथ के क्लशाः कियनोवेति” मा०“अविद्याऽस्मितारागद्वेषाऽभिनिवेशाः पञ्च क्लेशाः” सू० ।“इति पञ्च विपर्य्यया इत्यर्थः । ते स्पन्दमाना गुणा-धिकारं दृढयन्ति परिणाममवस्थापयन्ति कार्य्यकारण-स्रोतौन्नमयन्ति परस्परानुग्रहतन्त्रीमूत्वा कर्म्मविपाकंचाभिनिर्हरन्ति” भाष्यम् ।“पृच्छति अथेति । अविद्येति सूत्रेण परिहारः ।अविद्यादयः क्लेशाः । व्याचष्ट पञ्च विपर्य्यया इति ।अविद्या तावाद्वपर्य्यय एव अस्मितादयोऽप्यविद्योपादा-नास्तदविनिर्भागवर्त्तिन इति विपय्ययाः । ततश्चाविद्या-समुच्छेदे तेषामपि समुच्छेदोयुक्त इति भावः । तेषा-मुच्छेतव्यताहेतुं संसारकारणत्वमाह ते स्पन्दमानाः ।समुदाचरन्तो गुणानामधिकारं दृढयन्ति बलबन्तं कुर्व्वन्तिअतएव परिणाममवस्थापयति अव्यक्तमडदहङ्कारपरम्प-रया हि कार्य्यकारणत्रोत उन्नमयन्ति द्वद्भावयन्ति । यदर्थंसर्व्वमेतत् कुर्वन्ति तद्वर्श० ति परस्परेति । कर्म्मणांविपाको जात्यायुर्भोगलक्षणः पुरुषार्थ तममी क्लेशाअभिनिर्हरन्ति निप्पादपन्ति । किं प्रत्येकं? नेत्याहपरस्परानुग्रहेति कर्म्मभिः क्लराः क्लेशैश्च कर्माणीति”वाचस्पतिविवरणम् ।“अविद्याक्षत्रमुत्तरेषां प्रसुप्ततनुविच्छिन्नोदाराणाम्” सू०“अत्राऽविद्या क्षेत्रं प्रसवभूमिरुत्तरेपामस्मितादीनां चतु-र्विधकल्पितानां प्रसुप्ततनुपिच्छिन्नोदाराणाम् । तत्र काप्रमुप्तिः? चेतसि शक्तमात्रपतिष्ठानां वीजभावोपगमःतस्य प्रबोध आलम्बने संमुखीभावः प्रसंख्यानवतो दग्धक्लेशवीजस्य संमुखीभूतेऽप्यालम्बतेनाऽसौ पुनरस्ति दग्धवीजस्यकतः प्ररोहृ इति । अतः क्षीणक्लेशः कुशलश्चरमदेहइत्युच्यते तत्रैव सा दग्धवीजभावा पञ्चमी क्लेशावस्थानान्यत्रेति सतां क्लेशानां तदा वीजसामर्थ्यं दग्धमितिविषयस्य संमुखीभावेऽपि सति न भवत्येषां प्रबोध इत्युक्ताप्रसुप्तिर्दग्धवीजानाम् अप्ररीहश्च । तनुत्वमुव्यते प्रतिप-क्षभावनोपहताः क्लेशास्तनवो भवन्ति । तथा विच्छिद्यविच्छिद्य तेन तेनात्मना पुनः पुनः समुदाचरन्तोति वि-च्छिन्नाः कथं? रागकाले क्रोधस्यादर्शनात् । न हि राग-काले क्रोधः समुदाचर त रागश्च क्वचित् दृश्यमानोविषयान्तरे नास्ति,  नैकस्यां स्त्रियां चैत्रोरक्त इति अन्यासुस्त्रीषु विरक्तः,  किन्तु तत्र रागोलब्धवृत्तिः,  अन्यत्र भवि-ष्यद्वृत्तिरिति स हि तदा प्रसुप्ततनुर्विच्छिन्नोभवति । वि-षये यो लब्धवृत्तिः स उदारः । सर्व्वएवै ते क्लेशविषयत्वंनातिक्रामत्ति । कस्तर्हि विच्छिन्नः प्रसुप्तस्तनुरुदारोवाक्लेशः? इति,  उच्यते सत्यमेवैतत् किन्तु विशिष्टानामेवैतेषांविच्छिन्नादित्वं यथैव प्रतिपक्षभावमातोनिवृत्तं तथैव स्व-व्यञ्जकाञ्जनेनाभिव्यक्तम् इति सर्व्वे एवामी क्लेशा अवि-द्याभेदाः कस्मात्? सर्व्वेषु अविद्यैवाभिप्लवते यदविद्ययावस्त्वाकार्य्यते तदेवानुशेरते क्लेशाः विपर्य्यासप्रत्ययकालेउपलभ्यन्ते क्षीयमाणां चाविद्यामनुक्षीयन्त इति” भा० ।“हेयानां क्लेशानामविद्यामूलत्वं दर्शयति अविद्याक्षेत्र-मित्यादि । तत्र का प्रसुप्ति रति स्वोचितामर्थक्रियामकुव तांक्लेशानां सद्भावे न प्रमाणसस्तीत्यभिप्रायः पृच्छतः । उत्तरंचेतसीति । मा नामार्थक्रियां कार्षुः क्लेशाः विदेह-प्रकृतिलयानां वीजभाव प्राप्तास्तु ते शक्तिमात्रणसन्ति क्षोर इव दधिनोऽविवेकख्यातेरन्यदस्ति कारणंतद्बन्ध्यतायाम् अतोविदेहप्रकृतिलया विवेकख्यातिविरहिणः प्रसुप्तक्लेशा न यावदवधिकालं प्राप्नुवन्ति, ततः प्राप्तौ तु पुनरावृत्ताः सन्तः क्लेशास्तेषुतेषु विषयेषुसंमुत्रीभवन्ति । शक्तिमात्रेण प्रतिष्ठा येषां ते तथो-क्ताः । तदनेनोत्पत्तिशक्तिरुक्ता वीजभाबोपगम इति चकार्य्यशक्तिरिति । ननु विवेकख्यातिमतोऽपि क्लेशाःकस्मान्न प्रसुप्ताः? इत्यत आह प्रसंख्यानवत इति ।चरमदेहो न तस्य देहान्तरसुत्पत्स्यते यदपेक्षयास्यदेहः पूर्व इत्यर्थः । विदेहादिष्वित्यर्थः नान्यत्र ननु सतोनात्यन्तविनाश इति किमिति तदीययोगर्द्धिबलेनविषयसंमुखीभावेन क्लेशाः प्रबुध्यन्ते इत्यत आह सता-मिति । सन्तु क्लेशाः दग्धस्तेषां प्रसङ्ख्यानाग्निनावीजभाव इत्यर्थः । क्लेशप्रतिपक्षः क्रियायोगस्तस्यभावनमनुष्ठानं तेनोपहवास्तनवः अयवा स यगज्ञान-मविद्यायाः प्रतिपक्षः,  भेददर्शनमस्मिमाया माध्यस्थ्यरागद्वेषयोः,  अनुवन्धवुद्धिनिवृत्तिरभिनिवेशस्येति । विच्छि-त्तिमाह तथेति । क्लेशानामन्यतमेन समुदाचरता-ऽभिभवाद्वाऽत्यन्तविषयसेवया वा विच्छिद्यविच्छिद्य तेन ते-नात्मना समुदाचरन्ति आविर्भवन्ति वीजीकरणाद्यु पयोगे-न वाभिभावकदौर्बल्येत् वेति । वीपसया च विच्छदममुदा-चारयोः पीनःपुन्यं दर्शयता यथाक्तात् प्रतुप्तात् भेद उ-क्तः । रागेण वा समुदाचरता विजातीयः क्रोधीऽभिभयतेसजातीयेन वा विषयान्तरवर्त्तिना रागेणैव विषयान्तर-वर्त्ती रागोऽभिभूयत इत्याह रागेति भविष्यद्वलेस्त्रयीगतिः यथायोगवेदितव्येत्याह । सहीति भविष्यद्वृ-त्तिक्लेशमात्रपरामर्शि सर्वनाम । न चैत्ररागपरामर्शि तस्यविच्छिन्नत्वादेवेति । उदारमाह विषय इति । ननुउदार एव पुरुषान् क्लिश्नातीति भवतु क्लेशो अन्येत्वकिश्ननः कयं क्लेशा? इत्यत आह । सर्व एवैतेइति क्ले-शविषधत्वं क्लेशपदवाच्यत्वं नातिक्रामन्ति उदारतामापद्यमानाः अतएव तेऽपि हेयाइति भावः । क्लेशत्वेनैकतांसन्यमानश्चोदयति कस्तार्ह? इति । क्लेशत्वेन समानत्वेऽपियथोक्तावस्थाभेदाद्विशेष इति परिहरति उच्यते सत्यमितिस्यादेतदविद्यतो भवन्तु क्लेशाः,  तथाप्यविद्यानिवृत्तौ क-स्मान्निवर्त्तन्ते? न खलुपटः कुविन्दनिवृत्तौ निवर्त्तते इ-त्यत आह मर्वएवेति भेदाइव भेदास्तदविनिर्भागवर्त्तिनइति यावत् कस्मात्? इति प्रश्नः । उत्तरं सर्वे ष्वति तदेवस्फुटयति यदिति आकार्य्यते समारोप्यते शेषं सुगमम्“प्रसुप्तास्तत्त्वलीनानां तन्ववस्थाश्च योगिनाम् । विच्छि-न्नोदारूपाश्चक्लेशाविषयसङ्गिनामिति” संग्रहः” विव० ।“क्लेशप्रहाणमिह लब्धसवीजयोगाः” “क्लेशकर्मफलभोगवर्ज्जितम्” माघः । “दाशरथ्योः क्षणक्लेशः” रघुः“क्लेशः फलेन हि पुनर्नवतां निधते” कुमा०“यन्मातापितरौ क्लेशं सहेते सम्भवे नृणाम्” मनुः ।“तत्याजननिरेवास्तु जननीक्लेशकारिणः” माघः २ कोपे३ व्यवसाये मेदि० । तयोरपि तद्धेतुत्वात्तथात्वम् ।“अथे क्लेशतमसोः” पा० हन्तेःड । क्लेशापहः पुत्र

धातुवृत्तिः

Sanskrit

क्लेशँ क्लेश (अर्थः)  अव्यक्तायां_वाचि
बाधन इति दुर्गः अत्र स्वामी क्लेश व्यक्तायां वाचि चेति पठन्निमावपि पूर्वधातार्थावेवाह चन्द्रर्गमैत्रेसंमातकारदेवादयस्तु  धात्वन्तरमेवाहुः ( क्लेशते चिक्लेशे क्लेशितेत्यादि चिक्लेशिषते क्लेश्यते ) 599

कृदन्तरूपमाला

Sanskrit

1 {@“क्लेश अव्यक्तायां वाचि”@} 2 ‘व्यक्तोक्तौ क्लेशते क्लेशेः,  क्लिश्नाति तु विबाधने। 
 दिवादेरुपतापेऽर्थे तङि स्यात् क्लिश्यते पदम्।।’ 3 इति देवः। 
 ‘बाधने’ इत्येके। 
 ‘उपतापे’ इति च कविकल्पद्रुमे। 
 ‘व्यक्तायां वाचि’ इति देववचनादवगम्यते। 
 क्लेशकः-शिका,  क्लेशकः-शिका,  शिक्लेशिषकः-षिका,  चेक्लेशकः-शिका
   क्लेशिता-त्री,  क्लेशयिता-त्री,  चिक्लेशिषिता-त्री,  चेक्लेशिता-त्री
   -- क्लेशयन्-न्ती,  क्लेशयिष्यन्-न्ती-ती
   -- -- क्लेशमानः,  क्लेशयमानः,  चिक्लेशिषमाणः,  चेक्लेश्यमानः
   4 क्लेशिष्यमाणः,  क्लेशयिष्यमाणः,  चिक्लेशिषिष्यमाणः,  चेक्लेशिष्यमाणः
   विक्लेट्-विक्लेशौ-विक्लेशः
   -- -- -- क्लेशितम्-तः,  क्लेशितः-तम्,  चिक्लेशिषितः,  चेक्लेशितः-तवान्
   क्लेशः,  5 शनः,  क्लेशः,  चिक्लेशिषुः,  चेक्लेशः
   क्लेशितव्यम्,  क्लेशयितव्यम्,  चिक्लेशिषितव्यम्,  चेक्लेशितव्यम्
   क्लेशनीयम्,  क्लेशनीयम्,  चिक्लेशिषणीयम्,  चेक्लेशनीयम्
   क्लेश्यम्,  क्लेश्यम्,  चिक्लेशिष्यम्,  चेक्लेश्यम्
   ईषत्क्लशः-दुष्क्लेशः-सुक्लेशः
   -- -- क्लेश्यमानः,  क्लेश्यमानः,  चिक्लेशिष्यमाणः,  चेक्लेश्यमानः
   क्लेशः,  क्लेशः,  चिक्लेशिषः,  चेक्लेशः
   क्लेशितुम् क्लेशयितुम्,  चिक्लेशिषितुम्,  चेक्लेशितुम्
   6 क्लेशा,  क्लेशना,  चिक्लेशिषा,  चेक्लेशा
   क्लेशनम्,  क्लेशनम्,  चिक्लेशिषणम्,  चेक्लेशनम्
   क्लेशित्वा,  क्लेशयित्वा चिक्लेशिषित्वा,  चेक्लेशित्वा
   7 विक्लेश्य,  विक्लेश्य,  प्रचिक्लेशिष्य,  प्रचेक्लेश्य
   क्लेशम् २,  क्लेशित्वा २,  क्लेशम् २,  क्लेशयित्वा २,  चिक्लेशिषम् २,  चिक्लेशिषित्वा २,  चेक्लेशम् २
   चेक्लेशित्वा २।
प्रासङ्गिक्यः
 
 01 =>
  (२९२)
 02 =>
  (१-भ्वादिः-६०७। अक। सेट्। आत्म।)
 03 =>
  (श्लो। १६३-१६४)
 04 =>
  [[आ। ‘सङ्क्लेशितस्वकथदक्षणदीक्षितं तं प्रेक्ष्यैष जन्मफलमीषितवान् महात्मा।।’ धा। का। १-७७। सङ्क्लेशिता = सम्यक् कथिता स्वकया यैः तेषां दक्षणे = वर्धनायां जीवने वा दीक्षितं सम्प्राप्तव्रतम्--इति (धातुकाव्ये १-७७) व्याख्यातम्।]]
 05 =>
  [[१। ‘अनुदात्तेतश्च हलादेः’ (३-२-१४९) इति ताच्छील्ये युच्।]]
 06 =>
  [[२। ‘गुरोश्च हलः’ (३-३-१०३) इति अप्रत्ययः।]]
 07 =>
  [पृष्ठम्०३०५+ २४]

Capeller

German

 क्लेश m.
  Plage,  Qual,  Leiden. 

Burnouf

French

 क्लेश क्लेश m.
  (क्लिश्) agitation physique
 fatigue, 
lassitude.
		 Tourment moral,  peine,  ennui.
		 Bd. toute imperfection
produite par le mal moral [il y en a de 8 espèces,  qui sont les 8
péchés capitaux,  à savoir: काम,  अरति,  क्षुत्पिपासा, 
तृष्णा,  स्त्यान,  भय,  विचिकित्सा,  क्रोध
 il y en a 10
chez les Buddhistes de Ceylan].
		 Bd. पञ्च-क्लेशास् les cinq
corruptions du mal de la personne qui transmigre,  c-à-d. les cinq
sens.
क्लेशक्षम a. (क्षम्) qui endure la misère,  qui résiste à
la peine.
क्लेशयामि (c. de क्लिश्) tourmenter,  affliger

Stchoupak

French

 क्लेश-
 m.
  tourment,  difficulté,  souffrance,  plaie 
 -इत- a.
affligé 
 tourmenté 
 -इन्- a. qui cause une souffrance,  qui fait du mal.

No entries for this word is found.

What is this? (Hidden Dictionary)

To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.

How to hide/unhide dictionary?

Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.