| YouTube Channel

क्लीवः (klIvaH)

 
Apte Hindi
Hindi
क्लीवः
पुं*
 - क्लीव् + क
"नामर्द, हिजड़ा"
क्लीवः
पुं*
 - क्लीव् + क
नपुंसक लिंग
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
क्लीवः, पुं
क्ली,
 (क्लीवृङ अध्यार्ष्ट्ये “इगुपधेति” । ३ ।१ । १३५ । इति कः ।) स्त्रीपुरुषभिन्नः ।तत्पर्य्यायः । पण्डः २ नपुंसकम् ३ तृतीयाप्रकृतिः ४शण्डः ५ । इत्यमरः । २ । ६ । ३९ ॥
तृतीयप्रकृतिः ६षण्डः ७ सण्डः ८ शण्ढः ९ । इति तट्टीका ॥
पुरष-त्वहीनः । तस्य लक्षणम् । यथा, उद्वाहतत्त्वे ।“न मूत्रं फेनिलं यस्य विष्ठा चाप्सु निमज्जति ।मेढ्रश्चोन्मादशुक्राभ्यां हीनः क्लीवः स उच्यते” ॥
(यथा, पराशरसंहितायाम् ।“नष्टे मृते प्रव्रजिते क्लीवे च पतिते पतौ ।पञ्चस्वापत्सु नारीणां पतिरन्यो विधीयते” ॥
क्लीवस्तु चतुर्द्दशप्रकारः । यथाह नारदः ।“चतुर्द्दशविधः शास्त्रे षण्डो दृष्टो मनीषिभिः ।चिकित्स्यश्चाचिकित्स्यश्च तेषामुक्तो विधिः क्रमात् ॥
निसर्गषण्डोऽनण्डश्च पक्षषण्डस्तथैव च ।अभिशापाद्गुरो रोगाद् देवक्रोधात् तथैव च ॥
ईर्ष्याषण्डस्तथाऽसेक्यो वातरेता मुखेभगः ।आक्षेप्ता मोघवीजश्च शालीनोऽन्यापतिस्तथा ॥
तत्राद्यावप्रतीकार्य्यौ पक्षाख्यं मासमाचरेत् ।अनुक्रमात् त्रयस्याथ कालः संवत्सरः स्मृतः ॥
ईर्ष्याषण्डादयो येऽन्ये चत्वारः समुदाहृताः ।त्यक्तव्यास्ते पतितवत् क्षतयोन्या अपि स्त्रियाः ॥
आक्षेप्तृमोघवीजाभ्यां कृतेपि पतिकर्म्मणि ।पतिरन्यः स्मृतो नार्य्या वत्सरार्द्धं प्रतीक्ष्य तु ॥
शालीनस्यापि दृष्टस्त्री संयोगादुच्छ्रयेद्ध्वजः ।तं हीनवेगमन्यस्त्रीबालाद्याभिरुपाचरेत् ॥
अन्यस्यां यो मनुष्यः स्यादमनुष्यः स्वयोषिति ।लभेत स्वाम्यं भर्त्ता नो एतत्कार्य्यं प्रजाकृते ॥
अपत्यार्थं स्त्रियः सृष्टाः स्त्रीक्षेत्रं वीजिनो नराः ।क्षेत्रं वीजवते देयं सवीजी क्षेत्रमर्हति” ॥
)
क्लीवः, त्रि, बिक्रमहीनः । इत्यमरः । ३ । ३ । २१२ ।(यथा, महाभारते ३ । अर्ज्जुनाभिगमने । ३३ । १३ ।“कच्चिद्राजन् न निर्व्वेदादापन्नः क्लीवजीविकाम्” ॥
धर्म्मकार्य्यादौ निरुत्साहः । यथा, मनौ ३ । १६५ ।“आचारहीनः क्लीवश्च नित्यं याचनकस्तथा” ॥
)