| YouTube Channel

क्लमः (klamaH)

 
Apte
English
क्लमः [klamḥ] क्लमथः [klamathḥ] क्लमथुः [klamathuḥ], क्लमथः क्लमथुः Fatigue, languor, exhaustion
विनोदितदिनक्लमाः कृतरुचश्च जाम्बूनदैः
Śi.*
 4.66
Ms.*
 7.151
Ś.*
 3.2.
Apte 1890
English
क्लमः, क्लमथः, क्लमथुः Fatigue, languor, exhaustion
विनोदितदिनक्लमाः कृतरुचश्च जांबूनदैः Śi. 4. 66
Ms. 7. 151
Ś. 3. 21.
Apte Hindi
Hindi
क्लमः
पुं*
 - क्लम् + घञ्
"थकावट, कलान्ति अवसाद"
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 क्लान्तिः, श्रान्तिः, क्लमः, आयासः, परिश्रमः, तन्द्रा, परिश्रान्तिः, ग्लानिः, परिक्लेशः, अवसादः, क्लमथः, लिः, कष्टम्
noun
श्रान्तस्य अवस्था।
"कृषकः वृक्षस्य छायायां क्लान्तिम् अपनयति।"
Synonyms:
 परिश्रमः, उद्यमः, श्रमः, आयासः, क्लमः, क्लेशः, प्रयासः, आयासः, क्लमथः, व्यायामः
noun
शारीरकानि कष्टानि।
"परिश्रमैः प्रेयं श्रेयम् अपि प्राप्तुं शक्यते।"
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
क्लमः,
पुं,
 (क्लम + भावे घञ् । “नोदात्तोपदेशस्येति” ।७ । ३ । ३४ । इति न वृद्धिः ।) आयामः । इत्यमरः ।३ । २ । १० ॥
(यथा, मनौ । ७ । २२५ ।“तत्र भुक्त्वा पुनः किञ्चित् तूर्य्यघोवैः प्रहर्षितः ।संविशेत्तु यथाकालमुत्तिष्ठेच्च गतक्लमः ॥
अस्यलक्षणं यथा, --“योऽनायासः श्रमो देहे प्रवृद्धः श्वासवर्ज्जितः ।क्लमः स इति विज्ञेय इन्द्रियार्थप्रबाधकः” ॥
इति सुश्रुतेन शारीरस्थाने चतुर्थाध्याये उक्तम् ॥
)
कृदन्तरूपमाला
Sanskrit
1 {@“क्लमु ग्लानौ”@} 2 शमादिः।
3 क्लमकः-मिका, 4 क्लमकः-मिका, चिक्लमिषकः-षिका, 5 चङ्क्लमकः-मिका
क्लमिता-त्री, क्लमयिता-त्री, चिक्लमिषिता-त्री, चङ्क्लमिता-त्री
6 क्लाम्यन्-क्लामन्-न्ती, क्लमयन्-न्ती, चिक्लमिषन्-न्ती
-- क्लमिष्यन्-न्ती-ती, क्लमयिष्यन्-न्ती-ती, चिक्लमिषिष्यन्-न्ती-ती
-- 7 व्यतिक्लाममानः-व्यतिक्लाम्यमानः, क्लमयमानः, -- चङ्क्लम्यमानः
व्यतिक्लमिष्यमाणः, क्लमयिष्यमाणः, -- चङ्क्लमिष्यमाणः
8 विक्लान्-विक्लामौ-विक्लामः
-- -- 9 10 क्लान्तम् 11 -क्लान्तः, क्लमितः, चिक्लमिषितः, चङ्क्लमितः-तवान्
क्लमः, 12 क्लमी 13, क्लमः, चिक्लमिषुः, चङ्क्लमः
क्लमितव्यम्, क्लमयितव्यम्, चिक्लमिषितव्यम्, चङ्क्लमितव्यम्
क्लमनीयम्, क्लमनीयम्, चिक्लमिषणीयम्, चङ्क्लमनीयम्
14 क्लम्यम्, 15 क्लम्यम्, चिक्लमिष्यम्, चङ्क्लम्यम्
ईषत्क्लमः-दुष्क्लमः-सुक्लमः
-- -- क्लम्यमानः, क्लम्यमानः, चिक्लमिष्यमाणः, चङ्क्लम्यमानः
16 क्लमः, क्लमः, चिक्लमिषः, चङ्क्लमः
क्लमितुम्, क्लमयितुम्, चिक्लमिषितुम्, चङ्क्लमितुम्, 17 क्लान्तिः, क्लमना, चिक्लमिषा, चङ्क्लमा
क्लमनम्, क्लमनम्, चिक्लमिषणम्, चङ्क्लमनम्
18 क्लमित्वा-क्लान्त्वा, क्लमयित्वा, चिक्लमिषित्वा, चङ्क्लमित्वा
सङ्क्लम्य, 19 सङ्क्लमय्य, प्रचिक्लमिष्य, सञ्चङ्क्लम्य
क्लमम् २, क्लमित्वा २-क्लान्त्वा २, 20 क्लमम् २ -क्लामम् २, क्लमयित्वा २, चिक्लमिषम् २, चिक्लमिषित्वा २, चङ्क्लमम् २
चङ्क्लमित्वा २।
प्रासङ्गिक्यः
01
=>
 (२८३)
02
=>
 (४-दिवादिः-अक। सेट्। पर।)
03
=>
 [[१। ‘नोदात्तोपदेशस्य मान्तस्यानाचमेः’ (७-३-३४) इति वृद्धिनिषेधः। एवं घञ्यपि।]]
04
=>
 [[२। ‘जनीजॄष्क्नसुरञ्जोऽमन्ताश्च’ (गणसूत्रं-घटादौ) इत्यमन्तत्वेन मित्त्वात् उपधायाः ह्रस्वो णौ।]]
05
=>
 [[३। ‘नुगतोऽनुनासिकान्तस्य’ (७-४-८५) इत्यभ्यासस्य नुक् सर्वत्र यङन्ते बोध्यम्।]]
06
=>
 [[४। ‘वा भ्राशभ्लाश--’ (३-१-७०) इत्यादिना श्यनो विकल्पः। ‘शमामष्टानां दीर्घः श्यनि’ (७-३-७४) इति दीर्घः। श्यनभावपक्षे औत्सर्गिके, ‘कर्तरि शप्’ (३-१-६८) इति शपि ‘ष्ठिवुक्लमुचमां शिति’ (७-३-७५) इति दीर्घः।]]
07
=>
 [[५। ‘कर्तरि कर्मव्यतीहारे’ (१-३-१४) इति शानच्।]]
08
=>
 [[६। ‘अनुनासिकस्य क्विझलोः--’ (६-४-१५) इति दीर्घे, ‘मो नो धातोः’ (८-२-६४) इति नकारः।]]
09
=>
 [पृष्ठम्०२९४+ २३]
10
=>
 [[१। उदित्त्वात् ‘यस्य विभाषा’ (७-२-१५) इतीण्णिषेधः। दीर्घः।]]
11
=>
 [[आ। ‘भ्राम्यामि भोः क्षाम्य ममापराधं क्लान्तं मनो माद्यति दर्शनात्ते।।’ धा। का। २। ६५।]]
12
=>
 [[२। ‘शमित्यष्टाभ्यो घिनुण्’ (३-२-१४१) इति ताच्छीलिको घिनुण्।]]
13
=>
 [[B। ‘क्लमित्वं कुरुतेऽत्यथं मेघशीकरशीतलः।।’ भ। का। ७-५।]]
14
=>
 [[३। ‘पोरदुपधात्’ (३-१-९८) इति यत्।]]
15
=>
 [[४। ण्यन्तात् ‘अचो यत्’ (३-१-९७) इति यत्।]]
16
=>
 [[C। ‘अथ क्लमादनिक्वाणा नराः क्षीणपणा इव।’ भ। का। ७-५८।]]
17
=>
 [[५। ‘तितुत्र--’ (७-२-९) इत्यादिना इण्णिषेधः। दीर्घः।]]
18
=>
 [[६। ‘उदितो वा’ (७-३-५६) इति क्त्वायाः इड् वा।]]
19
=>
 [[७। ‘ल्यपि लघुपूर्वात्’ (६-४-५६) इति णेरयादेशः।]]
20
=>
 [[८। अमन्तत्वेन मित्त्वात् ‘चिण्णमुलोर्दीर्घोऽन्यतरस्याम्’ (६-४-९३) इति दीर्घविकल्पः।]]