| YouTube Channel

क्रोधः (krodhaH)

 
Apte
English
क्रोधः [krōdhḥ], [क्रुध्-भावे घञ्]
Anger, wrath
कामात्क्रोधो$भिजा- यते
Bg.*
 2.62
so क्रोधान्धः, क्रोधानलः
&c.
(In
Rhet.
 ) Anger considered as the feeling which gives rise to theraudra sentiment.
N.
 of the mystic syllable हुम् or ह्रुम्.
(also क्रोधन)
N.
 of the 59th year of the संवत्सर cycle. -धा
N.
 of a daughter of Dakṣa.
Comp.
 -इद्ध
a.
 inflamed with anger, darting out fire
क्रोधेद्धैर्द्दष्टिपातै- र्मुहुरुपशमिता वह्नयो$मी त्रयो$पि
Ratn.*
 1.3. -उज्झित
a.
 free from anger, composed, cool. -कृत्
a.
 angry. (m. ) the Supreme Being. -ज
a.
 proceeding from wrath (as the eight vices
पैशुन्यं साहसं द्रोह ईर्ष्यासूयार्थदूषणम् । वाग्दण्डजं च पारुष्यं क्रोधजो$पि गणोष्टकः ॥
Ms.*
 7.48). -मूर्च्छितa. overcome or infatuated with anger
ततो ज्ञातिवधं श्रुत्वा रावणः क्रोधमूर्च्छितः
Rām.*
 1.1.49. -तः a kind of perfume.-वश
a.
 passionate, violent. -हन्
m.
 an epithet of Viṣṇu.
Apte 1890
English
क्रोधः [क्रुध्-भावे घञ्] 1 Anger, wrath
कामात्क्रोधोऽभिजायते Bg. 2. 62
so क्रोधांधः, क्रोधानलः &c.
2 (In Rhet.) Anger considered as the feeling which gives rise to the raudra sentiment.
धा N. of a daughter of Dakṣa.
Comp.
इद्ध a. inflamed with anger, darting out fire
Ratn. 1. 4.
उज्झित a. free from anger, composed, cool.
कृत् a. angry. (
m.) the Supreme being.
ज a. proceeding from wrath (as the eight vices
पैशुन्यं साहसं द्रोह ईर्ष्यासूयार्थदूषणं । वाग्दंडजं च पारुष्यं क्रोधजोऽपि गणोष्टकः ॥ Ms. 7. 48).
मूर्च्छित a. overcome or infatuated with anger.
वश a. passionate, violent.
हन् m. an epithet of Viṣṇu.
Hindi
Hindi
क्रोध और
Apte Hindi
Hindi
क्रोधः
पुं*
 - क्रुध् + घञ्
"कोप, गुस्सा"
क्रोधः
पुं*
 - क्रुध् + घञ्
क्रोध एकप्रकार की भावना है जिससे रौद्ररस का उदय होता है
क्रोधः
पुं*
 - क्रुध्+घञ्
रहस्यपूर्ण अक्षर ‘हुम्’ या ‘ह्रुम्’
क्रोधः
पुं*
 - क्रुध्+घञ्
संवत्सरचक्र में ५९ वाँ वर्ष (क्रोधन भी)
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 क्रोधः, कोपः, रोषः, आमर्षः, प्रतिघः, भीमः, क्रुधा, रुषा, हेलः, हरः, हृणिः, त्यजः, भामः, एहः, ह्वरः, तपुषो, जूर्णिः, मन्युः, व्यथिः, रुट्, क्रुत्, क्रुट्
noun
प्रतिकूले सति तैक्ष्ण्यस्य प्रबोधः।
"सः अतीव क्रोधात् तम् अहन्। / विषमस्थं जगत् सर्वं व्याकुलं समुदाहृतम्। जनानां जायते भद्रे! क्रोधे क्रोधः परस्परम्।"
Synonyms:
 क्रोधः, कोपः, अमर्षः, रोषः, चेतोविकारः, क्रुध्, प्रतिघः, रोषः, रुट्, मन्युः, उत्सवः, आस्तु, नामन्
noun
प्रतिकूले सति तैक्ष्ण्यस्य प्रबोधः।
"मम क्रोधः शाम्यति।"
Tamil
Tamil
க்ரோத4: : கோபம், சினம், சீற்றம்.
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
क्रोधः,
पुं,
 (क्रध् + भावे घञ् ।) प्रतिकूले सतितैक्ष्णस्य प्रबोधः । (यथा, भमवद्गीतायाम् । ३ अ०“काम एष क्रोध एष रजोगुणसमुद्भवः ।महाशको हापाप्मा विद्ध्येनमिह वैरिणम्” ॥
)तत्पर्य्यायः । कोपः २ अमर्षः ३ रोषः ४ प्रतिघः ५रुट् ६ क्रुत् ७ क्रुद् ८ । इत्यमरः । १ । ७ । २६ ॥
आमर्षः ९ इति तट्टीकासारसुन्दरी ॥
भीमः १०क्रुधा ११ रुषा १२ । इति शब्दार्णवः ॥
स तुब्रह्मणो भ्रुवो जातः शरीरस्थषड्रिपोरन्तर्गतश्च ।इति पुराणम् ॥
हेलः १ हरः २ हृणिः ३ त्यजः ४भामः ५ एहः ६ ह्वरः ७ तपुषी ८ जूर्णिः ९मन्युः १० व्यथिः ११ । इत्येकादश क्रोधनामानि ।इति वेदनिघण्टौ २ अध्यायः ॥
(वत्सरभेदः । यथा, “विषमस्थं जगत् सर्व्वं व्याकुलं समुदाहृतम् ।जनानां जायते भद्रे ! क्रोधे क्रोधः परस्परम्” ॥
इति शब्दार्थचिन्तामणिः । स्त्रियां टाप् । दक्ष-कन्याविशेषः । यथा, महाभारते १ । ६५ । १२ ।“क्रोधा प्राधा च विश्वा च विनता कपिला मुनिः” ॥
)
कृदन्तरूपमाला
Sanskrit
1 {@“क्रुध क्रोधे”@} 2 क्रोधकः-धिका, क्रोधकः-धिका, 3 चुक्रुत्सकः-त्सिका, चोक्रुधकः-धिका
क्रोद्धा-त्री, क्रोधयिता-त्री, चुक्रुत्सिता-त्री, चोक्रुधिता-त्री
4 क्रुध्यन् 5 -न्ती, 6 क्रोधयन्-न्ती, चुक्रुत्सन्-न्ती
-- क्रोत्स्यन्-न्ती-ती, क्रोधयिष्यन्-न्ती-ती, चुक्रुत्सिष्यन्-न्ती-ती
-- 7 व्यतिक्रुध्यमानः, -- व्यतिचुक्रुत्सिष्यमाणः, चोक्रुध्यमानः
व्यतिक्रोत्स्यमानः, -- -- चोक्रुधिष्यमाणः
क्रुत्-क्रुधौ-क्रुधः
-- -- -- क्रुद्धम्-क्रुद्धः-क्रुद्धवान्, क्रोधितः, चुक्रुत्सितः, चोक्रुधितः-तवान्
8 क्रुधः 9 - 10 क्रोधनः, क्रोधः, चुक्रुत्सुः, चोक्रुधः
क्रोद्धव्यम्, क्रोधयितव्यम्, चुक्रुत्सितव्यम्, चोक्रुधितव्यम्
11 क्रोधनीयम्, क्रोधनीयम्, चुक्रुत्सनीयम्, चोक्रुधनीयम्
क्रोध्यम्, क्रोध्यम्, चुक्रुत्स्यम्, चोक्रुध्यम्
ईषत्क्रोधः-दुष्क्रोधः-सुक्रोधः
-- -- क्रुध्यमानः, क्रोध्यमानः, चुक्रुत्स्यमानः, चोक्रुध्यमानः
क्रोधः, क्रोधः, चुक्रुत्सः, चोक्रुधः
क्रोद्धुम्, क्रोधयितुम्, चुक्रुत्सितुम्, चोक्रुधितुम्
क्रुद्धिः, 12 क्रुत् 13, क्रोधना, चुक्रुत्सा, चोक्रुधा
क्रोधनम्, क्रोधनम्, चुक्रुत्सनम्, चोक्रुधनम्
क्रुद्ध्वा, क्रोधयित्वा, चुक्रुत्सित्वा, चोक्रुधित्वा
सङ्क्रुध्य, सङ्क्रोध्य, सञ्चुक्रुत्स्य, सञ्चोक्रुध्य
क्रोधम् २, क्रुध्वा २, क्रोधम् २, क्रोधयित्वा २, चुक्रुत्सम् २, चुक्रुत्सित्वा २। चोक्रुधम् २
चोक्रुधित्वा २।
प्रासङ्गिक्यः
01
=>
 (२७७)
02
=>
 (४-दिवादिः-११८९। अक। अनि। पर।)
03
=>
 [[२। ‘हलन्ताच्च’ (१-२-१०) इति सनः कित्त्वम्। उपदेशे एकाच्त्वात् इण्ण।]]
04
=>
 [[३। ‘दिवादिभ्यः श्यन्’ (३-१-६९) इति श्यन्। श्यनः ङिद्वद्भावान्नाङ्गस्य लघूपधगुणः।]]
05
=>
 [[B। ‘क्रुध्यन् कुलं धक्ष्यति विप्रवह्निः यास्यन् सुतः तप्स्यति मां समन्युम्।’ भ। का। १-२३।]]
06
=>
 [[४। ‘अणावकर्मकात् चित्तवत्कर्तृकात्’ (१-३-८८) इति ण्यन्तात् शतैव।]]
07
=>
 [[५। ‘कर्तरि कर्मव्यतीहारे’ (१-३-१४) इति शानच्।]]
08
=>
 [[६। ‘इगुपधज्ञा--’ (३-१-१३५) इति कर्तरि कः।]]
09
=>
 [[C। ‘शक्यन् गर्वमशक्यमानमनसां आस्विद्यदास्योऽक्रुधं क्षुध्यद्भक्तदमाप मालिकवरं शुद्धं स सिंद्धेप्सितम्।।’ धा। का। २-६३।]]
10
=>
 [[७। ‘क्रुधमण्डार्थेभ्यश्च’ (३-२-१५१) इति ताच्छीलिको युच्।]]
11
=>
 [पृष्ठम्०२८८+ २६]
12
=>
 [[१। ‘संपदादिभ्यः क्विप्’ (वा। ३-३-९४) इति क्तिनोऽपवादः क्विप्। क्तिन्नपि बाहुलकात्।]]
13
=>
 [[आ। ‘संशृण्वतः तामवृधत् गिरं हृदि क्रुदारत् अक्षिद्वयमाशु रक्तिमा।’ वा। वि। १-४०।]]